Zacznijmy od tego, czym w ogóle jest escape room. Pokój zagadek to forma zabawy, w której grupa uczestników musi rozwiązać różnego rodzaju zagadki, by w ciągu określonego czasu wydostać się z zamkniętego pomieszczenia. Uczestnicy muszą wykazać się wiedzą ogólną lub z określonego zakresu materiału oraz pomysłowością. Taka rozrywka stanowi doskonały sposób na oderwanie się od rzeczywistości i wejście do innego, tajemniczego świata.

Geneza

Wszystko zaczęło się w latach 80. XX w., gdy popularne stały się tekstowe gry komputerowe. Zadaniem graczy było wpisywanie poleceń tekstowych, by sterować bohaterami na ekranie. Taka forma rozrywki zyskała wielu sympatyków na całym świecie, dzięki czemu szybko nastąpił jej rozwój. Powstała nowa formuła gry, w której należało zbierać przedmioty przydatne do uwolnienia się z danego pomieszczenia.

Następnym krokiem w rozwoju formuły gry polegającej na wydostaniu się z określonego pomieszczenia w określonym czasie, poprzez rozwiązywanie kolejnych zagadek, było utworzenie pokojów zagadek w świecie realnym. Nowa forma gry zyskała ogromną popularność na całym świecie. Gracze muszą zmierzyć się z zadaniami o różnym stopniu trudności, muszą także wykazać się kreatywnością, spostrzegawczością oraz umiejętnością logicznego myślenia. Jednak największym atutem tej formy gry jest to, że gracz musi współpracować z innymi graczami, aby przejść cały escape room. W realnym świecie nie uda się grać w pojedynkę – uczestnicy muszą wykazać się umiejętnością pracy w grupie.

Dzięki tym aspektom escape room znalazł swoje miejsce również w edukacji. W przestrzeni zdalnej tworzono dla uczniów internetowe pokoje zagadek z różnych przedmiotów. W stacjonarnym trybie pracy szkół trend ten utrzymał się i przeszedł do realnego szkolnego świata, stając się jedną z częściej używanych metod aktywizujących.

Skuteczna metoda aktywizująca

Każdy nauczyciel szuka takich metod pracy, by zainteresować tematyką zajęć jak najwięcej uczniów oraz zaangażować ich do działania podczas lekcji tak, by zapamiętali oni jak najwięcej wiadomości.

Badacze teorii edukacji są zgodni co do tego, że jedną ze skuteczniejszych form przyswajania wiedzy jest nauka przez zabawę. Już w XVIII w. zwrócono uwagę na to, że zabawa może przynieść pozytywne efekty w procesie nauczania. Współcześnie trend ten dalej się utrzymuje, co potwierdza się w neurodydaktyce, czyli nauczaniu przyjaznym mózgowi. Coraz więcej edukatorów odchodzi od tradycyjnego schematu lekcji jako wykładu nauczyciela na rzecz aktywizujących metod nauczania, zawierających w sobie elementy zabawy.

Jedną z takich metod łączących zabawę z nauką jest w edukacji escape room. Jest to forma przyswajania wiedzy lub utrwalenia wiadomości skuteczna zarówno dla młodszych, jak i starszych uczestników. Doskonale sprawdza się w szkołach podstawowych, zarówno w kl. I-III, jak i IV-VIII. Młodzież uczęszczająca do szkół średnich również z chęcią angażuje się w tak zorganizowane zajęcia. Podczas rozgrywki uczniowie przyswajają więcej informacji niż podczas standardowego wykładu nauczyciela; rozwijają umiejętność logicznego myślenia, kreatywność oraz swoje kompetencje społeczne.

Rozpatrując narzędzie, jakim są pokoje zagadek, w kategoriach neurodydaktyki, możemy stwierdzić, że części składowe escape roomu – aktywność ruchowa, element zaskoczenia, doznania sensoryczne i przeżywane emocje – sprawiają, że mózg uczestnika zabawy z zainteresowaniem wchodzi w grę i z pełnym zaangażowaniem pracuje na najwyższych obrotach, utrwalając poznane już treści lub przyswajając nowe partie materiału. Dlatego też jest to bardzo skuteczne narzędzie nauczania.

Zalety escape roomu

Do najważniejszych zalet escape roomu należą:

skuteczność – nauka przez działanie daje o wiele większe efekty od wykładów;
współpraca i komunikacja – wspólne działanie jednoczy zespół klasowy/grupę;
zainteresowanie i aktywizacja – zachęcamy uczniów do udziału w zajęciach;
kompetencje kluczowe – zapewnia wszechstronny rozwój;
uniwersalność – daje możliwość przystosowania metody do każdego rodzaju zajęć;
innowacja – stanowi nowoczesną formę nauczania;
spostrzegawczość i logiczne myślenie – ćwiczy koncentrację oraz działanie pod presją czasu;
kreatywność – atrakcyjna forma wyzwala w uczestnikach pokłady wyobraźni i skłania do poszukiwania nieszablonowych rozwiązań.

