Założenia dydaktyczne i wychowawcze programu

Program jest zgodny z podstawą programową określoną w Ustawie o systemie oświaty z dnia 7 września 1991 r. (z późniejszymi zmianami) oraz z programami:

– wychowawczym gimnazjum,

– nauczania języka polskiego w gimnazjum,

– edukacji filozoficznej,

– etyki.

– edukacji czytelniczej i medialnej. Program rozwija umiejętności w obszarach kompetencji kluczowych:

– planowanie, organizowanie i ocenianie własnego uczenia się (kształtowanie postaw motywacyjnych i gotowości do samokształcenia);

– umiejętność skutecznej komunikacji (umiejętność słuchania, formułowania własnych argumentów i dyskursu z argumentami strony przeciwnej, odporność na manipulację);

– efektywne współdziałanie w zespole (zaufanie, odpowiedzialność);

– rozwiązywanie problemów w twórczy sposób (definiowanie problemu i szukanie sposobu na jego rozwiązanie);

– efektywne posługiwanie się techniką informacyjną (tekst, inne techniki informacji i świadome posługiwanie się nimi).

Założenia programowe (charakterystyka)

Program dotyczy zajęć wychowawczych przy wykorzystaniu tekstów literackich, poradników, filmów edukacyjnych.
Program został przygotowany dla uczennic klas gimnazjalnych pochodzących z rodzin dotkniętych problemami wychowawczo- -emocjonalnymi oraz dla innych zainteresowanych osób.
Program jest przeznaczony dla uczennic pragnących poznać lepiej siebie i otaczającą je rzeczywistość.
Program powinien być realizowany przez nauczyciela bibliotekarza współpracującego z nauczycielami przedmiotów humanistycznych, pedagogiem lub psychologiem szkolnym.
Szkoła realizująca program powinna być wyposażona w: biblio tekę szkolną wraz z czytelnią, a także w bogaty księgozbiór z zakresu beletrystyki, nauk humanistycznych, psychologii i pedagogiki oraz poradników z zakresu biblioterapii. Dodatkowo potrzebne są: odtwarzacz i nagrania muzyki, komputery, filmy edukacyjne, materiały piśmiennicze.
Autorami programu są nauczyciele bibliotekarze bytomskich szkół gimnazjalnych.

Konstrukcja programu

Program będzie realizowany dla uczennic wszystkich klas gimnazjalnych.
Program zakłada przeprowadzanie zajęć z tekstem literackim w celu pokazania różnorodnych form spędzania czasu wolnego i budowania prawidłowych relacji międzyludzkich.
Program ma charakter wychowawczo- poznawczy.
Program wykorzystuje głównie teksty Małgorzaty Musierowicz, lecz także powieści młodzieżowe innych autorów (np. Krystyny Siesickiej, Marty Fox, Doroty Terakowskiej, Barbary Rosiek). Dodatkowo autorzy programu korzystają z fachowej literatury pedagogiczno-psychologicznej.
Program będzie realizowany podczas dziesięciu spotkań odbywających się cyklicznie przez okres sześciu miesięcy.
Spotkania mają na celu ukazanie prawidłowych postaw poprzez:

– budowę odpowiednich relacji interpersonalnych, zarówno w rodzinie, jak i w otaczającym środowisku;

– kształtowanie postawy asertywnej i kreatywnej;

– umiejętne radzenie sobie w sytuacjach zagrażających bezpieczeństwu i zdrowiu.

Cele programu

Głównym celem programu jest rozwój i kształtowanie osobowości dziewcząt w wieku gimnazjalnym.

Cele: Uczennica po zakończonych zajęciach powinna

– umieć zachowywać się asertywnie w życiu codziennym;

– wykazywać umiejętność współpracy w grupie;

– mieć umiejętność stworzenia i zachowania właściwych relacji społecznych i rodzinnych;

– postępować według norm społecznych uznanych za poprawne;

– wykazywać umiejętność dokonywania właściwych wyborów życiowych (samodzielnie i odpowiedzialnie podejmować decyzje);

– umieć radzić sobie w trudnych sytuacjach;

– wzmocnić samoocenę i akceptację swojej osoby (poczucie własnej wartości);

– tolerować indywidualne różnice pomiędzy ludźmi;

– prezentować postawę otwartą na świat oraz dostrzegać potrzebę poszanowania godności osobistej każdego człowieka;

– rozwinąć spontaniczną twórczość związaną z aktywnością poznawczą, społeczną, emocjonalną i artystyczną;

– wykształcić umiejętność empatii.

