I Ogólne informacje na temat zmian w dokumentacji na stopień nauczyciela dyplomowanego

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 listopada 2007 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli¹ wprowadza zmiany tylko w niektórych punktach dotychczas obowiązującego rozporządzenia z 2004 r.² Zmiany te wprowadzono, by dokumentacja składana do kuratorium oświaty zawierała tylko najważniejsze dokumenty i istotne informacje o dokonaniach nauczyciela.

Dokumentację według poprzednio obowiązujących procedur i wymagań mogli złożyć ci nauczyciele, których postępowania egzaminacyjne lub kwalifikacyjne zostały wszczęte i niezakończone przed 1 grudnia 2007 r., a także nauczyciele, którzy do 31 grudnia 2007 r. złożyli wniosek o wszczęcie postępowania kwalifikacyjnego lub egzaminacyjnego. W tym przypadku data rozpoczęcia stażu nie ma znaczenia. Pozostali nauczyciele zobowiązani są do przygotowania dokumentacji zgodnie z nowym rozporządzeniem.

Obecnie w dokumentacji należy dokonać opisu i analizy swoich dokonań zrealizowanych w odpowiedzi na wszystkie wymagania określone w § 8 ust. 2³. Koniecznie też należy dodać uzyskane efekty. Nauczyciel musi więc opisać i przeanalizować zrealizowane przez siebie zadania zarówno w obowiązkowych punktach: 1, 2, 3 i 5 § 8 ust. 2, jak i w wybranych podpunktach punktu 4 (należy wybrać co najmniej trzy podpunkty z sześciu – § 8 ust. 2 pkt 4). Ważne jest jednak, by żadne przedsięwzięcie opisane w którymkolwiek z punktów nie powtórzyło się w innym punkcie dokumentacji.

W myśl nowych procedur nie ma już § 9 ust. 3 (inna dokumentacja potwierdzająca osiągnięcia zawodowe). Aby ułatwić nauczycielowi bibliotekarzowi zaplanowanie własnego rozwoju zawodowego oraz przygotowanie dokumentacji, w artykule zostaną przedstawione praktyczne rady i wskazówki dotyczące wszystkich punktów i podpunktów.

W myśl nowego rozporządzenia nie dołącza się do dokumentacji:

– załączników;

– planu rozwoju zawodowego;

– sprawozdania sporządzanego po realizacji stażu.

Rady i propozycje

■ Plan rozwoju zawodowego i sprawozdanie po realizacji stażu należy złożyć tylko do dyrektora szkoły.

■ Odnosząc się w sprawozdaniu do treści poszczególnych wymagań, należy każde zrealizowane zadanie opisać, określając hasłowo jego rodzaj, a także podając cele i uzyskane efekty końcowe.

■ W sprawozdaniu do dyrektora należy opisać zadania zrealizowane tylko w czasie stażu, natomiast w dokumentacji dla komisji należy opisać dokonania sprzed okresu stażu i z czasu jego trwania.

■ Sprawozdanie powinno być spójne z planem rozwoju zawodowego. Konstrukcja obu dokumentów powinna być podobna, by ułatwić dyrektorowi porównanie zaplanowanych i zrealizowanych zadań.

II Kolejność i zawartość poszczególnych części dokumentacji

Dokumentację należy przygotować w segregatorze według niżej podanej kolejności. Aby dokumentacja była bardziej przejrzysta i czytelna, proponuje się zastosowanie kolorowego rozdzielacza formatu A4. Aby całość wyglądała estetycznie i profesjonalnie, zaleca się, by wszystkie rozdzielacze były w tym samym, najlepiej pastelowym kolorze. Na rozdzielaczach należy napisać treść kolejnych wymagań kwalifikacyjnych, a na ich odwrocie umieścić spis zawartości, np.: spis dokumentów potwierdzających kwalifikacje, spis przedsięwzięć ujętych hasłowo, tytuł programu itd.

1. część dokumentacji

Wniosek o podjęcie postępowania kwalifikacyjnego na stopień nauczyciela dyplomowanego

Rady i propozycje

■ Po obu stronach rozdzielacza należy napisać tytuł pierwszej części dokumentacji, gdyż w tym miejscu będzie tylko jeden dokument – wniosek.

■ Proponuje się pobranie wniosku ze strony internetowej swojego kuratorium oświaty, gdyż nie ma wzoru wniosku obowiązującego w całym kraju.

2. część dokumentacji

Poświadczone kopie dokumentów potwierdzających posiadanie kwalifikacji zawodowych zgodnie z § 9 ust. 1 pkt. 1

Rady i propozycje

■ Na drugim rozdzielaczu należy napisać tytuł drugiej części dokumentacji, a na jego odwrocie spis zawartości: dyplomy, świadectwa, zaświadczenia, akt mianowania.

■ Za rozdzielaczem należy włożyć potwierdzone kserokopie niżej wymienionych dokumentów:

– dyplomu ukończenia studiów magisterskich;

– świadectw ukończenia studiów podyplomowych;

– świadectw i zaświadczeń ukończenia kursów kwalifikacyjnych;

– innych dokumentów potwierdzających kwalifikacje zawodowe, np. biegłą znajomość języka obcego;

– aktu nadania stopnia nauczyciela mianowanego.

3. część dokumentacji

Zaświadczenie dyrektora szkoły zawierające wymagane informacje zgodnie z § 9 ust. 1 pkt. 2

Rady i propozycje

■ Na trzecim rozdzielaczu proszę napisać tytuł trzeciej części dokumentacji, a na jego odwrocie spis zawartości.

