Kupujemy aparat

Decydując się na zakup aparatu fotograficznego na potrzeby własne czy na użytek biblioteki szkolnej, trzeba zadać sobie pytanie, do czego będzie on wykorzystywany. Czasem lepiej jest poczekać na zgromadzenie funduszy i wybrać droższy aparat, niż zakupić model tańszy, z którym fotografujący będzie się męczyć przez lata. Można też założyć zakup dwóch aparatów – jednego taniego, prostego w obsłudze oraz drugiego, bardziej specjalistycznego. Taki układ jest o tyle korzystny, że ten prosty i tani może być pożyczany, udostępniany uczniom i nauczycielom, np. w celach kronikarskich, na wycieczki klasowe itp. Drugi aparat może być wtedy używany przez nauczyciela bibliotekarza do celów, nazwijmy to, „statutowych”.

Nie ma określenia „dobry aparat fotograficzny”. Są aparaty mniej lub bardziej przydatne do zamierzonych celów. Przed wyborem urządzenia należy się zastanowić, do czego będzie ono wykorzystywane.

Radzę oczywiście wybrać aparat cyfrowy, w którym obiektyw rzutuje obraz na matrycę¹. Układ elektroniczny odczytuje informacje o obrazie i przetwarza je na postać cyfrową, która jest zapisywana na karcie pamięci znajdującej się w aparacie. Po podłączeniu aparatu do komputera można przenieść zdjęcia na dysk twardy lub dowolny nośnik (CD, pamięć przenośną itd.). Kartę pamięci można również wyjąć z aparatu, a znajdujące się na niej zdjęcia skopiować do komputera za pomocą tzw. czytnika lub zanieść do punktu usługowego i zamówić odbitki fotograficzne. Gromadząc fundusze na zakup aparatu, należy także przewidzieć zakup karty pamięci o dużej pojemności (20-100 zł) oraz dodatkowego źródła zasilania – akumulatorka (akumulatorków) i ewentualnie ładowarki.

Osobom, które chcą zakupić dobry aparat fotograficzny, należy się wyjaśnienie: nie ma określenia „dobry aparat”. Są aparaty mniej lub bardziej przydatne do zamierzonych celów. Aby zakupić aparat najlepiej spełniający dane wymagania, należy poznać podstawowe typy cyfrowych aparatów fotograficznych i ich funkcje. Najczęściej spotykanymi aparatami są:

Aparaty kompaktowe – zwarte pod względem konstrukcji, o niewielkich rozmiarach. Formą zbliżone do prostopadłościanu, zazwyczaj mają obiektyw chowający się w korpus oraz ekran na tylnej ściance. Lampa błyskowa, zawsze widoczna, umieszczona jest blisko obiektywu.
Hybrydy – zazwyczaj wyraźnie większe niż aparaty kompaktowe. Kształtem przypominają aparaty tradycyjne, czyli mają wyraźnie zarysowany korpus, ze stanowiącym z nim nierozłączną całość obiektywem. Na tylnej ściance znajduje się jeden ekranik, a w korpusie aparatu – drugi. Ten w korpusie można obserwować przez wizjer (podobnie jak w kamerze wideo).
Lustrzanki – aparaty odpowiednie dla zaawansowanych amatorów i profesjonalistów. W starszych modelach obraz bezpośrednio z obiektywu aparatu widoczny jest wyłącznie w wizjerze optycznym. Po zrobieniu zdjęcia jest ono wyświetlane na ekranie umieszczonym na tylnej ściance aparatu. Nowa generacja lustrzanek cyfrowych ma funkcję podglądu obrazu na żywo (Live View) – na ekraniku z tyłu aparatu można obserwować obraz tak, jak podczas fotografowania za pomocą aparatu kompaktowego czy hybrydowego. Największymi zaletami lustrzanek są jednak „szybkostrzelność” i możliwość wymiany obiektywów. W dwóch poprzednich typach czas od naciśnięcia spustu migawki do zarejestrowania zdjęcia może wynosić nawet sekundę. W tym typie zdjęcie jest realizowane natychmiast. Jest to szczególnie ważne przy zdjęciach reportażowych. Wymienne obiektywy to nawet dla zaawansowanego amatora dość duży wydatek.

Wszystkie z przedstawionych typów aparatów mają ustawienia, które pozwalają rejestrować obraz całkowicie automatycznie. Jednak im lepszy aparat, tym więcej funkcji, które można ustawić ręcznie. Należałoby zatem poszukać aparatu, który będzie miał możliwość ustawień oznaczonych literą „M”, oznaczającą angielskie manual.

Im tańszy aparat, tym mniej ma parametrów, które można regulować ręcznie. Zazwyczaj wraz z nabieraniem wprawy apetyt na fotografowanie zaczyna rosnąć. Należy się zastanowić, czy kupić tani i prosty aparat, czy może lepiej wybrać nieco droższy i bardziej skomplikowany.

Wybierając aparat, warto odszukać w internecie opis parametrów technicznych danego modelu i zwrócić szczególną uwagę na następujące elementy:

Rozdzielczość – czyli liczba pikseli, z których składa się obraz, podawana zazwyczaj w megapikselach (milionach pikseli). Bierze się ona z przemnożenia liczby pikseli tworzących obraz w pionie i w poziomie. Czasami rozmiar obrazu podawany jest w formie np. 3264 x 2448, co po przemnożeniu daje 7 990 272 pikseli, czyli w zaokrągleniu 8 megapikseli. Jeśli nie zamierza się drukować zdjęć w rozmiarach liczonych w metrach kwadratowych, to 5 milionów pikseli w zupełności wystarczy. Każdy ze sprzedawanych aparatów ma możliwość ustawienia mniejszej rozdzielczości fotografowania.
Krotność obiektywu zoom² – to liczba, którą szczycą się producenci, umieszczając ją w reklamach na czołowym miejscu, np. w formie „10-krotny zoom optyczny”. Zakres ogniskowych obiektywu w milimetrach (od – do) podany jest zazwyczaj na obudowie obiektywu, np. w formie 25-250 mm (najkrótsza ogniskowa to 25 mm, a najdłuższa 250 mm, czyli różnica pomiędzy najkrótszą a najdłuższą ogniskową jest 10-krotna). Im krótsza ogniskowa, tym szerszy kąt widzenia obiektywu, czyli w praktyce można na zdjęciu objąć większą przestrzeń, fotografując na przykład w małym pomieszczeniu. Wybierając aparat do celów dokumentalno-kronikarskich, kiedy zajdzie potrzeba fotografowania scen w ciasnej salce, należy zwrócić uwagę na to, aby ogniskowa obiektywu zaczynała się od jak najniższej wartości. Druga skrajna wartość jest wtedy mniej ważna.
Zoom cyfrowy – wartość zupełnie nieistotna. Używanie zoomu cyfrowego znacznie pogarsza jakość obrazu, więc najlepiej tę funkcję wyłączyć zaraz po zakupieniu aparatu. Używanie zoomu cyfrowego (inaczej zwanego powiększeniem cyfrowym) równa się zmniejszeniu jakości fotografowanego obrazu i działa na identycznej zasadzie jak późniejsze kadrowanie cyfrowego obrazu fotograficznego przy użyciu komputera.
Stabilizator obrazu – są trzy rodzaje:

