Wprowadzenie

Przed polską szkołą postawiono nowy cel – kształcenie człowieka – kreatywnego w myśleniu i działaniu, przygotowanego do samodzielnego rozwiązywania problemów. Nauczyciel powinien być mądrym przewodnikiem ułatwiającym samodzielne poznawanie siebie i świata. Projekt jest nowoczesną metodą dydaktyczno-wychowawczą. Jego istotą jest samodzielna praca uczniów, której efektem jest rozwiązanie jakiegoś problemu. Unikalność projektu polega na dążeniu do zrealizowania niepowtarzalnego celu i zawsze wymaga indywidualnego podejścia. Jest to działalność ściśle określona czasem i składa się z precyzyjnie określonej hierarchii zadań składających się na cel projektu. W pracy tą metodą najpoważniejszą barierą jest pozyskanie do współpracy grona nauczycieli, ponieważ bez ich autentycznego zaangażowania niemożliwe jest osiągnięcie założonych celów. Ale też sprawa warta jest zachodu. Nic tak nie motywuje ucznia jak ciekawy temat i możliwość samodzielnego rozwiązania problemu, oczywiście pod czujnym nauczycielskim okiem.

Zarys ogólny

Projekt badawczy „Moja rodzina” został zrealizowany z uczniami klas czwartych w Szermierczej Sportowej Szkole Podstawowej nr 85 we Wrocławiu. Inspiracją były tematy „rodzinne” zawarte w podstawie programowej.

Do projektu zaprosiłam nauczycieli: języka polskiego, języka niemieckiego, historii i sztuki. Tematy lekcji zostały skonsultowane i zaakceptowane przez zainteresowanych nauczycieli. Równolegle obok działań dydaktycznych (tematy realizowane na lekcjach), uczniowie samodzielnie zbierali informacje i dokumenty dotyczące swojej rodziny (dzieci z rodzin zastępczych poznawały historię rodziny opiekunów).

Proponowane tematy lekcji i teksty literackie można zmienić dostosowując je do koncepcji projektu. Tematy przewidziane do realizacji na lekcjach języka obcego należy dostosować do obowiązującego w tym zakresie programu nauczania. W mojej szkole dzieci uczą się języka niemieckiego.

O realizacji projektu uczniowie zostali poinformowani przez wychowawców i nauczyciela bibliotekarza na godzinie wychowawczej. Zostali zapoznani z tematem, celami i zadaniami, otrzymali instrukcję i informacje o terminach konsultacji. Decyzję tę poprzedziła dyskusja inspirowana przez wychowawców.

Finałem była wielka wystawa drzew genealogicznych, trwająca jeden miesiąc. Wystawiono 73 prace, wykonane różnorodną techniką. Towarzyszyła jej mniejsza wystawa starych zdjęć rodzinnych, dokumentów i kronik w bibliotece szkolnej. Wystawy cieszyły się ogromnym zainteresowaniem uczniów, rodzin uczestników projektu, nauczycieli, a nawet ludzi mieszkających w sąsiedztwie szkoły. W gabinetach lekcyjnych zawisły klasowe mapy genealogiczne (uczniowie zaznaczyli miejsca pochodzenia swoich rodzin). Projekt zakończono ankietą ewaluacyjną, której wyniki potwierdziły autentyczne zainteresowanie dzieci realizowanym tematem. Najciekawsze okazało się odkrywanie dziejów własnej rodziny. Nie obyło się bez kłopotów, np. z przeprowadzeniem wywiadów i dotarciem do źródeł informacji.

Cele projektu

Rozwijanie umiejętności poszukiwania i selekcjonowania informacji.
Rozwijanie ciekawości poznawczej .
Poznanie dziejów własnej rodziny.
Rozwijanie zdolności plastycznych.
Doskonalenie pracy zespołowej.