Jak przygotować escape room?

Escape room w szkole, w bibliotece? Oczywiście! W każdej bibliotece, nawet tej najmniejszej, można i warto przeprowadzać takie zajęcia z czytelnikami. Dlaczego i jak to zrobić? Praktyczne wskazówki: od pomysłu do realizacji.

Zastanawiasz się nad kolejnym działaniem swojej biblioteki szkolnej? Chcesz, żeby było to coś, co maksymalnie zaktywizuje uczniów? A może prowadzisz zajęcia biblioteczne lub zastępstwo i chcesz, by klasa miała niezapomnianą lekcję? Czy też szukasz pomysłu na innowację pedagogiczną, którą wprowadzisz w swojej bibliotece?

Bez względu na to, dlaczego poszukujesz czegoś nowego – mamy dla ciebie świetne rozwiązanie! Zabierz swoich uczniów w pełną tajemnic i zagadek przygodę z escape roomem.
Scenariusze i materiały potrzebne do wykonania escape roomu nauczyciele mogą przygotować samodzielnie – w zależności od tematyki. Obecnie coraz więcej materiałów dostępnych jest również w internecie (część można pobrać bezpłatnie, część jest płatna), jednak należy pamiętać, że gotowe materiały należy dostosować do swoich możliwości – metrażowych, sprzętowych, a także do możliwości swoich uczniów.

Zaczynając przygodę z tworzeniem escape roomu, pamiętajmy, by mierzyć siły na zamiary. Najpierw musimy zastanowić się nad kilkoma kwestiami. Są to:

wybór miejsca – biblioteka szkolna, klasa, korytarz lub inne pomieszczenie, odpowiednia aranżacja przestrzeni;
grupa odbiorców – dla kogo organizujemy zabawę i jakie są potrzeby tej grupy?;
czas trwania – jaki czas przeznaczymy na zabawę dla jednej grupy: całą lekcję czy część lekcji?
temat i fabuła gry;
rekwizyty/urządzenia, jakich użyjemy;
zagadki do przygotowania (treść oraz forma).

Temat

Na początku musimy zastanowić się nad tematem – czy nasza zabawa będzie dotyczyła konkretnego autora, wybranej książki lub lektury szkolnej, epoki literackiej, święta polonistycznego lub bibliotekarskiego, zasad panujących w bibliotece, historii pisma i książki itp. A może wesprzemy nauczyciela przedmiotowego i wspólnie z nim zorganizujemy escape room dotyczący danego przedmiotu szkolnego? Należy pamiętać, by wyborem tematyki jak najbardziej zachęcić grupę do działania.

Wybór sposobu organizacji

Po wybraniu tematyki należy przemyśleć sposób zorganizowania zabawy – czy ma ona polegać na tradycyjnym wydostaniu się z pomieszczenia w określonym czasie? Czy też grupa uczestników ma odnaleźć skarb lub też uwolnić kogoś z niewoli (np. wychowawcę)? Ostatnia propozycja jest bardzo ciekawa i interesująca – uczniowie chętnie włączają się w szybkie rozwiązanie zagadek, jednak grupa musi być zintegrowana z sobą, a dodatkowo także zintegrowana z poszukiwanym wychowawcą.

Wybór sposobu organizacji zależy od tego, czy chcemy, by nasi uczniowie pracowali bardziej, czy mniej samodzielnie. Istnieją dwa sposoby organizacji escape roomu:

Przygotowanie zagadek i łamigłówek w taki sposób, że rozwiązanie każdej z nich prowadzi do kolejnego miejsca z następnym zadaniem. Aby znaleźć klucz/wyjście, należy rozwiązać zagadki w odpowiedniej kolejności. Ważne jest ułożenie zadań w taki sposób, by zawierały informację, gdzie znajduje się następne polecenie. Treści zadań mogą dotyczyć konkretnych zagadnień, które chcemy przećwiczyć i utrwalić (np. święta, nietypowej okazji, lektury/książki/ biografii autora). Bibliotekarz służy pomocą w razie trudności, lecz uczniowie w tym trybie pracy mają większą samodzielność w przechodzeniu zagadek.
Przygotowanie zagadek i łamigłówek w taki sposób, że rozwiązanie jednej nie prowadzi do kolejnego miejsca. Łamigłówki nie łączą się ze sobą. Po rozwiązaniu każdego zadania uczniowie zgłaszają się do prowadzącego w celu weryfikacji poprawności odpowiedzi. Gdy podadzą prawidłowe rozwiązanie zagadki, otrzymują pewien element – np. puzzle do złożenia, rozcięty obrazek, fragment biografii, cyfry kodu otwierającego kłódkę, fragmenty kodu QR itp. Po wykonaniu wszystkich zadań uczniowie łączą zdobyte elementy i uzyskują informację, jak mogą się uwolnić. W takim wariancie escape roomu bibliotekarz bardziej nadzoruje pracę uczniów, na bieżąco sprawdza postępy i przekazuje uczniom kolejne wskazówki.

