Narrator 1:

22 grudnia 1998, minie dwieście lat od chwili urodzin polskiego poety, Adama Mickiewicza. Niech dzisiejszy wieczór będzie wyrazem hołdu złożonego twórcy, którego poetyckie hasła, postaci i obrazy literackie na stałe zagościły w literaturze i w wyobraźni Polaków, stały się mitami narodowymi utrwalonymi na wieki.

Narrator 2:

Trwałość swej poezji przewidział Mickiewicz, pisząc Konrada Wallenroda:

Recytator 1:

Płomień rozgryzie malowane dzieje,
Skarby mieczowi spustoszą złodzieje.
Pieśń ujdzie cało, (...)

Narrator 2:

Julian Przyboś tak pisał o Mickiewiczu:

„Wielkiego poety nie można przeczytać raz na zawsze. Za każdym razem, kiedy wczytujemy się w znane już teksty, odsłaniają one nowe, przedtem nie dostrzeżone piękności. Dzieła wielkiej poezji są jak artezyjskie studnie i jak źródła rzek – głębokie i niewyczerpane”.

Narrator 1:

Natomiast inny poeta, Mieczysław Jastrun, twierdził, że Mickiewicz „był cały ze swej epoki i ze swego społeczeństwa. Niepodobna mówić więc o jego twórczości, nie potrącając co chwila o historię jego czasu, z którego czerpał wszystko i którą współtworzył”.

Narrator 2:

Przenieśmy się zatem w I połowę XIX wieku, kiedy to w związku z kampanią Napoleona odżyły nadzieje Polaków na odzyskanie niepodległości i które niedługo potem prysły, ponieważ Kongres Wiedeński podporządkowywał Polskę trzem mocarstwom.

Narrator 1:

Młode pokolenie, pozbawione możliwości otwartej walki, buntowało się, skłaniało się ku spiskom, ku działalności konspiracyjnej, ku nowym sposobom walki. Młodzi uważali, że uczucie, serce i wiara są lepszym środkiem poznania świata niż wiedza, nauka i rozum, a klasycznym wzorcom i regułom należy przeciwstawiać fantastykę, ludowe podania i moralność ludową.

Narrator 2:

Po stronie wiernych uczuciu i sercu opowiedział się Adam Mickiewicz wydając w 1822 roku Ballady i romanse, w tym słynną Romantyczność, w której rozgniewanemu mędrcowi poeta odpowiada:

Recytator 2:

Czucie i wiara silniej mówią do mnie
Niż mędrca szkiełko i oko.
Martwe znasz prawdy, nieznane dla ludu.
Widzisz świat w proszku, w każdej gwiazd iskierce;
Nie znasz prawd żywych, nie zobaczysz cudu!
Miej serce i patrzaj w serce!

Narrator I:

Od momentu ukazania się Ballad i romansów liczymy lata polskiego romantyzmu.

Adam Mickiewicz urodził się w roku 1798 w Zaosiu koto Nowogródka, w kilka lat po ostatnim rozbiorze Polski. Gdy miał lat czternaście, utracił ojca, ale równocześnie rok rodzinnej katastrofy, rok 1812. zapisał się w pamięci chłopca, jako czas wielkiej nadziei. W końcu czerwca witano bowiem w Nowogródku ciągnące z Napoleonem pułki polskie i ich wodza, księcia Poniatowskiego. Po latach w Panu Tadeuszu poeta napisze:

Recytator 3:

O wiosno! Kto cię widział wtenczas w naszym kraju.
Pamiętna wiosno wojny, wiosno urodzaju!
O wiosno, kto cię widział, jak byłaś kwitnąca
Zbożami i trawami, a ludźmi błyszcząca.
Obfita we zdarzenia, nadzieją brzemienna!
Ja ciebie dotąd widzę, piękna maro senna!
Urodzony w niewoli, okuty w powiciu.
Ja tylko jedną taką wiosnę miałem w życiu.

Narrator 2:

Po latach szkolnych spędzonych u nowogródzkich dominikanów Mickiewicz rozpoczął studia uniwersyteckie w Wilnie, w Szkole Głównej Wielkiego Księstwa Litewskiego.

1815 roku przygodna bryka kupiecka przywiozła Adama do Wilna – pisze Maria Demałowicz. Była to pierwsza większa podróż w jego życiu – od Nowogródka przeszło 140 wiorst, to jest około 230 km. Wiózł ze sobą świadectwo ukończenia szkoły nowogródzkiej i jedenaście dukatów, które na drogę dała mu matka.

