Wstęp

Lata dziewięćdziesiąte to w piśmiennictwie fachowym okres podsumowywania doświadczeń dotyczących komputeryzacji bibliotek, związanych z decyzjami o wyborze programów, ich użyteczności, możliwościach i wadach, a także przygotowania informatycznego pracowników bibliotek. Omawiano też kwestie wyszukiwania informacji korzystania z informacji pełnotekstowej. baz danych na CD-ROM oraz edukacyjnych programów multimedialnych. Narastała stopniowo tematyka dotycząca umiejętności, jakie powinien posiąść człowiek (także bardzo młody człowiek), aby sprawnie poruszać się w „infoprzestrzeni”, korzystać z poczty elektronicznej, znać korzyści i zagrożenia z tym związane.[1]

Internet – dostęp I wykorzystanie w bibliotekach szkolnych i pedagogicznych w latach 1996-2001 (na podstawie literatury)

Dane, a właściwie ich brak

Niestety, badania prowadzone w ostatnich latach nad stanem bibliotek szkolnych i pedagogicznych, nie przynoszą konkretnych danych na temat liczby bibliotek, które dysponują przyłączeniem do sieci Internet, co dałoby obraz popularności tej sieci i możliwości korzystania nauczycieli bibliotekarzy, pracowników bibliotek szkolnych i pedagogicznych z tego medium.

Resort edukacji, podając dane liczbowe na temat sieci swoich bibliotek w 25. numerze „Biblioteki Reformy” w 2000 roku nie wspomina ani słowem na ten temat.[2]

Podobnie ostatnie dostępne dane dotyczące stanu bibliotek szkolnych opublikowane przez „Bibliotekę w Szkole” na podstawie sondażu przeprowadzonego przez Krajową Sekcję Bibliotekarską ZG ZNP w II kwartale 2000 r. wśród 511 szkół z 8 województw nie podają takiej informacji. [3] Do dziś MEN nie opublikował omówienia wyników ankiety na temat bibliotek szkolnych przeprowadzonej wiosną 2000 r. Z danych opublikowanych w tabelach na stronach http://www.biblioteka.edu.pl/biuletvn/00l/ie4/ankieta/ankieta.htm wynika, że ogółem 2,18% szkół miało dostęp do Internetu w bibliotece szkolnej (3,49% w mieście, 1,01 % na wsi). W najlepszej sytuacji były średnie szkoły zawodowe (7,24%), a w najgorszej szkoły podstawowe (0,98%). Nie wiemy natomiast iloma stanowiskami z dostępem do Internetu dysponowały te biblioteki i czy bibliotekarze oceniali ten stan jako wystarczający.

Badania ankietowe przeprowadzone w kwietniu 1996 r. przez Pedagogiczną Bibliotekę Wojewódzką m. st. Warszawy wykazały, że wśród 43 pedagogicznych bibliotek wojewódzkich, które odpowiedziały na ankietę, 16 (37,2%) w ogóle nie posiadało komputerów, tylko 2 miały dostęp do Internetu, zaledwie 8 planowało takie podłączenie.[4]

W wykazie linków do witryn bibliotek polskich serwisu EBIB znajdujemy adresy do 31 stron www bibliotek pedagogicznych (http://ebib.oss.wroc.pl/linki/bibl-typ.html#PEDAG) i 12 bibliotek szkół średnich (http://ehib.oss.wroc.pl/linki/bibl-typ.html#top).

Informacje z prasy bibliotekarskiej 1996-2001

Polska prasa fachowa („Bibliotekarz”, „Biblioteka w Szkole”, EBIB, „Poradnik Bibliotekarza” za lata 1996-2001) zamieszczała sporadycznie informacje na temat wykorzystania Internetu w pracy biblioteki szkolnej czy pedagogicznej, co potwierdzałoby wyżej postawioną tezę o wyjątkowości tego zjawiska w latach dziewięćdziesiątych. [5] Wykorzystywany przez szereg lat przez bibliotekarzy szkolnych poradnik pt.: „Komputer w bibliotece szkolnej”, opublikowany na łamach „Biblioteki w Szkole” w roku 1996 [6] przedstawiał w prosty sposób etapy komputeryzacji biblioteki i korzyści z niej wynikające. Rolę Internetu autorzy poradnika widzieli przede wszystkim w zakresie wymiany informacji między bibliotekami szkolnymi i pedagogicznymi: „...do czasu, kiedy biblioteki szkolne będą miały powszechny dostęp do sieci regionalnych, ogólnokrajowych lub światowych, dzięki czemu będą mogły na przykład korzystać z informacji zawartych w bazach danych najbliższych bibliotek [dlaczego tylko najbliższych? – dop. mój B.S.] lub wojewódzkiej biblioteki pedagogicznej, muszą zadowolić się najczęściej pojedynczymi komputerami, co najwyżej połączonymi w sieć lokalną.”[7] Poszerzenie możliwości informacyjnych biblioteki skomputeryzowanej w stosunku do biblioteki z tradycyjnym warsztatem wyszukiwawczym rozumiano jako rozszerzenie usług biblioteki o łatwość wykonania i wydrukowania zestawienia bibliograficznego, wdrażanie uczniów do samodzielnego wyszukiwania informacji w zautomatyzowanych katalogach i kartotekach biblioteki, co zdecydowanie podnosi jej atrakcyjność i sprawia, że system komputerowy może być wykorzystany jako środek dydaktyczny w trakcie zajęć w bibliotece i zajęć przedmiotowych oraz do samodzielnej nauki, pisania zadań domowych czy referatów, a także poszukiwań rozszerzających własne pasje i zainteresowania (wykorzystanie programów edukacyjnych na CD-ROM).[8]