Dobór treści i układu nauczania

Podczas realizacji programu brane jest pod uwagę kryterium przydatności dla uczniów, którzy uczestniczą w zajęciach i uczą się podczas nich sposobów radzenia sobie z postawionymi im przez nauczyciela problemami, zmieniają postawę wobec otaczającej ich rzeczywistości oraz zachowanie wobec siebie samych i innych osób.

Wykaz lektur objętych programem:

– wszystkie części „Jeżycjady” Małgorzaty Musierowicz oraz Łasuch literacki;

– literatura dotycząca uzależnień (Pamiętnik narkomanki Barbary Rosiek, Idź, zapytaj Alice, Hera moja miłość Anny Onichimowskiej);

– inne książki dotyczące problemów młodzieży (utwory Krystyny Siesickej, Ewy Nowak, Marty Fox, Doroty Terakowskiej, Meg Cabot, Lecha Borskiego, Aleksandra Minkowskiego);

– poezja (wybrane wiersze Adama Asnyka, Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego, Cypriana Kamila Norwida, Petrarki, Juliana Tuwima, Małgorzaty Hillar, Haliny Poświatowskiej);

– teksty filozoficzne (Platona, Seneki, Marka Aureliusza);

– literatura psychologiczno-pedagogiczna dla nauczycieli. Metody i formy pracy:

– praca z tekstem; głośne czytanie;

– drama;

– praca w grupie;

– praca indywidualna;

– dyskusja i swobodne wypowiedzi uczestników;

– metody aktywizujące: burza mózgów, twórczość własna.

Środki dydaktyczne:

– materiały piśmiennicze (arkusze papieru, kartki formatu A4, flamastry, farby, klej);

– muzyka relaksacyjna (Enya, Dario G, Oceany, Vivaldiego Cztery pory roku, muzyka filmowa Ennia Morricone i inne), motywująca (Wings, Queen i in.), kontemplacyjna (Piotra Rubika Tu es Petrus, Skaldowie i in.);

– filmy edukacyjne;

– sprzęt: odtwarzający muzykę, tablica biała stojąca;

– produkty spożywcze.

Zadania szkoły

Zapoznanie dziewcząt z literaturą młodzieżową, poezją i muzyką.
Uświadomienie uczennicom, że wspólnoty, takie jak rodzina, środowisko lokalne i ojczyzna, stanowią wielką wartość w życiu każdego człowieka i że każdy ma wobec tych wspólnot obowiązki.
Uczenie zwyczajów, obyczajów i właściwych zachowań w środowisku rodzinnym, wobec kolegów szkolnych i nauczycieli.
Rozwijanie cech osobowościowych, których podstawą są uczucia: przyjaźni, empatii, zaufania, odpowiedzialności, współczucia.
Kształtowanie właściwych postaw życiowych: umiejętności wyboru dróg postępowania, refleksji, wymiany poglądów, otwartości na innych i szacunku dla nich, współdziałania.
Rozwijanie i utrwalanie zainteresowań, potrzeb i nawyków czytelniczych.

Osiągnięcia ucznia i propozycja oceny

Po realizacji programu uczennica powinna zmienić postawę wobec otaczającej ją rzeczywistości oraz zachowania wobec siebie i innych osób. Powinna:

– ukształtować w sobie postawę odpowiedzialności za własne postępowanie;

– samodzielnie dokonać wyboru odpowiedniego modelu rzeczywistości i zbudowanej na nim hierarchii wartości;

– uformować w sobie postawę asertywną wobec siebie, innych oraz otaczającej ją rzeczywistości;

– zrozumieć koncepcję człowieka jako jednostki spotencjalizowanej i dynamicznej w swej naturze;

– wykształcić w sobie pozytywny obraz własnej osobowości.

Sposobem pomiaru zmiany postawy wobec rzeczywistości, siebie i innych osób jest kwestionariusz postaw wobec problemów, przeprowadzony na początku i na końcu spotkań oraz narzędzia sprawdzające nastrój na każdym ze spotkań.

Przygotowanie, opis i ocena kwestionariuszy postaw, ankiet, testów itp. przeprowadzonych wśród uczennic.

