Narrator I:

Szanowni państwo! Dzisiejszy benefis poświęcony jest postaci niezwykłej – wielkiemu mistrzowi pióra, gorącemu patriocie, laureatowi Nagrody Nobla.

Narrator II:

Urodził się 5 maja 1846 r. we wsi Wola Okrzejska na Podlasiu. Matka Stefania, pielęgnująca tradycje literackie i pisująca poezje do albumów, wywodziła się ze starego „senatorskiego rodu” Cieciszowskich.

Narrator I:

Daleko skromniej przedstawiał się ród jego ojca Józefa, który w prawdzie powoływał się na swych szlacheckich litewsko-żmudzkich przodków XVI w., ale w istocie pochodził z Tatarów litewskich, któ-rzy dopiero w końcu XVIII w. zostali nobilitowani. Natomiast rzeczywiście „służyli Marsowi” – dziad pisarza brał udział
w kampanii kościuszkowskiej i został porucznikiem w Legionach Dąbrowskiego.

Narrator II:

Ojciec Józef jako 17-letni chłopak bił się w powstaniu listopadowym. Od dzieciństwa nasz bohater wzrastał więc w tradycjach wojskowych. To było wszystko, co mógł przekazać mu ojciec, bo o żadnych dobrach ziemskich nie było mowy.

Narrator I:

Rodzina przez pewien czas mieszkała w majątku matki w powiecie mińsko-mazowieckim, ale i tę posiadłość musiała w 1861 r. sprzedać i przenieść się do Warszawy.

Narrator II:

Po spłacie długów rodzice naszego bohatera kupili jednopiętrową kamienicę na Pradze przy ul. Olszowej 6. Ich hipoteka była jednak poważnie obciążona, a kamienica nie przynosiła oczekiwanych zysków, zabrnęli więc w nowe długi i to tak duże, że dzieci nie mogły juz liczyć na żadną pomoc rodziców.

Narrator I:

Dzieci było w domu sześcioro: dwóch braci i cztery siostry. Nasz bohater uczył się początkowo w domu, a potem został oddany do szkół w Warszawie. Przeważnie mieszkał na stancji, bo u rodziców było zbyt ciasno. Aby się utrzymać, musiał udzielać korepetycji.

Narrator II:

W dzieciństwie chciał zostać rycerzem, a potem jego wyobraźnię rozpalił Robinson Crusoe - do tego stopnia, że zapragnął podróżować i zwiedzać świat oraz osiąść na bezludnej wyspie.

Narrator I:

Ilustrowana książka o życiu Napoleona spowodowała natomiast, że zechciał być wielkim wodzem. Zdawało mu się, że tylko na polu bitew można zyskać prawdziwą sławę, nosił się nawet z myślą wstąpienia do szkoły wojskowej.

Narrator II:

Od dzieciństwa pisał wiersze i utwory prozą, ale nigdy nie przyszło mu do głowy, aby poświęcić się wyłącznie pisaniu.

Narrator I:

Z zachowanych szkolnych świadectw wynika, że nie był najgorliwszym uczniem. Na jego cenzurkach oceny bardzo dobre widnieją zwykle przy dwóch tylko przedmiotach - języku polskim i historii. Przy innych powtarzają się z monotonną uporczywością dostateczne.

Narrator II:

Pasjonowała go zawsze lektura pozaszkolna, opowieści Waltera Scotta i Aleksandra Dumasa, a także Szekspir i Homer. Zasłynął wśród kolegów jako świetny stylista, gotów zawsze pomagać przy wy-pracowaniach z polskiego.

Narrator I:

Za namową rodziców, w 1866 r., rozpoczął studia w Szkole Głównej na wydziale lekarskim, ale wytrwał tam niepełny rok i ostatecznie zdecydował się na studia filozoficzno-historyczne. W Szkole Głównej dzielił losy większości - był po prostu studentem żyjącym z dnia na dzień, utrzymującym się z licznych korepetycji i pozbawionym zwykle perspektywy obiadu na następny dzień. Koledzy wspominali go tak:

Narrator II:

„Bardzo sympatyczny i bardzo przystojny młody człowiek o dystyngowanej fizjonomii, dużych ciemnych, rozmarzonych oczach, o wesołym i nieco sarkastycznym usposobieniu”.