W tym miejscu muszę zwrócić uwagę na konieczność dokładnego przemyślenia, dla kogo organizujemy escape room – trzeba zastanowić się nad tym, jakie potrzeby ma grupa, którą chcemy zaangażować do zabawy, jaka będzie optymalna liczba uczestników (więc jak ewentualnie trzeba będzie podzielić liczebniejszą klasę) i czy w zespole klasowym są dzieci z orzeczeniami lub opiniami (warto dla nich przygotować zadania dostosowane do ich możliwości, by również mogły uczestniczyć w zabawie, a nie były odtrącone przez grupę).

Wybór fabuły

Po określeniu docelowej grupy odbiorców, tematyki oraz sposobu organizacji możemy zająć się tworzeniem fabuły naszej zabawy – szczególnie mocno skupiając się na wprowadzeniu uczestników do tematu. Zastanówmy się, w jaki sposób od samego początku zainteresować uczestników, by wciągnęli się w naszą historię.

Fabułę można zaprezentować uczniom na kilka ciekawych sposobów – np. klasa może otrzymać list od czarnego charakteru; możemy niespodziewanie włączyć nagranie dźwiękowe z wprowadzeniem do gry; możemy poprosić kogoś, by przebrał się za postać wprowadzającą lub narratora, który wszystko wie i obserwuje.

Pozostało nam już tylko określenie zagadek i łamigłówek oraz przemyślenie, w jakiej formie przedstawimy je uczestnikom zabawy (o tym więcej w dalszej części artykułu).

Scenariusz

Aby ułatwić sobie organizację pokoju zagadek, warto przygotować scenariusz takich zajęć. Dzięki szczegółowemu, ale też przejrzystemu konspektowi łatwiej rozplanować kolejne zagadki, a później, w trakcie zajęć, pilnować prawidłowego przebiegu gry. W przypadku jakichś problemów scenariusz pozwoli na łatwe nakierowanie uczestników na właściwe tory.
Konspekt warto napisać najpierw ręcznie, a potem przepisać w dokumencie tekstowym i wydrukować, by był on czytelny. W scenariuszu unikajmy długich opisów, starajmy się pisać zwięźle, punktując najważniejsze rzeczy, by w razie potrzeby szybko odszukać wzrokiem odpowiedni zapis. Dla ułatwienia odbioru warto stosować także wszelkie elementy graficzne – np. rysnotki, strzałki, kształty oraz różne kolory – np. do opisu zagadek (odpowiadające kolorom kopert itp.).

Przykładowy scenariusz może się składać z następujących części:

Dane podstawowe:
- temat;
- klasa/Grupa;
- czas.
Zasady gry.
Wstęp:
- wprowadzenie do fabuły + forma przekazania uczestnikom.
Pierwsza zagadka:
- opis, w jakiej formie zagadka będzie podana, w którym miejscu się znajduje i do jakiego miejsca prowadzi rozwiązanie.
Kolejne zagadki (opisane w podobnej formie jak pierwsza zagadka).
- Zakończenie: podsumowanie zajęć – wypowiedzi uczniów.

Zagadki

Zadania i zagadki nie powinny opierać się stricte na samej wiedzy. Owszem, w części z nich możemy wymagać, by uczestnicy prawidłowo odpowiadali na zadawane pytania. Jednak by escape room nie stał się przewidywalny, musimy zróżnicować stopień trudności zagadek, możliwość ich odnalezienia oraz ich formę. Każde zadanie powinno mieć inną postać.
Starajmy się, by przygotowane zadania wspierały ogólny rozwój, a więc by było wśród nich choć jedno zadanie zręcznościowe (np. łapanie kubeczków – zob. ramka), zadanie multimedialne (np. wirtualne puzzle lub quiz, kod QR do krzyżówki czy też wykreślanki online itp.), zadanie logiczne (np. zagadki logiczne) oraz zadanie teoretyczne (typowe pytania opierające się na wiedzy). Uczniowie powinni przede wszystkim ćwiczyć umiejętność logicznego myślenia i łączenia różnych informacji w całość, by utrwalać lub zdobywać nową wiedzę podczas samej gry.

Do wyboru mamy wiele różnych form zadań, m.in.:

labirynty;
kręciołki;
szyfry;
krzyżówki;
chmury wyrazowe;
puzzle online / puzzle obrazkowe;
kody QR;
snotki;
quizy online;
zadania online dostosowane do wieku.

Zagadki najczęściej występują w formie drukowanej (zadania na kartce papieru), mogą też mieć postać ćwiczeń online. Ale można też użyć nieszablonowych rozwiązań – np. zapisać zadanie na tablicy/tabliczce, zrobić napis, którego cień zostanie wyświetlony na podłodze, napisać coś na lustrze, wstędze itp. Bardzo ważna jest w tej kwestii nasza wyobraźnia i kreatywność, więc postarajmy się, by forma zadań była interesująca dla uczestników zabawy.