Druga grupa zastosowań komputera w bibliotece szkolnej dotyczyła korzyści użytkowych dla bibliotekarza z wszystkimi dobrodziejstwami dobrego programu obsługi biblioteki, jednak również bez wzmianki o wykorzystaniu Internetu.[9]

Inne doniesienia prasowe omawianych lat bardzo oszczędnie informowały o wykorzystaniu Internetu w bibliotekach, zarówno szkolnych, jak i pedagogicznych. Pisano o kartotekach metodycznych w bibliotekach pedagogicznych tradycyjnych[10], o pracy wydziałów informacyjno-bibliograficznych pedagogicznych bibliotek wojewódzkich – jeszcze bez Internetu. [11] Biblioteki pedagogiczne uskarżały się raczej na fatalną sytuację finansową (zwłaszcza po grudniu 1998 r.) i na dość duże zapóźnienie w komputeryzacji tych placówek. [12] Artykuły dotyczące bibliotek szkolnych relacjonowały kolejne etapy komputeryzacji, na ogół w programie MOL, korzyści z przyłączenia komputera bibliotecznego do sieci wewnątrzszkolnej i – wyjątkowo – technicznych szczegółów podłączenia do Internetu[13].

O ile w II połowie lat 90. relacje z dużych, dobrze zorganizowanych bibliotek szkolnych przedstawiały je jako placówki skomputeryzowane lub w trakcie tego procesu[14], to dopiero pod koniec tych lat i po roku 2000 pojawiły się bardziej entuzjastyczne wieści od bibliotekarzy, którym udało się doprowadzić do przyłączenia komputerów bibliotecznych do Internetu (jak wiadomo w szkole w bardziej uprzywilejowanej sytuacji są zawsze pracownie komputerowe). W 1996 roku autor jednego z artykułów pisał: „nową i niestety wciąż jeszcze drogą ofertą jest upowszechnianie dostępu do zbiorów informatycznych emitowanych poprzez sieć Internet. (...) Komputer podłączony do tej sieci powinien być w większości placówek oświatowych na świecie – umiejscowiony przede wszystkim w bibliotece, a dopiero potem w pracowniach informatycznych”[15]. W tych placówkach, gdzie finansowo pomysł wsparli sponsorzy, jak np. w bibliotece Liceum Ogólnokształcącego w Olecku[16], dość szybko doszło do podłączenia komputerów bibliotecznych do sieci. Dodajmy, że często było to 1, czasem 2 stanowiska non stop oblegane przez uczniów, bibliotekarze donosili o tygodniowych zapisach.[17] Od tego czasu (1997) na łamach „Biblioteki w Szkole” zamierzano publikować pomysły na pokonywanie trudności związanych ze szkolnym obcowaniem z siecią, propozycje zajęć i ciekawych adresów, ale już dzisiaj – z perspektywy czasu – można zauważyć, że nie wywołało to zbyt dużego oddźwięku. Korzystanie ze światowej sieci nie było jeszcze na tyle powszechne i tematyka ta pozostawała wciąż w sferze nowinek warsztatowych.