Treści programowe I Ciekawe problemy, ważne pytania, czyli o tematyce naszych spotkań Treści:

Poznajmy się

– ćwiczenia integracyjne.

Czas dorastania czasem pięknym, lecz niełatwym.
Poznanie i przypomnienie twórczości Małgorzaty Musierowicz.

Cele i zadania:

– integracja grupy;

– kultura interakcji społecznych;

– kształtowanie postawy współodpowiedzialności;

– kształcenie umiejętności pokonywania własnej nieśmiałości, wyrażania myśli i współpracy w grupie.

Metody i formy pracy:

– autoprezentacja prowadzącego i uczestniczek zajęć,

– pogadanka,

– zawarcie kontraktu grupy,

– swobodne wypowiedzi uczestników,

– dyskusja,

– wykonanie prac plastycznych.

Środki dydaktyczne:

– książki Małgorzaty Musierowicz,

– portret pisarki,

– rekwizyty potrzebne do zabaw integracyjnych,

– materiały piśmiennicze,

– muzyka motywująca.

Osiągnięcia:

– prezentowanie postawy otwartej na innych, tolerancji, zrozumienia;

– nabycie umiejętności negocjacji i współpracy w grupie.

II Od pierwszej miłości do miłości prawdziwej

Treści:

Rozróżnienie stanów uczuciowych (adoracja, kult gwiazdy, przyjaźń, zakochanie, miłość).
Określenie miłości, jej cech i obiektów.
Próba oceny uczucia.

Cele i zadania:

– kształtowanie postawy „być” zamiast „mieć”;

– nakierowanie na stałe i cenione wartości w życiu;

– konstruktywne wyrażanie emocji.

Metody i formy pracy:

– wyszukiwanie informacji w różnych źródłach,

– praca z tekstem,

– praca w grupach,

– dyskusja,

– swobodna twórczość uczestniczek.

Środki dydaktyczne:

– słowniki języka polskiego,

– słowniki frazeologiczne,

– aforyzmy i sentencje o miłości,

– muzyka (Piotra Rubika, Skaldów),

– poezje (Gałczyńskiego, Asnyka, Tuwima, Petrarki),

– Mały książę Saint-Exupéry’ego.

Osiągnięcia:

– właściwe określenie stanu, odczuć i postawy człowieka przeżywającego miłość.

III O budowaniu więzi rodzinnej, której spoiwem jest miłość

Treści:

Sytuacje i zjawiska łączące ludzi w obrębie rodziny.
Elementy budujące i niszczące życie rodzinne.
Nasza rola w życiu rodziny.
Cele i zadania:

– uświadomienie uczestniczkom roli rodziny w życiu człowieka;

– wzmocnienie poczucia więzi z rodziną;

– zrozumienie własnego miejsca w rodzinie i współodpowiedzialności za życie rodzinne.

Metody i formy pracy:

– praca w grupach,

– drama,

– rozmowa kierowana,

– swobodne wypowiedzi uczestniczek,

– dyskusja.

Środki dydaktyczne:

– wybrane książki Małgorzaty Musierowicz,

– rekwizyty,

– materiały piśmiennicze,

– film Akademia dobra.

Osiągnięcia:

– znajomość cech budujących spójność rodziny i prezentowanie ich.

IV Co mam robić? Treści:

Omówienie postaw uległości, agresji, nietolerancji.
Wprowadzenie pojęcia „asertywność”.
Ocena działań asertywnych.

Cele i zadania:

– kształtowanie poczucia własnej wartości;

– podejmowanie właściwych decyzji;

– współodpowiedzialność w działaniu.

Metody i formy pracy:

– praca indywidualna i w grupach,

– drama,

– burza mózgów,

– analiza tekstu,

– dyskusja.

Środki dydaktyczne:

– wybrane fragmenty książek Małgorzaty Musierowicz,

– plansze z buźkami,

– materiały piśmiennicze,

– muzyka relaksacyjna,

– film Asertywność

– sztuka bycia sobą.

Osiągnięcia:

– umiejętność oceny sytuacji oraz szukania właściwych dróg postępowania.

V Nie piję, nie biorę

Treści:

Przyczyny sięgania po środki uzależniające oraz zagrożenia z tym związane.
Sytuacje domowe bohaterów literackich

– porównania.

