Scena I

Słychać muzykę, gra radio, scena jest pusta. Wchodzi Aktor w szlafroku.

Aktor (krzyczy nerwowo): Wyłącz to nieszczęsne radio! Nie potrafię się skupić, a dzisiaj wieczorem gram ważny spektakl. Przecież wiesz. (muzyka przestaje grać) Ulga! Nareszcie mogę spokojnie pomyśleć. Zaspaliśmy chyba.

Wchodzi Żona w szlafroku i ręczniku na głowie.

Żona: Zawsze w dniu premiery musisz być taki nerwowy? Może byś dla mnie zagrał, że jesteś spokojny, skoro nie potrafisz być spokojny.

Aktor: Życie to nie scena. Wyprasujesz mi coś?

Żona: Dom to nie garderoba. Wyprasować może ci pani garderobiana.

Aktor: Przepraszam, rzeczywiście trochę przesadzam. Ale przecież wiesz, jakie to dla mnie ważne. Po tym spektaklu moje życie może się zmienić. Mają być dyrektorzy największych teatrów. Taka szansa się nie powtórzy.

Żona: Żadna chwila się nie powtórzy.

Aktor: Właśnie, chwila i już wszystko się zmienia. Sama widzisz.

Żona: A ten spektakl to właściwie o czym?

Aktor: Nie załamuj mnie. Nawet nie wiesz, czym się zajmuję?

Żona: Wiem, łapaniem momentów. I dopieszczaniem chwil.

Aktor: Nie zwiedziesz mnie metaforą. Mogłabyś chociaż od czasu do czasu spojrzeć na plakaty zapowiadające premierę. Chociaż tyle. Nie wymagam, żebyś interesowała się teatrem, ale mogłabyś interesować się mną. Co wieczór wypruwam sobie na scenie żyły, a moja żona nawet nie wie, co robię. Katastrofa!

Żona: Bardzo ładny monolog, i do tego jak powiedziany. Brawo! Naprawdę brawo. A teraz, proszę, powiedz, o czym jest ten spektakl.

Aktor: O władzy i miłości.

Żona: Jaki tytuł?

Aktor: „Antygona”.

Żona: Ładny tytuł, taki nowoczesny.

Aktor: Nie kpij. To antyczna opowieść o skomplikowanych węzłach miłości i walce o władzę.

Żona: I to niby ma być dla współczesnego widza, tak? Ta walka o władzę?

Aktor: Oczywiście. Władza, a zwłaszcza jej sprawowanie, zawsze zmusza do podejmowania decyzji obarczonych tragicznością. Tragedia często wisi w powietrzu nad tymi, którzy rządzą. Wielcy tragicy antyku… Zresztą, po co mam ci opowiadać, i tak się tym nie interesujesz.

Żona: Interesuję się, ale nie intelektualnie, tylko praktycznie. Władza to wpływy i ograniczenia. Rządzisz, niby masz na wszystko wpływ, ale nie do końca. Wystarczy popatrzeć na naszą rzeczywistość. Taka głupia nie jestem.

Aktor: Nie poznaję cię. Albo inaczej, nie doceniałem twojej przemyślności (dzwoni telefon). Odbierzesz?

Żona: Mogę, z pewnością to ktoś ważny. Do ciebie. (wychodzi)

Aktor (przechadza się nerwowo, recytuje):
„Poznasz tę prawdę ze znaków mej sztuki.
Siadłem na starej wróżbity siedzibie,
Gdzie wszelkie ptactwo kieruje swe loty.
Aż naraz słyszę, jak niezwykłe głosy
Wydają ptaki, szalone i dzikie.”
(bierze oddech, wchodzi Żona)

Żona: Dzwonili z teatru. Premiera odwołana.

Aktor: Co? Nie nabierzesz mnie. Chcesz mnie wyprowadzić z równowagi tuż przed spektaklem. Nie uda ci się. O nie. Nie interesujesz się teatrem, trudno, a może to i lepiej dla naszego małżeństwa, tylko po co…

Żona: Była katastrofa lotnicza! Tragedia. Rzeczywista tragedia. Rozumiesz?!

Aktor: Jaka tragedia? Kto? Co? Co mnie to… Sztuka musi iść na scenę!

Żona: Idź posłuchać radia. Ciągle o tym mówią. (Aktor wychodzi, wraca po chwili, Żona nerwowo chodzi po scenie).

Aktor: Była katastrofa lotnicza. Rzeczywiście. To straszne.