■ Zaświadczenie dyrektora powinno zawierać informacje o:

– wymiarze zatrudnienia nauczyciela oraz nauczanym przez niego przedmiocie lub rodzaju prowadzonych zajęć w dniu wydania zaświadczenia oraz w okresie odbywania stażu; w przypadku nauczyciela, który w okresie odbywania stażu zmienił miejsce zatrudnienia, oraz nauczyciela zatrudnionego w kilku szkołach (w każdej w wymiarze niższym niż połowa obowiązkowego wymiaru zajęć, łącznie w wymiarze co najmniej połowy obowiązkowego wymiaru zajęć) należy załączyć zaświadczenia ze wszystkich szkół, w których nauczyciel był zatrudniony w okresie stażu;

– dacie zatwierdzenia planu rozwoju zawodowego nauczyciela;

– dacie złożenia przez nauczyciela sprawozdania z realizacji planu rozwoju zawodowego;

– uzyskanej przez nauczyciela ocenie dorobku zawodowego za okres stażu oraz dacie jej dokonania, a w przypadku nauczyciela, który w okresie odbywania stażu zmienił miejsce zatrudnienia, także o ocenie dorobku zawodowego za okres stażu odbytego w poprzednim miejscu zatrudnienia.

III Dokumentacja potwierdzająca spełnienie wymagań kwalifikacyjnych zgodnie z § 8 ust. 2

Rady i propozycje

■ Zrealizowane zadania odpowiadające wymaganiom § 8 ust. 2 rozporządzenia należy przedstawić w formie opisu i analizy. Zaleca się, aby w czytelny sposób wyszczególnić i opisać efekty działań, wykazując, że wpłynęły one w znaczący sposób na podwyższenie jakości własnej pracy bibliotekarza i jakości pracy szkoły.

■ W opisie należy uwzględnić różnorodność działań, profesjonalizm w wykonywaniu zadań, a także kreatywność i nowatorstwo. Opis powinien zawierać informacje o rodzaju poszczególnych działań, ich atrakcyjności i wartości dla społeczności szkolnej, zaplanowanych i zrealizowanych celach, terminach, a także metodach i formach realizacji.

■ Dokonując analizy własnych działań, należy wykazać się umiejętnością wnioskowania i modyfikowania ich zgodnie z potrzebami i oczekiwaniami społeczności szkolnej. Należy uzasadnić celowość swoich dokonań, przedstawić pozytywne efekty, a także wykazać zgodność swoich przedsięwzięć z priorytetami szkoły. Trzeba dowieść, że udział w wybranych formach kształcenia i/lub formach doskonalenia zawodowego wyposażyły nauczyciela w niezbędną wiedzę i umiejętności umożliwiające mu wykonanie zaplanowanych zadań w sposób profesjonalny i korzystny dla adresata.

■ Analizując swoje dokonania, nauczyciel powinien uwzględnić:

– diagnozę potrzeb i oczekiwań użytkowników biblioteki;

– cele podjętych przedsięwzięć;

– metody i formy realizacji;

– pozytywne efekty działań korzystnie wpływające na jakość procesu dydaktyczno-wychowawczego szkoły;

– sposoby dokonywania ewaluacji działań oraz końcowe wyniki badań;

– wnioski i decyzje dotyczące realizacji podobnych działań w przyszłości;

– rezultaty wykorzystania technologii informacyjnej i komunikacyjnej w pracy z czytelnikiem;

– cele i korzyści wynikające ze współpracy z wybranymi instytucjami.

■ Jeżeli nauczyciel zrealizował zadanie, o którym mowa w § 8 ust. 2 pkt. 4 lit. d, należy dołączyć w drugiej części dokumentacji (§ 9 ust. 1 pkt 1) poświadczoną kopię dyplomu lub świadectwa potwierdzające zaawansowaną znajomość języka obcego w rozumieniu przepisów w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli⁴ .

4. część dokumentacji

Opis i analiza zrealizowanych działań zgodnie z § 8 ust. 2 pkt. 1

(Uzyskanie pozytywnych efektów w pracy dydaktycznej, wychowawczej lub opiekuńczej na skutek wdrożenia działań mających na celu doskonalenie pracy własnej i podniesienie jakości pracy szkoły […]) Rady i propozycje

■ Na czwartym rozdzielaczu należy napisać tytuł czwartej części dokumentacji, a na jego odwrocie wymienić hasłowo zrealizowane zadania.

■ W odpowiedzi na to wymaganie MEN można zaplanować i zrealizować własne, ale także cudze opracowania, programy i projekty. Opis i analiza może dotyczyć takich dokonań, jak: – bieżąca diagnoza potrzeb czytelniczych użytkowników biblioteki;

– badania jakości własnej pracy;

– koordynowanie realizacji ścieżki edukacja czytelnicza i medialna;

– prowadzenie różnorodnych kół zainteresowań (teatralne, recytatorskie, dziennikarskie, filmowe itd.);

– podwyższanie własnych kwalifikacji i nabywanie nowych umiejętności zawodowych;

– promocja biblioteki i szkoły w środowisku lokalnym (prezentacje multimedialne, monografie, foldery itd.);

– wspieranie rodziców uczniów mających trudności w nauce;

– realizacja programu profilaktyczno- -wychowawczego w bibliotece;

– komputeryzacja biblioteki;

– wzbogacenia biblioteki w sprzęt i zbiory poprzez pozyskiwanie sponsorów;

– praca z uczniami o specjalnych potrzebach edukacyjnych;

– stosowanie elementów biblioterapii w indywidualnej i/lub grupowej pracy z uczniami mającymi problemy edukacyjne, osobiste lub rodzinne;

– organizowanie i realizacja ogólnoszkolnych i bibliotecznych imprez, uroczystości, konkursów, wystaw, seansów teatralnych, projektów, prezentacji itd.;

– współpraca z innymi nauczycielami w celu doskonalenia własnego warsztatu pracy oraz zwiększenia efektywności własnych poczynań zawodowych.