Narrator I:

W trzecim roku studiów, jesienią 1817 roku, Mickiewicz wraz z grupą przyjaciół założyli tajne stowarzyszenie pod nazwą Towarzystwo Filomatów, tj. „przyjaciół nauki”, którego celem było „ćwiczenie sztuki pisania i udzielanie wzajemnej w naukach pomocy”. Z biegiem czasu cele filomatów uległy rozszerzeniu na marzenia o równości i wolności.

Utwór programowy Już się z pogodnych niebios adresowany przez Mickiewicza do filomackiego grona jest dowodem świadomości własnej potęgi poety, zmuszającej do wzięcia na swoje barki wielkich zadań:

Recytator 4:

Gdy nowe tworzym gmachy na nowej posadzie.
Gdy nasz trud równie wielki, cel równie ślachetny,
Weźmijmyż z bohatyrów greckich przykład świetny.
(...)
Niech każdy, jak ów Greczyn, głosi dzielność swoję:
„Mocniejszy jestem: cięższą podajcie mi zbroję”.

Narrator 2:

Po skończeniu uniwersytetu Mickiewicz objął stanowisko nauczyciela w Kownie. Zmuszony do pracy z niesfornymi uczniami na prowincji czuł się osamotniony i zniechęcony. Zaniepokojeni filomaci martwią się nastrojami przyjaciela, ślą listy, książki. Nie wiedzą, że budzi się w nim poeta romantyczny. Poezja ludowa staje się dla niego, z całym jej bogactwem wierzeń i podań, niewyczerpanym źródłem i wzorem. Wówczas powstają pierwsze ballady: To lubią, Tukaj, Lilie, Świteź, Pani Twardowska. Posłuchajmy fragmentu Świtezi:

Recytator 1:

Ktokolwiek będziesz w nowogródzkiej stronie,
Do Płużyn ciemnego boru
Wjechawszy, pomnij zatrzymać twe konie.
Byś się przypatrzył jezioru.
Świteź tam jasne rozprzestrzenia łona,
W wielkiego kształcie obwodu.
Gęstą po bokach puszczą oczerniona,
A gładka jak szyba lodu.
Jeżeli nocną zbliżysz się dobą
I zwrócisz ku wodom lice,
Gwiazdy nad tobą i gwiazdy pod tobą,
I dwa obaczysz księżyce.
(...)
Tak w noc, pogodna jeśli służy pora.
Wzrok się przyjemnie ułudzi;
Lecz żeby w nocy jechać do jeziora,
Trzeba być najśmielszym z ludzi.
Bo jakie szatan wyprawia tam harce!
Jakie się larwy szamocą!
Drżę cały, kiedy bają o tym starce.
I strach wspominać przed nocą.

Narrator 1:

Lato 1820 roku to okres wielkiej miłości do Maryli Wereszczakówny, narzeczonej Wawrzyńca Puttkamera, arystokraty i bogacza, z którym biedny nauczyciel nie mógł konkurować. Ta majętna panna o nieprzeciętnych zainteresowaniach. oczytana i muzykalna nie zwróciłaby prawdopodobnie uwagi na młodego nauczyciela z Kowna, gdyby nie był poetą. Wobec gwałtownej miłości Adama nie pozostała więc obojętna.

Pełnia szczęścia musiała jednak pozostać nieosiągalna. Mickiewicz przeżywał dramat nieszczęśliwej miłości – znalazł się w sytuacji romantycznego kochanka.

Narrator 2:

Swój ból manifestuje poeta buntem wobec świata. W grudniu 1820 roku powstaje utwór Oda do młodości, który jest rzuceniem rękawicy staremu światu z jego zgodą na zło, ciemnotę i krzywdę:

Recytator 2:

Razem, młodzi przyjaciele!...
W szczęściu wszystkiego są wszystkich cele;
Jednością silni, rozumni szałem.
Razem, młodzi przyjaciele!...
(...)
Choć droga stroma i śliska,
Gwałt niech się gwałtem odciska,
A ze słabością łamać uczmy się za miodu!
(...)

Recytator 3:

Hej! Ramię do ramienia! spólnymi łańcuchy
Opaszmy ziemskie kolisko!
Zestrzelmy myśli w jedno ognisko
I w jedno ognisko duchy!...
Dalej, bryło, z posad świata!
Nowymi cię pchniemy tory.
Aż opleśniałej zbywszy się kory.
Zielone przypomnisz lata.

