Uzasadnienie potrzeby wprowadzania innowacji

Wieloletnia obserwacja zachowania uczniów oraz ich postępów w zakresie czytania, a także czytania ze zrozumieniem przekonała autorki innowacji o potrzebie wspólnej pracy z dziećmi i pedagogizacji rodziców w tym zakresie. W dzisiejszym świecie rodzice poświęcają dzieciom coraz mniej czasu, gdyż uważają, że kwestie wychowawcze są mniej ważne od postępów dzieci w nauce. Czasami w ogóle nie dostrzegają potrzeby kontaktu z dziećmi – wspólnej pracy, czytania lub choćby rozmowy.

W związku z dużymi problemami wychowawczymi, z jakimi boryka się współczesna szkoła, autorki innowacji postanowiły podjąć próbę uświadomienia dzieciom i rodzicom korzyści płynących z częstego czytania książek, wspomóc nauczycieli wychowawców w procesie wychowawczym, a także nauczycieli przedmiotowych w pracy dydaktycznej.

Dzieciom w wieku sześciu – ośmiu lat najłatwiej jest zaszczepić wzorce i wartości, którym być może będą hołdować przez całe swoje życie. Walory wychowawcze książek, niezależnie od ich formy, trudno przecenić. Ważny jest oczywiście na tym etapie właściwy dobór lektury, wskazanie książek wartościowych i pozwolenie dziecku, pod okiem nauczyciela i rodzica, na samodzielny wybór literatury.

Osobne miejsce w tym programie zajmuje uświadomienie rodzicom lub opiekunom, jak ważne jest czytanie dziecku książek i ich omawianie, przebywanie z dzieckiem, wspólna zabawa i udział w imprezach, w których uczestniczą dzieci. W czasie realizacji programu rodzice poznają właściwą literaturę dla dzieci (m.in. polecaną przez Fundację „ABCXXI – Cała Polska czyta dzieciom”), współczesne tendencje w literaturze (w tym antypedagogikę) oraz różnorodne gry i zabawy wspomagające proces wychowawczy (np. zabawy biblioterapeutyczne).

Program proponowanej przez nas innowacji jest rozbudowany, zaplanowany do realizacji przez trzy lata szkolne, i przewiduje wiele różnorodnych działań, zarówno w klasie, pod okiem wychowawcy, jak i w bibliotece szkolnej, a także działań wspólnych, wykorzystujących wiele metod pracy, np. kinezjologię i biblioterapię. Takie, prowadzone wielotorowo i na różnych poziomach, działania zapewne przyniosą pozytywne rezultaty wychowawcze i dydaktyczne: dzieci poznają wartościową literaturę, z której będą mogły czerpać wzorce wychowawcze, będą uczyły się właściwie zagospodarować swój czas wolny, przewidując czas na czytanie (nawyk czytelniczy), wzbogacą swoją wiedzę i pogłębią umiejętność czytania ze zrozumieniem.

Proponowana innowacja pedagogiczna jest zgodna z podstawą programową kształcenia ogólnego – edukacji polonistycznej klas I – III: w zakresie umiejętności czytania i pisania (uczeń „interesuje się książką i czytaniem, słucha w skupieniu czytanych utworów, w miarę możliwości czyta lektury wskazane przez nauczyciela”), w zakresie umiejętności wypowiadania się w małych formach teatralnych (uczeń „uczestniczy w zabawie teatralnej […], odtwarza z pamięci teksty dla dzieci”). Według zapisu w podstawie programowej „do najważniejszych umiejętności zdobywanych przez ucznia w trakcie kształcenia ogólnego należy umiejętność czytania” – jako prostej czynności oraz jako umiejętności „rozumienia, wykorzystywania i przetwarzania tekstów w zakresie umożliwiającym zdobywanie wiedzy, rozwój emocjonalny, intelektualny i moralny […]”. Realizację wytyczonych w podstawie programowej celów „powinna wspomagać dobrze wyposażona biblioteka szkolna”.