Pamiętajmy, że czas na grę jest ograniczony, więc zadania muszą być dostosowane do wieku i możliwości uczniów i nie może być ich zbyt dużo. W pracy tą metodą ważne jest to, że wspieramy budowanie w uczniach poczucia ich własnej wartości i zwycięstwa. Zbyt duża liczba zagadek może doprowadzić do tego, że uczniowie nie zdążą przejść przez wszystkie łamigłówki i nie odniosą sukcesu. A przecież jednym z naszych celów jest pomoc uczniom w pokonywaniu trudności i osiąganiu satysfakcjonujących wyników. Nie podcinajmy uczniom skrzydeł, pomóżmy im je rozwinąć.

Lepiej przygotować mniejszą liczbę zagadek, a jeśli grupa wcześniej ukończy zabawę, poświęcić pozostały czas na podsumowanie. Doceńmy wtedy pracę zespołową, dajmy możliwość każdemu uczniowi, by opowiedział o swoich emocjach podczas rozgrywki i po jej zakończeniu. Uważnie słuchajmy opinii uczniów – pomoże to nam tworzyć kolejne, jeszcze lepsze zajęcia, odpowiadające potrzebom naszych uczniów.

Łapanie kubeczków – przykład zadania zręcznościowego

Kolorowe plastikowe kubeczki są łapane w chwytak z gumki recepturki i przyczepionych do niej czterech sznurków. Prowadzi to do budowanie wieży z kolorowych plastikowych kubków – zadanie wykonują cztery osoby, które muszą ze sobą współpracować, by osiągnąć rezultat. Przejście do kolejnej zagadki można ukryć w ostatnim kubeczku (który zostanie ulokowany na szczycie wieży) lub też w poleceniu do zadania możemy umieścić zapis, by grupa po ustawieniu wieży zgłosiła się do bibliotekarza po kolejną wskazówkę.

Aranżacja pomieszczenia

W projektowaniu escape roomu trzeba przemyśleć, w jakiej przestrzeni chcemy go przeprowadzić. Może to być klasa, korytarz lub biblioteka. Pomieszczenie może być małe lub duże. Escape room można zorganizować w każdej przestrzeni, dostosowując po prostu inne parametry do powierzchni.

Przy małym pomieszczeniu trzeba pamiętać, by grupy uczestników były mniejsze i że mamy mniej możliwości ukrycia zagadek. W większej przestrzeni można przyjąć większe grupy, jest też większy wybór miejsc do schowania zadań. Jeśli mamy możliwość połączenia dwóch pomieszczeń – tak by w pewnym momencie zabawy przejść z jednego pokoju do drugiego – warto skorzystać z takiego rozwiązania, by jeszcze bardziej uatrakcyjnić zajęcia. Każde pomieszczenie trzeba udekorować odpowiednio do tematu, by jeszcze bardziej wciągnąć uczestników w fabułę.

Do umiejscowienia zagadek korzystamy z całej wybranej przestrzeni oraz mebli. Koperty lub kartki z poleceniami i zagadkami ukrywajmy w szufladach, szafkach, za tablicami, na tablicach i parapetach, pod ławkami czy krzesełkami, pod biurkiem, między książkami, w skrzyneczkach, sejfach itp. – wszędzie tam, gdzie będzie to bezpieczne i możliwe do odgadnięcia przez naszych uczniów.

Starajmy się zróżnicować wysokość ukrycia zagadek – od wyższych partii (np. na szafach i szafkach, przyczepione na tablicach lub wyżej na ścianach, zwisające z sufitu); przez te w zasięgu wzroku (np. rolety, okna, parapety, szafki, ławki, stoliki, biurko itp.); po niższe partie pomieszczenia (np. podłoga, krzesełka – szczególnie pod spodem, pod szafkami, stołami, biurkami itp.).

Trzeba pamiętać, by aranżacja pomieszczenia odpowiadała tematowi escape roomu – np. jeśli przygotowujemy zabawę z okazji Dnia Bezpiecznego Internetu, porozkładajmy różne sprzęty elektroniczne i przewody; możemy wykonać postacie – wirusy komputerowe – i również rozmieścić w pomieszczeniu. Jeśli przygotowujemy escape room dotyczący jakiejś książki/lektury – możemy przygotować gazetkę o tej konkretnej książce i jej autorze lub wystawkę książek. Używajmy również znaków graficznych, które urozmaicą przebieg gry – np. strzałki wskazujące kierunek szukania zagadek, symboli, emotek itp.

Nie zawsze trzeba dekorować salę do escape roomu. Jeśli chcemy, by temat był zagadką lub by uczniowie poznali nowe wiadomości dzięki rozwiązywanym zagadkom – możemy salę zostawić sauté. Jednak zwracam uwagę, że samym wyglądem pomieszczenia budujemy niepowtarzalną atmosferę zajęć i możemy już na wstępie zaciekawić uczniów i w ten sposób zachęcić ich do aktywnego działania.

