Narrator (uroczyście):
Witam serdecznie uczniów, nauczycieli, przybyłych gości. Za chwilę będziemy świadkami niezwykłej rozprawy sądowej, która być może zdecyduje o losach tysięcy niewinnych, przeciążonych nauką uczniów szkół podstawowych, szczególnie piątoklasistów! Jest to sprawa bez precedensu, gdyż na ławie oskarżonych pojawi się książka, która niejednemu spędziła sen z powiek, a innym przysporzyła wielu ocen niedostatecznych. Panie i panowie, przed wami W pustyni i w puszczy. Czytać czy nie czytać? Oto jest pytanie!

Uczeń wnosi na salę egzemplarz książki i umieszcza go w widocznym miejscu.

Narrator:
Rozprawę poprowadzi sędzia Anna Maria Smutna. Proszę wstać, sąd idzie!

Wchodzą sędzia, obrońcy i prokuratorzy. Ławki ustawione tak jak na sali rozpraw, miejsce dla świadków obok stołu sędziego, tak aby siedział przodem do widowni – po amerykańsku.

Sędzia:
Na początek proszę o zabranie głosu oskarżenie.

Oskarżenie:
Wysoki sądzie, po wysłuchaniu wielu skarg całych pokoleń uczniów postanowiliśmy wszcząć dochodzenie w sprawie negatywnych skutków omawiania lektury W pustyni i w puszczy na lekcjach języka polskiego w szkole podstawowej. W toku przeprowadzonego śledztwa stwierdzono, że omawianie tej powieści doprowadziło około 24 uczniów z obecnych klas VI do nerwicy szkolnej, a dwoje z nich musiało nawet zostać objętych opieką psychologa. Ze względu na ochronę danych osobowych ich nazwiska nie zostaną ujawnione. Jeden z nich zgodził się jednak wystąpić. Proszę o pokazanie materiału dowodowego.

Nagranie – można wykonać zwykłym aparatem z kamerką i zaprezentować na rzutniku lub tablicy interaktywnej.

Wypowiedź ucznia (zamaskowany, w kominiarce, w kapturze):
Ta książka to samo zło! Całe dwa tygodnie ją czytałem, ale nic nie zrozumiałem! Z kartkówki dostałem jedynkę, więc miałem szlaban na komputer! Dodatkowo polonistka się na mnie uwzięła, gdyż jest wielką fanką Sienkiewicza! A w nocy miałem koszmary – śniły mi się skorpiony, węże i karaluchy! Nienawidzę tej lektury!

Oskarżenie:
Ponadto uczniowie skarżą się, że aby zrozumieć książkę, należy ją czytać ze słownikiem wyrazów obcych,
a opisy przyrody są dłuższe niż Moda na sukces. Dlatego z całą stanowczością domagamy się usunięcia tej powieści z kanonu lektur szkolnych!

Sędzia:
Dziękuję panu prokuratorowi za mowę wstępną. Głosu udzielam obronie!

Obrona:
Wysoki sądzie! Obawiam się, że oskarżenie zbudowało swoje wystąpienie, kierując się tylko uwagami uczniów z tzw. (z ironią) „specyficznymi trudnościami w nauce”, a takich w naszej szkole nie brakuje. My jednak postaramy się udowodnić, że W pustyni i w puszczy to jedna z najpiękniejszych lektur szkolnych. Książka, która opowiada o prawdziwej przyjaźni, poświęceniu, odwadze. Dzięki której możemy rozwinąć wyobraźnię, wzbogacić słownictwo, przenieść się w czasie i przestrzeni do gorącej Afryki.

Sędzia:

Dziękuję. Aby obiektywnie rozsądzić spór, przesłuchamy kilku bohaterów związanych z lekturą. A zatem otwieram przewód sądowy! Jako pierwszego świadka proszę na salę pana Stanisława Tarkowskiego.

Sędzia:

Proszę zająć miejsce. Przedstawić się, powiedzieć, ile ma pan lat, gdzie mieszka, czym się zajmuje.