5. część dokumentacji

Opis i analiza zrealizowanych działań zgodnie z § 8 ust. 2 pkt. 2

(Wykorzystanie w pracy technologii informacyjnej i komunikacyjnej)

Rady i propozycje

■ Na piątym rozdzielaczu należy napisać tytuł piątej części dokumentacji, a na jego odwrocie wymienić hasłowo zrealizowane zadania z wykorzystaniem technologii informacyjnej i komunikacyjnej.

■ Należy pogrupować je wg wykorzystania: – poczty elektronicznej, – internetu, – pomocy dydaktycznych w wersji elektronicznej, – komputerowych programów tekstowych i graficznych, – komputerowego systemu bibliotecznego.

■ Opis może zawierać informacje o wykorzystaniu komputera do np.: – wymiany informacji i materiałów metodycznych z innymi bibliotekarzami szkolnymi za pomocą poczty elektronicznej;

– przesyłania zainteresowanym nauczycielom wartościowych materiałów metodycznych, tematycznych zestawień bibliograficznych, bieżących informacji z adnotacją o nowościach wydawniczych;

– przesyłania dyrektorowi szkoły ważnych informacji na temat prawa oświatowego, lokalnych wydarzeń kulturalnych, oferty edukacyjnej itd.;

– kształcenia u czytelników umiejętności poszukiwania konkretnych informacji w elektronicznych katalogach i kartotekach biblioteki szkolnej oraz innych bibliotek dostępnych w internecie;

– pozyskiwania interesujących informacji i materiałów z edukacyjnych stron WWW;

– stworzenia strony WWW biblioteki szkolnej;

– umieszczania istotnych, bieżących informacji, a także własnych opracowań na internetowej stronie szkoły lub w innych witrynach edukacyjnych;

– zdobywania nowych kwalifikacji w systemie kształcenia na odległość;

– prowadzenia zajęć z zakresu edukacji czytelniczej i medialnej z zastosowaniem programów edukacyjnych, encyklopedii, słowników, informatorów i leksykonów multimedialnych;

– przygotowania materiałów dydaktycznych na zajęcia i spotkania z rodzicami;

– tworzenia dokumentów bibliotecznych, dyplomów, zaproszeń itd.;

– tworzenia własnych programów edukacyjnych, autorskich scenariuszy, referatów;

– tworzenia narzędzi badawczych do diagnozy i pomiaru jakości własnej pracy;

– opracowywania wyników diagnozy w postaci graficznej, tabelarycznej, opisowej;

– automatyzacji zbiorów w określonym bibliotecznym programie komputerowym;

– tworzenia i sporządzania wydruków tematycznych zestawień bibliograficznych spełniających potrzeby użytkowników biblioteki.

■ Analizując swoje dokonania, należy uwzględnić: – stopień skuteczności zastosowania technologii informacyjnej i komunikacyjnej;

– wyniki ewaluacji i wnioski na przyszłość;

– pozytywne efekty zrealizowanych działań wpływających korzystnie na jakość pracy bibliotekarzy i społeczności szkolnej.

6. część dokumentacji

Opis i analiza zrealizowanych działań zgodnie z § 8 ust. 2 pkt. 3

(Umiejętność dzielenia się wiedzą i doświadczeniem z innymi nauczycielami, w tym przez prowadzenie otwartych zajęć, w szczególności dla nauczycieli stażystów i nauczycieli kontraktowych, prowadzenie zajęć dla nauczycieli w ramach wewnątrzszkolnego doskonalenia zawodowego lub innych zajęć)

Rady i propozycje

■ Na szóstym rozdzielaczu należy napisać tytuł szóstej części dokumentacji, a na jego odwrocie wymienić hasłowo zrealizowane zadania.

■ W tym punkcie można opisać następujące zadania: – prowadzenie szkoleń, np. na temat efektywnych metod pracy umysłowej, w ramach wewnątrzszkolnego doskonalenia nauczycieli, szkoleniowych rad pedagogicznych, warsztatów metodycznych itd.;

– realizacja otwartych lekcji, np. z zakresu edukacji czytelniczej i medialnej lub biblioterapii, dla nauczycieli stażystów, kontraktowych, a także innych nauczycieli zainteresowanych tematem zajęć;

– działania związane z pełnieniem funkcji opiekuna stażu;

– prezentowanie innym nauczycielom własnych zajęć pozalekcyjnych, np.: prowadzenie grupy teatralnej, zespołu redakcyjnego gazety szkolnej, klubu europejskiego itp.;

– wygłaszanie referatów na konferencjach, targach edukacyjnych, seminariach, spotkaniach metodycznych itp. o zasięgu lokalnym, krajowym, europejskim;

– publikowanie własnych materiałów edukacyjnych i opracowań metodycznych w fachowych czasopismach adresowanych do nauczycieli;

– opracowanie publikacji książkowych (monografia szkoły, historyczne opracowanie regionalne i in.);

– udział w koleżeńskich hospitacjach zakończonych wymianą doświadczeń, spostrzeżeń i konstruktywnymi wnioskami;

– aktywny udział w pracach zespołu wychowawczego;

– udostępnienie innym nauczycielom własnych scenariuszy zajęć i scenariuszy uroczystości szkolnych, opracowanych przez siebie narzędzi badawczych, referatów, opracowań itp.

■ W opisie i analizie zrealizowanych przedsięwzięć należy uwzględnić: uzasadnienie wyboru zadań, pozytywne rezultaty dokonań i wnioski. Warto podać terminy, wymienić osoby współpracujące, główne zagadnienia, przedstawiać opracowania wyników diagnozy i obserwacji. Z analizy powinno jasno wynikać, że nauczyciel jest twórczy, stosuje skuteczne, atrakcyjne, racjonalnie dobrane metody i formy pracy, że potrafi dostosować swoje działania do priorytetów szkoły, a także do potrzeb społeczności szkolnej. Należy przedstawić wyniki ewaluacji działań, a przede wszystkim stopień zadowolenia adresatów. Trzeba się wykazać dużą wiedzą i doświadczeniem, a także umiejętnością dzielenia się nimi z pozostałymi nauczycielami, tak aby dokonania usprawniały proces dydaktyczno- -wychowawczy.

