Przede wszystkim należy pamiętać, że informacja o przyznaniu dotacji nie oznacza możliwości formalnego rozpoczęcia działań. Czas realizacji NPRC Czytelnictwa zaczyna się w dniu podpisania przez organ prowadzący umowy z wojewodą. Oznacza to, że do działań realizowanych w ramach NPRC nie będzie można zaliczyć przedsięwzięć, które zrealizowno wcześniej. Także do wydatków w ramach NPRC nie można będzie zaliczyć płatności wcześniejszych (sprzed daty umowy).

Oczywiście w szkołach, którym przyznano dotację, warto od razu rozpocząć przygotowania do realizacji zakupów (np. tworzenie list książek, rezerwację książek w księgarniach/hurtowniach, poszukiwanie dobrych ofert na sprzęt lub wyposażenie.

Zapoznaj się z umową

Zachęcamy do zapoznania się z umową o przyznaniu dotacji. W umowie są zazwyczaj różnego rodzaju zalecenia – np. informacja o konieczności informowania (i wcześniejszego zatwierdzania tych informacji przez Narodowe Centrum Kultury) o uzyskaniu dotacji oraz stemplowania książek pieczęcią z logo NPRC.

Terminy

Wszystkie wydatki z NPRC muszą być zrealizowane do 31 grudnia roku, na który organ prowadzący uzyskał wsparcie – czyli do końca 2025 r. (w praktyce organy prowadzące narzucają wcześniejsze terminy – np. do połowy grudnia).

Działania związane z promocją czytelnictwa, szkoła może prowadzić od dnia podpisania umowy do końca roku szkolnego 2025/2026. 

Kupujemy książki

Najważniejszym i chyba najbardziej czasochłonnym zadaniem, które trzeba zrealizować w ramach NPRC, jest zakup książek.

Przepisy o NPRC narzucają beneficjentom Priorytetu 3 konieczność zasięgnięcia opinii rodziców i samorządu uczniowskiego w sprawie zakupu książek oraz podjęcie współpracy z biblioteką publiczną lub pedagogiczną m.in. w sprawie planowania zakupów książek. Pomysły i uwagi na temat realizacji tych wymogów są dostępne w poradniku dostępnym na portalu Biblioteka.pl.

Warto pamiętać, że określenia „zasięgnięcie opinii” i „współpraca w sprawie planowanych zakupów” oznaczają to, co oznaczają, i nie jest to obowiązek zatwierdzania list książek kupowanych przez szkołę. O zakupach do biblioteki szkolnej ostatecznie decyduje nauczyciel bibliotekarz. Warto się konsultować, słuchać głosu uczniów i rodziców, ale lepiej unikać sytuacji, w której daje się komuś do zatwierdzenia ostateczną listę tytułów wybranych książek. Tym bardziej, że może się okazać, że dostępność poszczególnych tytułów lub ich ceny będą wymuszać zmiany.

Kilka sugestii w sprawie tworzenia listy książek

Tworząc listę książek do kupienia za pieniądze z Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa, warto się kierować kilkoma zasadami.

• Oceń księgozbiór swojej biblioteki i zastanów się, jak podzielić pieniądze, którymi dysponujesz, pomiędzy poszczególne grupy wiekowe uczniów i rodzaj literatury. Zaplanuj, w ilu egzemplarzach kupisz poszczególne tytuły.
• Zdecyduj, czy chcesz (i ewentualnie w jakim stopniu) wykorzystać dotację z NPRC na uzupełnienie zbiorów lektur obowiązkowych. Weź pod uwagę, że biblioteka szkolna, chcąc wyjść poza funkcje miejsca do wypożyczania lektur, musi oferować nowości, książki poszukiwane, które uczniowie będą chcieli czytać dla przyjemności.
• Wybierz książki, których poczytność jest wśród uczniów sprawdzona. Wskazaniem mogą być np. rozmowy z uczniami, którzy dużo czytają. Zapraszamy też do sprawdzenia wyników zorganizowanych przez redakcję „Biblioteki w Szkole” w 2024 r. Ogólnopolskich Wyborów Książek wraz z komentarzami (dostępnych na portalu Biblioteka.pl).
• Spytaj w bibliotece publicznej i lokalnej księgarni, jakie książki są najchętniej czytane w grupie wiekowej, która cię interesuje.
• Czytaj artykuły i zobacz zapisy szkoleń zawierające niezależne rekomendacje.
• Krytycznie podchodź do informacji. Każde wydawnictwo przedstawia swoje książki jako bestsellery czytelnicze. Bardziej wiarygodne są niezależne opinie i recenzje.