Nie musimy ograniczać się także do jednego konkretnego pomieszczenia – możemy z powodzeniem zorganizować zabawę na szkolnym korytarzu (np. podczas nocowiska bibliotecznego dla najlepszych czytelników). Wtedy mamy do dyspozycji większą przestrzeń, ale też potrzebujemy kogoś do pomocy w organizacji zabawy.

Materiały/Pomoce

Materiały do przygotowania escape roomu nauczyciel może przygotować samodzielnie lub pobrać z internetu (za opłatą lub bezpłatnie). Należy pamiętać, by wszelkie pobrane treści sprawdzić pod kątem rzetelności. Zadania i pomoce powinny być tak rozplanowane, by każdy uczestnik zabawy wykonywał swoje zadanie, by każdy się zaangażował. Dlatego – jeśli tylko mamy taką możliwość – organizujmy pokoje zagadek dla mniejszych grup, kilkuosobowych. Dzięki temu unikniemy niepotrzebnych konfliktów i pogłębimy współpracę w grupie.

Pomoce, które wykorzystamy podczas escape roomu, mogą mieć różne postaci:

wszelkie materiały papiernicze, z których nauczyciel przygotuje zadania lub które uczeń będzie wykorzystywał do rozwiązania zagadek:
- koperty (najlepiej kolorowe);
- kartki;
- teczki;
- flamastry/kredki;
- karteczki samoprzylepne;
- długopisy;
- taśmy zwykłe i dwustronne;
- naklejki;
- spinacze i klipsy.
sprzęt elektroniczny:
- komputer;
- tablet;
- telefon – najczęściej wcześniej prosimy uczestników, by przynieśli własne telefony;
- głośniki;
- roboty edukacyjne.
gotowe produkty, które uatrakcyjnią zabawę:
- sejfy;
- skrzynki;
- brzęczki;
- drewniane kostki;
- kolorowe klocki;
- kubeczki;
- sznurek;
- kłódki na szyfr lub z kluczykiem;
- tabliczki suchościeralnych lub do kredy, wieczne pióra, i tradycyjny atrament, patyczki, kubeczki, linki, baloniki, klamerki – do zapisania, przyczepienia i ukrycia zagadek.

Oczywiście zagadkami – ich treścią i formą – musimy zainteresować naszych uczniów. Aby to zrobić, przygotujmy zagadki w nietypowej formie i ukryjmy je w nietypowy sposób. Przykłady:

różnokolorowe koperty (szczególnie gdy kilka grup równocześnie ze sobą rywalizuje i jest obawa, że będą sobie podkradały zagadki);
atrament sympatyczny lub sok z cytryny – by napisać niewidzialną wiadomość;
polecenia napisane bardzo małym drukiem i ukryta gdzieś lupa, która umożliwi jego odczytanie;
różnego rodzaju pudełka – niektóre można pozostawić puste, a w innych ukryć zadania;
drewniane kostki z napisanymi literami, z których złożenia grupa odczyta napis (końcowy lub prowadzący do kolejnej zagadki);
tajemnicze znaki/symbole (np. wydruki), których znaczenie uczniowie będą odkrywać wraz z każdą rozwiązaną zagadką;
mieszanie przedmiotów kolorowych oraz takich, które nie rzucają się w oczy (nieoczywiste);
kolorowe klocki (np. kolorowa jenga) lub też klocki z cyframi (jenga matematyczna) służące do szyfrowania końcowego kodu;
drobne gadżety papiernicze, plastikowe czy materiałowe;
roboty edukacyjne (jeśli szkoła takie posiada) – można je schować w skrzynkach/kasetkach; uczniowie będą zaskoczeni, gdy odnajdą po wykonaniu zadania taki właśnie sprzęt;
jeśli w szkole są ozoboty, zadaniem uczniów może być zbieranie kodów; gdy używamy innych robotów, uczniowie mogą zbierać zdjęcia z kolejnymi blokami do zbudowania skryptów poruszających robotem.

Uczniowska kreatywność

W naszych uczniach drzemią pokłady kreatywności. Pozwólmy im ją z siebie wydobyć, proponując uczniom klas starszych zorganizowanie escape roomu dla ich kolegów i koleżanek. Jeśli znajdziemy chętnych, możemy stworzyć biblioteczną brygadę do zadań specjalnych!

Uczniowie starszych klas szkoły podstawowej (VI-VIII), a tym bardziej licealiści, będą w stanie, z naszą drobną pomocą, przygotować biblioteczny escape room. Musimy jednak w takiej współpracy przyjąć stanowisko mentora – tego, który doradza, ale nie nakazuje (oczywiście czasem trzeba być głosem rozsądku, gdy uczniowskie pomysły nie mieszczą się w ramach bezpieczeństwa i wykonalności w warunkach szkolnych – wtedy trzeba trochę powstrzymać takie zapędy). Jednak to uczniowie muszą wymyślić temat, fabułę, zagadki, przygotować miejsce i poprowadzić grę.