– elektroniczna stabilizacja – tania, ale czasami znacznie pogarsza jakość obrazu;

– mechaniczna stabilizacja obiektywu;

– mechaniczna stabilizacja matrycy.

Najkorzystniej jest zakupić aparat ze stabilizacją, ale tylko mechaniczną lub tzw. podwójną, czyli mechaniczną i elektroniczną. Elektroniczna może znacznie pogarszać jakość obrazu, ale jeśli stabilizacja jest podwójna, to jedną prawdopodobnie będzie można wyłączyć.

Czułość ISO – w każdym z aparatów fotograficznych można ustawić pewien zakres czułości matrycy na światło. Czułość wyrażona jest w jednostkach ISO. Im większy zakres, tym lepiej. Wyższych wartości używa się rzadko, ponieważ powodują pogorszenie się jakości zdjęć (tzw. zaszumienie obrazu), ale możliwość ustawienia w aparacie wysokiej czułości ISO, np. 3200 oznacza, że względnie dobrą jakość zdjęć można uzyskać przy dość dużych czułościach, takich jak 400 czy 800 ISO.
Zasięg lampy błyskowej (liczba przewodnia lampy błyskowej) – najogólniej: im więcej, tym lepiej. Zasięg lampy około 4 metrów to wartość całkowicie wystarczająca.
Redukcja czerwonych oczu przy fotografowaniu z lampą błyskową – ta funkcja to zło konieczne, które nie zawsze pomaga, ale zawsze prowadzi do wydłużenia czasu pomiędzy naciśnięciem spustu migawki a zarejestrowaniem zdjęcia. Może być realizowana na dwa sposoby. Oślepienie fotografowanych osób przez maleńki, silny reflektor znajdujący się w okolicy obiektywu lub oślepienie fotografowanych osób przez tzw. przedbłyski (kilka, np. 3-5 błysków lampy przed błyskiem właściwym), powodujące zwężenie się źrenic. Wydaje się, że pierwsza metoda jest nieco lepsza. Jeśli funkcja redukcji czerwonych oczu w aparacie jest włączona, to na wyświetlaczu aparatu obok znaczka błyskawicy widnieje znaczek symbolizujący oko.

Osoby na zdjęciu zrobionym z lampą błyskową mogą mieć czerwone oczy. Dzieje się tak, gdy w miejscu fotografowania jest dosyć ciemno, przez co fotografowane osoby mają rozszerzone źrenice. Pozbawione sensu jest używanie funkcji redukcji czerwonych oczu podczas fotografowania z lampą pod słońce lub w bardzo widnych pomieszczeniach.

Zasilanie – to ważna kwestia. Niektóre firmy stosują do swoich aparatów unikatowe akumulatorki z firmową ładowarką. Podnosi to cenę aparatu i naraża na to, że w najmniej spodziewanym momencie rozładowanie się akumulatorka uniemożliwi wykonanie zdjęcia. Są dwa wyjścia – zakup aparatu zasilanego bateriami, który można też zasilać akumulatorkami typu „paluszki”, lub zakup drugiego, najczęściej drogiego, firmowego akumulatorka (koszt to często 70 zł lub więcej). Lepiej jednak wybrać aparat, który może być również zasilany bateriami kupionymi w najbliższym kiosku, i dodatkowo zaopatrzyć się w ładowarkę oraz akumulatorki o jak największej pojemności.
Karta pamięci – nawet jeśli do aparatu dołączona jest jakaś karta, to najczęściej taka, na której można zapisać zaledwie kilka zdjęć. Zaleca się zakup karty możliwie najbardziej pojemnej (np. nie mniej niż 1 GB). Najczęściej stosowane typy kart to: Secure Digital Card (SD), Compact Flash (CF-I i CF-II), Memory Stick, Multi Media Card (MMC), SmartMedia, xD-Picture Card. Przed zakupem aparatu warto zwrócić uwagę na cenę odpowiedniej do niego karty pamięci, np. karta typu SD (dość często spotykana) może być trzykrotnie tańsza od innego typu karty tej samej pojemności.
Nagrywanie filmów – aparat nie nagrywa obrazów ruchomych o jakości takiej jak prawdziwa kamera. To tylko opcja. Jeśli jednak zwraca się uwagę na ten parametr, to zalecane są aparaty z możliwością rejestrowania powyżej 25 klatek na sekundę oraz z możliwością nagrywania dźwięku.
Programy tematyczne – ułatwiają dopasowanie ustawień aparatu do sytuacji i tematów, które fotograf chce zarejestrować. Duży wybór programów, oznaczonych zazwyczaj piktogramami, zadowoli fotografujących na średnim poziomie zaawansowania. Fotografujący z większymi aspiracjami powinni poszukać aparatów z możliwością ustawienia trybów fotografowania oznaczonych literami: „A”, „S”, „P”, „M”.
Minimalna odległość od fotografowanego obiektu (makro) – informacja ta jest istotna, jeśli zamierza się reprodukować małe obiekty, takie jak ciekawe pieczęcie, ekslibrisy, znaczki pocztowe itp. Dla takich potrzeb 2-8 cm jest wartością wystarczającą.
Menu w języku polskim – najlepiej od razu sprawdzić, czy jest. Czasami nie ma i może wtedy pojawić się problem ze zrozumieniem różnych technicznych określeń.
Obudowa – jeśli jest metalowa, to jest to dodatkowy powód, aby taki aparat zakupić.
Balans bieli (oznaczany czasem literkami „WB”) – im więcej propozycji do wyboru, tym lepiej. Dodatkowym atutem będzie możliwość ustawienia własnego.
Ekran podglądu umieszczony na tylnej ściance aparatu, czyli monitor LCD – ogólnie: im większy, tym lepiej będą widoczne fotografowane przedmioty. Wydaje się, że większym atutem niż rozmiar jest możliwość obracania ekranu. Niewiele modeli ma taki ekran, ale umożliwia on sfotografowanie ciekawej sceny, np. w tłumie. Można wtedy aparat unieść do góry, ponad głowę, a obracany ekran umożliwi precyzyjne sfotografowanie obiektu ponad głowami otaczających ludzi. Również w ciasnym pomieszczeniu można „przykleić” aparat do samej ściany, jak najdalej od fotografowanej sceny, aby objąć jak najwięcej przestrzeni.