Staś:

Nazywam się Stanisław Tarkowski, mam 14 lat, mieszkam w Port Saidzie.

Sędzia:

Czy obrona ma jakieś pytania?

Obrona:

Tak, wysoki sądzie. Panie Stanisławie, proszę nam powiedzieć, czy pana przygody mogą być pouczające dla współczesnych nastolatków?

Staś:

Hmm... nie zastanawiałem się, sam wiele się nauczyłem, kiedy zostaliśmy porwani. Byliśmy zdani sami na siebie, a ponieważ to ja byłem starszy, musiałem się o wszystko troszczyć. Jednak chciałbym, aby chłopcy czytający o moich przygodach zrozumieli, że odwaga to nie ilość poziomów i punktów zdobytych w grach komputerowych, ale przede wszystkim stawanie w obronie słabszego. Odwaga to także postępowanie zgodnie z własnym sumieniem, a nie życzeniem naszych rówieśników. Jestem dumny z tego, że odmówiłem Mahdiemu przyjęcia islamu, choć bardzo się wtedy bałem i wiem, że ryzykowałem życie swoje i Nel. Ale nie mogłem postąpić inaczej.

Obrona:

A czy mógłby pan nam opowiedzieć, w jaki sposób udało się wam przetrwać w afrykańskiej puszczy?

Staś:

Zawsze byłem ciekawy świata, dlatego nauczyłem się języków arabskich, co później ułatwiało nam komunikację. Udało nam się także znaleźć przytulne mieszkanie w baobabie, gdzie przetrwaliśmy porę deszczową. Ale prawdziwe ocalenie przyszło dzięki latawcom, które wykonaliśmy z rybich pęcherzy.

Obrona:

Wysoki sądzie, zeznania świadka wyraźnie świadczą o tym, że jego postawa jest godna pochwały i może być wzorem dla zgromadzonych tutaj chłopców. Proszę także do materiałów dowodowych dołączyć ten oto latawiec - symbol pomysłowości naszego bohatera (wręcza sądowi latawiec).

Sędzia:

Dziękuję obronie. Czy oskarżenie ma jakieś pytania?

Oskarżenie:

Czy rozpoznaje pan ten przedmiot? (pokazuje wiatrówkę).

Staś:

Oczywiście. To mój sztucer!

Oskarżenie:

Proszę nam wyjaśnić, w jakich okolicznościach stał się pan jego właścicielem.

Staś:

Otrzymałem go od ojca na ostatnie Boże Narodzenie.

Oskarżenie:

Sztucer, mówi pan. Niewtajemniczonym wyjaśniam, że nie jest to żaden rodzaj ciasta, ale myśliwska broń kulowa służąca do polowań na grubą zwierzynę. Wysoki sądzie, czy to odpowiedni podarunek dla 14-latka?

Obrona:

Sprzeciw! Przecież pan Stanisław nie miał wpływu na wybór prezentu!

Sędzia:

Przychylam się!

Oskarżenie:

To może pan Stanisław opowie wszystkim tu zebranym o zajściu w wąwozie.

Staś:

Wolałbym do tego nie wracać. Pewnego dnia na naszej drodze stanął lew. Nie mieliśmy drogi odwrotu. Żaden z porywaczy nie potrafił strzelać, więc poprosiłem Idrysa o strzelbę i zabiłem zwierzę.

Oskarżenie:

I co wydarzyło się potem?

Staś:

Pomyślałem, że muszę wykorzystać tę okazję, i wystrzeliłem w kierunku porywaczy.

Oskarżenie:

Czy zabił ich pan?

Obrona:

Sprzeciw! To dręczenie świadka!

Sędzia:

Proszę odpowiedzieć na pytanie.

Staś:

Tak.

Oskarżenie:

Czy pan obrońca nadal uważa, że Staś to dobry wzór do naśladowania?