7. część dokumentacji

Opis i analiza zrealizowanych działań zgodnie z § 8 ust. 2 pkt. 4 a

(Opracowanie i wdrożenie programu działań edukacyjnych, wychowawczych, opiekuńczych lub innych związanych odpowiednio z oświatą, pomocą społeczną lub postępowaniem w sprawach nieletnich)

Rady i propozycje

■ Na siódmym rozdzielaczu należy napisać tytuł siódmej części dokumentacji, a na jego odwrocie wymienić hasłowo zrealizowane dokonania.

■ Zdając relację na temat opracowania i wdrażania programów, należy podkreślić nowatorstwo i oryginalność w doborze pomocy dydaktycznych lub/ i zastosowanych metod i form realizacji, lub/i w zakresie tematycznym;

■ Z opisu i analizy w tym punkcie powinno wynikać, ze program jest dobrze skonstruowany pod względem merytorycznym i metodycznym.

■ Proponuje się, aby w opisie przedstawić niżej wymienione informacje dotyczące opracowania i wdrożenia własnego programu: – diagnoza wstępna: planowanie i organizacja badań diagnostycznych, wybór technik badawczych;

– opracowanie narzędzi badawczych;

– założenia programowo-organizacyjne na bazie diagnozy wstępnej;

– adresat programu;

– charakterystyka programu;

– zalecenia metodyczne dotyczące realizacji treści programowych;

– informacje o ewentualnym wpisie do szkolnego zestawu programów;

– opinia o programie napisana przez innego nauczyciela mianowanego lub dyplomowanego z dziedziny, której program dotyczy;

– cele ogólne i szczegółowe;

– charakterystyka osiągnięć edukacyjnych i formy ich pomiaru;

– ogólna liczba godzin teoretycznych i praktycznych dla jednego uczestnika;

– planowane terminy realizacji programu;

– treści programowe (materiał nauczania i zakres pojęciowy);

– ewaluacja programu.

■ Dokonując analizy zrealizowanego programu edukacyjnego, można przedstawić np.:

– wyniki ewaluacji programu (zestawienie wyników diagnozy wstępnej i końcowej);

– analizę wyników egzaminu zewnętrznego lub analizę ocen semestralnych, rocznych w zakresie umiejętności, które program rozwijał.

■ Analiza zrealizowanego programu wychowawczego lub/i profilaktycznego może zawierać informacje dotyczące:

– wpływu zastosowanych metod i form pracy na redukcję zachowań negatywnych;

– rezultatów rozmów z uczniami i/lub ich rodzicami, innymi nauczycielami o przeciwdziałaniu niepożądanym sytuacjom i zachowaniom;

– efektów oddziaływań profilaktycznych, opiekuńczych;

– wyników analizy wytworów uczniowskich (prac plastycznych, literackich), analizy dokumentów (frekwencji w dzienniku lekcyjnym, uwag o zachowaniu itd.).

8. część dokumentacji Opis i analiza zrealizowanych działań zgodnie z § 8 ust. 2 pkt. 4 b

(Wykonywanie zadań doradcy metodycznego, egzaminatora okręgowej komisji egzaminacyjnej, eksperta komisji kwalifikacyjnej lub egzaminacyjnej dla nauczycieli ubiegających się o awans zawodowy, rzeczoznawcy do spraw programów nauczania, programów wychowania przedszkolnego, podręczników lub środków dydaktycznych […])

Rady i propozycje

■ Na ósmym rozdzielaczu proszę napisać tytuł ósmej części dokumentacji, a na jego odwrocie wymienić hasłowo zrealizowane dokonania.

■ Dokonując opisu i analizy zrealizowanych działań, należy: – ukazać ich różnorodność;

– wykazać, że są one zgodne z zaleceniami MEN i priorytetami kuratorium oświaty;

– przedstawić sposoby ich realizacji;

– przedstawić efekty końcowe, a szczególnie korzyści dla adresatów tych działań.

■ W przypadku egzaminatora okręgowej komisji egzaminacyjnej proponuje się: – wymienić i opisać rodzaj dokumentów potwierdzających wykonanie określonych zadań (zaświadczenia, umowy trzeba umieścić w drugiej części dokumentacji – § 9 ust. 1 pkt 1);

– opisać dane umożliwiające identyfikację faktów i stopień aktywności wykonywania zadań egzaminatora;

– podać liczbę sprawdzonych prac egzaminacyjnych;

– przedstawić terminy udziału w sprawdzianach i egzaminach;

– przedstawić własne dokonania dotyczące przygotowania uczniów do egzaminów zewnętrznych;

– przedstawić własne spostrzeżenia i wnioski dotyczące sprawdzania i oceny próbnych egzaminów zewnętrznych;

– podzielić się refleksjami na temat obowiązujących kryteriów oceny prac uczniów.