Bardzo miło wspominam uczennice kl. VIII, które kilka lat temu przygotowały taką zabawę na samorządowe nocowisko. Dziewczyny poświęciły mnóstwo swojego czasu i energii w przygotowanie i przeprowadzenie escape roomu… i się opłaciło! Każdy uczeń, który wchodził do ich pokoju zagadek, był pod wrażeniem dekoracji, oprawy muzycznej i atmosfery z dreszczykiem. Po zakończeniu wydarzenia wszyscy zgodnie wysoko oceniali pracę koleżanek – każdy uczestnik był bardzo zadowolony z przebiegu zabawy i zagadek. Naprawdę warto zaufać swoim młodym zdolnym uczniom i uwierzyć w ich umiejętności organizacyjne.

Nagrody

Kluczowym elementem zabawy jest nagroda. Nie możemy zapomnieć o docenieniu starań naszych uczniów. Pierwszą nagrodą powinna być dla uczniów satysfakcja z rozwiązania wszystkich łamigłówek i przejścia całego escape roomu. Aby wywołać te pozytywne emocje, w ostatnim miejscu powinien się znaleźć list gratulacyjny dla całej grupy (najlepiej, gdy uczestnicy są wymienieni imiennie, by każdy się czuł doceniony) lub indywidualne dyplomy.

Dla nauczyciela prowadzącego zabawę największą nagrodą będą uśmiechy uczniów i duma z ich sukcesu.

W formule polegającej na odnalezieniu skarbu nagrodą dla grupy jest także kod do kłódki lub klucz do ostatniej skrzynki. Dodatkowo można umieścić tam np. cukierki czy lizaki (oczywiście bezcukrowe w dbałości o zdrowie dzieci).

Jeśli w szkole sprawnie działa druk 3D (np. w drukarce zakupionej w ramach Laboratoriów Przyszłości), można wydrukować małe breloczki (np. książki, sówki, pióro itp.) i również wręczyć je uczniom na koniec.

Szczególnie młodsi uczniowie lubią otrzymywać drobne bibliotekarskie gadżety – zakładki do książek lub przypinki biblioteczne. Jeśli mamy możliwość zakupić takie rzeczy (np. w ramach NPRC), warto to zrobić, gdyż przydają się podczas bibliotecznych akcji.

Nagrody nie muszą pojawiać się na samym końcu escape roomu. Aby jeszcze bardziej zaangażować uczniów do działania, można tak zorganizować grę, by po każdej zagadce grupa zdobywała do słoika jeden gadżet. Zabawa kończy się w momencie uzyskania przez uczniów podanej wcześniej liczby gadżetów lub gdy słoik jest pełny. Na koniec uczciwie rozdzielamy pomiędzy uczniów wszelkie nagrody.

Escape room – potencjalne trudności

Podczas przygotowywania escape roomu mogą nastąpić pewne trudności, których widmo może zniechęcać do działania, zanim jeszcze przystąpimy do pracy. Jak sobie z nimi radzić?

Ile pracy należy włożyć w przygotowanie escape roomu?

Na początku przygody z pokojami zagadek przerażać może duży nakład pracy. Wymyślenie fabuły i zagadek, a potem przygotowanie materiałów jest czasochłonne. Nawet jeśli kupimy gotowe materiały w internecie, musimy je sprawdzić i przystosować do naszych warunków. Gdy dzielimy klasę na mniejsze grupy, potrzebujemy dla każdej z nich wydrukować osobne materiały i podczas krótkiej przerwy dokładnie schować zagadki, a także usunąć te wykorzystane przez poprzednią grupę. Owszem, pracy jest dużo, jednak satysfakcja, która pojawia się po przeprowadzonych zajęciach, jest warta naszego zaangażowania.

Po zorganizowaniu kilku escape roomów jest łatwiej – mamy gotowe materiały do wykorzystania, które możemy tylko ewentualnie przerobić, by je dostosować do innej klasy. Najwięcej pracy czeka nas zatem na samym początku naszej przygody z tym narzędziem – potem doświadczenie i wprawa pomogą lepiej radzić sobie z przygotowaniem zabawy.

Chciałabym… ale się boję…

Nasz własny strach przed tym, że nam się nie uda, przeszkadza w organizacji zajęć. Czasem obawiamy się, że nasza biblioteka jest zbyt mała i nie pomieścimy uczniów, że nie mamy miejsca, by ukryć zagadki, że nie poradzimy sobie jako prowadzący zabawę, że sprzęt elektroniczny lub sieć wi-fi nie będą chciały współpracować i nastąpi jakaś awaria, że zaplanowaliśmy zbyt dużo różnego rodzaju skrytek i się pogubimy. Oczywiście, któraś z wymienionych sytuacji może mieć miejsce, jednak escape room jest jak żywy organizm – tak naprawdę żyje trochę własnym życiem, gdyż napędza go kilka indywidualnych organizmów uczniowskich uczestniczących w zajęciach. Choćbyśmy nie wiem jak dokładnie zaplanowali sobie przebieg zabawy, zawsze musimy pamiętać o tym, że może się wydarzyć coś nieoczekiwanego. Nie można się jednak zrażać początkowymi niepowodzeniami. Trzeba pamiętać, że ogranicza nas tylko nasza własna wyobraźnia, więc jesteśmy w stanie poradzić sobie z każdym swoim strachem.