Staś:

Czy mógłbym coś dodać? Wiem, że postąpiłem źle, ale walczyłem o życie swoje i Nel. Musiałem wtedy zachować się jak prawdziwy mężczyzna i nas uratować.

Sąd:

Dziękuję, świadek jest wolny. Zapraszam panią Nel Rawlison. Proszę się przedstawić, powiedzieć, ile ma pani lat, gdzie mieszka.

Nel:

Nazywam się Nel Rawlison, mieszkam razem z ojcem w Port Saidzie. Mam osiem lat.

Oskarżenie:

Co pani czuła, kiedy Staś zabił porywaczy?

Nel:

Bałam się go.

Oskarżenie:

Czy można się bać prawdziwego przyjaciela? A co pani „przyjaciel" postanowił zrobić z uwięzionym w wąwozie słoniem? Jaka była jego pierwsze reakcja?

Nel:

Słoń był bardzo słaby, więc Staś chciał zakończyć jego męczarnie.

Oskarżenie:

A zatem chciał zabić zwierzę? Czy Staś był przy pani, gdy zachorowała pani na febrę?

Nel:

Nie, nie było go, ale.

Oskarżenie:

Dziękuję, nie mam więcej pytań! Czy nadal uważają państwo, że tak wygląda prawdziwa przyjaźń, a Stanisław Tarkowski to bohater idealny?

Sąd:

Dziękujemy oskarżeniu. Czy obrona chce przesłuchać świadka?

Obrona:

Tak. Pani Nel, proszę nam w takim razie powiedzieć, czy wie pani, gdzie przebywał Staś podczas pani choroby?

Nel:

Miałam wysoką gorączkę i nie zauważyłam jego nieobecności, ale potem dowiedziałam się, że Staś wyruszył w dżunglę, aby szukać dla mnie lekarstwa. I udało mu się. Spotkał pana Lindego, który podarował mu cały zapas chininy. Nie zostawił mnie samej, jak to sugerował pan prokurator. Cały czas byłam pod opieką Mei. Staś to mój najlepszy przyjaciel, nigdy celowo nie naraziłby mnie na niebezpieczeństwo! Dzięki niemu powróciłam do domu.

Obrona:

Dziękuję. Nie mam więcej pytań.

Sędzia:

Na miejsce dla świadków zapraszam Kalego. Proszę się przedstawić, powiedzieć, gdzie pan mieszka, czym się pan zajmuje.

Kali:

Ja być Kali. Mieszkać w Afryka, być wódz plemienia Wa-Himów.

Oskarżenie:

W jaki sposób został pan królem?

Kali:

Być wielka bitwa z plemieniem Sam-buru. Staś pomóc wygrać i Kali zostać królem.

Oskarżenie:

No proszę, znowu widzimy, że nasz bohater chętnie sięgał po broń, ryzykując życie swoje i Nel. Powtarzam więc pytanie: czy to dobry przykład?

Obrona:

A czy mógłby nam pan powiedzieć, czy nauczył się pan czegoś pożytecznego od Stanisława Tarkowskiego?

Kali:

O tak. Nasze kultury różne. U nas kobiety pracują, a mężczyźni próżnują. Staś mówić, że to źle, że trzeba się czymś zajmować. A jak Kali zabrać komuś krowę, to wcale nie być dobry uczynek, tylko zły.

Obrona:

Czy kiedykolwiek Staś traktował cię gorzej ze względu na pochodzenie czy kolor skóry?

Kali:

Nie, Kali i Staś - wielka przyjaźń. Kali chcieć wyjechać do Europa, ale Staś powiedzieć, że tam Kali być tylko służący, a w Afryka król, więc Kali zostać.

Sędzia:

Dziękuję wszystkim świadkom. Czy obrona i oskarżenie chcą coś dodać, zanim sąd uda się na naradę?