Większość scenariuszy i konspektów zajęć (np. dotyczących wyszukiwania informacji w zbiorach biblioteki, tworzenia kalendarzy szkolnych, gazetek szkolnych i bibliotecznych, korzystania z innych bibliotek.) nie inspirowało do wykorzystania Internetu, najprawdopodobniej ich autorzy jeszcze nie korzystali z tego narzędzia w swoich placówkach. U progu roku 2000 pojawiły się pierwsze próby wykorzystania Internetu na pozalekcyjnych zajęciach w bibliotece na temat integracji europejskiej – do wyszukania informacji o krajach europejskich, nawiązania kontaktu poprzez pocztę elektroniczną z uczniami innych szkół, wymianę informacji o szkole, kołach zainteresowań, itp.[18] Zaczynają się też pojawiać pierwsze spisy przydatnych adresów edukacyjnych stron www, najpierw bardzo wycinkowe. Ich wartość polegała raczej na zachęceniu do zainteresowania się nowym źródłem informacji, zwróceniu uwagi na konieczność rozważnego wyboru i umiejętności oceny jakości stron dla potrzeb procesu dydaktycznego [19]. W 10. numerze „Poradnika Bibliotekarza” z 2001 r. w specjalnym dodatku pt. Zasoby informacyjne Internetu dla nauczycieli bibliotekarzy zamieszczono podręczny wykaz ważnych adresów, z którym już śmiało można serfować po najważniejszych bibliografiach, katalogach, bazach danych, bibliotekach oraz serwisach informacyjnych o najważniejszych dla nauczycieli-bibliotekarzy kwestiach[20]. Bibliotekarze z własnej inicjatywy zaczynają tworzyć kartoteki wartościowych adresów, doceniając rolę Internetu jako nowego narzędzia informacji, choć wciąż jeszcze można spotkać różne opinie na temat jego powszechności i przydatności – od: „Internet jest wciąż dla większości nauczycieli medium nowym i tajemniczym”[21] do jednostkowych wypowiedzi typu: „Internet zawitał na dobre do biblioteki”[22]. Zaczynają się też pojawiać bardziej szczegółowe kwestie związane z korzystaniem z międzynarodowej sieci. Pisze o nich Seweryn Dobrzelewski na łamach „Poradnika Bibliotekarza” w cyklu „Internet w bibliotece”[23]. Porady techniczne – jak skomputeryzować bibliotekę, jak zaplanować podłączenie do Internetu, jak korzystać z internetowych baz danych, dlaczego warto mieć własną stronę www, czy warto skanować drogocenne dzieła i udostępniać je przez Internet[24] – pojawiają się w prasie coraz częściej[25]. Zapowiedzią głębszej refleksji nad wykorzystaniem Internetu może być wypowiedź Małgorzaty Kisilowskiej, traktująca o specyfice publikacji elektronicznych jako komunikatów, kwalifikacjach ich odbiorców i konieczności tworzenia zasad korzystania z sieci przez najmłodszych[26].

Stale docierały informacje o niewystarczającym dostępie bibliotek pedagogicznych do Internetu. Dlatego w relacjach bibliotekarzy tej sieci tylko sporadycznie znajdujemy wzmianki o użyciu Internetu w codziennej pracy[27]. Po reformie administracyjnej i oświatowej biblioteki pedagogiczne (a zwłaszcza filie) znalazły się w katastrofalnej sytuacji finansowej i właściwie walczyły o przetrwanie. Dlatego jak wystąpienie kabaretowe zabrzmiało stwierdzenie jednego z wiceministrów na naradzie dyrektorów bibliotek pedagogicznych, by informacje o reformie czerpać ze strony internetowej – pisze na łamach „Biblioteki w Szkole” Zofia Robaszkiewicz-Kajda z Biblioteki Pedagogicznej w Koninie – mojej bibliotece bardzo potrzebne są komputery, ale przede wszystkim chcemy pieniędzy na książki, czasopisma, oprawę i opłaty na utrzymanie placówki”[28].

Niezależnie od tego, czy i w jakim tempie wprowadzane będą dalej reformy w polskiej oświacie, trudno sobie wyobrazić jej rozwój bez dobrze wyposażonych bibliotek pedagogicznych i szkolnych. Te drugie nie są w lepszej kondycji. Badania przeprowadzone w roku 1999/2000 w bibliotekach szkól podstawowych Wrocławia wykazały, że żadna z nich nie miała stałego budżetu, wszystkie natomiast powoli zamieniały się w smutne archiwa[29].