■ W przypadku doradcy metodycznego należy uwzględnić następujące punkty:

Informacje dotyczące aktu powołania (poświadczoną kopię należy umieścić w drugiej części dokumentacji – § 9 ust. 1 pkt 1).
Specyfikę podejmowanych zadań i obowiązków doradcy metodycznego w zakresie doskonalenia zawodowego nauczycieli; należy podać konkretne działania, takie jak:

– konsultacje i pomoc nauczycielom bibliotekarzom w organizacji konkursów czytelniczych, wystaw, debat, realizacji lekcji z zakresu edukacji czytelniczej i medialnej;

– instruktaż dotyczący konstruowania własnych narzędzi badawczych i organizacji badań czytelnictwa, diagnozowaniu potrzeb czytelniczych i edukacyjnych itd.);

– rozwijanie u bibliotekarzy umiejętności doboru i adaptacji, a także tworzenia własnych programów edukacyjnych;

– kształtowanie umiejętności metodycznych u uczestników różnorodnych form doskonalenia zawodowego;

– upowszechnianie własnych opracowań, projektów, scenariuszy i publikacji metodycznych;

– zachęcanie nauczycieli do nowatorskich rozwiązań programowych, organizacyjnych lub metodycznych sprzyjających poprawie jakości pracy biblioteki i szkoły;

– zapraszanie nauczycieli do współpracy podczas realizacji konferencji, debat.

Rodzaj, zakres i efekty współpracy doradcy z:

– placówkami doskonalenia nauczycieli,

– bibliotekami pedagogicznymi i szkolnymi,

– innymi placówkami kulturalno-oświatowymi w środowisku lokalnym.

Liczba, tematyka i efekty:

– udzielonych indywidualnych i zbiorowych konsultacji,

– przeprowadzonych lekcji i zajęć otwartych,

– zorganizowanych i zrealizowanych innych form doskonalenia zawodowego nauczycieli.

Działania sprzyjające rozwiązywaniu problemów bibliotekarzy, takich jak:

– złe warunki pracy,

– traktowanie bibliotekarzy jak nauczycieli drugiej kategorii,

– wykorzystywanie nauczycieli bibliotekarzy do nieodpłatnych zastępstw doraźnych i dyżurów,

– braki sprzętowe i materiałowe w bibliotece.

Konkretne, różnorodne działania potwierdzające posiadanie przez doradcę metodycznego niezbędnych umiejętności, takich jak:

– interpersonalne,

– diagnozowania potrzeb edukacyjnych i zawodowych nauczycieli,

– konstruowania trafnej oferty edukacyjnej adresowanej do nauczycieli;

– tworzenia własnych programów nauczania i wychowawczo-profilaktycznych;

Etapy własnego rozwoju zawodowego:

– kwalifikacje zawodowe (studia magisterskie, studia podyplomowe, kursy kwalifikacyjne);

– ukończone formy doskonalenia zawodowego (temat, liczba godzin);

– własne publikacje (należy podać tytuł, wydawcę, zasięg terytorialny);

– własne koncepcje, programy i projekty.

■ W przypadku eksperta komisji kwalifikacyjnych i egzaminacyjnych dla nauczycieli ubiegających się o awans zawodowy należy:

– podać numer i rok wydania zaświadczenia MEN nadającego uprawnienia eksperta do spraw awansu zawodowego nauczycieli (poświadczoną kopię zaświadczenia należy umieścić w drugiej części dokumentacji (§ 9 ust. 1 pkt 1);

– opisać dane umożliwiające identyfikację faktów i poziom aktywności wykonywania zadań eksperta;

– opisać etapy zdobywania i uzyskiwania kwalifikacji;

– przedstawić uzyskane efekty, wnioski i spostrzeżenia dotyczące prowadzenia szkoleń i konsultacji na temat awansu zawodowego prowadzonych dla nauczycieli swojej szkoły lub bibliotekarzy z innych szkół;

– przedstawić własne publikacje i inne autorskie materiały na temat awansu zawodowego nauczycieli.

■ W przypadku rzeczoznawcy do spraw programów nauczania, podręczników lub środków dydaktycznych należy: – opisać dokumentację potwierdzającą kwalifikacje, a poświadczone kopie umieścić w drugiej części dokumentacji (§ 9 ust. 1 pkt 1);

– opisać etapy zdobywania i uzyskania kwalifikacji;

– przedstawić różnorodne działania i efekty ich realizacji, np.: szkolenia rady pedagogicznej w ramach wewnątrzszkolnego doskonalenia nauczycieli doskonalące umiejętności konstruowania własnych programów nauczania, szkolenia dotyczące tworzenia podręczników, zeszytów ćwiczeń dla ucznia, a także przewodników i poradników metodycznych;

– szkolenia adresowane do nauczycieli doskonalące ich umiejętności trafnego doboru i modyfikacji już istniejących programów nauczania;

– wymienić własne publikacje, podając datę i zasięg terytorialny, zawierające informacje, uwagi merytoryczne i wskazówki dotyczące konstruowania programów edukacyjnych oraz podręczników i obudowy metodycznej do nich;

– przedstawić własne opinie i recenzje dotyczące jakości merytorycznej i metodycznej wybranych podręczników, programów nauczania, pakietów multimedialnych, edukacyjnych programów multimedialnych itd.

9. część dokumentacji

Opis i analiza zrealizowanych działań zgodnie z § 8 ust. 2 pkt. 4 c

(Poszerzenie zakresu działań szkoły, w szczególności dotyczących zadań dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych)

Rady i propozycje

■ Na dziewiątym rozdzielaczu należy napisać tytuł dziewiątej części dokumentacji, a na jego odwrocie wymienić hasłowo zrealizowane dokonania.