Jak kupować książki?

Warto się zastosować do poniższych wskazówek.

• Pamiętaj, że rynek książki jest rynkiem klienta. Na rynku tym jednak może być deficyt niektórych tytułów – szczególnie w okresie wzmożonych zakupów w jednym czasie przez wiele szkół.
• Książki mają różne ceny u różnych dostawców. Warto poświęcić trochę czasu, rozesłać zapytania, podzwonić i sprawdzić, gdzie jest taniej. Nie bój się hurtowni.
• Negocjuj rabat za zakup większej liczby książek. Korzystaj ze specjalnej oferty, którą dla bibliotek mają niektóre hurtownie i księgarnie.
• Pytaj o gwarancje terminu dostawy. Niektóre księgarnie przyjmują zamówienia, z których później nie są w stanie się wywiązać. Jest to szczególnie kłopotliwe w sytuacji, gdy księgarnia żąda przedpłaty, co powoduje zamrożenie pieniędzy i uniemożliwia dokonanie zakupu u innego dostawcy. Dlatego warto ustalać (telefonicznie lub pocztą elektroniczną) zasady wygodne dla szkoły (płatność przelewem po dostawie, przedpłata tylko w przypadku korzystniejszych warunków itp.).
• Nie musisz kupować wszystkich książek w jednej księgarni/hurtowni.

Przeczytaj i obejrzyj, zanim zamkniesz listę książek do kupienia

Recenzje i opinie o książkach są bardzo rozproszone. Coraz trudniej odróżnić, co jest obiektywną opinią, a co ukrytą reklamą lub recenzją sponsorowaną. W opiniach na portalach typu LubimyCzytać.pl i w różnego rodzaju rankingach widać działania wydawców, jest wiele recenzji sponsorowanych. W materiałach o nowościach wydawniczych nagminne jest publikowanie bardziej lub mniej przetworzonych informacji o książkach, dostarczanych od wydawcy.

Dlatego bardzo ważne są niezależne oceny – subiektywne, ale wolne od pozamerytorycznych wpływów, wyrażane przez osoby, które nie tylko dobrze znają literaturę dla dzieci i młodzieży, ale też (np. ze względu na pracę w bibliotece) kierują się potrzebami i interesami uczniów oraz bibliotek.

Poniżej wykaz ważniejszych publikacji i szkoleń, które dobrze spełniają to zadanie. Pozwalają one się zorientować w gęstym gąszczu informacji o książkach i wybrać do biblioteki wartościowe pozycje, które będą się cieszyły zainteresowaniem wśród uczniów.

Artykuły

Wszystkie wymienione artykuły są dostępne w wersji papierowej „Biblioteki w Szkole” oraz w wersji online na portalu Biblioteka.pl.

Kownatka-Ruszkowska Agnieszka: Książki godne polecenia do biblioteki w szkole podstawowej, „Biblioteka w Szkole” 2024 nr 7-8.

Bardzo obszerny wykaz polecanych (i przetestowanych na czytelnikach) książek pogrupowanych według tematyki, gatunku, funkcji – np. serie wydawnicze, książki do nauki czytania, książki do samodzielnego czytania, picturebooki, kryminały, powieści przygodowe, powieści obyczajowe, fantastyka, powieści historyczne, komiksy i powieści graficzne, literatura popularnonaukowa, klasyka.

Kownatka-Rutkowska Agnieszka: O książkach w stylu Rodziny Monet – powyborcze refleksje, „Biblioteka w Szkole” 2024 nr 7-8.

Opinia na temat postępowania z niektórymi popularnymi seriami książek aspirującymi do nurtu young adult.

Przemysław Kowalski: Manga w szkole, „Biblioteka w Szkole” 2023 nr 9.

Obszerny dodatek do „Biblioteki w Szkole” na temat mangi. Zawartość: Co to właściwie jest ta manga i skąd się wzięła w Polsce?, Manga przychodzi do szkoły, Manga – na które tytuły warto zwrócić uwagę, a których lepiej unikać w szkole?, Słowniczek mangi, Manga – opinie nauczycieli bibliotekarzy.