Biblioteki resortu edukacji mają przecież za zadanie służyć pomocą w realizacji procesu dydaktycznego w szkole, tworzyć warsztat pracy dla nauczycieli, uczniów, studentów – adeptów zawodu, w końcu coraz częściej również społeczności lokalnej. Powinny stać się częścią Krajowego Systemu Informacji Edukacyjnej [30]. Tymczasem – jak pisze Marcin Drzewiecki – „prace kolejnych grup eksperckich nad reformą systemu oświaty w Polsce, nad nowymi programami nauczania nie miały większych konsekwencji dla bibliotek pedagogicznych. Biblioteki te, zresztą podobnie jak biblioteki szkolne, nie są beneficjentem zachodzących zmian w oświacie. Nauczyciele – główni animatorzy reform w oświacie - nie zostali podbudowani warsztatowo w formie dostępu do nowoczesnych zbiorów i źródeł informacji...”[31]. Czy sytuację poprawią akcje typu „Pracownia internetowa w każdym gimnazjum”[32] lub programy typu Interkl@sa. gdzie bibliotekarz przeistoczony w menadżera informacji żmudnie jak mrówka ma indeksować zasoby Internetu? Jeśli nawet problem sprzętu zostanie w części rozwiązany przez akcję pozyskiwania komputerów „z drugiej ręki”, to w jakim czasie miałby to robić? Miejmy nadzieję, że nie kosztem pracy z czytelnikiem, bo na nią i bez tego jest za mało czasu. Tak naprawdę tylko sprawnie zorganizowane, dobrze urządzone i odpowiednio wyposażone placówki, z różnorodnymi zbiorami, źródłami i narzędziami informacji (z Internetem włącznie) są w stanie sprostać wymaganiom użytkowników, a także przygotować ich do korzystania z różnych mediów, w zależności od potrzeb i upodobań.

Internet w bibliotece nie jest panaceum na wszystko i nie może być celem samym w sobie. Dlatego zostawmy kwestie, jak i za czyje pieniądze zdobyć przyłączenie do sieci i jak poradzić sobie z kosztem jej użytkowania, warto bowiem wciąż szukać różnych sposobów zdobywania pieniędzy, wyrażać chęć wprowadzania zmian do naszej pracy, stałej aktywności. Do tego potrzebne jest głębokie wewnętrzne przekonanie o wartości tego przedsięwzięcia i korzyści stąd płynących, a z tym bywa wśród bibliotekarzy różnie. Zastanówmy się więc, dlaczego warto to uczynić, po co w bibliotece komputery z dostępem do Internetu.

Korzyści z wykorzystania Internetu w pracy nauczycieli bibliotekarzy (pracowników bibliotek szkolnych i pedagogicznych)

Promocja biblioteki, jej zbiorów, warsztatu informacyjnego, usług i bieżących przedsięwzięć na własnej stronie www (czasem „wejście” na internetową stronę biblioteki prowadzi przez główną witrynę szkoły), np.: http://opty.xlo.toam.pl/biblioteka/ (witryna biblioteki szkolnej Zespołu Szkół nr 10 w Toruniu, nagrodzona przez Eduseek w 2000 r.).

http://www.zso20.waw.ids.pl/o-szkole/biblioteka/biblioteka1.htm

http://www.pbw.ptic.pl/

2.Informacja o zbiorach własnej biblioteki poprzez prezentowanie katalogów i kartotek w sieci wewnętrznej (szkolnej) i zewnętrznej (poza szkołą) (np. za pomocą programu MOL 2000+).

www.mol.com.pl

Aktualne informacje o prawie w oświacie, ośrodkach i formach dokształcania i doskonalenia nauczycieli bibliotekarzy, o programach dla bibliotek, grantach, np.:

www.men.waw.pl (strona MENiS, zawiera linki do wszystkich kuratoriów i ośrodków doskonalenia nauczycieli),

www.ibi.uni.wroc.pl (Instytut Bibliotekoznawstwa Uniwersytetu Wrocławskiego), www.dedn.pl (Dolnośląskie Centrum Doskonalenia Nauczycieli).

Konsolidacja rozproszonego środowiska zawodowego, np.:

korzystanie z serwisów informacyjnych i portali edukacyjnych dla bibliotekarzy i aktywne uczestniczenie w ich działalności:

http://www.vulcan.edu.pl/biblioteka/ (Biblioteka w szkole – nowy, bardzo fachowo przygotowany serwis powiązany z czasopismem „Biblioteka w Szkole”),

http://www.oeiizk.waw.pl/-magister/index.html („Serwis Informacyjny dla Nauczycieli Bibliotekarzy” Ośrodka Edukacji Informatycznej i Zastosowań Komputerów w Warszawie), http://www.vulcan.edu.pl/bibliotekarz/ (serwis „Bibliotekarz szkolny” stworzony przez firmę Vulcan),

http://ebib.oss.wroc.pl/(„Elektroniczna Biblioteka. Serwis informacyjny dla bibliotekarzy i specjalistów informacji”),

http://www.interklasa.pl/portal/index/stTonv (w tym serwisie m.in. czasopismo „Biblioteka Otwarta. Biuletyn Bibliotek Szkolnych i Pedagogicznych”).

utrzymywanie stałych kontaktów z innymi bibliotekami i ich pracownikami:

http://ebib.oss.wroc.pl/linki/bibl-miasta.html (witryny www bibliotek polskich w układzie według miast),

http://ebib.oss.wroc.pl/linki/bibl-tvp.html (witryny www bibliotek polskich w układzie według typów bibliotek).

stałe przeglądanie stron internetowych organizacji i stowarzyszeń bibliotekarskich i nauczycielskich www.tnbsp.prv.pl (Towarzystwo Nauczycieli Bibliotekarzy Szkół Polskich), http://www.um.bielsko.pl/mhp/shn.htm (oddziały SBP, np. w Bielsku-Białej).