Jeśli mamy jakiekolwiek obawy co do organizacji escape roomu, zacznijmy od małej formy – kilku wydrukowanych zagadek ukrytych w różnych miejscach w bibliotece. Z czasem zaczniemy coraz bardziej zmieniać taką formę i dodawać nowe elementy – a to gadżety, a to nowoczesne technologie, a to większą liczbę zagadek. Po prostu trzeba uwierzyć w swoje możliwości i ćwiczyć.

Czy nie popadniemy w rutynę?

Czasem trzeba znaleźć równowagę w organizacji takiej zabawy – jeśli będziemy przygotowywać zagadki często dla tej samej grupy i będą one zawsze wyglądały podobnie z użyciem tych samych narzędzi, taka forma szybko znudzi się uczniom. Escape room powinien być formą wyjątkowych lekcji, na które uczniowie czekają z utęsknieniem. Wtedy w pełni angażują się w rozwiązywanie łamigłówek i w pełni rozwijają swoje umiejętności.

Co zrobić, gdy klasa jest bardzo duża?

W różnych szkołach funkcjonują klasy mniej i bardziej liczne. Organizacja escape roomu dla małej klasy nie jest problemem – łatwo dostosować zagadki, przestrzeń i czas. Czasem jednak musimy podjąć się organizacji takiej zabawy dla większej grupy uczniów. Co wtedy? Jeśli to my jako organizatorzy wychodzimy z zaproszeniem dla konkretnej klasy na konkretnej lekcji, zawsze możemy poprosić o pomoc nauczyciela danego przedmiotu, z którym klasa ma akurat lekcje, wychowawcę, pedagoga, psychologa o to, by zaopiekował się grupą uczniów, którzy nie biorą udziału w zabawie. Możemy dla takiej oczekującej grupy przygotować również jakieś zadania, by poćwiczyli.

Jeśli natomiast planujemy przygotować escape room w ramach zastępstwa w bardzo licznej klasie, zastanówmy się, czy uda nam się przeprowadzić takie zajęcia. Z pewnością przy dużej liczbie osób trzeba ograniczyć ruch – warto więc pomyśleć, czy zadań nie zrobić w formie koła fortuny, by uczniowie poruszali się tylko do losowania zadań i ewentualnie po kopertę. Niech ruch będzie ukierunkowany, odbywający się w określonej kolejności, by zaprowadzić porządek. Dobrze byłoby również, by każda zagadka była skierowana bezpośrednio imiennie do każdego ucznia, by ograniczyć chaos. Wiadomo wtedy, kto rozwiązuje zadanie, i ewentualnie kilka osób może pomóc w razie trudności.

Można również większą klasę podzielić na grupy, które będą ze sobą rywalizowały – rozdajemy grupom zadania-zagadki. Za każdą prawidłową odpowiedź otrzymają jeden element trimino, które finalnie należy ułożyć. W ten sposób bardziej zaangażujemy wszystkich uczniów.

Co z dyscypliną?

Z reguły dzieje się tak, że podczas zajęć z escape roomem uczniowie są zaangażowani od początku lekcji i nie ma problemu z zachowaniem dyscypliny. Warto jednak na początku zajęć omówić z grupą zasady obowiązujące w pokoju zagadek i jasno wyznaczać granice.

Przede wszystkim zaznaczamy, że:

podczas zajęć dbamy o bezpieczeństwo swoje i innych;
nie wyrywamy sobie niczego z rąk;
po kolei podchodzimy do zagadek/kopert itp.;
podczas poszukiwania zagadek nie niszczymy żadnych rzeczy znajdujących się w klasie;
słuchamy prowadzącego – jego decyzje są bezdyskusyjne;
zostawiamy po sobie porządek;
zachowujemy ciszę i spokój;
znalezione i przydatne w grze przedmioty odkładamy w wyznaczone miejsce.

Może zdarzyć się taka sytuacja, gdy uczeń nie zastosuje się do zasad obowiązujących na zajęciach. Należy przyjrzeć się temu problemowi dokładnie i znaleźć przyczynę, gdyż jeśli takie zachowanie wynika z nudy (zbyt proste i przewidywalne zadania), możemy poprosić uczniów o podpowiedzi, co ich interesuje i jakie zadania chcieliby na escape roomie spotkać, by się zaangażować. Rozmowa wiele daje i może rozwiązać problem.

Jeśli jednak uczniowie dalej przeszkadzają, można zlecić im przygotowanie escape roomu dla całej klasy (np. w porozumieniu z wychowawcą). Gdy zobaczą, ile energii, czasu i chęci wymaga przygotowanie takich zajęć, być może następnym razem zastanowią się, zanim będą mieli ochotę znów poprzeszkadzać. A może nawet poczują się docenieni, jeśli usłyszą pochwałę za dobrze zorganizowane zajęcia. Unikałabym raczej stawiania uwag, gdyż może to zniechęcić do uczestnictwa w naszych zajęciach, a mają one angażować i motywować.