Jak skutecznie odmawiać i jak przestrzegać przed skutkami zażywania środków uzależniających.

Cele i zadania:

– wyróżnienie zagrożeń związanych z używaniem alkoholu, narkotyków, papierosów;

– kształtowanie postaw asertywnych.

Metody i formy pracy:

– drama,

– burza mózgów,

– dyskusja,

– praca w grupach i indywidualna,

– wykonanie prac plastycznych.

Środki dydaktyczne:

– wybrane fragmenty książek Małgorzaty Musierowicz,

– Pamiętnik narkomanki Barbary Rosiek,

– My, dzieci z dworca ZOO Christiane F.,

– Hera, moja miłość Anny Onichimowskiej,

– film Narkotyki. Alkohol,

– materiały piśmiennicze.

Osiągnięcia:

– podejmowanie właściwych decyzji wobec zagrożenia środkami uzależniającymi.

VI Ciekawe problemy, ważne pytania – część 2. Spotkanie międzyszkolne

Treści:

Przedstawianie swojego dorobku

– umiejętność tworzenia dramy.

Wystawa wykonanych prac.
Konkurs ze znajomości „Jeżycjady” Małgorzaty Musierowicz.

Cele i zadania:

– wspólne spotkanie wszystkich grup

– nawiązanie współpracy;

– wymiana doświadczeń.

Metody i formy pracy:

– drama,

– prace plastyczne

– wystawa,

– regulamin i treść konkursu,

– grupy dyskusyjne.

Środki dydaktyczne:

– scena,

– teren wystawowy i stelaże,

– materiały piśmiennicze,

– dyplomy,

– nagrody.

Osiągnięcia:

– stosowanie w praktyce postaw tolerancji, przyjaźni, wzajemnej pomocy, kreatywności.

VII Uwaga, problem!

Treści:

Omówienie przykładowych sytuacji problemowych z literatury i wcielenie się w role bohaterów.
Założenie grupy wsparcia.

Wzajemne wspieranie się w momentach pojawienia się problemów.

Cele i zadania:

– rozumienie podejmowanych przez innych decyzji;

– wzajemna pomoc w sytuacjach kryzysowych;

– szukanie dróg rozwiązywania problemów;

– kultura osobista w interakcjach społecznych.

Metody i formy pracy:

– praca z tekstem,

– głośne czytanie,

– burza mózgów,

– rozmowa kierowana,

– dyskusja,

– drama,

– praca w grupach wsparcia.

Środki dydaktyczne:

– biała tablica,

– flamastry,

– stojak do plansz,

– materiały piśmiennicze,

– dyplomy dla grupy wsparcia,

– wybrane fragmenty „Jeżycjady” Małgorzaty Musierowicz.

Osiągnięcia:

– poszukanie dróg rozwiązywania problemów, wyrażanie empatii.

VIII Rodzina, która rozsiewa miłość, czyli uczymy się tolerancji

Treści:

Omówienie cech szczęśliwej rodziny na podstawie wybranych fragmentów „Jeżycjady”.
Porównanie sytuacji rodzin występujących w „Jeżycjadzie”.
Odnoszenie się bohaterów do osób cechujących się indywidualnościami zewnętrznymi i charakterologicznymi nie tylko w obrębie rodzin.
Co to jest dobro?
Określenie cech osoby tolerancyjnej.

Cele i zadania:

– zrozumienie znaczenia pojęć „tolerancja” i „godność osobista” oraz roli, jaką odgrywają w życiu każdego człowieka;

– stworzenie katalogu cech dobrego człowieka;

– metody rozsiewania dobra.

Metody i formy pracy:

– praca w grupach i indywidualna,

– dyskusja,

– burza mózgów,

– swobodne wypowiedzi uczestniczek,

– wykonywanie plakatu.

Środki dydaktyczne:

– materiały piśmiennicze,

– plastelina do przyczepiania,

– karteczki z sentencjami,

– muzyka relaksacyjna,

– wiersz ks. Twardowskiego Sprawiedliwość,

– Mały książę Saint-Exupéry’ego,

– „Jeżycjada” Małgorzaty Musierowicz.

Osiągnięcia:

– prezentowanie postaw tolerancyjnych i poszanowania godności osobistej człowieka.

