Założenia ogólne programu

Istotny wpływ na rozwój osobowości dziecka w młodszym wieku szkolnym ma stały kontakt z książką. Książka spełnia w życiu dziecka wiele funkcji, między innymi: poznawczą, wychowawczą i estetyczną. Dlatego też bardzo ważne znaczenie ma kształtowanie i rozwijanie zainteresowań czytelniczych uczniów niższych klas szkoły podstawowej poprzez właściwe wprowadzanie i opracowywanie lektury. W obecnych czasach zdominowanych przez telewizję i gry komputerowe czytanie jest coraz częściej zastępowane oglądaniem. Dziecko nie sięga po książki i wartościowe czasopisma, tylko spędza czas przed ekranem.

Co zrobić, aby zachęcić dziecko do czytania i rozbudzić zainteresowania czytelnicze? Należy uświadomić, że czytanie jest przyjemnością, a nie tylko obowiązkiem. Od dorosłych zależy, czy dzieci będą kojarzyły czytanie z radością, nie zaś z przymusem i nudą. W szkole ta rola spoczywa na nauczycielu. O efektywności pracy decyduje pozytywny przykład nauczyciela, umiejętnie dobrane metody i środki pracy. Należy wykorzystywać naturalną ciekawość dziecka, jego skłonność do poszukiwania odpowiedzi na interesujące pytania i zgodnie z tym dobierać literaturę. Baśnie i legendy to ulubiona lektura dzieci w młodszym wieku szkolnym. Nasz program wykorzystuje te zainteresowania. Wykorzystane zostały legendy polskie.

Program przeznaczony jest do zrealizowania w pierwszym etapie nauczania na zajęciach dodatkowych. W zajęciach uczestniczy grupa dzieci z klas I-III w ciągu jednego roku szkolnego. Program zajęć zawiera cele, treści kształcenia oraz opis osiągnięć uczniów. Oprócz tego zostały przedstawione procedury osiągania celów, ewaluacja programu. Przy konstruowaniu kierowałyśmy się zasadą stopniowania trudności.

Program ma charakter:

Czynnościowy – praca ucznia i nauczyciela odzwierciedla się w działaniu. Uczeń, pracując twórczo, wykazuje się swoimi uzdolnieniami i określonymi sprawnościami, a przy tym nabywa lub poszerza swoją wiedzę i kształci umiejętności;
Podmiotowy – pozostawia swobodę w projektowaniu procesu kształcenia, którego podmiotem jest uczeń, jego zainteresowania i uzdolnienia.

Warunki realizacji programu

Twórcze i pełne wprowadzenie tego programu wymaga od nauczyciela wychowawcy pełnego zaangażowania, przygotowywania wielu pomocy oraz przeprowadzania zajęć z wykorzystaniem metod aktywnych. W spotkaniach bierze udział grupa do 15 osób. Zajęcia mogą być przeprowadzane raz w tygodniu. Miejsce i czas trwania spotkań zależy od tematyki zajęć.

Bardzo ważną sprawą jest forma przeprowadzania zajęć. W celu urozmaicenia pracy z legendami zastosowałyśmy między innymi: albumy rysunkowe, działalność ruchową, plastyczną i muzyczną, gry, zabawy, tworzenie własnych tekstów prozatorskich, improwizacje, łączenie głośnego czytania z odpowiednią inscenizacją.

Wędrówkę z legendami rozpoczynamy od opowieści związanych z powstaniem państwa polskiego, a następnie poznajemy legendy z różnych regionów kraju od podnóża Tatr po Bałtyk (legendy podhalańskie, krakowskie, mazowieckie, pomorskie), ze szczególnym uwzględnieniem podań toruńskich. Wykorzystujemy bogato i barwnie ilustrowane pozycje książkowe. W procesie dydaktycznym ilustracje mogą być wykorzystane do utrwalenia treści utworu literackiego przez wskazanie związku obrazu z tekstem.

Spotkania z dziećmi powinny być tak przygotowane, aby jak największa liczba dzieci aktywnie brała w nich udział.

Cele ogólne

Program ma na celu rozwijanie zainteresowań, zachęcanie do podejmowania samodzielnych prób czytania, dokonywania wyborów lektur, poznania przeszłości Ojczyzny. Zadaniem naszym jest stworzenie takich sytuacji i klimatu, aby dać dziecku możliwość przeżycia beztroskich chwil pełnych radości i uśmiechu.