Narrator 1:

W lutym 1821 roku Maryla Wereszczakówna wyszła za mąż. Filomaci boją się o życie przyjaciela. Jan Czeczot w liście do jednego z przyjaciół pisze:

Recytator 4:

„Przyjechał z Tuhanowicz bez mała jak zwariowany. Nic nie robi, trudno z nim (...) gadać; milczy, lulkę pali, chodzi wiele, zawsze zamyślony, a o niczym dobrym nie myśli, bo całą myśl opanowała Maria, słowem zbrzydził świat i życie, ledwie że nas nie zbrzydził. Żyje na świecie imaginacji; jakkolwiek mu tam żyć przyjemnie, nam nieprzyjemnie na jego męki, stratę zdrowia, wytężenie takie sil wszystkich, a zupełną nieczynność życia patrzeć.”

Narrator 2:

Wspomnieniem tej wielkiej miłości są przepiękne liryki powstałe w latach 1820-26. Posłuchajmy fragmentów tylko niektórych z tych wierszy.

Recytator 1:

Do M*** (wiersz napisany w roku 1823).

Precz z moich oczu!... posłucham od razu,
Precz z mego serca!... i serce posłucha.
Precz z mej pamięci!...nie... tego rozkazu
Moja i twoja pamięć nie posłucha.
(...)
Na każdym miejscu i o każdej dobie,
Gdziem z tobą płakał, gdziem się z tobą bawił.
Wszędzie i zawsze będę ja przy tobie,
Bom wszędzie cząstkę mej duszy zostawał.

Recytator 2:

Niepewność – wiersz z roku I 825 (recytacja fragmentu).

Recytator 3:

Do*** – Na Alpach w Splugen (ostatni wiersz pisany po latach, w 1829 roku, z myślą o Maryli i do niej adresowany)

Nigdy, więc nigdy z tobą rozstać się nie mogę!
Morzem płyniesz i lądem idziesz ze mną w drogę.
Na lodowiskach widzę błyszczące twe ślady
I głos twój słyszę w szumie błyszczącej kaskady,
I włosy mi się jeżą, kiedy się oglądam,
I postać twoję widzieć lękam się i żądam.

Narrator 2:

W 1823 roku w II tomiku Poezji zostały wydane Dziady część druga i czwarta – największy polski dramat romantyczny – oraz Grażyna – powieść poetycka. Pierwszej części Dziadów, rozpoczętej i zarzuconej, nie dokończy! poeta nigdy, a trzecią napisze dopiero po latach, w 1832 roku.

Narrator 1:

Do Dziadów Mickiewicz wprowadził pradawny obrzęd ludowy ku czci zmarłych, co stanowiło novum w literaturze europejskiej. W cmentarnej kaplicy guślarz przyzywa duchy zmarłych, które pokutują za różne przewinienia. Zebrana w kaplicy gromada wiejska za każdym razem potwierdza słuszność boskiego wyroku:

Recytator 4:

Bo słuchajcie i zważcie u siebie.
Że według bożego rozkazu:
Kto nie doznał goryczy ni razu.
Ten nie dozna słodyczy w niebie.

Recytator 1:

Tak musisz dręczyć się wiek wiekiem.
Sprawiedliwe zrządzenie boże!
Bo kto nie był ni razu człowiekiem.
Temu człowiek nic nie pomoże.

Recytator 2:

Bo słuchajcie i zważcie u siebie.
Że według bożego rozkazu:
Kto nie dotknął ziemi ni razu,
Ten nigdy nie może być w niebie.

Narrator 2:

Widmo milczące, które pojawia się w grobowej kaplicy, to Gustaw, nieszczęśliwy kochanek, który pokutuje za chwile wielkiego szczęścia.

Recytator 3:

Bo słuchajcie i zważcie u siebie.
Że według bożego rozkazu:
Kto za życia raz był w niebie.
Ten po śmierci nie trafi od razu.

Narrator 1:

W r. 1823 Mickiewicz wraz z grupą przyjaciół został uwięziony za spisek przeciw Rosji, a rok później musi opuścić Wilno, by w rodzinne strony nie powrócić już nigdy.

Rozpoczynają się lata wędrówek i lata nostalgii. Patriotyzm poety nabiera nowego odcienia: bolesnej tęsknoty za krajem.