śledzenie dokonań i przedsięwzięć międzynarodowych, np. Międzynarodowego Stowarzyszenia Bibliotekarstwa Szkolnego (IASL) oraz aktywnego włączania się w niektóre akcje (obchody International School Library Day, obserwowanie wideokonferencji z dorocznych zjazdów, udział w forach dyskusyjnych, konkursach, np. na najlepszą stronę internetową biblioteki szkolnej, itp.) http://www.hi.is/~anne/iasl.html (strona główna International Association of School Librarianship), oraz kontaktu ze stowarzyszeniami działającymi w poszczególnych krajach, np. http://www.ala.oig/aasl/ (np. American Association of School Librarians).

lektura stron www czasopism bibliotekarskich

http://www.ifla.Org/V/iflai/inde.x.htm (“IFLA Journal”),

http://free.ngo.pl/guliwer/ („Guliwer”)

http://www.notes-wydawniczy.pl/ („Notes Wydawniczy”).

przeglądanie publikowanych spisów treści czasopism bibliotekarskich

http://ebib.oss.wroc.pl/czasopismaczas2.html#roczbi,

Możliwość korzystania na bieżąco z zagranicznej literatury fachowej dzięki transmisji plików FTP.
Udział w kursach i szkoleniach na odległość, profesjonalnych listach dyskusyjnych.
Zdobywanie aktualnych informacji o nowościach wydawniczych zamieszczanych w serwisach i portalach o książce, na stronach www wydawców; możliwość zakupu książek, zamówienia prenumeraty, korzystania z archiwum artykułów[33]:

www.ksiazki.pl

http://ksiazki.onet.pl/

http://www.wsip.com.pl/

Aktualna informacja o mediach

Katalog Mediów Polskich zawiera 5480 pozycji, łącznie z prasą internetową ponad 7000 opisów): http://media.onet.pl/pr_index.asp

Bieżąca informacja na temat obowiązujących programów nauczania, wykazów lektur i literatury pomocniczej; wykaz podręczników i środków dydaktycznych zatwierdzonych przez MEN, standardy obudowy medialnej przedmiotów, wykazy filmów edukacyjnych i pakietów multimedialnych

http://www.ptm.edu.pl/

Pomoc w pracach informacyjno-bibliograficznych:

poszerzenie warsztatu biblioteki o bazy bibliograficzne i bazy danych z różnych dziedzin wiedzy, np. http://www.bn.org.pl/ (bazy Biblioteki Narodowej) http://www.swiatchemii.pl/ http://www.filmpolski.pl/fp/

pomoc w opracowaniu zbiorów – korzystanie z opisów Przewodnika Bibliograficznego BN i kartoteki haseł wzorcowych, katalogów innych bibliotek http://ebib.oss.wroc.pl/linki/oDacpol.html (Katalogi on-line polskich bibliotek w układzie alfabetycznym miast);

wymiana baz danych – opisów bibliograficznych książek i innych jednostek bibliograficznych między bibliotekami,

wymiana tematycznych zestawień bibliograficznych.

Pomoc w pracy pedagogicznej nauczyciela bibliotekarza:

uczyć, jak zdobywać informacje w Internecie, ocenić ich jakość, przetwarzać, utrwalać, korelować z danymi uzyskanymi z innych źródeł, dołączać do zasobu indywidualnej wiedzy, generować zapotrzebowanie na następne informacje,

wykorzystywać Internet w trakcie zajęć w bibliotece (bibliotecznych lub przedmiotowych), co zawsze podnosi ich atrakcyjność, zapewnia aktualność i różnorodność informacji („Wyszukujemy informacje na temat..”),

zachęcać do nawiązywania w trakcie zgłębiania konkretnych tematów kontaktów ze specjalistami z różnych dziedzin wiedzy z całego świata (uczeń – badacz, ekspert),

inspirować uczniów do tworzenia własnych dokumentów i ich publikowania na stronach www, np. jako sposób prezentacji wyników projektu (tworzenie własnych komunikatów, zgodnie z wymaganiami międzyprzedmiotowej ścieżki edukacja czytelnicza i medialna),

tworzyć i wykorzystywać programy sprawdzające wiedzę i umiejętności (z zakresu edukacji czytelniczej i medialnej oraz wszystkich przedmiotów nauczania),

szkolić nauczycieli przedmiotowych w zakresie wykorzystywania Internetu w realizacji programów nauczania (nowa rola bibliotekarza szkolnego, zwanego School Library Media Specialist), tworzyć dla nich kartoteki przydatnych adresów (i regularnie je uaktualniać),

dzielić się doświadczeniami z pracy pedagogicznej z kolegami po fachu, np. publikować konspekty zajęć z edukacji czytelniczej i medialnej oraz scenariusze ciekawych zajęć pozalekcyjnych http://www.oeiizk.waw.pl/~magister/scenariusze.html (strona zawierająca scenariusze zajęć z różnych przedmiotów nauczania).