Mamy nadzieję, że współpraca nauczyciela edukacji wczesnoszkolnej, nauczyciela bibliotekarza i rodziców w zakresie pogłębiania umiejętności czytania ze zrozumieniem i wspólnego z dziećmi omawiania czytanych książek, eksponowania ich walorów wychowawczych i nauk z nich płynących, a także właściwego doboru lektur, przyniesie spodziewane efekty, tj. wspomoże proces wychowawczy dla dobra uczniów i szkoły. Być może wpłynie również na wykształcenie u większości dzieci nawyku czytania książek jako atrakcyjnej formy organizacji czasu wolnego.

Autorkami innowacji i osobami odpowiedzialnymi za jej wprowadzenie są nauczycielka edukacji wczesnoszkolnej oraz nauczycielka bibliotekarka (a zarazem doradca metodyczny ds. bibliotek szkolnych).

Poziom nauczania: edukacja wczesnoszkolna.

Zespół uczniowski objęty innowacją: klasa 0-II lub I-III.

Czas trwania: wrzesień 2011 r. – czerwiec 2014 r.

Koszty:

– 200 zł – koszt szkolenia w ramach pedagogizacji rodziców (prowadzonego przez pracownika Instytutu Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie);

– 200 zł rocznie – koszt zakupu materiałów biurowych i pomocy naukowych (koszt całościowy – 600 zł).

Źródła finansowania:

– budżet szkolny;

– środki własne;

– fundusz rady rodziców.

Rodzaj innowacji: Innowacja metodyczna, mająca na celu poprawę jakości pracy szkoły i wspomaganie nauczycieli w realizacji zadań programowych poprzez wprowadzenie nowatorskich metod i form pracy z uczniami.

Zakładane efekty:

Uczeń –

– kształci nawyk czytania książek jako atrakcyjnej formy organizacji czasu wolnego;

– dostrzega wychowawczą rolę książki;

– umie wskazać nauki płynące z książek;

– potrafi uważnie słuchać czytanych książek i audiobooków;

– chętnie i samodzielnie czyta teksty, książki;

– potrafi korzystać z księgozbioru biblioteki szkolnej i innych bibliotek i robi to chętnie;

– ma potrzebę czytania dla przyjemności;

– rozwija wyobraźnię i wrażliwość przez stały kontakt z ciekawą książką;

– wzbogaca słownictwo;

– doskonali technikę czytania;

– potrafi wypowiadać się na temat przeczytanych tekstów, rozumie czytany tekst;

– inscenizuje wiersze i fragmenty utworów;

– przedstawia na ilustracji treść przeczytanych tekstów.

Rodzice –

– czytają swoim dzieciom książki;

– wspólnie z dzieckiem wybierają lekturę do czytania (odwiedzanie księgarni i kupowanie książek);

– rozmawiają z dziećmi o czytanych książkach;

– zachęcają dziecko do czytania;

– chodzą ze swoimi dziećmi do biblioteki;

– mają świadomość korzyści płynących z codziennego czytania małym dzieciom książek;

– odczuwają pozytywny wpływ wspólnego czytania i zabawy czytelniczej z dzieckiem na proces wychowawczy;

– potrafią wskazać dziecku właściwą lekturę.

Etapy realizacji innowacji

Etap I

W klasie

Codzienne czytanie dzieciom książek przez nauczyciela w ramach (realizacja programu innowacji i ogólnopolskiej kampanii „Cała Polska czyta dzieciom”).

W bibliotece

Poznawanie przez dzieci biblioteki w swojej szkole – comiesięczne odwiedziny, zapoznawanie się z księgozbiorem – zabawy ułatwiające odkrywanie przez dzieci treści wychowawczych zawartych w książkach, wspólne głośne czytanie, słuchanie audiobooków, gry i zabawy dydaktyczne.