Organizacja czasu

Na realizację zadań projektu przewidziano sześć miesięcy. Terminy zakończenia poszczególnych etapów prac zaznaczyłam w instrukcji. Tematy lekcji zostały dostosowane do harmonogramu prac dzieci. Podczas pierwszych dwóch miesięcy uczniowie poznawali tematykę „rodzinną” na lekcjach, gromadzili wiedzę dotyczącą genealogii, uczyli się robienia notatek, przeprowadzania wywiadów. Przez następne dwa miesiące sami zbierali i selekcjonowali informacje. Podczas konsultacji z bibliotekarzem i wychowawcami prezentowali zebrane materiały. Ostatnie dwa miesiące przeznaczyliśmy na wykonanie drzew genealogicznych i portretów członków rodziny. Prace wykonywane były na lekcjach sztuki i w domu.

Harmonogram zadań przewidzianych do realizacji na poszczególnych przedmiotach
Treści	Zadania
Język polski
1. Historia rodzinna – o wyrazach pokrewnych: pojęcie rodziny, pokrewieństwa, znaczenie rodziny.	Zrozumienie pojęć: tożsamość, drzewo genealogiczne, rodowód.
2. Skąd wzięły się imiona i nazwiska? O nazwach własnych.	Prześledzenie nazwisk członków najbliższej rodziny. Jakie nazwisko będzie nosiło moje dziecko?
3. Czytamy wiersz Jana Brzechwy: Globus czy znamy swój kraj?	Skąd pochodzą moi przodkowie – zbieranie materiałów, wyszukiwanie na mapie miejsc pochodzenia moich przodków.
4. Maria E. Letki Moja rodzina związki frazeologiczne związane ze zwrotami: wyjść za mąż, ożenić się.	Charakterystyka osób, z którymi mieszkam: moje rodzeństwo, dziadkowie, wujowie, ciocie – stopnie pokrewieństwa. Podział obowiązków w rodzinie.
5. O czym opowie nam list? Piszemy listy.	Piszemy list do wybranego członka rodziny.
6. Jestem dumny, bo jestem Polakiem.	Opiszę udział moich przodków w wojnach światowych lub innych działaniach na rzecz Ojczyzny.
7. Kim są mali pomocnicy w wierszu Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego Mali pomocnicy?	Opisz, jakie czynności wykonują dzieci w twojej rodzinie.
8. Czy warto być uprzejmym? Baśń Charles’a Perraulta Wróżki	Charakterystyka pasierbicy Kranusi. Zrozumienie pojęć: macocha, rodzina zastępcza, rodzeństwo.
9. Opis stajenki w wierszu Jana Twardowskiego W kropki zielone.	Co oznacza stajenka w tradycji chrześcijańskiej? Rola ojca i matki w kształtowaniu osobowości dziecka.
10. Rola przybranego ojca w rodzinie na podstawie Pinokia Carlo Collodi.	Jakie rady dotyczące postępowania względem dzieci dawała pajacykowi Wróżka i Gadający Świerszcz?
11. „Brody ich długie, kręcone wąsiska...” poznajemy balladę Adama Mickiewicza Powrót taty.	Opisz uczucia dzieci czekających na powrót taty.
12. „Nie ma szczęścia dla człowieka, jeżeli się nim z drugim podzielić nie może” – baśń Kwiat paproci.	Gdybym znalazł kwiat paproci podarowałbym sobie i bliskim... – uzupełnij.
Historia
13.Kim jestem? Moje miejsce w świecie, najważniejsze wydarzenia z mojego życia.	Opowiedz historię swojego życia na podstawie zebranych materiałów (zdjęcia, rysunki, wywiady z rodzicami, dziadkami).
14. Poznaję historię swojej rodziny i rodu. Genealogia – nauka badająca związki pokrewieństwa.	Wyjaśnij związki rodzinne na przykładzie własnej rodziny.
15.Drzewo genealogiczne i jego rola w poznawaniu rodziny.	Narysuj herb własnej rodziny. Wymyśl go, jeżeli twoja rodzina nie posiada herbu.
16.Moje korzenie – pamiątki po moich przodkach.	Wyjaśnij znaczenie pojęcia „pamiątka historyczna”. Zbieranie pamiątek rodzinnych: zdjęcia, kroniki, wspomnienia, tradycja rodzinna.
Język niemiecki
17.Die mitglieder der Familie (członek rodziny).	Potrafię nazwać członków rodziny.
18.Wir lernen die Familie von Martin kennen (poznajemy rodzinę Martina – na podstawie tekstu).	Układanie pytań do tekstu. Budowanie zdań oznajmujących i pytających.
19.Die Familie wer mach was? (Co kto robi w rodzinie?)	Poznajemy zawody. Wprowadzenie pytania: Was ist er/ sie von Beruf?
20.Wir lernen ein Gedicht und ein Lied uber die Familie.	Śpiewamy piosenki rodzinne.
Sztuka
21.Piosenki o tematyce rodzinnej.	Przygotowujemy festiwal piosenek rodzinnych.
22.Kartki imieninowe, laurki z życzeniami.	Przygotowanie kartek imieninowych i laurek przy zastosowaniu różnych technik.
23.Święta Wielkiej Nocy – rytuały rodzinne, pieśni.	Przygotowanie koszyka wielkanocnego, stroików i pisanek.
24.Portrety rodzinne.	Wykonanie portretów członków rodziny różnymi technikami.
25.Drzewo genealogiczne mojej rodziny.	Wykonanie drzewa genealogicznego.
Lekcje biblioteczne
26. O słownikach i encyklopediach, które są dobre na wszystko.	Wyszukiwanie informacji o genealogii i heraldyce w słownikach i encyklopediach.
27. Literatura popularnonaukowa w naszej bibliotece.	Wyszukiwanie informacji za pomocą literatury popularnonaukowej.
28. Katalog alfabetyczny źródłem informacji pośredniej.	Posługiwanie się katalogiem alfabetycznym przy poszukiwaniu książek w bibliotece.