Wzajemna wymiana doświadczeń, instruktaż poprzez pocztę elektroniczną.

Wykorzystanie Internetu w bibliotece szkolnej i pedagogicznej przez czytelników – uczniów, nauczycieli, rodziców i innych użytkowników

Witryna www własnej biblioteki szkolnej lub pedagogicznej oraz innych bibliotek w kraju i za granicą:

informuje o bibliotece i jej ofercie (dni i godziny otwarcia, rodzaj zbiorów, recenzje nowości, charakterystyka warsztatu informacyjnego),
instruuje, np. ,jak poszukiwać informacji w naszej bibliotece?”, gdzie znajdują się najbliższe biblioteki, ew. linki do tych bibliotek,
zawiera linki do ciekawych i wartościowych stron edukacyjnych z różnych dziedzin, do katalogów innych bibliotek w kraju i na święcie,
zamieszcza bazy danych tworzone przez użytkowników (uczniów i nauczycieli),
informuje o ciekawych wydarzeniach w bibliotece,
umożliwia korzystanie z katalogów biblioteki nawet wtedy, gdy jest nieczynna, sprawdzanie stanu konta, terminów zwrotu, kontrolowania, czy poszukiwana książka nie jest aktualnie wypożyczona, złożenia zamówienia (wypełnienia rewersu),
jest miejscem, w którym uczniowie, nauczyciele, pracownicy oświaty mogą umieszczać swoje dokumenty i w ten sposób włączać się w ogólnoświatowy obieg informacji edukacyjnej.

Internet jako wirtualna biblioteka i czytelnia – pełne teksty lektur szkolnych i innych utworów literackich, tekstów biznesowych, itp.;

http://ebib.oss.wroc.pl/linki/wirtua.html

http://biblioteka.onet.pl/

Możliwość przeglądania internetowych wersji czasopism, choć ich zawartość jest różna, np.:

http://www.filipinka.pl/ – bogata w teksty, ilustracje,

http://www.mis.media.pl/ – jedynie „wizytówka” pisma,

http://www.gazeta.pl/ rozbudowany serwis.

Najbogatsze informatorami

słowniki i encyklopedie z różnych dziedzin wiedzy:

http://wiem.onet.pl/wiem/ (słowniki przekładowe i rzeczowe),

http://klasvka.cavern.com.pl (słownik muzyczny),

http://www.wiw.pl/geografia/miasta/ (słownik miast polskich).

baza adresowa, np. ponad 2 615 000 adresów firm, instytucji i osób prywatnych w Polsce; około 92 000 000 adresów ze świata w bazie

http://adresy.onet.pl/.

Możliwość obcowania z kulturą całego świata (muzea, galerie, wystawy, koncerty na żywo, itp.)

http://www.muzea.com.pl/.

Nawiązywanie kontaktów towarzyskich na całym świecie poprzez e-mail.

Najważniejsze bariery w dostępie bibliotek szkolnych i pedagogicznych do Internetu

W zakresie prawa i zarządzania:

brak aktów prawnych regulujących pracę bibliotek szkolnych i formułujących funkcje i zadania nowoczesnej biblioteki szkolnej – szkolnego ośrodka informacji;
brak standardów wyposażenia bibliotek szkolnych i pedagogicznych [34];
brak jednolitej polityki komputeryzacji bibliotek szkolnych i pedagogicznych;
niedostrzeganie przez władze szkolne roli Internetu w dydaktyce i dobrodziejstw płynących z jego wykorzystywania w bibliotece – ogólnoszkolnej pracowni dydaktycznej.

Organizacyjne i finansowe:

brak środków na opłacenie korzystania z Sieci;
trudności związane ze zdobyciem stałego łącza;
trudności sprzętowe, zbyt mała liczba stanowisk;
brak sprzętu dodatkowego, np. drukarek, ekranów multimedialnych – niezbędnych do prowadzenia zajęć grupowych z wykorzystaniem Internetu;
doskonalenie się pracowników bibliotek resortu edukacji w zakresie technologii informacyjnej na kursach, szkoleniach, studiach podyplomowych często przekracza możliwości finansowe tej grupy zawodowej.