Pedagogizacja rodziców

Wykład dla rodziców na temat wychowawczej roli książki, przekazanie rodzicom ulotek („Apel do rodziców”, „10 przykazań dla rodziców, którzy chcą, aby ich dzieci czytały książki”), zachęcanie rodziców do wspólnej pracy z dzieckiem i codziennego czytania mu książek; zapoznanie rodziców z kampanią „Cała Polska czyta dzieciom” i listą polecanych przez fundację lektur dla dzieci.

Etap II

W klasie

Codzienne czytanie książek, konkursy czytelnicze, przygotowanie przedstawień, gry i zabawy dydaktyczne, udział w konkursach czytelniczych, tworzenie katalogu „fajnej książki”, zajęcia z wykorzystaniem systemu edukacji przez ruch i kinezjologii edukacyjnej.

W bibliotece

Samodzielny wybór książek, comiesięczne spotkania i rozmowy kierowane na temat przeczytanych książek, „odkrywanych” przez dzieci nauk płynących z książek (w tym popularno-naukowych), minikonkurs czytelniczy we współpracy z wychowawcą klasy, zabawy biblioterapeutyczne.

Pedagogizacja rodziców

Prezentacja i omówienie literatury o walorach wychowawczych i literatury antypedagogicznej.

Etap III

Działania wspólne

Wizyta w bibliotece publicznej w okolicy, spotkanie z krakowskim autorem książeczek dla dzieci, imprezy wg scenariuszy, w tym turniej czytelniczy, odwiedziny w bibliotece szkolnej – przedstawienie dzieciom księgozbioru podręcznego, praca przy komputerach – korzystanie z internetu w pracy własnej ucznia, samodzielne wyszukiwanie informacji w różnych źródłach, książka elektroniczna, zorganizowanie Dnia Książki i akcji bookcrossingowej.

Pedagogizacja rodziców

Zachęcanie do wspólnej pracy rodziców i dzieci przy przygotowaniu się do konkursów i imprez czytelniczych – proste zadania dla chętnych do zabawy rodziców i dzieci, obserwacja dzieci w trakcie imprez, rozmowa kierowana z rodzicami – podsumowanie trzyletniej współpracy, ocena efektów.

Sposoby ewaluacji innowacji

Ewaluacja wewnętrzna:

– rękodzieła dzieci – ilustracje do książeczek, prace konkursowe;

– sporządzone notatki;

– zapisy w planach pracy i dziennikach zajęć;

– wyniki arkusza ewaluacyjnego – częstotliwość wypożyczania książek;

– wyniki ankiet ewaluacyjnych do wybranych zajęć;

– informacja zwrotna – rozmowy z rodzicami, ankieta dla rodziców;

– obserwacja postępów czytelniczych i zachowania dzieci.

Ewaluacja zewnętrzna:

– udział uczniów w konkursach, wystawach. Wnioski wynikające z analizy wyników testu i ankiet ewaluacyjnych zostaną wykorzystane do ulepszenia programu, poprzez usprawnienie form i metod pracy tak, aby zapewniały realizację zamierzonych celów i były odpowiednie dla uczniów.

Przykładowe narzędzia i sposoby oceny efektów:

Dzieci –

– udział uczniów w konkursach i imprezach objętych kalendarzem imprez czytelniczych,

– aktywny udział uczniów w konkursach organizowanych w szkole przez innych nauczycieli,

– rozmowy z dziećmi na bieżąco i na koniec innowacji na temat korzyści z czytania książek oraz wartości wychowawczych w nich zawartych,

– samodzielne korzystanie z zasobów bibliotek – umiejętność doboru lektury,

– wykazy czytelnictwa dzieci – częstotliwość odwiedzin w bibliotece i wypożyczania książek,

– miniankieta dla uczniów.

Rodzice, opiekunowie –

– ankieta dla rodziców przed rozpoczęciem innowacji i po jej zakończeniu – porównanie oczekiwań i efektów, – rozmowa kierowana na zakończenie innowacji – spotkanie z rodzicami i ocena efektów.