Narrator I:

„Pamiętam tylko - pisał Aleksander Świętochowski - że idąc raz z nim ulicą, zdumiałem się nad jego biegłością w rozpoznawaniu herbów na arystokratycznych gmachach i karetach oraz nad znacznym zasobem wiedzy z historii rodów szlacheckich. Była to wszakże jedyna niezwykła w nim cecha. Wątły, chorowity, niebiorą-cy udziału w życiu studenckim, przed egzaminami zwykle mocno zakłopotany i trzymający się na uboczu.

Zwracał na siebie tak słabą uwagę, że gdy po skończeniu uniwersytetu dowiedzieliśmy się, iż nasz cichy kolega napisał piękną powieść Na marne, roześmieliśmy się serdecznie i zapisali tę wiadomość jako dobry żart”.

Narrator II:

O dalszych losach naszego bohatera, jednego z najwybitniejszych polskich prozaików, autora utworów dla młodzieży, powieści historycznych, nowel, znakomitego publicysty, dowiemy się dzisiaj od niego samego oraz od gości zaproszonych na tę uroczystość.

Narrator I:

Panie i panowie naszym dzisiejszym jubilatem jest oczywiście Litwos, czyli sam genialny Henryk Sienkiewicz. Powitajmy go gorącymi brawami!

Fanfary na wejście Sienkiewicza.

Narrator II:

Szanowny jubilacie! Wiemy, że społeczeństwo polskie podarowało panu, jako swojemu ulubionemu pisarzowi, dworek w Oblęgorku. Nasz dzisiejszy prezent może się wydać skromny. Przyjmij jednak to nowoczesne urządzenie do pisania, które ma taką przewagę nad piórem, że jednym ruchem palca można skasować pół bitwy.

Narrator I:

Uwierz, że wdzięczni za to będą ci wszyscy uczniowie, którzy zasypiają, gdy przez pięć kartek Beduini idą przez pustynię, a po obronie Częstochowy na ogół nie docierają do słów „ku pokrzepieniu serc”. Drogi jubilacie! Opowiedz nam o początkach swojej kariery pisarskiej.

Henryk Sienkiewicz:

Moja matka chciała, abym skończył medycynę i zdobył zawód dobry, pewny i szanowany. „Kraszewskim przecież nie będziesz - perswadowała - i z pióra nie wyżyjesz”. Aby mieć stały dochód, zatrudniłem się w latach 70. w „Gazecie Polskiej”, do której pisywałem felietony. Z innej gazety, z „Niwy”, miałem również zamówienia na recenzje literackie i teatralne.

Narrator I:

Felietony te cieszyły się ogromną popularnością. O czym pan w nich pisał?

Henryk Sienkiewicz:

Pisałem o wszystkim i o niczym: o prasie, o polityce, o nas i o Niemcach, o szkołach, odczytach, projektach, rautach i koncertach. Namawiałem do zakładania straży ogniowych, szkółek, ochronek, muzeów, regulowania brzegów Wisły itd. Ze szczególnym upodobaniem kreśliłem scenki z życia, podchwycone na ulicach Warszawy, na balach, w pijalni wód w Ogrodzie Saskim. Narzekałem na warszawskie bruki i latarnie, na warszawski system budownictwa, na „szlafrokowy patriotyzm” warszawskich wyższych sfer. Kpiłem z groszowych sentymentów dla wielkich idei, groszowej filantropii. Urzekały mnie natomiast „parowe potwory”, banki, ożywienie się handlu i przemysłu.

Narrator II:

19 lutego 1876 r. „Gazeta Polska” zamieściła następujący komunikat: „Pan Sienkiewicz, utalentowany nasz współpracownik, wyjeżdża do Ameryki, skąd będzie nam nadsyłał korespondencję ze wszystkich ciekawych okolic Stanów Zjednoczonych, a następnie z wystawy filadelfijskiej”. Prosimy o garść wspomnień z tamtej podróży.