W większości aparatów istnieje mniejsza lub większa zwłoka pomiędzy naciśnięciem spustu migawki a wykonaniem zdjęcia. W lustrzankach problem ten nie występuje. W kompaktach i hybrydach zwłoka ta może przekraczać nawet jedną sekundę, szczególnie wtedy, gdy przy fotografowaniu z lampą błyskową uruchomiona jest funkcja redukcji czerwonych oczu. W efekcie fotografowany ruchomy obiekt może znaleźć się już daleko, gdy wreszcie nastąpi właściwe „pstryk”.

Należy też zwrócić uwagę na to, czy aparat jest prosty w obsłudze. Może się wydawać, że trochę przestarzałym, ale właśnie prostym rozwiązaniem konstrukcyjnym jest okrągłe pokrętło funkcyjne, na którym oznaczono piktogramami lub/ i literowo poszczególne tryby pracy aparatu, dotyczące zarówno fotografowania oraz filmowania, jak i podglądu zdjęć.

Wbrew pozorom duża liczba przycisków na korpusie aparatu niekoniecznie stanowi o zawiłości jego obsługi. Może to być wręcz zaletą, ponieważ im więcej funkcji aparatu dostępnych jest bezpośrednio za pomocą przycisków, tym mniej skomplikowane może być jego menu. Menu powinno być natomiast proste i najwyżej dwu- lub trzypoziomowe, tzn. po przywołaniu menu odpowiednim przyciskiem od razu powinny być dostępne funkcje aparatu, które można zmieniać.

Zaczynamy fotografować

W praktyce szkolnej najczęściej wykonuje się zdjęcia o charakterze reportażowym. Poniżej przedstawione zostaną funkcje aparatów fotograficznych, które mają bezpośredni wpływ na jakość tego rodzaju zdjęć. Zakładamy, że aparat fotograficzny jest już zakupiony, a instrukcja obsługi została przeczytana.

Niektórzy sądzą, że czas na przeczytanie instrukcji obsługi aparatu przychodzi wtedy, gdy już w żaden sposób nie można urządzenia okiełznać. Lepiej zrobić odwrotnie – instrukcję przeczytać przed włączeniem aparatu. Uniknie się wtedy wielu kłopotów. Można będzie się też dowiedzieć o wielu pożytecznych funkcjach.

Aby robić zdjęcia przy jak najmniejszym zaangażowaniu w techniczną obsługę aparatu, należy wybrać tryb fotografowania często określany jako „auto” (czasem oznaczony zieloną ikonką aparatu) lub jeden z programów tematycznych (np. zwierzęta, krajobraz, zdjęcia nocne, zachód słońca, plaża/ śnieg, makro, cyfrowe makro, akwarium, wnętrza, fajerwerki, zdjęcia podwodne itd.). Daje to możliwość wpływania wyłącznie na wielkość i jakość zapisywanego zdjęcia, a aparat będzie usiłował „myśleć” za fotografującego. Poniekąd jest to wygodne, ale potrafi się zemścić – zdjęcia mogą (ale nie muszą) nie wyglądać tak pięknie, jak to sobie fotograf założy.

Przed przystąpieniem do fotografowania należy:

Sprawdzić aparat: czy jest w nim karta pamięci z wystarczającą ilością miejsca do zapisania zdjęć oraz czy działają akumulatorki. Nie zaszkodzi mieć w zanadrzu zapasowe baterie, bo znając złośliwość rzeczy martwych, nawet jeśli akumulatorki działają dobrze, to po kilku zdjęciach mogą zakończyć swój żywot, i to w chwili, w której należałoby wykonać ważną fotografię.
Po włączeniu aparatu należy sprawdzić, na jaką wartość została ustawiona rozdzielczość fotografowania oraz jakość zapisywanego zdjęcia. I to wszystko, ponieważ w trybie działania funkcji całkowitej automatyki aparatu lub w programach tematycznych niewiele więcej będzie można zmienić.

Aparat można ustawić na rejestrowanie zdjęć w pełnej rozdzielczości i wysokiej jakości, ale lepiej nie przesadzać i stosować również niższą jakość i rozdzielczość. W przeciwnym wypadku może się szybko skończyć miejsce na dysku komputera, do którego „zrzucane” są zdjęcia.

Jeśli aparat jest już włączony i sprawdzone zostały wszystkie ustawienia, to wystarczy tylko spojrzeć na ekranik spełniający rolę celownika, nakierować obiektyw i wykonać zdjęcie. Jednak spust, czyli guziczek powodujący wykonanie zdjęcia, też trzeba nacisnąć umiejętnie. Najpierw naciska się leciutko i przytrzymuje spust aparatu wciśnięty do połowy. Jest to bardzo ważne, gdyż powoduje np. pomiar oświetlenia, ustawienie parametrów naświetlania oraz ostrości, a także naładowanie lampy błyskowej. Najczęściej poprawne ustawienie parametrów sygnalizowane jest specyficznym dźwiękiem i ciągłym zapaleniem się wskaźników na zielono (np. zielona ramka lub spora kropka mogą sygnalizować poprawne ustawienie ostrości, na zielono mogą się też wyświetlić parametry ustawienia czasu i przysłony). Gdy parametry nie zostaną poprawnie ustawione, czyli np. obiekt jest zbyt blisko, by aparat mógł nastawić ostrość, to kontrolki mogą świecić się pulsująco, np. na czerwono i/ lub pojawi się również specyficzny dźwięk, lecz nieco inny niż w przypadku ustawień prawidłowych. Jeśli aparat potwierdzi prawidłowe ustawienie parametrów, to nie puszczając spustu, należy go wcisnąć głębiej, co spowoduje wykonanie zdjęcia. Aparaty kompaktowe i hybrydowe mają mniejszą lub większą zwłokę pomiędzy naciśnięciem spustu a zarejestrowaniem zdjęcia. Można ten czas skrócić nawet o połowę. Jeśli fotograf oczekuje na jakieś zdarzenie, które chce zarejestrować, może dokonać wcześniejszego ustawienia parametrów. W tym celu kieruje obiektyw w miejsce, gdzie zdarzenie ma nastąpić, i naciska spust do połowy, a gdy nastąpi właściwy moment – wciska spust głębiej, powodując wykonanie zdjęcia.