■ Proponuje się, aby w tej części dokumentacji przedstawić zrealizowane zadania dydaktyczne, wychowawcze i opiekuńcze, wykraczające poza zakres obowiązków nauczyciela bibliotekarza, np.:

– zorganizowanie i prowadzenie szkolnego klubu europejskiego;

– prowadzenie zajęć pozalekcyjnych z wykorzystaniem o dodatkowych kwalifikacji z zakresu: biblioterapii, terapii pedagogicznej, ekologii, języka obcego, socjoterapii, turystyki itd.;

– prowadzenie różnorodnych kół zainteresowań: plastycznego, teatralnego, filmowego, szachowego, muzycznego, literackiego, tanecznego, komputerowego itd.;

– organizowanie akcji charytatywnych i wdrażanie uczniów do aktywnego uczestnictwa w wolontariacie;

– prowadzenie świetlicy socjoterapeutycznej;

– organizacja targów edukacyjnych;

– tworzenie i realizacja projektów edukacyjnych dofinansowanych przez UE;

– wspieranie rodziców w przedsięwzięciach pedagogicznych poprzez: przedstawianie im nowości wydawniczych z zakresu pedagogiki i psychologii, organizowanie prelekcji i udostępnianie broszur z zakresu profilaktyki;

– organizacja imprez kulturalnych dla społeczności lokalnej, wychowanków domów dziecka, młodzieży skupionej w świetlicy środowiskowej, pensjonariuszy domów spokojnej starości itd.;

– organizowanie wystaw, konkursów, wernisaży wspólnie z lokalnymi bibliotekami, placówkami kulturalno-oświatowymi;

– tworzenie materiałów promujących szkołę i bibliotekę takich, jak: foldery, strona WWW szkoły, monografie, prezentacje multimedialne itd.;

– redagowanie gazety szkolnej.

■ W opisie i analizie należy uwzględnić informacje o:

– posiadanych kwalifikacjach i uprawnieniach zapewniających profesjonalną realizację podejmowanych przedsięwzięć;

– sposobach organizacji, metodach i formach pracy, terminach oraz zasadach funkcjonowania i naboru uczestników;

– głównych celach i kierunkach organizowanych zajęć, spotkań, akcji, konkursów, wystaw, wernisaży itd.;

– sposobach dokonywania badań edukacyjnych osiągnięć uczestników tych przedsięwzięć;

– sukcesach wychowawczych i edukacyjnych;

– wynikach ewaluacji działań, które proponuje się przedstawić w formie opisowej, graficznej i tabelarycznej.

■ Pozytywne efekty, jakie może osiągnąć bibliotekarz, realizując ww. zadania, to np.:

– pozytywna informacja zwrotna od uczestników po realizacji zajęć;

– nagrody i wyróżnienia uczniów w różnorodnych konkursach, olimpiadach, sprawdzianach, egzaminach zewnętrznych itd.;

– przydatność oraz wartość merytoryczna i metodyczna wypracowanych materiałów promocyjnych, dydaktycznych itd.;

– nieodpłatne pozyskanie do biblioteki nowoczesnych urządzeń, pomocy dydaktycznych, książek, edukacyjnych programów multimedialnych, filmów itd.;

– sukcesy wychowawcze.

■ Aby mieć poczucie bezpieczeństwa, można zabrać ze sobą na spotkanie z komisją kwalifikacyjną wartościowe dokumenty, takie jak:

– opracowane przez siebie narzędzia badawcze;

– własne scenariusze zajęć pozalekcyjnych;

– własne, dobrze skonstruowane pod względem metodycznym i merytorycznym programy kół zainteresowań, zajęć pozalekcyjnych, współpracy z rodzicami itd.;

– wybrany numer redagowanej przez siebie gazety szkolnej;

– raporty ewaluacji.

10. część dokumentacji Opis i analiza zrealizowanych działań zgodnie z § 8 ust. 2 pkt. 4 d

(Uzyskanie umiejętności posługiwania się językiem obcym – uzyskanie umiejętności posługiwania się drugim językiem obcym na poziomie zaawansowanym)

Rady i propozycje

■ Na dziesiątym rozdzielaczu należy napisać tytuł dziesiątej części dokumentacji, a na jego odwrocie wymienić hasłowo zrealizowane dokonania.

■ W opisie i analizie należy przedstawić kolejne przedsięwzięcia, zasadność podejmowanych działań, metody i formy osiągania celów, zasięg terytorialny swoich dokonań, a także wykazać się efektywną współpracą z zagranicznymi podmiotami, takimi jak: szkoły, placówki opiekuńczo-wychowawcze, biblioteki, wydawnictwa itd.

■ W tym punkcie należy przedstawić:

– swoje kwalifikacje i dokumenty: dyplomy, świadectwa, certyfikaty, (poświadczone kopie należy umieścić w drugiej części dokumentacji – § 9 ust. 1 pkt 1), potwierdzające posiadanie umiejętności językowych na poziomie zaawansowanym zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 10 września 2002 r.⁵;

– swoje dokonania świadczące o umiejętnościach językowych;

– konkretne efekty swoich działań.

■ Przykładowe dokonania potwierdzające umiejętności posługiwania się językiem obcym na poziomie zaawansowanym:

– tłumaczenie korespondencji urzędowej przesyłanej do szkoły;

– pośrednictwo językowe;

– skonstruowanie i wdrożenie własnego programu pozalekcyjnych zajęć językowych dla zainteresowanych uczniów;

– nieodpłatne pozyskanie do biblioteki szkolnej ciekawych książek, czasopism, filmów, komputerowych programów multimedialnych itd. w języku obcym w wyniku współpracy z zagranicznymi wydawnictwami, redakcjami gazet, bibliotekami;

– przygotowywanie uczniów do udziału w konkursach i olimpiadach językowych;

– organizowanie wymiany młodzieży;

– tworzenie pomocy dydaktycznych w języku obcym;

– tworzenie i upowszechnianie własnych scenariuszy, programów, referatów, publikacji, projektów;

– organizowanie i zrealizowanie konferencji, debat, wyjazdów turystycznych wspólnie z zaprzyjaźnionymi nauczycielami ze szkół zagranicznych.

11. część dokumentacji Opis i analiza zrealizowanych działań zgodnie z § 8 ust. 2 pkt. 4 e

(Wykonywanie zadań na rzecz oświaty, pomocy społecznej lub postępowania w sprawach nieletnich we współpracy z innymi osobami, instytucjami samorządowymi lub innymi podmiotami)

Rady i propozycje

■ Na jedenastym rozdzielaczu należy napisać tytuł jedenastej części dokumentacji, a na jego odwrocie wymienić hasłowo zrealizowane dokonania.

