Tło muzyczne i przerywnik – kompozycje z płyty Oxygene (Part I-V).

I
Byli szczęśliwi
dawniejsi poeci
Świat był jak drzewo
a oni jak dzieci

(T. Różewicz: Drzewo, s. 36)

II
Happy were
the poets of old
the world like a tree
they like a child

(T. Różewicz: A tree, s. 37)

I
rok urodzenia
miejsce urodzenia
Radomsko 1921

(T. Różewicz: Z życiorysu, s. 138)

III
O godzinie 9 (9 października) urodził mi się syn. Trochę byłam rozczarowana, bo bardzo pragnęłam córki. Dzieciak urodził się zdrowy, tłuściutki, miał długie czarne loczki, które sięgały do połowy szyi.

(O poetach i pisarzach inaczej, s. 225)

I
Pierwszy raz

zobaczyłem góry
w dwudziestym szóstym
roku życia.

(T. Różewicz: Złote góry, s. 48)

II
Po końcu świata
po śmierci
znalazłem się w środku życia
stwarzałem siebie
budowałem życie
ludzi zwierzęta krajobrazy
[…]
człowieka trzeba kochać
uczyłem się w nocy w dzień
co trzeba kochać
odpowiadałem człowieka

(T. Różewicz: W środku życia, s. 50)

IV

Mieszkałem w Gliwicach, nosiłem z teściową i żoną węgiel do pieców, nie mogłem ogrzać swojej „osobnej izby", którą zamykaliśmy na całą zimę, moja żona, mimo że miała dwoje małych dzieci, musiała pracować zarobkowo, bo moje „dochody z poezji" nie wystarczały wtedy ani na jedzenie, ani na ubranie rodziny. W trzech pokojach mieszkała jeszcze przez wiele lat młodsza siostra mojej żony, moja matka i teściowa.

(O poetach..., s. 226-227)

I

Czas teraźniejszy
to doskonały morderca
przeszłości
najokrutniejszy bo nie związany
ze swoją ofiarą

(T. Różewicz: Et in Arcadia ego, s. 114)

II

„znajdujemy się u końca pewnej epoki
muzyk ginie podobnie jak zginął poeta"

poeta który zginął myśli
kobieta jest jak kwiat
odłóż to piękne
stare porównanie
na bok

(Tamże, s. 110)

I

Byli szczęśliwi

dawniejsi poeci

dokoła drzewa
tańczyli jak dzieci

(T. Różewicz: Drzewo, s. 36)

II

Happy were

the poets of old

around the tree
they danced like a child

(T. Różewicz: A tree, s. 37)

V

... im bardziej Różewicz stawał się w polskiej literaturze pisarzem osamotnionym, tym mocniej rozwijała się jego kariera w świecie. [...] Zwiedził (nieraz kilkakrotnie) m.in. Hiszpanię, Grecję, Włochy, Szwecję, Niemcy, Meksyk, Nowy Jork, Londyn, Wiedeń, Amman (Jordania), Pragę, Bratysławę, dawną Jugosławię.

(O poetach..., s. 227)

I

Opowiedz mi o
włoskiej podróży...

(T. Różewicz: Et in Arcadia ego, s. 132)

II

Tell me about

your Italian journey...

(Tamże, s. 133)

I

Nie wstydzę się
płakałem w tym kraju

piękno dotknęło mnie
byłem znów dzieckiem

w łonie tego kraju
płakałem
nie wstydzę się

Próbowałem wrócić do raju

(Tamże, s. 132)

II

pytasz o ważniejsze
wydarzenia daty
z mojego życia
spytaj o to innych

(T. Różewicz: Z życiorysu, s. 138)

VI

Na dowód tego, jak Tadeusz Różewicz jest znanym pisarzem w świecie, było wysunięcie jego kandydatury do Nagrody Nobla. Wniosek [...] wyszedł właśnie z kół zagranicznych. [...] Ale i kandydowanie do Nobla nie zdołało przezwyciężyć wzmagającego się w kraju zobojętnienia wobec twórczości [Różewicza w latach 70. - przyp. autorki].