Zdjęcie wykonuje się „na dwa takty”. Pierwszy to naciśnięcie spustu do połowy i stwierdzenie, że kontrolki potwierdziły prawidłowe nastawienie parametrów. Drugi to wciśnięcie spustu głębiej, do oporu, co spowoduje wykonanie zdjęcia. Jeśli parametry nie zostaną prawidłowo ustawione, to zazwyczaj kontrolki migają ostrzegawczo, a zdjęcie może się nie udać.

Gdy wymagania rosną

Kiedy apetyt na fotografowanie wzrasta, można pokusić się o fotografowanie przy użyciu funkcji „P”, czyli „program”, w której wybór ustawień sterowanych ręcznie zazwyczaj znacznie się rozszerza.

ISO – jeśli fotografowi zależy szczególnie na jakości rejestracji zdjęć, to przede wszystkim powinien ustawić w aparacie jak najniższą wartość czułości – ISO. Zasada ogólna jest taka, że im niższa czułość, tym mniejsze „szumy w obrazie”. Nie trzeba jednak przesadzać z używaniem zawsze najniższej czułości, bo czasem przy niewielkim powiększeniu zdjęcia nawet przy najwyższej czułości nie będzie widać szumów.

„Zaszumienie obrazu” to efekt ustawienia zbyt dużej czułości matrycy (wartości ISO). Wizualnie można to porównać do kiepskiego odbioru sygnału w telewizorze – szczególnie widoczne jest to w ciemniejszych partiach obrazu. Od tematyki i przeznaczenia zdjęcia zależy, czy „szumy” będą przeszkadzać w jego odbiorze, czy nie.

Balans bieli (funkcja oznaczona jako „WB” od ang. white balance) domyślnie ustawiona na „auto WB”, czyli automatyczne dobieranie do aktualnie panujących warunków oświetleniowych. Zazwyczaj sprawuje się zadowalająco, ale w niektórych przypadkach lepiej jest skorzystać z możliwości ręcznego przestawienia balansu bieli na taki, który da lepsze efekty wizualne. Podczas fotografowania w pomieszczeniu oświetlonym światłem jednorodnym (np. tylko świetlówkami czy tylko żarówkami) celowe może być ustawienie ręczne parametru „WB” na jedną z podanych w menu możliwości.

Najczęściej spotykane możliwości ręcznego ustawienia „WB” to: auto, światło słoneczne, pochmurny dzień, światło żarowe, światło jarzeniowe, lampa błyskowa, ustawienia własne. Jeśli fotograf ma do czynienia ze światłem mieszanym, to najlepiej jest korzystać z automatycznej funkcji doboru balansu bieli.

Korekta naświetlenia – w lepszych aparatach spotyka się dwie osobne korekty, jedna oznaczona , do korygowania naświetlenia przy fotografowaniu z użyciem światła zastanego w miejscu fotografowania, a druga oznaczona , do korekty mocy błysku lampy błyskowej. Jest to bardzo pożyteczna funkcja i, co ważne, dostępna również w prawie wszystkich programach tematycznych. Jeśli aparat zrobi zdjęcie zbyt jasne lub zbyt ciemne, to użycie tej funkcji umożliwia dokonanie poprawki naświetlenia przy zdjęciu następnym. Na przykład: fotograf wykonuje zdjęcie osób stojących w słońcu, ale na tle ciemnej ściany lasu. Automatyka aparatu dostraja się do motywów, które dominują na zdjęciu, czyli do ciemnej ściany lasu, i tym sposobem niewielkie sylwetki ludzkie na zdjęciu będą zbyt jasne. Aby skorygować naświetlenie, należy włączyć przycisk i przesunąć znaczek korekty w stronę minusa (patrz instrukcja obsługi aparatu). Korekta w stronę plus będzie potrzebna w razie robienia zdjęcia pod światło lub zdjęcia na tle śniegu, plaży czy na innej dużej jasnej powierzchni. Korekta naświetlania może się przydać, jeśli wykonuje się zdjęcia z lampą błyskową z małej odległości. Niektóre modele aparatów w takich przypadkach mają tendencję do prześwietlania zdjęć.

Korekta naświetlenia i służy do ręcznego rozjaśniania lub przyciemniania zdjęć w przypadkach, gdy automatyka aparatu nie jest w stanie zapewnić prawidłowego naświetlenia.

Ustawienie ostrości (autofocus) – w aparatach cyfrowych może być realizowane na dwa sposoby:

– Sposób ciągły, czyli tak jak w kamerach ostrość jest ustawiana bez przerwy na elementy, które akurat znajdą się przed obiektywem. Wadą jest to, że baterie zużywają się szybciej, a ostrość na zdjęciu nie zawsze jest odwzorowana zadowalająco.

– Sposób pojedynczy. Polega na tym, że poprzez wciśnięcie spustu do połowy ostrość zostaje nastawiona i pozostaje zablokowana do momentu wykonania zdjęcia, pod warunkiem że nie zwolni się wcześniej nacisku palca na spust.

Przy ustawieniach fabrycznych w aparatach ustawienie ostrości następuje poprzez analizę kilku lub kilkunastu punktów fotografowanej sceny. Czasem też aparat sygnalizuje ustawienie ostrości w kilku miejscach kadru równocześnie. Najczęściej ostrość ustawiana jest na obiekty znajdujące się w kadrze najbliżej.

Bardziej świadomym fotoamatorom radzę ustawić sposób dostrajania ostrości na pojedynczy. Najlepiej też wybrać pojedynczy punkt pomiaru ostrości położony w środku kadru. Przewrotnie stwierdzę, że wybiera się takie ustawienie, aby w późniejszej praktyce, myśląc o prawidłowym kadrowaniu, prawie nigdy nie umieszczać obiektu głównego zdjęcia właśnie w środku kadru.

Lampa błyskowa – zazwyczaj można ustawić jej pracę na trzy różne sposoby:

– Włączająca się automatycznie w przypadku, gdy automatyka aparatu uzna to za konieczne. Ta funkcja jest w aparacie włączona domyślnie, a w trybie pracy aparatu „auto” jest to jedyny możliwy sposób działania lampy.