Żona: Sam widzisz. Nie musisz już grać tej swojej „Antygony”.

Aktor: Właśnie od dziś trzeba będzie grać ją inaczej.

(Aktorzy nieruchomieją. Gaśnie światło, gra muzyka.)

Scena II

Na scenie stoi krzesło, siedzi na nim Kobieta.

Kobieta: Nie lubię, kiedy wylatuje. Niby nic takiego, robił to wiele razy. Ale nie lubię. Rano przygotowuję mu śniadanie. Nie rozmawiamy. On pije kawę. Czarną. Zawijam mu kanapki w folię aluminiową. Mówi, że niepotrzebnie, bo w samolocie ma jedzenie. Czyści sobie buty. Lubi, kiedy błyszczą. Pluje na zelówkę, ale wstydzi się tego przede mną. Pociąga szczotką długo i zawiesza ją w powietrzu. Patrzę wtedy na niego i widzę cień niepokoju. Spojrzenie ma łagodne. Prawie zawsze próbuję się uśmiechnąć i powiedzieć coś niemądrego. Jakieś zdawkowe „Z kim lecisz?” lub „Uważaj na siebie”. On podnosi brwi albo naciąga nerwowo kąciki ust. Wygląda to jak uśmiech, ale nim nie jest. Często mruczy coś pod nosem. Jakieś zaklęcia czy modlitwy. Zawsze chcę mu powiedzieć „Mów głośniej! No powiedz coś”. Boję się jednak w tym ostatnim momencie usłyszeć jakieś przykre słowo. Wiosną zakłada mundur i płaszcz. Długo, bardzo długo zapina guziki. Staram się stać z boku przytulona do futryny. Czasami żartuję.
„Przywieź mi w słoiku trochę świeżego powietrza, no wiesz, z góry. Pooddycham sobie”.
On spogląda spod daszka czapki i mówi:
„Łatwo ci powiedzieć. Wiesz, jak trudno otworzyć okno w samolocie”. Śmiejemy się wtedy przez chwilę. To ostatni uśmiech. Lubię, kiedy wychodzi szybko. Udaję, że się nie martwię. W końcu powinnam przywyknąć. Właściwie chciałabym pójść na balkon, żeby spojrzeć, jak wsiada do samochodu, ale udaję, że nie muszę tego robić. Słyszę jeszcze jego kroki po schodach i szczęk zamykających się drzwi windy. Kładę się i patrzę w sufit. Potem dzwoni budzik, szybko wstaję i szykuję się do wyjścia, chyba że jest sobota – jak dziś.

Słychać agresywny dzwonek do drzwi, Kobieta nie reaguje za pierwszym razem, po chwili krzyczy: Otwarte! Wbiega Sąsiadka.

Sąsiadka: Nic nie wiesz? Co tak siedzisz?

Kobieta: Jest sobota, nigdzie się nie wybieram, więc siedzę.

Sąsiadka: Nie słyszałaś?

Kobieta: Te hałasy przy śmietniku? Przyzwyczaiłam się.

Sąsiadka: Samolot się rozbił. Nasz! Przed chwilą podali komunikat. Męża masz w domu?

Kobieta: Nie. Poleciał. Porusza się nerwowo.

Sąsiadka: Nie siedź tak, dokąd poleciał? Tam podobno wszyscy zginęli!

Kobieta: Wszyscy zginęli?

Sąsiadka: No, otrząśnij się! Dokąd poleciał? Dokąd on poleciał?

Kobieta: Patrzy tępo w przestrzeń, mówi wolno. Do Paryża… No, chyba do Paryża.

Sąsiadka: A, to spokojnie, tamta katastrofa była na wschodzie, gdzieś w Rosji. A już się wystraszyłam, bo waszego samochodu nie ma na parkingu. Nie włączysz telewizora?

Kobieta: Nie mamy telewizora. A poza tym po co patrzeć na czyjąś śmierć. On poleciał do Paryża.

Sąsiadka: Miał szczęście, i to duże. Idę oglądać „Wiadomości”, za chwilę podają jakieś szczegóły. Będzie zamieszanie! Gdybyś chciała iść na spacer, zapukaj do mnie. Pa!
Sąsiadka wychodzi. Kobieta siedzi nieruchomo, po chwili zaczyna mówić.

Kobieta: W Paryżu na pewno jest ładna pogoda. Nic się nie stało. On poleciał do Paryża. Jemu nic się nie stało. Nic się nie stało. Nic się nie stało! (Powtarza, przechodząc do krzyku.)