Sposoby wprowadzania innowacji do praktyki, metody pracy:

– wspólne głośne czytanie książek w szkole i w domu,

– lekcje biblioteczne,

– metody biblioterapeutyczne,

– gry i zabawy dydaktyczne,

– inscenizacje,

– dramy,

– praca w grupach metodą projektu,

– tworzenie „katalogów fajnej książki – to warto przeczytać”,

– zajęcia czytelnicze z wykorzystaniem systemu edukacji przez ruch oraz wybranych ćwiczeń kinezjologii edukacyjnej,

– konkursy czytelnicze (pięknego czytania, znajomości treści, plastyczne, recytatorskie),

– wycieczki do biblioteki publicznej,

– spotkanie z krakowskim autorem książeczek dla dzieci,

– słuchanie audiobooków dla dzieci,

– pedagogizacja rodziców,

– zorganizowanie Dnia Książki i akcji bookcrossingowej.

Przykładowe scenariusze zajęć

Cel główny: Rozbudzanie zamiłowań czytelniczych uczniów oraz wskazywanie wychowawczej roli książki.

Cele szczegółowe:

Uczniowie –

– wyrabiają nawyk częstego czytania książek;

– dostrzegają walory wychowawcze książek;

– poznają różnorodną tematycznie i wartościową literaturę dla dzieci;

– uczą się samodzielnego wyboru lektury w zależności od potrzeb i zainteresowań;

– uczą się aktywności i kreatywności poprzez uczestnictwo w zabawach i imprezach czytelniczych.

Formy i metody pracy: praca w grupach, pogadanka, rozmowa kierowana, gra dydaktyczna, ćwiczenia ruchowe, graficzne i muzyczne, zabawy biblioterapeutyczne, kinezjologia stosowana.

Szal dla jesieni

Przebieg zajęć

Przywitanie dzieci na zajęciach.
Rozmowa kierowana o kolorach jesieni.
Wybieranie kredek w kolorach jesieni.
Oglądanie liści, ich kształtów, kolorów. Porównanie z kolorami wybranymi przez siebie. Nazywanie, z jakich drzew pochodzą.
Rysowanie oburącz swojego liścia. Zwrócenie uwagi na wkomponowanie go na całej powierzchni kartki.
Rytmiczne ćwiczenia graficzne oburącz. Obrysowywanie kształtu liścia do muzyki (utwory nr 4, 6 z płyty Zbieram poszukuję badam – muzyka do ćwiczeń, część I).
Na sygnał zatrzymanie się i przejście o wyznaczoną liczbę miejsc (kilkakrotne powtarzanie).
Rytmiczne ćwiczenie graficzne oburącz z przełożeniem kredek nad głową z ręki do ręki.
Wycinanie rytmiczne kształtu liścia do melodii (nr 8 z płyty Zbieram poszukuję badam – muzyka do ćwiczeń, część I).
Ciche czytanie wierszy zgromadzonych w koszyczku. Wybór wiersza, który podoba się każdemu dziecku, którego dzieci chciałyby nauczyć się na pamięć.
Głośne czytanie wierszy przez chętne dzieci.
Zapisanie imienia i nazwiska autora oraz tytułu wiersza na liściu. Przypomnienie o wielkiej literze.
Przypięcie zapisanych listków na złotym kuponie materiału. Dopięcie pozostałych wierszy przyklejonych do listków (powstanie szala pani jesieni).
Zapowiedź następnych zajęć – nauka deklamacji wybranych przez dzieci wierszyków.
Ewaluacja – pogadanka.

W krainie bajek

Przebieg zajęć

(Piosenka Fantazja)

Powitanie dzieci przez prowadzącą.
Przedstawienie Miesiące kupują buty. (Piosenka Chodzi rok po świecie).
Rozwiązanie krzyżówki wprowadzającej w tematykę zajęć.