■ Dokonując opisu i analizy, należy w tym punkcie szczegółowo przedstawić przebieg zdarzeń oraz zakres własnych działań, a także efekty ich realizacji. Bardzo ważne jest, by działania były długofalowe i skutkowały poprawą sytuacji materialnej i życiowej uczniów, a także by wykazać umiejętność pozyskiwania sponsorów i wsparcia różnorodnych instytucji w realizacji zamierzonych celów.

■ Przedstawiając efekty swych działań, należy:

– podać konkretne dane liczbowe, np.: sumę zebranych pieniędzy, liczbę podręczników, zabawek, żywności, odzieży;

– wskazać konkretne korzyści dla społeczności szkolnej i lokalnej, określonych placówek opiekuńczo-wychowawczych, organizacji, stowarzyszeń i fundacji.

■ W tym punkcie należy przedstawić efektywną współpracę z wybranymi podmiotami w wybranych obszarach i zakresach. Zarówno wybór osób i instytucji do współpracy, jak i obszaru działań będzie uzależniony od potrzeb społeczności szkolnej i lokalnej, np.:

Na rzecz oświaty można nawiązać współpracę z:

– pedagogiem lub/i psychologiem szkolnym,

– wychowawcami klas,

– placówkami ochrony zdrowia,

– ośrodkami kultury,

– redakcją gazety lokalnej,

– wydawnictwami i księgarniami o różnym zasięgu terytorialnym.

W tym zakresie bibliotekarz może zrealizować takie zadania, jak:

– projekty, programy, i wycieczki edukacyjne promujące region (wybitnych ludzi, zabytki, atrakcje turystyczne itd.);

– organizacja debat, konferencji, pokazów filmowych, prelekcji, prezentacji multimedialnych na temat profilaktyki uzależnień, zdrowego stylu życia, zasad dobrego wychowania, poprawnej polszczyzny, zagadnień patriotycznych itd.;

– wspieranie uczniów mających kłopoty w nauce, uczniów szczególnie uzdolnionych oraz uczniów o specjalnych potrzebach edukacyjnych;

– nieodpłatne pozyskiwanie do biblioteki zbiorów w wersji tradycyjnej i elektronicznej.

Na rzecz pomocy społecznej bibliotekarz może współpracować z takimi podmiotami, jak:

– różnego rodzaju poradnie specjalistyczne,

– fundacje i stowarzyszenia,

– domy dziecka,

– placówki pomocy społecznej.

W tym zakresie bibliotekarz może zrealizować takie zadania, jak:

– organizacja imprez dla osób starszych, chorych, niepełnosprawnych;

– prowadzenie długofalowych akcji charytatywnych na rzecz osób ubogich;

– nieodpłatna praca w świetlicy socjoterapeutycznej.

Na rzecz postępowania w sprawach nieletnich bibliotekarz może współpracować z takimi podmiotami jak:

– sądy dla nieletnich,

– świetlice terapeutyczne i środowiskowe,

– specjalistyczne poradnie różnego typu,

– pogotowie opiekuńcze,

– policyjna izba dziecka.

W tym zakresie bibliotekarz może zrealizować takie zadania, jak:

– organizacja prelekcji, odczytów, pogadanek i projekcji filmowych na temat profilaktyki;

– organizacja i realizacja zajęć, dotyczących konkretnych problemów, adresowanych do całej społeczności szkolnej z wykorzystaniem technologii informacyjnej i komunikacyjnej;

– wspieranie rodziców w działaniach wychowawczych i profilaktycznych;

– współpraca z kuratorem sądowym;

– różnorodne działania na rzecz wychowanków pogotowia opiekuńczego i policyjnej izby dziecka.

12. część dokumentacji Opis i analiza zrealizowanych działań zgodnie z § 8 ust. 2 pkt. 4 f

(Uzyskanie innych znaczących osiągnięć zawodowych)

Rady i propozycje

■ Na dwunastym rozdzielaczu należy napisać tytuł dwunastej części dokumentacji, a na jego odwrocie wymienić hasłowo zrealizowane dokonania.

■ Opis i analiza powinny dotyczyć tylko istotnych dokonań zawodowych nauczyciela świadczących o tym, że są one ważne i bardzo korzystne dla społeczności szkolnej i lokalnej.

■ Analizując swoje osiągnięcia, należy wskazać wynikające z nich długofalowe, długoterminowe pozytywne rezultaty dla konkretnych adresatów poszczególnych przedsięwzięć.

■ Proponuje się opisać osiągnięcia takie, jak:

Uzyskanie dodatkowych kwalifikacji, np.: edukatora, trenera terapeuty, biblioterapeuty (poświadczone kopie dyplomów, świadectw i certyfikatów proponuje się umieścić w drugiej części dokumentacji – § 9 ust. 1 pkt 1).
Własne publikacje:

– samoistne wydawniczo (wydawnictwa zwarte): ksiązki, zeszyty metodyczne, programy nauczania, podręczniki szkolne;

– niesamoistne wydawniczo: artykuły, w czasopismach lub prace w wydawnictwach zbiorowych, mające wartość merytoryczną lub metodyczną;

– materiały dydaktyczne, takie jak: testy standaryzowane, bibliografie, scenariusze, katalogi, zbiory zadań konkursowych itd.

Autorskie programy szkoleń adresowanych do nauczycieli, które uzyskały grant kuratora oświaty, były dofinansowane przez MEN lub określoną fundację czy stowarzyszenie.
Autorskie projekty edukacyjne finansowane przez Unię Europejską.
Nagrody, odznaczenia, listy gratulacyjne: – nagrody dyrektora szkoły, prezydenta, wójta, burmistrza;

– nagrody ministra edukacji, kuratora oświaty;

– medal Komisji Edukacji Narodowej i inne;

– listy gratulacyjne.