– Zawsze wyłączona – to opcja, którą stosuje się np. przy wykonywaniu zdjęcia krajobrazu nocnego lub jeśli chce się uchwycić klimat oświetlenia naturalnego w pomieszczeniu. Najlepiej wtedy ustawić aparat na statywie lub innym stabilnym podłożu i wykonać zdjęcie z samowyzwalaczem (aby nie poruszyć aparatem). Jeśli fotografujący świadomie wyłącza lampę,

czasem dobrze jest również podwyższyć czułość ISO.

– Zawsze włączona – to opcja zazwyczaj do zastosowania przy fotografowaniu ludzi pod słońce lub pod światło, ale w odległości nie większej niż maksymalna odległość fotografowania z lampą (patrz instrukcja obsługi aparatu). Lampę błyskową włącza się klawiszem lub wyborem „Menu” oznaczonym symbolem pioruna.

Zasady kompozycji, estetyki i aranżacji planu fotograficznego

Aby fotografować, należy nauczyć się patrzeć fotograficznie. Często konfrontacja tego, co jest na zdjęciu, z rzeczywistością jest zaskakująca. Wynika to głównie z tego, że percepcja otaczającego świata przez zmysły człowieka jest inna niż odwzorowanie przez materiał światłoczuły. Człowiek oprócz tego, że widzi świat barwnie, odczuwa także ciepło, słyszy różne odgłosy, czuje zapach kwiatów i traw, ulega nastrojom, przeżywa różne wydarzenie subiektywnie. Oko człowieka obdarzone zdolnością akomodacji jest zdolne do analitycznego rejestrowania tego, co się przed nim roztacza, do skupienia uwagi raz na tym, co blisko, innym razem na planach odległych, z chwilowym wyłączeniem innych fragmentów obrazu, na które zwróci uwagę w następnej kolejności, łącząc niejako poszczególne wrażenia w jedną całość. Postrzeganie jest więc sumą wielu wrażeń, składających się na jeden bogaty obraz.

Aparat fotograficzny pozbawiony jest tych wszystkich możliwości. Rejestruje rzeczywistość w sposób syntetyczny. Jego strefa ostrości i kąt widzenia zależą od nastawienia mechanizmów i rodzaju obiektywu.

Aby zrobić dobre zdjęcie, należy stosować się do podstawowych zasad kompozycji.

Kompozycja to celowe uporządkowanie i uwydatnienie niektórych elementów zdjęcia.

Zasada „złotego podziału”

W fotografii krajobrazu powinno się korzystać z zasady złotego podziału. Polega ona na tym, że obraz w wizjerze dzieli się czterema liniami: dwiema poziomymi i dwiema pionowymi.

Uzyskuje się wtedy dziewięć jednakowych pół, a w miejscach przecięcia linii (zaznaczonych na rysunku kropkami) otrzymuje się tzw. cztery mocne punkty obrazu. W przypadku fotografowania np. łódki na jeziorze, to właśnie łódka powinna się znaleźć w jednym z mocnych punktów kadru (powiedzmy prawym dolnym mocnym punkcie).

Zasada proporcji

Zasada ta jest szczególnie przydatna przy fotografowaniu krajobrazu. Polega ona na podziale kadru na trzy części w proporcjach 1/3 – 2/3. Chcąc wyeksponować na zdjęciu np. niebo, kadruje się obraz tak, aby zajęło ono na zdjęciu 2/3 wysokości obrazu, a ziemia 1/3. Jeśli fotografującego bardziej interesuje to, co na ziemi – w kadrze umieszcza 2/3 ziemi, a tylko 1/3 nieba. Oczywiście wszystko zależy od sytuacji. Bardzo często fotografując horyzont wieczorem, trzeba zmienić proporcje na np. 1/6 – 5/6, aby uniknąć zbyt dużych ciemnych plam ziemi w dolnej części kadru.

Obiekt główny

Ważnym elementem zdjęcia jest obiekt główny. Może on składać się z kilku elementów, np. wiele drzew w starym lesie. Istotne, by odbiorca zdjęcia wiedział, co jest myślą przewodnią autora. Obiekty uzupełniające, podkreślające obiekt główny, wydobywają go z tła i czasem pozostają z nim w kontraście, a czasem też go uzupełniają. Obiekt uzupełniający pełni rolę drugoplanową. Jego położenie jest w zasadzie dowolne, powinno jedynie k o m p o n o w a ć się w logiczny sposób z resztą kadru. Obiekty u z u p e ł n i a j ą c e mają za zadanie zwrócenie uwagi na obiekt główny, podkreślenie jego wagi.

Zdjęcie jest „dobre”, gdy od razu widać, co jest na nim najważniejsze.

Głębia ostrości

Głębia ostrości zależy od trzech czynników:

– wielkości otworu przysłony (mała liczba przysłony, np. F = 2,8 to również mała głębia ostrości);

– odległości, z jakiej fotografuje się dany obiekt (im mniejsza odległość, tym mniejsza głębia ostrości, np. jeśli fotografuje się z odległości około 20 cm, to głębia ostrości może wynosić tylko 1 cm);

– ogniskowej obiektywu użytego do fotografowania (im dłuższa ogniskowa, tym mniejsza głębia ostrości).

Głębia ostrości – określona przestrzeń przed aparatem fotograficznym, w której znajdujące się przedmioty zostaną odwzorowane przez obiektyw w postaci ostrego obrazu.

Sztafaż

Sztafaż jest stosowany głównie w fotografii pejzażu, ale może być również wykorzystywany w fotografii architektury. Zazwyczaj powoduje „ożywienie” kompozycji.

Można go również stosować, aby pokazać wielkość fotografowanych obiektów. Stosując go, należy jednak pamiętać o zachowaniu odpowiednich proporcji, żeby nie zdominował tematu zdjęcia i nie okazał się głównym przedmiotem fotografowanym.

Sztafaż – upiększenie, ozdobienie, ożywienie kompozycji pejzażu przez wprowadzenie jakiegoś dodatkowego elementu, np. postaci ludzkich albo zwierzęcych, który ożywi jego monotonię.

Punkt widzenia i dobór stanowiska zdjęciowego

Punkt widzenia – miejsce, z którego fotografujący obserwuje obiekt podczas wykonywania zdjęcia.