Krzyżówka znajduje się w pliku PDF.

Można wypożyczać je w bibliotece.
Płynie po niebie mała lub duża, gdy zakryje słońce, świat się zachmurza.
Można jeść je na miękko, twardo lub zrobić można z niego jajecznicę.
Jest czarna i nastaje zawsze po dniu.
Czarny, twardy jak kamienie, w piecu pali się płomieniem.
Za ladą stoi, sprzedaje syrop, gdy gardło boli.
Rośnie w klasie w doniczce, ale przyznam szczerze, że często mylą go z kolczastym jeżem.
U wróbla krótki i ostry u bociana długi, czerwony i prosty.

Odpowiedzi: 1. książki, 2. chmura, 3. jajko, 4. noc, 5. węgiel, 6. aptekarz, 7. kaktus, 8. dziób. Hasło: W krainie bajek.

Zaproszenie dzieci do wzięcia udziału w teleturnieju oraz podział na cztery równe zespoły (losowanie z kuferka karteczek w czterech kolorach). Wyznaczenie kapitanów drużyn oraz osoby odpowiedzialnej za zapisywanie punktacji.
Wyznaczone zespoły zajmują miejsca przy stolikach i następuje otwarcie teleturnieju: „W krainie bajek”.

Konkurencje

– Dwa pytania dla zespołów. Drużyny mają do wyboru trzy odpowiedzi, z czego tylko jedna jest prawdziwa. Za prawidłową odpowiedź przydzielany jest jeden punkt.

– Skojarzenia. Kapitanowie podają numery zadań od jednego do pięciu. Dzieci mają powiedzieć, z jaką bajką kojarzą się im podane wyrazy.

– Zadanie dla Kopciuszka – oddzielenie maku i piasku. W tym przypadku są to klocki różnego rodzaju, które trzeba przenieść do koszy.

– Odgadywanie zagadek. Za prawidłową odpowiedź drużyna uzyskuje jeden punkt; gdy odpowiedź jest niepoprawna, punkt zostaje odebrany. Wyznaczone dzieci losują zagadkę i czytają ją. Naradza się i odpowiada zespół. Może naradzić się ze swoją klasą.

– Gdzie mieszkali królowie? Kto mieszkał w wieżach? Zadaniem uczniów jest zbudowanie najwyższej wieży z klocków. Zwyciężają twórcy najwyższej wieży, która utrzyma się bez pomocy budowniczych w wyznaczonym czasie.

– Każdy zespół dostanie obrazek – ilustrację do Kopciuszka. Zespoły mają dorysować na obrazku brakujące elementy.

– Z jakiej baśni pochodzi czytany fragment. Za poprawną odpowiedź drużyna otrzyma jeden punkt.

– Z drużyny trzeba wybrać najodważniejszą osobę, która nie boi się spotkania z groźnym smokiem. Jej zadaniem będzie odgadnięcie za pomocą dotyku i węchu, z jakiej bajki pochodzi rekwizyt. Za każdą poprawną odpowiedź drużyna otrzymuje jeden punkt. Za podpowiedź odbiera się jeden punkt. Rekwizyty: pantofelek Kopciuszka, jabłko (Królewna Śnieżka), piernik (Jaś i Małgosia), kostka lodu (Królowa Śniegu).

Po zliczeniu głosów następuje ogłoszenie wyników i wręczenie dyplomów.
Podsumowanie zajęć. Co było tematem spotkania? Każda klasa ze swoją wychowawczynią pisze na żółtych paskach papieru zdanie o baśniach. Paski zostają przyklejone wokół słoneczka jako podsumowanie zajęć (w tle piosenka Na Wojtusia z popielnika).
Po odczytaniu zdań i przyklejeniu ich w odpowiednie miejsca prowadzący dziękuje dzieciom za wspólną zabawę.

Jak pan może, panie pomidorze?