Temat projektu: Moja rodzina

Czas trwania projektu: sześć miesięcy

Instrukcja do projektu dla nauczycieli

Temat	Zadania	Kryteria oceny	Odpowiedzialni	Uwagi
Projekt „Moja rodzina”.	Przedstawienie projektu, poinformowanie dzieci o czekających je zadaniach na lekcji wychowawczej.		wychowawcy, bibliotekarz	W tej rubryce należy wpisać terminy przewidziane na realizację zadań
Zbieranie i selekcja zdjęć.	Opisanie zdjęć, zaprezentowanie zbioru w bibliotece szkolnej	terminowość, staranność opisu	nauczyciel sztuki, bibliotekarz	2 tygodnie
Wywiady z członkami bliższej i dalszej rodziny.	Przygotowanie kilku wywiadów.	terminowość, jakość pracy	nauczyciel języka polskiego	4 tygodnie
Materiały do wykonania drzew genealogicznych.	Selekcja danych do drzew genealogicznych.	terminowość, bogactwo informacji	wychowawcy, bibliotekarz	2 tygodnie
Portrety członków mojej rodziny.	Wykonanie portretów członków rodziny.	terminowość, jakość pracy	nauczyciel sztuki	2 tygodnie
Drzewo genealogiczne mojego rodu.	Wykonanie drzew genealogicznych.	terminowość, jakość pracy, kompletność informacji	nauczyciel sztuki, wychowawcy	4 tygodnie
Klasowa mapa genealogiczna.	Wykonanie klasowej mapy genealogicznej.	terminowość, kompletność informacji	wychowawcy	1 tydzień
	Wystawa drzew genealogicznych, portretów i pamiątek rodzinnych.	jakość pracy, bogactwo informacji	wychowawcy, nauczyciel sztuki, bibliotekarz