Duży wpływ na układ kompozycji obrazu fotograficznego ma punkt widzenia. Pozycja aparatu, jaką wybierze fotograf, pociąga za sobą całą serię wzajemnych relacji. Przesunięcie punktu widzenia w lewo lub prawo natychmiast zmienia pozycję najbliższego elementu sceny w stosunku do najbardziej odległego. Często minimalne przesunięcia aparatu powodują gruntowne zmiany w kształcie przedmiotów i ułożeniu ich elementów w kadrze.

Niski punkt widzenia (tzw. perspektywa żabia) „zacieśnia plany”. Daje złudzenie zbliżenia się i wzajemnego nakładania obiektów bliższych i dalszych, podkreśla wysokość przedmiotów znajdujących się na przednim planie, które zostają silnie wydobyte i odcinają się od tła nieba, a także obniża linię horyzontu.
Wysoki punkt widzenia (tzw. perspektywa ptasia) rozdziela i różnicuje plany – wydaje się, że zwiększa odległości pomiędzy przedmiotami, zmniejsza widoczną wysokość obiektów znajdujących się na pierwszym planie (wyglądają, jakby były rozpłaszczone na ziemi). Perspektywa taka podwyższa linię horyzontu.
Normalny (horyzontalny) punkt widzenia to punkt widzenia z wysokości oczu.

Niejednokrotnie zastosowanie niskiego lub wysokiego punktu widzenia skłania do skierowania aparatu w dół lub w górę. Należy pamiętać, że pochylenie aparatu powoduje zbieżność linii pionowych (jeśli linie takie występują w obiekcie). Zbieżność ta nadaje obrazowi budynku wygląd walącej się piramidy. Efekt taki może być nieprzyjemny, jeśli nie jest zastosowany świadomie. W fotografii pejzażu (zarówno miejskiego, jak i wiejskiego) należy zwrócić uwagę nie tylko na wybór odpowiedniego miejsca, skąd będzie się wykonywać zdjęcie, lecz także na wybór oświetlenia. Interesujący fragment miasta należy najpierw obserwować o różnych porach dnia, a zdjęcia wykonać wtedy, gdy światło słoneczne oświetla go w sposób najkorzystniejszy.

Kompozycja frontalna i skośna

Rozróżnienie to stosuje się głównie w fotografii architektury. Kompozycja frontalna – fotografowanie obiektu od frontu. Fotografując obiekt od frontu, uzyskuje się niepełny i dość płaski jego wizerunek. Taki rodzaj kompozycji uwydatnia front, ale nie pokazuje przestrzenności budowli. Fotografując w ten sposób, należy zwrócić uwagę, aby aparat był skierowany prostopadle do frontu budynku, gdyż tylko wtedy zniekształcenia perspektywiczne będą stosunkowo niewielkie. Idealnie jest sfotografować taki obiekt z połowy jego wysokości.

Kompozycja skośna – fotografowanie obiektu z boku.

Fotografując budynek w ujęciu skośnym, można pełniej oddać jego bryłowatość i usytuowanie w przestrzeni. Widać wówczas front budynku i jego boczną ścianę. Jednak przy nieumiejętnym stosowaniu takiej perspektywy można zdeformować obiekt tak, że będzie on nierozpoznawalny.

Pion czy poziom?

Przy fotografowaniu często pojawia się dylemat, jakiej orientacji kadru użyć. Najprościej można sobie to wytłumaczyć w ten sposób: jeśli obiekt jest wyższy niż szerszy, to lepiej sfotografować go w kadrze pionowym, jeśli natomiast obiekt jest szerszy niż wyższy, to lepszy będzie poziom. Zdarza się jednak, że nawet ten sam obiekt można fotografować raz w pionie, a raz w poziomie, w zależności od punktu patrzenia.

Obramowanie

Często na zdjęciach pejzażu uzyskuje się mało ciekawe tło, np. niebo bez obłoków widoczne jako jasna plama. Wówczas dobrym sposobem kadrowania jest wykorzystanie naturalnych obramowań w postaci detali architektonicznych, takich jak łuki bramy czy gałęzie drzew. Obramowania można stosować jako pierwszy plan zdjęcia (wówczas dodaje ono głębi), jak również jako tło (ma wówczas tendencję do izolowania obiektu zdjęcia).

Sceny z życia wzięte, czyli kilka słów o reportażu

Fotoreportaż to dziedzina fotografii, w której najważniejszy jest temat, forma może mieć znaczenie drugorzędne.

Zdjęcia o charakterze reporterskim zazwyczaj muszą być wykonywane szybko. Fotoreporter musi skupiać się bardziej na rozwoju wypadków niż na regulowaniu funkcji aparatu. W tej dziedzinie fotografii dobrze sprawdza się tryb fotografowania o nazwie „program”. Czasem dobrze zastosować też inne programy tematyczne, takie jak np. „sport”. Regulację czułości ISO początkującym fotoreporterom radzi się pozostawić w trybie automatycznym. Z czasem fotograf nabywa doświadczenia i wie, kiedy należy użyć niskiej, a kiedy wysokiej wartości ISO. Wcześniej opisano możliwe tryby działania ustawienia automatyki pomiaru ostrości, a teraz zostaną przedstawione ich wady i zalety przy wykonywaniu zdjęć reporterskich:

Tryb ciągły – nie blokuje możliwości wykonania zdjęcia przed właściwym ustawieniem ostrości. Umożliwia szybsze wykonanie zdjęcia niż inne tryby, ale może się okazać, że liczba zdjęć nieostrych będzie procentowo znacznie większa niż przy innych trybach (czyli po prostu – można zrobić dużo ciekawych zdjęć, z których połowa może być nieostra).
Tryb pojedynczy z wielopunktowym pomiarem – trochę wolniejszy od poprzedniego, ale dokładniejszy. Prawie wszystkie zdjęcia mają szansę być ostre. Problem w tym, że nigdy nie wiadomo, co będzie na obrazie ostre. Najczęściej ostrość zostanie ustawiona na obiekty najbliższe.
Tryb pojedynczy ze stałym polem pomiaru w środku kadru – automatyka aparatu, poprzez wciśnięcie spustu do połowy, dokonuje ustawienia ostrości na element w środku kadru. Następnie nie puszczając spustu, należy zmienić ustawienie kadru na zamierzone (ostrość pozostaje ustawiona na wybranym elemencie, ale już niekoniecznie znajdującym się w środku kadru) i wykonać zdjęcie poprzez wciśnięcie spustu do oporu.