Narrator 2:

Odessa, Moskwa, Petersburg, Krym... Owocem tych podróży są przepiękne Sonety Krymskie, które ukazały się w roku 1826. Plastyczne opisy przesycone są liryzmem, tęsknotą i refleksją.

Recytator 4:

Fragment Stepów Akermańskich

Wpłynąłem na suchego przestwór oceanu.
Wóz nurza się w zieloność i jak łódka brodzi;
Śród fali łąk szumiących, śród kwiatów powodzi.
Omijam koralowe ostrowy burzanu.
(...)
W takiej ciszy! – tak ucho natężam ciekawie,
Że słyszałbym głos z Litwy. – Jedźmy, nikt nie woła!

Narrator 1:

Wkrótce sława sonetów została przyćmiona przez, rozgłos poematu Konrad Wallenrod, poematu o buntowniku, który zniszczył własne szczęście dla dobra ojczyzny.

Recytator 1:

Patrzcie na tyle zgubionych tysięcy.
Na miasta w gruzach, w płomieniach dzierżawy.
Słyszycie wicher? – pędzi chmury śniegów.
Tam marzną waszych ostatki szeregów.
(...)
Ja to sprawiłem; jakem wielki, dumny.
Tyle głów hydry jednym ściąć zamachem!
Jak Samson jednym wstrząśnieniem kolumny
Zburzyć gmach cały, i runąć pod gmachem!

Narrator 2:

Opinia carskiego senatora Nowosilcowa. zagorzałego wroga filomatów i filaretów, który twierdził, że celem tego utworu jest rozpłomienienie gasnącego patriotyzmu, zmusiła Mickiewicza do opuszczenia Rosji.

Przeszło dwuletnie podróże po Europie to okres nowych wrażeń, spotkań, uczuć. W grudniu 1830 roku poeta dowiedział się o wybuchu powstania listopadowego w Polsce.

Narrator 1:

Parę miesięcy przed powstaniem napisał jeden z najbardziej gorzkich wierszy: Do matki Polki, wiersz o tragicznej walce bez nadziei na zwycięstwo, proroczy wiersz o losie Polaków:

Recytator 2:

O matko Polko! gdy u syna twego
W źrenicach błyszczy genijuszu świetność.
Jeśli mu patrzy z czoła dziecinnego
Dawnych Polaków duma i szlachetność;
Jeśli rzuciwszy rówienników grono
Do starca bieży, co mu dumy pieje.
Jeżeli słucha z głową pochyloną,
Kiedy mu przodków powiadają dzieje:
O matko Polko! źle się twój syn bawi!

Narrator 2:

W listach Mickiewicza, pisanych z Rzymu po wybuchu powstania, jest mowa o planach wyjazdu do Polski, lecz termin jest ciągle odsuwany. W rezultacie Mickiewicz nie wziął udziału w powstaniu i później, z tego powodu, przygniata go poczucie winy, W nieprawdopodobnie krótkim czasie, w przypływie nagiego natchnienia powstaje Dziadów część III. Poeta przebywa wówczas w Dreźnie.

Narrator 2:

Poznacie mnie po głosie; pókim był w okuciach.
Pełzając milczkiem jak wąż, łudziłem despotę.
Lecz wam odkryłem tajnie zamknięte w uczuciach
I dla was miałem zawsze gołębią prostotę.
Teraz na świat wylewam ten kielich trucizny.
Żrąca jest i paląca mojej gorycz mowy.
Gorycz wyssana ze krwi i łez mej ojczyzny.
Niech zrze i pali, nie was, lecz wasze okowy.

Narrator 1:

W 1833 Mickiewicz wraca do Paryża, skąd pisze do swego przyjaciela o kontynuacji prac nad Panem Tadeuszem.

Recytator 4:

„...kropię moje poema, którego pieśń czwartą dziś kończę. Żyję tedy w Litwie, w lasach, w karczmach, ze szlachtą, z Żydami etc. (...) Gdyby nie poema, uciekłbym z Paryża”.

Narrator 2:

Niedługo potem, w lutym 1834 roku poemat był ukończony. Mickiewicz nazywał go swoim pieszczonym dzieckiem. W kolejnym liście pisze:

Recytator 1:

„Skończyłem wczora właśnie. Pieśni ogromnych dwanaście! Wiele mierności, wiele też dobrego (...) Co tam najlepsze to obrazki z natury kryślone naszego kraju i naszych obyczajów domowych”.