Kobieta nieruchomieje. Gaśnie światło, gra muzyka.

Scena III

Przy stole siedzi Żołnierz I, pisze coś, po chwili wchodzi Oficer, na jego widok Żołnierz I chce wstać, Oficer przytrzymuje go za ramię. Oficer jest ubrany w strój moro.

Żołnierz I: Panie poruczniku szeregowy podchorąży…

Oficer: Dobra. Jak tam służba? Pilnujecie tu porządku? I jak przy sobocie?

Żołnierz I: Spokojnie. Kompania wyszła na zajęcia, piloci polecieli, a ja uzupełniam dokumenty.

Oficer: Dobrze. Gdyby coś się zaczęło dziać, proszę dzwonić.

Żołnierz I (wstaje, oficer zauważa jego strój – krótkie spodnie): A co ma być, alarm? Pan porucznik pewnie coś wie.

Oficer: I wiem, i nie wiem. A pan podchorąży co? Gdyby tak nagle ogłoszono alarm bojowy, to polecisz na zbiórkę w gaciach? W jednostce lotniczej nie ma miejsca na takie bzdury. Nikt ci tego jeszcze nie powiedział?

Żołnierz I: To tylko chwilowe rozluźnienie w szeregach. No, sam pan porucznik rozumie – szkolenie, spokój, więc sobie pozwoliłem na nieco więcej.
Oficer: Ach tak? Więc ja ci zaraz pokażę nieco więcej. Baczność! (Żołnierz I wykonuje karnie wszystkie polecenia) Spocznij! Baczność! Padnij! Ja cię nauczę odpowiedzialności.

Żołnierz I: Co się może stać? Jest spokój. (leży na podłodze)

Oficer: Spokój zawsze trwa tylko jakiś czas, a potem przychodzi coś niepokojącego – i ty masz być gotowy.

Żołnierz I: Do czego?

Oficer: Nie wiem, do czego, ale gotowość w naszym zawodzie jest podstawą. Przyjdzie polecenie poderwania samolotów i będzie trzeba wykonać rozkaz.

Wbiega Żołnierz II.

Żołnierz II: Panie poruczniku, melduję, że była katastrofa.

Oficer: Że jak?

Żołnierz II: Katastrofa lotnicza.

Oficer: U nas? W hangarze czy na płycie lotniska?

Żołnierz II: Katastrofa! Samolot, ten rządowy, rozbił się pod Smoleńskiem.

Oficer: Co ty pieprzysz. Czekać spokojnie. Idę do sztabu, zaraz się wszystko wyjaśni.

Żołnierz I: Będzie alarm?

Oficer: Powiedziałem: Czekać! (wychodzi)

Żołnierz II: Stary, tam jest dramat.

Żołnierz I: Ktoś przeżył?

Żołnierz II: Chyba nie.

Żołnierz I: A piloci?

Żołnierz II: Zginęli. Znałeś ich? Wiesz, którzy polecieli?

Żołnierz I: Tym rządowym latała w miarę stała załoga. Jednego trochę znałem. Był od nas starszy. Zaglądał tu czasem z sentymentu.

Żołnierz II: A my?

Żołnierz I: Co my?

Żołnierz II: Przecież też mamy być pilotami.

Żołnierz I: Dla nich taki los, dla nas pewnie jakiś inny. Możemy tylko pamiętać, ale nie bać się i nie straszyć innych.

Żołnierz II: I pamięć ma wystarczyć?

Żołnierz I: Wystarczy. Tylko ona ocala. Nic więcej.

Gaśnie światło, gra muzyka.

Scena IV

Na scenie widać dwóch Żebraków, siedzą na gazetach w pewnej odległości od siebie, mają puszki na pieniądze, wokół leżą różne przypadkowe przedmioty. Mówią głosami schrypniętymi lub głośnym szeptem. Przy puszce Żebraka I stoi obrazek Jana Pawła II.

Żebrak I: Sobota rano, to pewnie ludzie będą gęściej chodzić, więc może coś więcej do puszeczki wpadnie.

Żebrak II: Pamiętasz? Zacząłem się z tobą przyjaźnić, jeśli to w ogóle w naszym stanie można nazwać przyjaźnią, jakieś 5 lat temu. Pamiętasz?

Żebrak I: Pamiętam, jeszcze wtedy myślałeś, że przysiądziesz tu tylko na dwa, góra trzy dni, a potem wrócisz do normalności. Ale z tego się tak łatwo nie wychodzi.