Każdy z trybów ma swoje zalety, ale warto, aby pierwszych dwóch używali fotograficy początkujący, a trybu trzeciego – bardziej zaawansowani (ci, którzy obraz komponują bardziej świadomie).

Oświetlenie w fotografii reportażowej

W fotografii reportażowej najkorzystniejsze jest używanie światła zastanego w danej sytuacji i danym miejscu. Oświetlenie takie nadaje zdjęciu charakteru. Sprawia, że zachowany zostaje klimat czasu i miejsca, czasem poprzez rezygnację z technicznej doskonałości zdjęć.

Niejednokrotnie to właśnie zdjęcia poruszone, niedoświetlone czy lekko nieostre są odbierane przez widza jako bardziej autentyczne niż zdjęcie technicznie doskonałe. Zbytnia „cukierkowatość” kojarzy się z reklamą, a więc z czymś nie do końca wiarygodnym. Światło lampy błyskowej zazwyczaj przebija swoją mocą słabe oświetlenie naturalne panujące w pomieszczeniu, ale jeśli w bardzo kiepskich warunkach oświetleniowych fotografowi zależy na wierności odwzorowania zaistniałej sytuacji, zmuszony jest do posiłkowania się takim właśnie oświetleniem. Ponadto gdy fotografuje z lampą, to obiekty znajdujące się blisko aparatu są niewspółmiernie jasno oświetlone w stosunku do obiektów znajdujących się nieco dalej. Pół biedy, gdy w pomieszczeniu jest relatywnie widno, ale gdy jest ciemno, to za modelem blisko usytuowanym można się spodziewać soczystej czerni.

Fotografowanie bez lampy błyskowej jest jednak bardzo trudne i trzeba się tego nauczyć. Na początku należy fotografować głównie z lampą błyskową i przy okazji można eksperymentować z fotografowaniem przy świetle wyłącznie zastanym.

Kadrowanie w reportażu

Fotograf wykonujący zdjęcia reportażowe najczęściej świadomie decyduje o wyborze odpowiedniego miejsca fotografowania w stosunku do obiektu stanowiącego temat reportażu. Podstawowym błędem początkujących fotoreporterów jest koncentrowanie się na motywie głównym zdjęcia i niezauważanie tego, co jest w tle.

Zarówno w fotografii, jak i w filmie istnieją pewne zasady umieszczania wizerunku ludzkiego w kadrze. Przy fotografowaniu człowieka rozróżnia się plany, określające, jak ma być widoczna w kadrze jego postać. Wyróżnia się następujące plany:

Plan ogólny (pełny) – widać osobę lub osoby w całości.
Plan amerykański (od kolan w górę) – pozwala zarówno rozpoznać część otoczenia, jak i szczegóły postaci (najczęściej na amatorskich zdjęciach reportażowych spotykam nie kadr amerykański, lecz obcięte nogi – na zdjęciu nie widać butów).
Plan średni (półzbliżenie) – od pasa w górę – zaciera się obraz otoczenia, ale wyraźnie widać mimikę twarzy.
Zbliżenie (popiersie) – to plan, który jest znany ze zdjęć identyfikacyjnych (np. legitymacyjnych) – wyraźnie widoczne zmarszczki i inne niedostatki urody;
Szczegół (np. fragment twarzy, oczy, ale też np. ręce) – w reportażu raczej rzadko wykorzystywany. Oto kilka porad, jak fotografować w poszczególnych planach, z omówieniem najczęściej popełnianych błędów:
Fotografowanie osób na tle budowli. Problemy związane ze stosowaniem kadru pełnego spotykam najczęściej na zdjęciach z wycieczek. Podstawowy błąd przy fotografowaniu grup na tle pomnika czy budynku to ustawienie ludzi bezpośrednio pod obiektem. Widać wtedy dokładnie cały obiekt, ale osoby na zdjęciu są zupełnie niewidoczne. Ludzi powinno się ustawiać bliżej aparatu – wtedy zarówno obiekt, jak i ludzie będą dobrze widoczni.
Centralne umieszczanie postaci w kadrze. Częstym błędem prawie każdego fotoamatora jest umieszczanie głównego tematu zdjęcia w środku kadru. Takie kadrowanie sprawia, że 3/4 powierzchni zdjęcia jest niezagospodarowane. W efekcie osoby na zdjęciu mają obcięte nogi i sporo „nieba” ponad głową. Przy wykonywaniu zdjęć o charakterze reportażowym należy pamiętać, by na zdjęciu ponad głową fotografowanych osób znajdowało się możliwie niewiele miejsca, chyba że znajdują się tam istotne dla tematu zdjęcia szczegóły.
Umieszczenie fotografowanych obiektów względem bocznych krawędzi zdjęcia. Jeśli fotografuje się ruchome obiekty, to dobrze dać im więcej przestrzeni „z przodu” niż „z tyłu”, czasami nawet dużo więcej. Podobnie postępuje się, fotografując obiekty statyczne, wyraźnie skierowane (dążące) w określoną stronę.
Fotografowanie pleców. Następnym grzechem początkujących fotoreporterów jest umieszczanie w kluczowych miejscach zdjęcia osób stojących plecami do aparatu. Niestety, zwłoka pomiędzy naciśnięciem spustu migawki a wykonaniem zdjęcia czasem sprawia, że osoba w ruchu zdąży się odwrócić, ale gorąco nalegam, aby zdjęcia takie kasować przy pierwszej selekcji. Fotoreporter musi czasem wyreżyserować zdjęcie. Zanim np. sfotografuje się wręczanie lub przyjmowania czegokolwiek (dyplomów, świadectw, nagród itp.), warto wcześniej przeszkolić zarówno wręczających, jak i przyjmujących, a w ostateczności tylko jedną ze stron. Szkolenie jest proste: zarówno wręczający, jak i przyjmujący powinni stanąć bokiem do publiczności, a moment wręczenia lub uścisk ręki ma trwać dyplomatyczną chwilę (dzieje się tak np., gdy dyplomaci witają się w obecności reporterów – dzięki temu wszyscy mogą zrobić zdjęcie; dyplomaci ustawiają się odpowiednio, nawet jeśli wymaga to obrócenia ciała o 90°). W przeciwnym wypadku ciężko zrobić zdjęcie tak, aby było dobrze widać obie osoby. Oczywiście jeśli jest to możliwe, warto wejść na scenę lub tam, gdzie uda się wykonać zdjęcie tak, aby było na nim dobrze widać zarówno wręczającego, jak i otrzymującego.
Niewłaściwe użycie ogniskowej obiektywu. Po włączeniu zazwyczaj aparat ustawia obiektyw na najkrótszą możliwą ogniskową. Jeśli tematem zdjęć będą wizerunki osób fotografowanych z bliska, to przy takim ustawieniu można narazić się na niezbyt miłe niespodzianki. Fotografując, należy mieć na uwadze zniekształcenie powodowane zbyt krótką ogniskową obiektywu. W skrajnych przypadkach zdjęcie może przybrać karykaturalną, ośmieszającą formę. Co prawda przedstawione zjawisko bardziej odnosi się do fotografii portretowej, ale dobrze ilustruje wizualny efekt rozciągnięcia lub spłaszczenia przestrzeni w zależności od użytej ogniskowej obiektywu oraz to, jak można wykorzystać małą głębię ostrości, żeby poprzez „rozmycie” tła zwrócić uwagę na obiekt główny.