Narrator 1:

Pisząc poemat Mickiewicz wracał myślami do Polski, do szlacheckich zebrań, uczt, polowań, lasów, stawów, dworów i zaścianków. Przenosił się w ten sposób do utraconego kraju, a wraz z nim – wszyscy wygnańcy:

Recytator 2:

Jedyne szczęście, kto w szarej godzinie
Z kilku przyjaciół usiadł przy kominie.
Drzwi od Europy zamykał hałasów.
Wyrywał się z myślą ku szczęśliwymi czasom
I dumał, myśli! o swojej krainie...
(...)
Dziś dla nas, w świecie nieproszonych gości,
W całej przeszłości i w całej przyszłości
Jedna już tylko jest kraina taka,
W której jest trochę szczęścia dla Polaka:
Kraj lat dziecinnych!

Narrator 2:

Czesław Miłosz stwierdził, że Pan Tadeusz „to poemat na wskroś metafizyczny, gdzie ład istnienia otaczającej nas rzeczywistości jest ściśle zespolony z rokiem rolniczym i liturgicznym”. Tu nawet zwykłe zajęcia, rozrywki czy kłótnie są powiązane z obrazami przyrody. Istnieje jakaś równoległość między stanami pogody i przebiegiem akcji.

Narrator 1:

W pierwszych księgach, gdzie życie ludzi upływa w spokoju i w zgodzie, ciągle czujemy obecność słońca. Ale już po kłótni w zamku mamy chłodny i słotny poranek, a słońce „krwawo się czerwieni" zapowiadając bitwę, po której następuje burza.

Recytator 3:

(...); wtem rykły pioruny,
Krople zlały się razem; to jak proste struny
Długim warkoczem wiążą niebiosa do ziemi,
To jak z wiader buchają warstwami całemi.
Już zakryły się całkiem niebiosa i ziemia.
Noc je z burzą od nocy czarniejszą zaciemia.
Czasem widnokrąg pęka od końca do końca,
I anioł burzy na kształt niezmiernego słońca
Rozświeci twarz, i znowu okryty całunem
Uciekł w niebo i drzwi chmur zatrzasnął piorunem.
Znowu wzmaga się burza, ulewa nawalna
I ciemność gruba, gęsta, prawie dotykalna.
Znowu deszcz ciszej szumi, grom na chwilę uśnie;
Znowu wzbudzi się, ryknie i znów wodą chluśnie.
Aż się uspokoiło wszystko, tylko drzewa
Szumią około domu i szemrze ulewa.

Narrator 2:

Ostatnie dwie pieśni opowiadające o radosnych wydarzeniach przypadają na dzień, który zaczyna się cudownym wschodem słońca i kończy ciepłym jego zachodem, harmonizującym z promiennymi nadziejami w duszach ludzi. Tak całej przyrodzie poeta kazał iść śladem ludzkich przeżyć.

Narrator 1:

Romantycy usiłowali złączyć poezję z życiem narodu. Mickiewiczowi udało się spełnić to hasło w sensie dosłownym. Stworzył epopeję narodową, która – jak pisał Stanisław Worcell, emigrant – Jest kamieniem grobowym, położonym ręką geniusza na starej Polsce naszej”.

Narrator 1:

W 1839 roku uniwersytet w Lozannie powołał Mickiewicza na wykładowcę literatury rzymskiej, ale nawet życzliwość Szwajcarów nie mogła ukoić jego rosnącej z latami nostalgii.

Recytator 4:

„Tęsknota mię nieraz do Litwy napada i ustawicznie śni mi się o Nowogródku i o Tuhanowiczach”.

Narrator 2:

Rok pobytu w Lozannie zaowocował wierszami o najwyższej doskonałości artystycznej, których jednak nie opublikował poeta nigdy. Ukazały się one dopiero po jego śmierci jako liryki lozańskie. Posłuchajmy jednego z nich.

Recytator 1:

Polały się łzy me czyste, rzęsiste.
Na me dzieciństwo sielskie, anielskie,
Na moją młodość górną i durną.
Na mój wiek męski, wiek klęski;
Polały się łzy me czyste, rzęsiste...

Narrator 1:

W 1840 roku Mickiewicz otrzymuje nominację na profesora literatur słowiańskich w College de France w Paryżu. Wykłady jego zyskały rozgłos, ale nie wypełniły pustki. Poeta pragnął walczyć o byt ojczyzny. Gdy w Paryżu wybucha rewolucja, Mickiewicz wyjeżdża do Włoch, gdzie organizuje Legion Polski. W 1849 wraca do Francji, gdzie zostaje redaktorem naczelnym „Trybuny Ludów”.