Cele zajęć:

kształtowanie nawyku czytania,
wyrabianie umiejętności poprawnego cichego i głośnego czytania ze zrozumieniem,
rozwijanie wyobraźni i zainteresowań czytelniczych,
przygotowanie do samodzielnego doboru lektury,
wdrażanie do poszanowania książek jako dobra kultury,
propagowanie treści historycznych rozwijających poczucie przynależności do regionu i kraju,
przygotowanie do właściwego odbioru utworu literackiego,
rozbudzanie własnej ekspresji literackiej, plastycznej, muzycznej,
właściwe wykorzystanie czasu wolnego,
wdrażanie do pracy w grupie.

Szczegółowy program nauczania

(Legenda jako źródło tożsamości kulturowej)

Szczegółowe cele kształcenia i wychowania

1

Treści

kształcenia

2

Działania podejmowane przez uczniów 3

Opis osiągnięć uczniów 4

Poznane

pojęcia

5

1. Poznanie historii powstania państwa polskiego.

- Ukazanie różnicy między legendą a faktami historycznymi.

- Poznanie legendarnych postaci związanych z kolebką państwa polskiego.

Legenda jako podanie ludowe.

- słuchanie opowiadań nauczyciela i czytanych legend,

- wskazywanie położenia Polski na mapie,

- śpiewanie hymnu,

- rozwiązywanie krzyżówki,

- uczestniczenie w dramie.

Uczeń zna:

- nazwę Ojczyzny,

- historię powstania nazwy Polska,

- symbole narodowe,

- położenie Polski na mapie,

- wybrane legendy: potrafi:

- uważnie słuchać,

- wskazać Polskę na mapie,

- zaśpiewać hymn narodowy.

- samodzielnie rozwiązać krzyżówkę,

- brać czynny udział w dramie,

- rozróżniać zdarzenia legendarne i fakty historyczne.

historia,

legenda,

podanie,

klechda.

2. Popularyzacja legend związanych z Wisłą.

- Poznanie miast leżących nad Wisłą.

- Zwrócenie uwagi na krajobrazy nadwiślańskie: od gór do morza.

Krajobraz kulturowy - na wiślanym szlaku.

- słuchanie i samodzielne czytanie legend.

- układanie planu wydarzeń i opowiadanie,

- wskazywanie Wisły, miast i kierunków świata na mapie,

- ilustrowanie wybranej legendy.

Uczeń potrafi:

- wskazać na mapie Wisłę i miasta nad nią położone,,

- określić strony świata,

- wymienić legendy związane z Wisłą,

- zilustrować poznane legendy,

- głośno czytać fragmenty podań.

wiślany szlak, źródło, ujście rzeki, krajobraz.

3. Poznanie legend Podhala.

- Przedstawienie tradycji góralskich.

- Ukazanie piękna krajobrazu górskiego.

- Budzenie zainteresowań turystyką górską jako formą spędzania czasu wolnego.

Folklor góralski.

- głośne czytanie legend,

- projektowanie i wykonanie obrazu na szkle,

- tworzenie słownika wyrazów regionalnych,

- interpretacja ruchem przyśpiewek góralskich.

Uwaga: propozycje zajęć - zob. s. 9.

Uczeń zna:

- legendy góralskie,

- elementy krajobrazu górskiego,

- słownictwo związane z regionem; potrafi:

- zastosować nową technikę plastyczną,

- zaintonować przyśpiewki góralskie,

- przeczytać tekst z gwarowymi wyrażeniami.

tradycja,

turystyka,

krajobraz

górski,

gwara,

region.

4. Poznanie legend Krakowa.

- Wyrabianie umiejętności rozróżniania zdarzeń legendarnych i faktów historycznych

- Poznanie pierwszych władców na Wawelu.

Kraków - dawna stolica Polski

- czytanie legend w zespołach i ich inscenizowanie,

- przygotowanie rekwizytów.

Uczeń zna:

- krakowskie legendy,

- przysłowia związane z Krakowem; potrafi:

- wymienić pierwszych władców polskich,

- odróżnić wydarzenia fantastyczne od realnych,

- pracować w zespole.

fikcja, fakt, przysłowie, stolica.

5. Poznanie legendarnej przeszłości stolicy.

- Zapoznanie z etymologią powstania nazwy „Warszawa”.

- Zachęcanie do samodzielnego czytania legend.

- Budzenie wrażliwości na rodzaj sztuki - malarstwo.

Obrazy z przeszłości Warszawy.

- oglądanie reprodukcji,

- czytanie samodzielne legendy.

- układanie w grupach planu wydarzeń,

- wykonanie ilustracji,

- poznanie piosenek warszawskich,

- tworzenie kapeli podwórkowej.