(O poetach..., s. 227)

I

chodzę po tym kruchym
świecie

i buduję dom
zamek na lodzie
wszystko jest w nim
przygotowane do oblężenia

(T. Różewicz: Buduję, s. 146)

II

Wśród wielu zajęć
bardzo pilnych
zapomniałem o tym
że również trzeba umierać
[...]

od jutra
wszystko się zmieni

zacznę umierać starannie
mądrze optymistycznie

(T. Różewicz: Wśród wielu zajęć, s. 164)

III

Dziś Różewicz należy do pisarzy polskich najwięcej tłumaczonych i najbardziej znanych w świecie. Ciekawy jest odbiór poezji poety w Chinach. Yi Li Jun, polonistka i tłumaczka, zauważyła, że twórczość Różewicza, niepodobna do literatury tłumaczonej w Chinach, jest „bliska mentalności chińskiej poprzez tkwiące w niej połączenie tragizmu i śmieszności".

(O poetach..., s. 227)

I

Nic nigdy nie zostanie
wytłumaczone
nic wyrównane
nic wynagrodzone
nic nigdy
[...]

świat się nie skończy

poezja powlecze się
dalej
w stronę Arkadii
albo w stronę drugą

(T. Różewicz: Wiedza, s. 184)

II

(moja poezja)

niczego nie tłumaczy
niczego nie wyjaśnia
niczego się nie wyrzeka
nie ogarnia sobą całości
nie spełnia nadziei

[...]
ma wiele zadań
którym nigdy nie podoła

(T. Różewicz: Moja poezja, s. 192)

IV

Świat [...] ma u Różewicza charakter „projekcji nie spełnionej" jest zdezintegrowany, cechuje go tymczasowość „międzyepoki", pełnej trwogi i niepewności. Poeta staje się jej świadkiem, notującym w gorączkowym pośpiechu strzępy, fragmenty, zarysy rzeczywistości, ratując w ten sposób widzialny świat przed nicością - i pogrążając się zarazem w niej, niby w bagnie. Prowokuje do marzenia o pozytywie ukazując negatyw; nie głosi nadziei, ale nie likwiduje miejsca dla niej.

(J. Pieszczachowicz: W szorstkich objęciach rzeczywistości. W: T. Różewicz: Poezje wybrane, s. 280)

I

Drzewa
nie mogą się ukryć przed nami

(T. Różewicz: Na ścięcie drzewa, s. 244)

II

jedyne obok ludzi i zwierząt
istoty żywe czujące
stworzone na obraz
i podobieństwo bogów

(Tamże)

I

Dzieci urodzone
bezboleśnie w klinikach
dojrzewające
w dyskotekach
rozdzierane sztucznym światłem
i dźwiękiem
wpatrzone w ekran telewizora
nie rozmawiają z drzewami

(Tamże, s. 246)

V

Po roku 1980 poeta zamilkł, mało pisał. Podczas spotkania z młodymi ludźmi na pytanie, co teraz robi, odpowiedział wierszem.

I

Odpowiedziałem
nic nie robię
dojrzewałem przez pięćdziesiąt lat
do tego trudnego zadania
kiedy „nic nie robię"
[...]
słyszę
jak byle kto mówi byle co
do byle kogo
bylejakość ogarnia masy i elity
ale to dopiero początek

(Cyt. za: O poetach i pisarzach inaczej, s. 227)

VI

Powrócił do pisania po roku 1990. 1 października 2000 r. otrzymał prestiżową nagrodę Nike za tom Matka odchodzi. Jury uznało ten wielogatunkowy tom za najlepszą książkę 1999 r. [...] 9 listopada 2000 r. Tadeusz Różewicz odebrał tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego. Poetę uhonorowano „za złożenie w twórczości dobitnego i przejmującego świadectwa najważniejszym sytuacjom i doświadczeniom egzystencjonalnym człowieka współczesnego".

(O poetach..., s. 227 i 228)

I

Byli szczęśliwi
dawniejsi poeci
pod liściem dębu
śpiewali jak dzieci

(T. Różewicz: Drzewo, s. 36)

II

Happy were
the poets of old
beneath the oak
they sang like a child

(Tamże, s. 37)

Co w numerze?

Dodatek:Biblioteka – Centrum Informacji 04/2009

Dodatek:
Biblioteka – Centrum Informacji 04/2009