Żebrak II: Może bym i szybciej wyszedł, ale widzę, że ty jakiś sprytniejszy ode mnie jesteś.

Żebrak I: Mam jakby większą wprawę zawodową. Od 15 lat mieszkam na ulicy.

Żebrak II: No i z tego powodu rozmyślam, że jednak musimy się rozdzielić.

Żebrak I: A co? Jest nam tu razem źle?

Żebrak II: Właśnie dobrze. Tobie. A mnie właściwie gorzej. Nie wiem, dlaczego u ciebie w puszce zawsze jakoś jest więcej pieniędzy. W zeszłym tygodniu nawet ktoś dał ci banknot. A u mnie tylko groszaki. Czy ja jakiś brzydszy jestem? A może źle mi z oczu patrzy?

Żebrak I: Zdradziłbym ci pewną tajemnicę, ale pozbyłbym się tych, no, wpływów.

Żebrak II: Taki z ciebie kolega? Wszystko chcesz dla siebie? Gadaj mi tu szybko!

Żebrak I: Spokojnie. Jak chcesz, to powiem. U ludzi trzeba zawsze wzbudzać litość. Nie?

Żebrak II: Wiadomo.

Żebrak I: Ale litość jest dość blisko pogardy, rozumiesz? To trzeba uważać.

Żebrak II: Nie rób z siebie filozofa. Gadaj mi tu, jak tę forsę wyciągasz.

Żebrak I: O, już masz odpowiedź. Cierpliwości ci przede wszystkim brakuje.

Żebrak II: Forsa jest potrzebna. Tak? A cierpliwość przyjdzie razem z nią. No mów wreszcie!

Żebrak I: Dobra, niech będzie moja strata. Powiem ci.

Żebrak II: No!

Żebrak I: Tak jak ci już mówiłem, od litości do pogardy niedaleko.

Żebrak II: Wiem, wiem, ale jaki jest ten sposób?

Żebrak I: Musisz odwrócić uwagę od siebie i przerzucić ją na kogoś innego, bardzo znanego. Bo inaczej zawsze będziesz tylko życiową sierotą i nieudacznikiem.

Żebrak II: Sorry, ale nie czaję tego. A jakbyś tak prościej powiedział. No, na przykładzie jakimś.

Żebrak I: Że też ty przez te wszystkie lata tego nie zauważyłeś. Zobacz na ten mały obrazek Jana Pawła II przy mojej puszce.

Żebrak II: Aaaa, to o to chodzi.

Żebrak I: No jasne.

Żebrak II: Tylko że ja już sobie papieża nie postawię. Co za dużo, to niezdrowo.

Żebrak I: Wybacz, pierwszy byłem. (wchodzą dwaj Przechodnie, nie zauważają Żebraków, stają przed nimi, rozmawiają, są podenerwowani) Zobaczysz teraz, komu dają.

Przechodzień I: Kiedy o tym słyszałeś?

Przechodzień II: No przed chwilą.

Przechodzień I: I nikt nie przeżył?

Przechodzień II: Nie wiem. Pewnie nikt. Katastrofa była! Katastrofa lotnicza. Prezydencki samolot się rozwalił.

Przechodzień I: A prezydent?

Przechodzień II: Przecież też leciał, i to z żoną. Więc i on też!

Przechodzień I: Idę słuchać, co mówią w telewizji.

(wychodzą pośpiesznie)

Żebrak I: Nic nie dali. Dziwne.

Żebrak II: Słyszałeś, katastrofa była jakaś. Prezydent zginął.

Żebrak I: Nie wiesz dokładnie. Po co takie bzdury powtarzasz?

Żebrak II: Nie wiem, nie wiem. Ale dla mnie to może być ten moment. Teraz cię dopiero zrozumiałem. Ten moment, stary! (Wyciąga ze sterty gazet jedną z nich, pogniecioną, z portretem prezydenta, wygładza i stawia przed sobą, spuszcza głowę. Gaśnie światło, gra muzyka)

Scena V

Na scenę wbiegają czterej Sportowcy, mają na uszach słuchawki, wykonują różne ćwiczenia, nie zwracają na siebie uwagi, każdy z nich porusza się w nieco innym tempie. W pewnym momencie Sportowiec I zwalnia, przestaje się poruszać, wolno zdejmuje słuchawki, podchodzi do środka sceny.

Sportowiec I: To niemożliwe. (rozgląda się, mówi do pozostałych) Przełączcie na radio. No przełączcie!