Narrator 2:

Na fotografii z lat pięćdziesiątych, przedstawiającej Mickiewicza, widzimy przedwcześnie postarzałego, siwego mężczyznę o śmiertelnie zmęczonej twarzy. Mężczyzny, który się nie oszczędzał i żył w ciągłym napięciu. Mężczyzny, który własne nieszczęścia uważał za drobnostkę wobec nieszczęść ogółu. Wieszcza czczonego przez miliony ludzi, a jednocześnie atakowanego ze wszystkich stron za walkę o wolność, za mistycyzm, za sądy i opinie. A przecież już w Żeglarzu wyjaśniał innym, że:

Recytator 2:

Co czuję, inni uczuć chcieliby daremnie!
(...)
Chcąc mnie sądzić, nie ze mną trzeba być, lecz we mnie.

Narrator 1:

Po śmierci żony, w roku 1855, Mickiewicz (wraz z synem) wyjeżdża do Konstantynopola z misją polityczną. W listopadzie tego roku niespodziewanie umiera. Przyczyną śmierci miała być cholera, która panowała wówczas w Turcji, choć diagnoza czterech lekarzy, obecnych przy śmierci poety, nie była zgodna. Długo krążyły nie sprawdzone wieści, że poeta został otruty.

Narrator 2:

Na wieść o zgonie Mickiewicza Zygmunt Krasiński napisał:

Recytator 3:

„Pan Adam już odszedł od nas – na tę wieść pękło mi serce. On był dla ludzi mego pokolenia i miodem, i mlekiem, i żółcią, i krwią duchową, my z niego wszyscy. On nas był porwał na wzdętej fali natchnienia swego i rzucił w świat. Największy wieszcz nie tylko narodu, ale wszystkich plemion słowiańskich, już nie żyje”.

Narrator 2:

Eksportacja zwłok poety w Konstantynopolu stała się wielką manifestacją. Naoczny świadek tak pisał:

Recytator 4:

„Wydawało się nam, żeśmy sami Polacy. Pokazało się, żeśmy się mylili. Poza nami płynęły tłumy ludzi, (...) Okiem ich ogarnąć nie można było... Ludzie szli w milczeniu, w skupieniu ducha, znamionującym udział w przejmującym nas żalu i smutku... Widziałem Serbów; Dalmatów, Czarnogórców, Albańczyków, Greków, Włochów; Bułgarzy zeszli się najliczniej”.

Narrator 1:

Zwłoki Mickiewicza przewieziono do Francji, a w roku 1890 sprowadzono je do kraju, gdzie spoczęły w krypcie kościoła katedralnego, obok grobów królewskich wKrakowie.

Narrator 1:

Posłuchajmy na zakończenie wieczoru „Pieśni pielgrzyma”, znanej pod tytułem Te rozkwitłe świeżo drzewa. Wiersz pochodzi z 1832 roku.

Recytator 1:

Te rozkwitłe świeżo drzewa
Upajają słodką wonią.
Wody szepcą, słowik śpiewa
I koniki cicho dzwonią.
Czemuż zadumany stoję
I wiosną się nie weselę?
Bo sieroce serce moje,
Z kimże wiosnę tę podzielę?
(...)
Tylem uczuł, cierpiał tyle,
Lecz nie powrócę do domu;
Opowiadać nie mam komu.
Zamknę powieść mą w mogile.
(...)
Mija wiosna, mija zima,
Mija pogoda i słota;
Nie przeminie żal pielgrzyma.
Bo on wdowiec i sierota.

Narrator 2:

Dziękujemy wszystkim za udział w dzisiejszym spotkaniu. Myślę, że przybliżyliśmy wam wizerunek człowieka, którego poezja zachwyca, wyrusza i skłania do refleksji, od czasów jej powitania po dzień dzisiejszy, kolejne pokolenia Polaków. Można za Puszkinem powiedzieć:

Recytator 2:

„Nie jest dane żadnemu krajowi wydać z siebie więcej niż jednego poetę, który stanie się najwyższą wartością i punktem odniesienia dla literatury swego narodu. Jest Dante we Włoszech, Szekspir w Anglii, Puszkin w Rosji, a w Polsce – Mickiewicz”.

Co w numerze?