Oskarżenie:

Po wysłuchaniu zeznań wszystkich świadków nie mam wątpliwości, że książkę W pustyni i w puszczy należy usunąć z kanonu lektur szkolnych niezwłocznie. Dowiedliśmy z całą pewnością że główny bohater Staś Tarkowski nie jest odpowiednim wzorem do naśladowania. Bohater nieraz wykazał skłonności do agresywnych zachowań i z chęcią sięga po broń. Czy to może mieć pozytywny wpływ na psychikę naszych uczniów? Na pewno nie. A co jeśli nasi chłopcy zażyczą sobie pod choinkę broń? Ponadto wspomniane opisy przyrody! Pozwolę sobie jeden przytoczyć...

W tle podkład muzyczny, np. piosenka z filmu W pustyni i w puszczy.

Narrator:

W niektórych ostępach nie było wcale widać drzew, gdyż od ziemi aż do wierzchołków pokrywały je pnącza przerzucając się z pnia na pień, tworząc jakby wielkie litery: W i M, zwieszając się na kształt festonów, firanek i całych kotar.

Oskarżenie:

Stop! Czy ktoś z tu zebranych potrafi mi wytłumaczyć, czym są „festony"? (Do narratora): Proszę kontynuować.

Narrator (na tle muzyki):

Liany kauczukowe dusiły wprost w tysiącznych wężowych skrętach drzewa i zamieniały je w piramidy zasypane białawym kwieciem jak śniegiem. Naokół większych lianów obwijały się mniejsze i gmatwanina stawała się tak niesłychana, że przetwarzała się niemal w ścianę, przez którą ani człowiek, ani zwierz nie zdołałby się przedrzeć. Miejscami tylko, gdzie przedzierały się słonie, których sile nic nie potrafi się oprzeć, były powybijane w gąszczu jakby głębokie i kręte korytarze.

Oskarżenie:

Czy ktoś z tu zebranych potraf sobie to wyobrazić? Ja nie! Zatem jeszcze raz domagam się usunięcia tej książki z kanonu lektur. Dziękuję!

Obrona:

Widzę, że pan prokurator nie ma za grosz wyobraźni. A zasób słownictwa na poziomie niedorównującym naszym piątoklasistom. Czegóż się dziwić, pewnie nie przeczytał ani tej, ani żadnej innej lektury szkolnej. No bo jak można pozostać obojętnym na chociażby taki opis.

Narrator:

Słońce stało jeszcze dość wysoko, ale przetoczyło się już na drugą stronę jeziora. Słonawe jego wody poczynały lśnić złotem i drgać odblaskiem pawich piór. Po arabskim brzegu ciągnęła się jak okiem sięgnąć, płowa piaszczysta pustynia - głucha, złowroga, martwa.

Obrona:

Ciarki same przechodzą po plecach i czuć żar piasku pod stopami. Ale nie każdemu jest to dane. Do tego potrzeba ogromnej wrażliwości i poczucia piękna. (Do widowni): A co bardziej rozwija naszą wyobraźnię niż czytanie? (Pokazuje na Stasia): Jeżeli zaś chodzi o głównego bohatera, to rzeczywiście, może reagował czasami zbyt porywczo, ale któż z nas jest bez wad? Dzięki temu nie jest wyidealizowanym młodzieńcem, ale chłopcem z krwi i kości. Najważniejsze, że pracował nad swoim charakterem, tak że na koniec mógł stwierdzić, że - cytuję - „słowa nie powinny być większe od czynów". (Do sędziego): Uważam, że jest to bohater, którego losy powinni poznać uczniowie szkół podstawowych.

Sędzia:

Po wysłuchaniu wszystkich świadków i dokładnym przyjrzeniu się sprawie sąd zdecydował, że książka W pustyni i w puszczy pozostanie w kanonie lektur szkolnych. Dodatkowo na każdego ucznia V klasy, który nie przeczyta lektury, zostanie nałożona kara grzywny.

Oskarżenie:

Sprzeciw! Jeszcze dziś wniesiemy apelację!

Sędzia:

Dziękuję za uwagę, zamykam rozprawę sądową.

Co w numerze?