Kilka ćwiczeń, aby uniknąć błędów

Fotografowanie i robienie zdjęć to dwie różne sprawy, a komponowanie zdjęć nie jest rzeczą łatwą. Warto wykonać kilka ćwiczeń, aby sprawdzić się w działaniu i nabrać wprawy przed prawdziwym fotografowaniem.

Ćwiczenie I

Proszę sfotografować osobę w każdym z opisanych wcześniej planów dotyczących umieszczania wizerunku człowieka w kadrze. Jedną serię zdjęć trzeba wykonać tak, aby głowa znajdowała się blisko górnej krawędzi zdjęcia. Drugą tak, aby na zdjęciu powyżej głowy znajdowała się większa przestrzeń z ważnym dla tematu zdjęcia elementem.

Ćwiczenie II

Proponuję spacer do parku z bliską osobą, czyli przyjemne z pożytecznym. Do zdjęcia należy przygotować się w następujący sposób. Na ścieżce należy zaznaczyć wyraźnie kreską lub kamieniem jakiś punkt. Trzeba ustawić kadr tak, aby model prawie wypełniał go od czubka głowy po buty, następnie trzeba dokonać pomiaru ostrości poprzez naciśnięcie spustu do połowy (nie należy ani zwalniać, ani mocniej przyciskać spustu). Model powinien odejść 2-3 kroki, a następnie przejść nad wyznaczonym miejscem. Proszę nacisnąć spust migawki do końca, gdy model znajdzie się nad znakiem. Ostrzegam, że wytrzymanie kilka sekund ze spustem wciśniętym do połowy początkowo będzie bardzo trudne.

Ćwiczenie III

Proszę sfotografować poruszającą się osobę w ten sposób, aby w kadrze miała wyraźnie więcej miejsca z przodu. Jeśli umiejętność ta zostanie opanowana w stosunku do człowieka, to proszę ją zastosować w stosunku do szybko jadącego samochodu. Aby sobie ułatwić zadanie, można „śledzić” obiekt, wodząc za nim aparatem.

Ćwiczenie IV

Proszę wykonać trzy zdjęcia twarzy modela stojącego w tym samym miejscu, tak aby za każdym razem twarz zajmowała tyle samo powierzchni zdjęcia. Poszczególne zdjęcia mają być wykonane: na najkrótszej ogniskowej (zaraz po włączeniu aparatu), na maksymalnym zbliżeniu (największa ogniskowa) i na ustawieniu pośrednim.

Zdjęcia na przedstawieniach

Fotografowanie widowisk teatralnych, kabaretowych oraz koncertów muzyki poważnej i rozrywkowej może dostarczyć wielu interesujących wrażeń i ciekawych zdjęć. Przystępując do ich fotografowania, należy zdać sobie sprawę z kilku spraw.

Należy uzyskać zgodę na fotografowanie (np. przedstawienia teatralne można fotografować tylko podczas specjalnych spektakli dla fotoreporterów czy podczas prób generalnych). Brak zgody może prowadzić do poważnych konsekwencji prawnych.
W salach koncertowych jest często dość słabe oświetlenie. Zmusza to do stosowania długich czasów otwarcia migawki, co jest związane z unieruchomieniem aparatu na statywie, oraz do korzystania z dużej światłoczułości (400, 800 lub 1600 ISO) Do fotografowania widowisk i koncertów rzadko stosuje się wyłącznie światło lampy błyskowej, ponieważ słaba lampa zamontowana w aparacie i tak nie wystarczy do oświetlenia całej sceny, ale ma szansę dobrze oświetlić elementy znajdujące się na pierwszym planie.
Do fotografowania spektaklu najlepiej wybrać miejsce niezbyt oddalone od sceny.
Na mniej oficjalnych koncertach, gdzie nie jest wymagana pisemna zgoda na fotografowanie (publiczne popisy dziecięce, koncerty młodych pianistów czy przedstawienia szkolne), należy pamiętać, aby nie speszyć młodego artysty. Najlepiej jest fotografować albo na samym początku przedstawienia, albo na samym końcu.
Fotoreporter nie powinien zbytnio rzucać się w oczy, nie może wpychać się nigdzie na siłę, ale też nie powinien bać się zajmowania miejsca blisko interesujących go zdarzeń. Dobry fotoreporter zajmuje z góry upatrzone dyskretne stanowisko, skąd wykonuje zdjęcia, nie afiszując się zbytnio. Wymaga to wyczucia i taktu, aby nikomu nie przeszkadzać, a w szczególności aby nie wchodzić w obiektyw innym fotografującym i filmującym. Warto również uświadomić sobie, że zdjęcia osób lub sytuacji mających dla osoby fotografującej ogromną wartość emocjonalną dla innych mogą być po prostu nudne i nieciekawe, a więc zdjęcia reportażowe na użytek fotokroniki lub gazetki szkolnej powinny być przemyślane i wykonywane na zasadzie chłodnej kalkulacji. Po prostu należy dystansować się emocjonalnie i fotografować „na zimno”, jak prawdziwy zawodowiec.

¹ Matryca światłoczuła (zwana też przetwornikiem) przetwarza obraz wytworzony przez obiektyw na sygnały elektryczne. Wraz z kilkoma elementami pomocniczymi zastępuje film stosowany w aparatach klasycznych. Na niej następuje odwzorowanie fotografowanego obiektu.

² Zakres ogniskowych obiektywu zmiennoogniskowego.

Co w numerze?

Dodatek:Biblioteka – Centrum Informacji 01/2009

Dodatek:
Biblioteka – Centrum Informacji 01/2009