Ludzkie:

niedostateczna wiedza i brak umiejętności w zakresie obsługi sprzętu i poruszania się w sieci (zwłaszcza u pracowników, którzy ukończyli studia dawno temu);
natury psychologicznej, lęk przed komputerem, przed wirusami, utratą danych;
językowe (słaba znajomość języka angielskiego),
niedostrzeganie korzyści płynących z wykorzystania Internetu w dydaktyce, obawa przed spisywaniem przez uczniów gotowych prac,
odwlekanie momentu podłączenia do sieci z obawy przed zagrożeniami płynącymi z korzystania z Internetu, jego niewłaściwym użytkowaniem („IRCowanie”, szkodliwe treści),
niechęć do tego, co nowe i nieznane.

Myślę, że lista korzyści płynących z podłączenia do sieci jest dostatecznie długa, by robić wszystko w kierunku pokonywania tych barier. Współczesna biblioteka nie może zamykać oczu na nowe media, w tym na Internet, nie może odsyłać czytelników do kawiarenek internetowych. Warto razem z czytelnikami wędrować po świecie informacji, razem pokonywać trudności, omijać zagrożenia, podejmować przy tej okazji trudne tematy, w miarę możliwości tłumaczyć współczesny świat. A że przy okazji my również dowiemy się czegoś nowego, nauczymy czegoś od naszych czytelników? – to wszystko na pewno będzie sprzyjać wzajemnym kontaktom, budowaniu zaufania w przyjaznej, nowoczesnej i atrakcyjnej bibliotece, której fundamentem nadal pozostaje człowiek.

[1] [A.K] [A. Kozłowska], Światowe trendy w komputeryzacji bibliotek szkolnych przegląd literatury. „Bibl. w Szk.” 1946 nr 7/8 s. 22.

[2] Ministerstwo Edukacji Narodowej o bibliotekach. Warszawa 2000, s. 21-23. „Biblioteka Reformy” nr 25/

[3] Stan bibliotek szkolnych. „Bibl, w Szk.” 2001 nr 10 s. 9.

[4] A. Rudaś, A. Bruszewska, Komputeryzacja bibliotek pedagogicznych „Bibliotekarz” 1997 nr 3 s. 11-15.

[5] W tym czasie ukazały się dwa bardzo dobre podręczniki wydane przez. Wydawnictwo SBP: E. Śliwińskiej. Internet: skrypt dla studentów kierunków humanistycznych (1999) oraz A. Radwańskiego, Jak komputeryzować biblioteki: poradnik (2000).

[6] Cały numer 7-8 został poświęcony tej tematyce.

[7] [J.B] [J. Bochdziun], Korzyści wynikające z komputeryzacji biblioteki szkolnej „Bibl. w Szk.” 1996 nr 7/8 s. 2.

[8] Ibidem, s. 2-3.

[9] Ibidem, s. 3-4.

[10] J. Parysz. Kartoteki metodyczne biblioteki pedagogicznej w warsztacie pracy nauczycielu. „Bibl. w Szk.” 1996 nr 10 s. 1-2.

[11] Np. E. Sklenarska. Wydział Informacyjno-bibliograficzny Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej w Koszalinie. „Bibl. w Szk.” 1998 nr 11/12 s. 30.

[12] Np. Z. Robaszkiewicz-Knjda, Nie znajdziesz nas w Internecie. „Bibl. w Szk.” 1999 nr 12 s. 12.

[13] Np. L. Pawelski, Biblioteko szkoln – Szkolne Centrum Informacji. „Bibl. w Szk.” 1998 nr 11/12, s. 6-78.

[14] Np. K. Olzacka, Komputer w bibliotece szkolnej inaczej. „Bibl. w Szk.” 1997 nr 2 s. 18-19.

[15] J. Kordziński, Biblioteka jako ośrodek informacji. „Bibl. w Szk.” 1996 nr 10 s. 2.

[16] Koszty ponieśli: szkoła i komitet rodzicielski. Fundacja dla Polski, MEN, Fundacja Internet dla Szkół, wojewoda suwalski, Fundacja im. Stefana Batorego, Unia Europejska.

[17] Internet? Nie ma problemu! „Bibl. w Szk.” 1997 nr 10 s. 26.

[18] M. Keft, M. Popów, Wędrówki po Europie. Projekt zajęć pozalekcyjnych na temat integracji europejskiej. „Bibl. w Szk.” 1999 nr 6 s. 9.

[19] J. Jędrych, internetowy bryk dla nauczycieli. „Bibl. w Szk.” 2000 nr 2, s. 12-13; B. Adamczyk. WWW dla szkół. „Bibl. w Szk.” 2000 nr 12 s. 20.