Temat projektu: Moja rodzina

Czas trwania projektu: sześć miesięcy

Instrukcja dla uczniów realizujących projekt

Zadania	Co będzie oceniane	Uwagi
Zebranie i opisanie starych zdjęć rodzinnych.	terminowość, staranność opisu	Zbiory oceni nauczyciel sztuki, należy przynieść je do biblioteki szkolnej.
Wywiady z członkami rodziny (rodzice, dziadkowie, ciocie, wujkowie) – zbieranie informacji o historii swojej rodziny oraz pamiątek rodzinnych.	terminowość, jakość pracy	Wywiady ocenią nauczyciele języka polskiego. Pamiątki rodzinne należy przynieść do biblioteki szkolnej.
Selekcja informacji potrzebnych do wykonania drzew genealogicznych.	terminowość, kompletność informacji	Pracę ocenią wychowawcy i bibliotekarz.
Wykonanie portretów członków rodziny.	terminowość, jakość pracy	W wykonaniu prac będzie wam pomagać nauczyciel sztuki.
Wykonanie drzewa genealogicznego swojego rodu.	terminowość, jakość pracy, kompletność informacji	W wykonaniu drzewa będzie wam pomagać nauczyciel sztuki.
Wykonanie klasowej mapy genealogicznej.	terminowość, kompletność informacji	W wykonaniu mapy pomagać wam będzie wychowawca.
Wystawa drzew genealogicznych i portretów rodzinnych.	jakość wykonania, bogactwo informacji	Wystawę przygotuje samorząd klasowy. Pomoże wam nauczyciel sztuki i bibliotekarz
Wystawa zdjęć i pamiątek rodzinnych.	bogactwo zbiorów	Wystawę przygotuje samorząd klasowy. Pomoże wam bibliotekarz.

W instrukcji dla uczniów należy podać dokładne terminy zakończenia poszczególnych etapów prac.

Pytania do ankiety ewaluacyjnej:

Czy zainteresował cię temat projektu?
Co było dla ciebie najciekawsze przy jego realizacji?
Na jakie trudności natrafiłeś przy wykonywaniu zadań?
Czego się nauczyłeś przy realizacji projektu?
Czy czas przeznaczony na wykonanie zadań był wystarczający?

Bibliografia do wykorzystania na lekcjach języka polskiego:

J. Brzechwa, Globus, w: J. Brzechwa, Brzechwa dzieciom, wyd. 16, Warszawa 1989, s. 88.

Letki M. E., Wakacje z Cynamonem. Warszawa 1981.

K. I. Gałczyński, Mali pomocnicy, w: K. I. Gałczyński, Liryka i groteska. Warszawa 1980, s. 81.

Ch. Perrault, Wróżki, w: Ch. Perrault, Bajki, wyd.5, Warszawa 1988, s. 109.

J. Twardowski, W kropki zielone, w: M. Nagajowa, Słowo za słowem. Kl.4. wyd. 6, Warszawa 1999, s. 162.

Collodi C., Pinokio, Wrocław 1986.

A. Mickiewicz, Powrót taty, w: A. Mickiewicz, Wiersze. T. I, wyd.6, Warszawa 1983, s. 48.

Kwiat paproci, w: Kwiat paproci i inne baśnie polskie, wybór Hanna Lebecka, wyd.2, Warszawa 1989, s. 17.

Bibliografia dotycząca metody projektu:

Królikowski J., Projekt edukacyjny: materiały dla zespołów przedmiotowych, CODN. Warszawa 2001.

Potocka B., Nowak L., Projekty edukacyjne: poradnik dla nauczycieli. Zakład Wydawniczy SFS, Kielce 2002.

Uczenie metodą projektów, pod red. Bogusławy Gołębniak, Warszawa 2002.

Wójcicka E.: Projekty edukacyjne na zajęciach z edukacji czytelniczej i medialnej. „Biblioteka w Szkole” 2001 nr 10 s. 1-4.

Co w numerze?