Listy gratulacyjne i dyplomy uczniów, którzy zajęli wysokie miejsca i wyróżnienia w olimpiadach, konkursach przedmiotowych, konkursach recytatorskich itd.

13. część dokumentacji Opis i analiza zrealizowanych działań zgodnie z § 8 ust. 2 pkt. 5

(Umiejętność rozpoznawania i rozwiązywania problemów edukacyjnych, wychowawczych lub innych, z uwzględnieniem specyfiki typu i rodzaju szkoły, w której nauczyciel jest zatrudniony)

Rady i propozycje

■ Na trzynastym rozdzielaczu należy napisać tytuł trzynastej części dokumentacji, czyli treść wymagania MEN zgodnie z § 8 ust. 2 pkt. 5.

■ Dokonując opisu i analizy swych działań dotyczących rozpoznania i rozwiązania określonych problemów edukacyjnych, wychowawczych lub innych, warto skorzystać z propozycji Centralnego Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli⁶ .

Opis może składać się więc z następujących elementów:

Identyfikacja problemu – Trzeba zdefiniować problem, wymienić główne objawy problemu, a także uzasadnić jego wybór.
Geneza i dynamika zjawiska – Wykorzystując wyniki badań diagnostycznych, należy opisać przyczyny i zasięg problemu, a także sformułować wnioski.
Znaczenie problemu – Wykorzystując własne doświadczenia i literaturę fachową, należy opisać wpływ problemu na funkcjonowanie szkoły, ucznia lub grupy uczniów.
Prognoza (pozytywna i negatywna) – Na bazie własnych doświadczeń i fachowej literatury należy przedstawić stopień przewidywanych skutków planowanych działań.
Propozycje rozwiązania – Należy przedstawić plan oddziaływań, a w nim cele i zadania naprawcze.
Wdrażanie oddziaływań – Należy ogólnie opisać kolejne działania i stopień ich skuteczności.
Efekty oddziaływań – Trzeba przedstawić uzyskane efekty, dokonując porównania z prognozą pozytywną.

■ W przypadku nauczyciela bibliotekarza analiza może dotyczyć rozpoznawania i rozwiązywania problemów ludzkich lub problemów organizacyjnych i programowych, np.:

– problemy uczniów przewlekle chorych i niepełnosprawnych;

– osobiste i rodzinne problemy uczniów;

– brak umiejętności interpersonalnych wybranej grupy osób;

– specjalne potrzeby edukacyjne uczniów odwiedzających bibliotekę;

– problemy uczniów przygotowujących się do konkursów, egzaminów, olimpiad;

– zanikanie pięknej polszczyzny w codziennym słownictwie uczniów i używanie wulgaryzmów;

– luki w kulturze osobistej uczniów;

– przekształcanie biblioteki w centrum multimedialne, komputeryzacja biblioteki;

– brak finansów na książki, sprzęt i pomoce dydaktyczne (pozyskiwanie sponsorów);

– bariery architektoniczne i sprzętowe w korzystaniu ze zbiorów bibliotecznych przez osoby niepełnosprawne fizycznie;

– brak świetlicy szkolnej.

■ W tym punkcie zaleca się przedstawienie wykazu literatury, z której nauczyciel bibliotekarz korzystał, by rozwiązać określony problem. Jeżeli analiza ma spełnić tylko rolę diagnostyczną, można zakończyć ją na etapie propozycji rozwiązań. Przykłady opisu i analizy konkretnych dokonań nauczyciela bibliotekarza opatrzonych komentarzem eksperta można znaleźć w niżej wymienionych publikacjach:

Ratyńska-Olechnowska Krystyna, Sułek-Mulawa Ewa: Dokumentacja potwierdzająca spełnienie wymagań kwalifikacyjnych na stopień nauczyciela dyplomowanego. Wskazówki i propozycje. „Biblioteka w Szkole” 2006 nr 2, s. 4-10; Ratyńska-Olechnowska Krystyna, Sułek-Mulawa Ewa: Dokumentacja potwierdzająca spełnienie wymagań kwalifikacyjnych na stopień nauczyciela dyplomowanego. Wskazówki i propozycje. Część 2. „Biblioteka w Szkole” 2006 nr 3, s. 1-6; Ratyńska-Olechnowska Krystyna, Sułek-Mulawa Ewa: Dokumentacja potwierdzająca spełnienie wymagań kwalifikacyjnych na stopień nauczyciela dyplomowanego. Wskazówki i propozycje. Część 3. „Biblioteka w Szkole” 2006 nr 5, s. 5-13.

Wszystkim nauczycielom bibliotekarzom ubiegającym się o awans zawodowy autorka życzy ciekawych, twórczych pomysłów i sukcesów w ich realizacji, bo to one dają satysfakcję i gwarantują realny, wielostronny rozwój zawodowy nauczyciela.

¹ Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 listopada 2007 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli (Dz. U. 2007 nr 214 poz. 1580).

² Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 1 grudnia 2004 r. w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli (Dz. U. 2004 nr 260 poz. 2593).

³ Przywołania poszczególnych paragrafów, punktów i ustępów odnoszą się do rozporządzenia z 2004 r. z uwzględnieniem zmian wprowadzonych przez rozporządzenie z 2007 r.

⁴ Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 10 września 2002 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudnić nauczycieli niemających wyższego wykształcenia lub ukończonego zakładu kształcenia nauczycieli (Dz. U. 2002 nr 155 poz. 1288).

⁵ Por. przyp. 4.

⁶ Awans zawodowy nauczyciela mianowanego. Wydawnictwo CODN, Warszawa 2000.

Co w numerze?