Przebieg zajęć

Zabawa „Pomidor”.
Odczytanie autora i tytułu wiersza (Jan Brzechwa Pomidor).
Czytanie wiersza przez nauczyciela.
Rozmowa kierowana: – Co to znaczy „zawstydził się”? – Kiedy jesteśmy zawstydzeni? – Jakie uczucia jeszcze znamy?
Zabawa z kostką. Toczenie dużej kostki do gry, na której zamiast oczek są naklejone twarze wyrażające uczucia (radość, smutek, zawstydzenie, zdziwienie, olśnienie, obojętność). Zadaniem dzieci jest przytoczenie sytuacji, gdy towarzyszy im takie uczucie.
Szukanie recepty na zmartwienie, smutek i obojętność.
Wypisywanie recept – praca grupowa.
Rozdanie nagrody – recepty za udział w zajęciach.

Śmiej się często. Bądź dobry dla innych. Pomagaj innym w potrzebie.

Złota rybka spełnia życzenia

Przebieg zajęć

Zabawa „Jazda na koniu do krainy bajek”.

– Przejazd po drodze ubitej (uderzanie rękami o uda).

– Przejazd przez bagna i moczary (uderzanie dłonią po policzkach).

– Przejazd obok gęstwiny (odgłos szuuu).

– Przejazd przez most (uderzanie piąstką o piąstkę).

Czytanie bajki przez nauczyciela (Julian Tuwim Bajka o rybaku i rybce).
Rozmowa kierowana:

– Kto występuje w tej bajce?

– Co możemy powiedzieć o rybaku i jego żonie?

– Jakie życzenia miała żona staruszka?

– Czy to były ważne życzenia?

Odczytanie przysłów:

– Lepszy wróbel w garści niż gołąb na dachu.

– Chytry dwa razy traci.

– Apetyt rośnie w miarę jedzenia.

Wykonanie rybek z origami (wg instrukcji słownej i pokazu nauczyciela).
Zapisanie życzeń przez uczniów.
Zakończenie. Życzenia nauczyciela, aby spełniły się prośby dzieci. Zabranie rybek do domu.

Nasz sposób na nudę

Przebieg zajęć

Zabawa powitanie.
Zabawa z chustą animacyjną.
Czytanie wiersza Jana Brzechwy Na tapczanie (przez nauczyciela, a potem przez uczniów).
Rozmowa kierowana.
Burza mózgów. Zapisywanie na karteczkach swoich sposobów na lenistwo i nudę.
Przyklejenie karteczek (te same propozycje należy umieścić obok siebie, na jednym promyczku). Sprawdzenie, która zabawa lub zajęcie jest wśród dzieci najpopularniejsze.
Zabawa z książkami:

– Noszenie książki na głowie, podawanie sobie jej w kręgu między nogami.

– Zgadywanki. Odczytywanie co drugiego, co trzeciego wyrazu. Odgadywanie, z jakiej książki pochodzą czytane szyfrem fragmenty.

Tworzenie katalogu „Moja ulubiona książka”. Praca indywidualna.

Przykładowe zajęcia biblioterapeutyczne

Przebieg zajęć (tematyka – w zależności od potrzeb)

Odczytanie dzieciom krótkiej bajki biblioterapeutycznej.
Rozmowa kierowana na temat uczuć i zachowań uczniów w klasie (rozmowa o przyjaźni, wzajemnej pomocy, koleżeńskości i innych).
Przeczytanie głośno opowiadania lub fragmentu książki dla dzieci (np. Dzieci z Bullerbyn, Oto jest Kasia) i wyszukiwanie w tekście fragmentów dotyczących relacji międzyludzkich – pogadanka o uczuciach i zachowaniach ludzi (co nam się podoba, a co nie, jakich ludzi lubimy i jakich się boimy, jakich unikamy).
Podsumowanie – rozmowa z dziećmi o ich ulubionych książkach (pytania pomocnicze: dlaczego lubimy tę książkę, czego nas uczy itp).

Co w numerze?