IX Kreatywność to nie wada, twórczym być każdemu dziś wypada

Treści:

Zdefiniowanie postawy twórczej i kreatywnej.
Ocena własnej kreatywności.
Czynniki wpływające na budowanie postawy kreatywnej.
„Maska tajemnicą twarzy”

– prace plastyczno-twórcze uczestniczek.

Cele i zadania:

– omówienie pojęcia „kreatywność” i tego, co daje taka postawa;

– ukazanie sposobu na zaistnienie w społeczności lokalnej przez własne twórcze działania oparte na dobrej przyjaźni;

– rozwijanie umiejętności kreatywnego myślenia i działania.

Metody i formy pracy:

– pogadanka,

– dyskusja,

– praca w grupach i indywidualna,

– ćwiczenia plastyczne.

Środki dydaktyczne:

– wybrane fragmenty książek Małgorzaty Musierowicz,

– kartki z poleceniami,

– bandaż gipsowy,

– balony,

– wazelina,

– woda,

– miska,

– muzyka relaksacyjna i motywująca.

Osiągnięcia:

– zastosowanie w praktyce swoich umiejętności i kreatywności.

X Szczęśliwej drogi, już czas, mapę życia w sercu masz…

Treści:

Wspólne wyjazdowe spotkanie grup.

Przygotowywanie dla wszystkich zajęć integracyjnych przy ognisku

– jedzenie, muzyka, inne.

Wspólne zabawy.

Podsumowanie całości.

Cele i zadania:

– podsumowanie dotychczasowych działań;

– rozwijanie umiejętności pozytywnego widzenia świata;

– integracja grup uczestniczących w programie;

– ukazanie możliwości spędzania wolnego czasu.

Metody i formy pracy:

– wycieczka,

– dyskusja,

– gry symulacyjne.

Środki dydaktyczne:

– Łasuch literacki Małgorzaty Musierowicz,

– produkty żywnościowe,

– materiały na ognisko,

– materiały piśmiennicze,

– śpiewniki,

– sprzęt rekreacyjny.

Osiągnięcia:

– rozumienie sensu poruszanych dotychczas zagadnień i zastosowanie ich w praktyce.

Zdaniem Mirosława Sawickiego, byłego ministra edukacji narodowej: „Jeśli ktoś nie przeczytał ani jednej książki, to nie ma ani wiedzy, ani umiejętności, ani kompetencji, nic nie ma. Oczywiście istotne jest wyważenie proporcji między wiedzą a umiejętnościami: można zrezygnować z tego, aby młody człowiek znał na pamięć równania Maxwella, na rzecz tego, żeby potrafił odnaleźć je w książce i wykorzystać do rozwiązania problemu”. Jerzy Wiśniewski, ekspert ds. edukacji w Centrum Analiz Społeczno-Ekonomicznych CASE, twierdzi: „Chodzi o to, żeby uczniowie nie czytali książek dlatego, że są w spisie lektur, ale po coś. Żeby uczeń, nawet jak nie przeczyta czegoś w trakcie szkoły, miał chęć i umiejętność znalezienia w książce odpowiedzi na pytania, które przed nim staną. To jest kluczowa kompetencja, trudno mierzalna, ale najbardziej istotna”. Te założenia przewodzą niniejszemu programowi – wskazać uczennicom z problemami wychowawczymi wieku dojrzewania różne sposoby rozwiązywania tych problemów, wzorowane na przykładach z literatury określanej przez nie same jako „młodzieżowa”. Szczególnie pomocna i wartościowa jest tu twórczość Małgorzaty Musierowicz – autorki, która bardzo ciepło i bez nachalnego dydaktyzmu mówi o procesach wychowawczych od dzieciństwa do wieku dojrzałego (wydaje się, że autorka mówi nam, iż wychowaniu podlegamy całe życie). Opisuje świat, który młodzież szczególnie ujmuje i o którym marzy – świat wzajemnego zaufania, zrozumienia, współdziałania i miłości, która dodaje skrzydeł. To w literaturze młodzież może poszukiwać rozwiązania dręczących ją problemów. Dzięki temu może zrozumieć, że „czytanie też na coś się przydaje”. Jeżeli taki wniosek wysnują uczestnicy, będzie to ogromnym sukcesem programu.

Co w numerze?

Dodatek:Biblioteka – Centrum Informacji 01/2010

Dodatek:
Biblioteka – Centrum Informacji 01/2010