Pozostali zatrzymują się, stopniowo przestają ćwiczyć, podchodzą do Sportowca I, ostatni podchodzi Sportowiec IV.

Sportowiec II: Jaka stacja?

Sportowiec III: Co? Jakiś hit nadają?

Sportowiec IV: Nie zawracajcie mi głowy, mam zawody i muszę zrobić program treningowy.

Sportowiec I: Byle jaką stację włączcie.

Zakładają słuchawki i po chwili nieruchomieją.

Sportowiec II: Może to zmyślone.

Sportowiec III: Jeszcze dokładnie nic nie wiadomo.

Sportowiec IV: Czyli wracam do ćwiczenia i tyle.

Sportowiec I: Czekaj, mówią jeszcze.

Sportowiec II: Że nikt…

Sportowiec III: I że wszyscy…

Sportowiec IV: Nie, to się nie może dziać naprawdę. To jest jakaś pomyłka. (słucha przez chwilę uważniej)

Sportowiec I: Ciągle mówią, że katastrofa i dramat, i…

Sportowiec II: Tragedia…

Sportowiec III: I śmierć…

Sportowiec IV (Zaczyna słuchać uważnie): Jeszcze musi być przecież jakiś oficjalny komunikat, no nie? To jest chyba jak w jakimś teatrze czy coś… No zróbcie coś. Nie stójcie tak! Nie stójcie!

Gaśnie światło, gra muzyka, na scenę wychodzi Chór Postaci (aktorzy występujący w spektaklu za wyjątkiem Żebraków) – aktorzy są ubrani w togi stylizowane na greckie, w rękach mają maski, idą powoli, stają pomiędzy Sportowcami.

Chór Postaci:
Siła jest dziwów, lecz nad wszystkie sięga
dziwy człowieka potęga.
Bo on prze śmiało poza sine morze,
gdy toń się wzdyma i kłębi.
I z roku na rok swym lemieszem porze
Matkę ziemicę do głębi.
Lotny ród ptaków i stepu zwierząt,
a i dzieci fali usidla on w pęta,
wszystko rozumem zwycięży.
Dzikiego zwierza z gór ściągnie na błonie.
Krnąbrny kark tura i grzywiaste konie
ujarzmi w swojej uprzęży.
Wynalazł mowę i myśli dał skrzydła.
I życie ujął w porządku prawidła,
od mroźnych wichrów na deszcze i gromy
zbudował sobie schroniska i domy.
Na wszystko z radą on gotów,
lecz choćby śmiało patrzał w wiek daleki,
choć ma na bóle i cierpienia leki,
śmierci nie ujdzie on grotów.
A sił potęgę, które w duszy tleją,
popchnie on zbrodni lub cnoty koleją.
Jeżeli prawa i bogów cześć wyzna,
to hołd mu odda ojczyzna.
A będzie jej wrogiem ten, który nie z bogiem
na cześć i prawość się ciska.
Niechaj by on sromu mi nie wniósł do domu.
Nie skalał mego ogniska.

Tekst można rozdzielić pomiędzy poszczególne postaci z Chóru. Po wygłoszeniu kwestii aktor zakłada na twarz maskę.

Na scenę wchodzi Antygona ubrana w strój podobny do Chóru, ale w kolorze czerwonym, przepycha się przez tłum, staje na środku.

Antygona: Współkochać przyszłam, nie współnienawidzić.

Chór Postaci:
Szczęśliwy, kogo w życiu klęski niedosięgły,
bo skoro Bóg potrząśnie domowymi węgły,
z jednego gromu cały szereg nieci,
po ojcach godzi i w dzieci.
Tak jako fale na morzu się piętrzą,
gdy wicher tracki do głębiny wpadnie
i ryje iły drzemiące gdzieś na dnie,
aż brzeżne skały od burzy zajęczą.

Antygona: Współkochać przyszłam, nie współnienawidzić.

Postaci się rozdzielają, wychodzą, na scenie widać dwóch śpiących Żebraków ze swoimi puszkami, gaśnie światło, gra muzyka.

Antygona schodzi jako ostatnia. Uwaga: Do spektaklu można wykorzystać muzykę elektroniczną. Maski dla aktorów do ostatniej sceny powinny być białe, ale mogą mieć różne „grymasy”.

Kwestie Antygony i Chóru pochodzą z: Sofokles, Antygona, Wrocław 1995, przełożył K. Morawski.

Co w numerze?

Dodatek:Biblioteka – Centrum Informacji 01/2020

Dodatek:
Biblioteka – Centrum Informacji 01/2020