[20] S. Cisek, Zasoby informacyjne Internetu dla nauczycieli bibliotekarzy. „Por. Bibl.” 2001 nr 10 s. I-IV.

[21] J. Jędrych, op. cit.

[22] B. Sławińska-Kopyś, Pracujemy z Internetem „Bibl. w Szk.” 2001 nr 5 s. 28.

[23] „Poradnik Bibliotekarza” 2000 nr 1 – 2001 nr 8.

[24] M. Ochmański, Obrazki z Internetu i co z tego wynika, „Por. Bibl.” 2000 nr 11 s. 9-11.

[25] S. Skórka, Internetowa strona www nowe narzędzie informacji w bibliotece szkolnej. „Bibl. w Szk.” 1999 nr 6 s. 2-3.

[26] M. Kisilowska, Razem, czy osobno? Jak udostępniać publikacje internetowe? „Por. Bibl.” 2001 nr 9 s. 3-6.

[27] Maria Wiśniewska i Joanna Łazicka informowały w 27 numerze EBIB-u poświęconym bibliotekom pedagogicznym i szkolnym o współpracy Warmińsko- Mazurskiej Biblioteki Pedagogicznej w Olsztynie ze Społeczną Edukacyjną Siecią Bibliotek, działającą przy Interkl@sie i o planach udostępnienia tą drogą baz online WMBP (http://cbib.oss.wroc.pl/2001/27/wisniewska.html)

[28] Z. Robaszkiewicz-Kajda, op. cit. s. 12.

[29] Prace obronione w r. 2000. przygotowane w Instytucie Bibliotekoznawstwa UWr na seminarium dr B. Staniów.

[30] R. Miszczuk, Biblioteki pedagogiczne u progu reform... i co dalej? „Por. Bibl.” 2000 nr 1 s. 9

[31] M. Drzewiecki, Biblioteki pedagogiczne wobec reformowanego systemu edukacji: rzeczywistość, oczekiwania, możliwości. „Bibliotekarz Podlaski” 2001 nr 3 s. 106.

[32] Projekt MEN utworzenia 2500 pracowni internetowych w roku 2000 w gimnazjach.

[33] Np. na stronach Wydawnictwa Prószyński i Sp. można znaleźć 2100 ciekawych artykułów, które ukazały się w „Święcie Nauki” w latach 1996-2001. Artykuły zapisane są w formacie PDF (Portable Document Format) i zawierają komplet ilustracji. Dzięki temu zachowany został wygląd stron z oryginalnego, papierowego wydania czasopisma.

[34] Zasady organizacji biblioteki szkolnej w gimnazjum oprac. przez Barbarę Tomkiewicz opublikowane w „Bibliotece w Szkole” 1999 nr 10 s. 29 nie zawierały jeszcze sugestii przyłączenia biblioteki gimnazjum do Internetu.

Bibliografia

Adamczyk B. : WWW dla szkół. „Bibl. w Szk.” 2000 nr 12 s. 20.

[A.K.] [A. Kozłowska], Światowe trendy w komputeryzacji bibliotek szkolnych – przegląd literatury. „Bibl. w Szk.” 1996 nr 7-8 s. 21-22.

Cisek S.: Zasoby informacyjne Internetu dla nauczycieli bibliotekarzy. „Por. Bibl..” 2001 nr 10 s. I-IV

Drzewiecki M.: Biblioteki pedagogiczne wobec reformowanego systemu edukacji: rzeczywistość, oczekiwania, możliwości. „Bibliotekarz Podlaski” 2001 nr 3.s. 102-107.

[J.B.] [J. Bohdziun], Korzyści wynikające z komputeryzacji biblioteki szkolnej. „Bibl. w Szk.” 1996 nr 7-8 s. 2-4.

Jędrych J.: Internetowy bryk dla nauczycieli. „Bibl. w Szk.” 2000 nr 2. s. 12-13.

Kisilowska M.: Razem czy osobno? Jak udostępniać publikacje internetowe? „Por. Bibl” 2001 nr 9 s. 3-6.

Miszczuk R.: Biblioteki pedagogiczne u progu reform... i co dalej? „Por. Bibl.” 2000 nr I s.9-10.

Radwański A.: Jak komputeryzować bibliotekę: poradnik Warszawa 2000.

Rudaś A., Bruszewska A.: Komputeryzacja bibliotek pedagogicznych. „Bibliotekarz.” 1997 nr 3 s. 11-15.

Skórka S.: Internetowa strona warw nowe narzędzie informacji w bibliotece szkolnej. „Bibl. w Szk.” 1999 nr 6 s. 2-3.

Śliwińska E.: Internet: skrypt dla studentów kierunków humanistycznych. Warszawa 1999.

Co w numerze?