Co, gdy uczniowie sobie nie radzą?

Tak jak w przypadku klasycznego pokoju zagadek organizatorzy obserwują grupę i wyłapują moment, w którym grupa sobie nie radzi, tak samo my jako prowadzący biblioteczny escape room musimy wnikliwie obserwować uczniów i reagować, gdy zauważymy, że mają problem z pokonaniem któregoś etapu. Można wówczas naprowadzać ich krótkimi podpowiedziami słownymi, można mieć przygotowane wcześniej podpowiedzi na kartkach.

Ważne jest, by nie pomagać uczniom zbyt szybko – po to w zajęciach bierze udział grupa, by dać możliwość wspólnej burzy mózgów i próby rozwiązania zadań. Owszem, możemy nakierować, gdy widzimy, że naprawdę uczniowie są w kropce, jednak nie podawajmy gotowych odpowiedzi, gdyż taka sytuacja sprawi, że uczniom nie będzie chciało się samodzielnie podejść do zadań (bo po co – skoro i tak nauczyciel w końcu podpowie).

Warto na początku zajęć zaznaczyć, że gdy nie będziemy widzieli zaangażowania i prób rozwiązania zagadek – nie będzie podpowiedzi z naszej strony.

Ustalmy również, że zadania uczniowie rozwiązują wspólnie i mogą prosić o pomoc siebie wzajemnie, ale jeśli zadanie będzie zbyt trudne – mogą zwrócić się o pomoc do prowadzącego. Możemy przyjąć, że w ciągu całych zajęć grupa ma np. do wykorzystania trzy podpowiedzi, o które proszą, albo np. naciskając odpowiedni przycisk, albo podchodząc do prowadzącego z kuponem „Podpowiedź”. Przede wszystkim motywujmy – mówmy naszym uczniom, że w nich wierzymy, że poradzą sobie z trudnym zadaniem, jeśli tylko spróbują. W końcu uwierzą i w nasze słowa, i w swoje możliwości.

A jeśli sprzęt nie zadziała?

Wyobraźmy sobie, że przygotowaliśmy świetny escape room z okazji Dnia Bezpiecznego Internetu. Napracowaliśmy się przy tym, przygotowaliśmy mnóstwo ciekawych zagadek wykorzystujących nowoczesne technologie. Przygotowaliśmy salę i sprzęt i… nagle wyłączono prąd. Albo nie działa tablet/komputer. Albo gorzej działa internet. Co wtedy?

Można odwołać zajęcia – wtedy jednak sprawimy zawód naszym uczniom i sami również poczujemy, że nasza praca poszła na marne. Można też wykonać zaplanowane zajęcia, pomijając po prostu zadania, których nie jesteśmy w stanie wykonać – np. podpowiadając uczniom, gdzie znajdą kolejne zagadki lub koperty z elementami, które mają pozbierać.

Jestem jednak zwolenniczką przewidywania różnych rzeczy, więc moim zdaniem – planując escape room z użyciem jakiejkolwiek technologii – warto też zaplanować jakieś wyjście awaryjne na wypadek usterek sprzętowych. Może to być zadanie wydrukowane na kartkach, może to być zagadka opisowa. Możemy też zadbać o to, by stworzyć takie materiały, które nie będą wymagały połączenia internetowego i które można będzie włączyć na każdym urządzeniu – a więc komputerze, telefonie, tablecie, by w razie usterki jednego sprzętu móc przeprowadzić zadanie na innym.

Co w sytuacji nieoczekiwanej?

Każdy escape room jest niepowtarzalnym wydarzeniem. Nawet zajęcia o tej samej tematyce, ale przeprowadzone w innych grupach nie będą takie same, ponieważ inni ludzie biorą w nich udział. Nie jesteśmy w stanie przewidzieć wszystkich trudności, ale musimy ze spokojem i adekwatnie do sytuacji reagować, gdy wydarzy się coś niespodziewanego.

Jeśli np. zdarzy się, że ktoś w grupie zasłabnie – przerywamy zabawę i reagujemy zgodnie z procedurą udzielania pierwszej pomocy. Jeśli przerwa jest chwilowa – można wrócić do zajęć. Jeśli dzieje się coś poważniejszego to jeszcze raz zorganizujemy zabawę w innym terminie.

Warto czy nie warto?

Podsumowując – escape room to bardzo interesująca forma nauki, którą uczestnicy zapamiętują na długi czas. Podejmując decyzję o przeprowadzeniu gry w swojej bibliotece, musimy być świadomi czekającej nas zwiększonej pracy. Jednak mając po drugiej stronie możliwość zaangażowania uczniów do działania, ćwiczenie umiejętności logicznego myślenia, integrację grupy i współpracę… wybór jest prosty. Oczywiście, że warto organizować takie escape roomowe zajęcia biblioteczne!

Co w numerze?