Agnieszka Kownatka-Ruszkowska, Barbara Polińska, Małgorzata Gajcy, Agnieszka Drzazga: „Klauzula sumienia” w bibliotece?, „Biblioteka w Szkole” 2024 nr 3.

Opinie na temat postępowania w szkole podstawowej z książkami przeznaczonymi dla starszej młodzieży. Czy nauczyciel bibliotekarz ma prawo (a może powinien?) odmówić dziecku wypożyczenia książki, która zdecydowanie nie jest przeznaczona dla jego wieku?

Wyniki Ogólnopolskich Wyborów Książek 2024, „Biblioteka w Szkole” 2024 nr 7-8.

Wyniki największego badania preferencji czytelniczych uczniów – z podziałem na grupy wiekowe (kl. I-III, kl. IV-VI, kl. VII-VIII, szkoła ponadpodstawowa) oraz z komentarzami Agnieszki Kownatki-Ruszkowskiej.

Szkolenia

Zapisy wszystkich wymienionych niżej szkoleń są dostępne na portalu Biblioteka.pl (biblioteka.pl/szkolenia).

Agnieszka Kownatka-Ruszkowska, „Książki, które chce się czytać. Edycja 2025”.

Informacje o kilkudziesięciu polecanych tytułach nowości wydawniczych dla szkół podstawowych i ponadpodstawowych – ze wskazaniem wieku odbiorcy, tematyki, poruszanych problemów, oceny.

Agnieszka Kownatka-Ruszkowska, „Książki, które chce się czytać 2024. Aktualny przegląd rynku wydawniczego pod kątem zakupów bibliotek”.

Główne tematy: Książki young adult warte polecenia; Literatura popularnonaukowa dla każdego; Komiksy i picturebooki – zachętą do czytania; Powieści kochane przez dzieci; Książki polecane najmłodszym.

Agnieszka Kownatka-Ruszkowska, „Książki dla małych i dużych. Autorski przegląd literatury dla uczniów szkół podstawowych i średnich”.

Główne tematy: Nowości literatury młodzieżowej; Motywy, które interesują czytelników w książkach; Rola powieści w życiu nastolatka; Komiks, powieść graficzna, kryminał w pracy wychowawczej; Nowości literatury dla dzieci; Książki pomagające radzić sobie z emocjami; Hity wydawnicze w wychowaniu do wartości.

Agnieszka Kownatka-Ruszkowska, „Biblioteczne książkowe hity. Subiektywny przegląd literatury dla bibliotek szkół podstawowych”.

Omówienie pozycji, które zachęcają dzieci i młodzież do czytania, a także książek, które pomagają dbać o dobrostan psychiczny ucznia i wzmacniać jego samoświadomość. Do szkolenia dołączone jest obszerne zestawienie tytułów książek.

Biserka Čejović, „Przegląd wyników Wyborów Książek. Portret naszych czytelników”.

Główne tematy: Czy powinniśmy spełniać wszystkie czytelnicze życzenia czytelników?; Czym kierować się podczas zakupu nowości: popularnością tytułu czy jego wartością i przesłaniem? A może uda nam się uzyskać kompromis pomiędzy zainteresowaniami czytelniczymi uczniów a misją biblioteki szkolnej?; Które z obecnych w rankingu książek przetrwają próbę czasu, a o których już teraz warto zapomnieć?; W jaki sposób możemy kształtować gusty czytelnicze naszych uczniów?.

Biserka Čejović, „Promocja czytelnictwa wśród nastolatków”.

Główne tematy: Kim są nasi uczniowie?; Dlaczego (prawie) nikt nie chce czytać Przedwiośnia?; Magia nagłych zastępstw; Czy uczniowie naprawdę nie czytają?; Cyfrowy świat.

Przemysław Kowalski, „Manga w bibliotece”.

Główne tematy: Manga jako nośnik rozrywki i informacji; Kategorie i gatunki mang oraz anime; Serie cieszące się popularnością; Wiek odbiorcy a dostęp do mang; Przegląd serii; Jak okładka lub tytuł mogą zmylić; Mango Pojęciownik – czyli na jakie słowa należy zwracać uwagę.