Uczeń zna :

- legendy o Warszawie,

- etymologię nazwy stolicy,

- położenie Warszawy na mapie;

potrafi:

- samodzielnie przeczytać i opowiedzieć legendę,

- w grupie skonstruować plan wydarzeń,

- wykonać ilustracje do planu wydarzeń.

malarstwo,

architektura,

kapela

podwórkowa.

6. Zwiedzanie Torunia szlakiem legend.

- Czytanie fragmentów legend.

- Tworzenie dziecięcego przewodnika turystycznego.

- Wdrażanie do właściwego zachowania w miejscach publicznych.

- Popularyzacja piosenek związanych z Toruniem.

Toruń - piernikowe miasto.

- oglądanie miejsc i zabytków związanych z legendami,

- głośne czytanie fragmentów legend,

- zespołowe tworzenie przewodnika po najciekawszych miejscach,

- zwiedzanie muzeum,

- uczestniczenie w lekcji muzealnej,

- projektowanie i wykonanie modelu z masy solnej.

Uczeń zna:

- legendy związane z Toruniem,

- śpiewa piosenki o Toruniu; potrafi:

- wskazać miejsca, z którymi związane są legendy,

- wybrać i przeczytać odpowiedni fragment legendy.

piernik,

katarzynki,

zabytek,

muzeum.

1

2

3

4

5

7. Wdrażanie do czytania z

podziałem na role.

- Zachęcanie do samodzielnego, twórczego pisania listów.

- Ukazanie roli nadawcy i odbiorcy w korespondencji.

- Wdrażanie do korzystania ze zbiorów biblioteki.

- Ukazanie piękna krajobrazu nadmorskiego.

U ujścia Wisły.

- czytanie z podziałem na role,

- samodzielne pisanie listów,

- zdobywanie informacji w bibliotece,

- śpiewanie szant.

Uczeń:

- czyta z podziałem na role,

- redaguje list,

- określa adresata, nadawcę

- wskazuje na mapie największe miasta nadmorskie,

- podaje najważniejsze cechy krajobrazu nadmorskiego,

- wie, jak zdobywać informacje w zbiorach biblioteki,

- śpiewa szanty.

ujście, bursztyn - jantar, szanty.

8. Budzenie zainteresowań czytelniczych.

- Rozwijanie wyobraźni.

- Budzenie wrażliwości na treści zawarte w legendach.

- Wdrażanie do współpracy w grupie.

Legenda jako inspiracja do słownego i po- zasłownego wyrażania treści i przeżyć.

- pisanie swobodnych tekstów,

- uczestniczenie w konkursie,

- głośne czytanie fragmentów ulubionych legend,

- komiks jako forma przekazu.

Uczeń:

- pisze swobodny tekst,

- bierze udział w' konkursie.

- czyta poprawnie, z odpowiednią intonacją,

- tworzy komiks.

komiks.

Ewaluacja

Celem programu realizowanego na dodatkowych zajęciach jest rozbudzenie zainteresowań czytelniczych i kształtowanie poczucia przynależności do kraju. Zajęcia prowadzone są tak, aby kojarzyły się dziecku z przyjemnością, były podróżą w nieznane.

Po wdrożeniu programu wskazane jest przeprowadzenie ewaluacji w celu uzyskania informacji zwrotnej o zdobytych przez dzieci wiadomościach, umiejętnościach. Jako narzędzie ewaluacji posłużyły nam organizowane konkursy, które dają możliwość obserwowania dziecka, włożonego przez niego wysiłku, zaangażowania, pozytywnych zmian w postawie. Istotnym elementem są też wytwory pracy uczniów.

Ewaluacja programu jest wykonywana w trakcie jego realizacji.

Bibliografia:

Adamczewski J. Legendy starego Krakowa. Kraków 2001.

Fenikowski F. Okręt w herbie. Warszawa 1970.

Frąckowski B. Legendy toruńskie. Toruń 1996.

Jamroży A. Nauczanie zintegrowane. „45 minut” Toruński Przegląd Oświatowy 1999 nr 2 (16), wkładka metodyczna.

Jazowski A. Z legendą w góry, Kraków 1983.

Legendy Polskie: U kolebki państwa polskiego, Na zwyrtałową nutę, Z wawelskiego wzgórza, Piosenki Syrenki, Na wiślanym szlaku. Wybór i opracowanie Ewa Stadtmuller. Kraków 2002.

Kostyrko H. Klechdy domowe. Podania i legendy polskie. Warszawa 1973.

Orsza H. Na ziemi polskiej przed wielu laty. Warszawa 1925.

Co w numerze?