Henryk Sienkiewicz:

Po pięciodniowym pobycie w Nowym Jorku wsiadłem do pociągu i odbyłem pasjonującą podróż przez cały kontynent amerykański. W San Francisco przywitała mnie grupa rodaków, którzy przyjęli mnie jak brata - aż trudno było się wyzwolić z węzłów gościnności tych uczestników dawnych powstań narodowych. W Kalifornii próbowaliśmy z przyjaciółmi założyć farmę, ale na każdym kroku spotykał nas bolesny zawód. Mieliśmy kilka krów, ale nie było komu ich doić, tak że mleko, masło i śmietanę musieliśmy kupować od sąsiadów. Mieliśmy kury, ale nasze kochane psy stale żywiły się ich jajkami. Tu muszę się przyznać: to ja pierwszy straciłem zapał do farmerstwa i ruszyłem na polowanie.

Narrator I:

Pana wyjazd do Stanów to przede wszystkim Listy z podróży do Ameryki.

Henryk Sienkiewicz:

Rzeczywiście, nie rozstawałem się z piórem nawet w najosobliwszych warunkach. Wszędzie robiłem szczegółowe notatki, więc kalifornijski etap mojej wędrówki przyniósł wiele artykułów, nowel i recenzji z występów mojej ulubionej artystki. Cóż to była za piękna kobieta! Podziwiałem ją we wszystkich jej rolach.

Narrator II:

W tym czasie na podbój Ameryki wybrała się również Helena Modrzejewska, przed której talentem i urodą klękała już cała Europa. Mistrzu! Dziś zaśpiewa specjalnie w hołdzie dla pańskiego pióra. Powitajmy Helenę Modrzejewską!

Piosenka Miłość ci wszystko wybaczy.

Narrator I:

Podróż do Ameryki wyostrzyła pana spojrzenie na sprawy polskie i zaowocowała znakomitymi nowelami. Zgadnij, mistrzu, z jakich twoich dzieł pochodzą nasi kolejni goście:

Scenka Latarnik (piosenka Dzika plaża na wejście latarnika. Scenka Szkice węglem. Scenka Janko Muzykant (Janko tańczy do muzyki Vanessy Mae).

Narrator II:

Drogi jubilacie! Jest tajemnicą poliszynela, że miał pan wyjątkową słabość do jednego kobiecego imienia.

Henryk Sienkiewicz:

Tak, los sprawił, że spotkałem w swoim życiu aż pięć kobiet o imieniu Maria. Pamiętam, że pierwsza nazywała się Maria Keller. Nasze narzeczeństwo zostało zerwane, bo byłem dla jej rodziców zbyt biedny. Później, we Włoszech, poznałem moją pierwszą żonę, Marię Szetkiewiczównę. O jej rękę starałem się prawie dwa lata.

Narrator I:

Pana druga i trzecia żona miały również na imię Maria. Czy to sentyment do tego imienia sprawił, że główna bohaterka Rodziny Połanieckich nazywa się Marynia?

Henryk Sienkiewicz:

Oczywiście, że tak. Prawie wszyscy moi bohaterowie mieli swoich protoplastów w rzeczywistości. Na przykład Onufry Zagłoba to wypisz, wymaluj kapitan Korwin-Piotrowski, którego spotkałem w Ameryce. Dykteryjkami sypał jak z rękawa, łgał jak z nut o swoich sukcesach, pił jak smok i mimo ósmego krzyżyka zalecał się do każdej młódki. Mówiąc po polsku, używał języka XVI-wiecznego.

Narrator II:

Zaprośmy na scenę tych sarmackich rycerzy. Jak pan mawiał, mistrzu, historia magistra vitae est - powinna podpowiadać budujący morał, podnosić zasługi, ukazywać chwile triumfu, głosić chwałę zwycięzców.

Narrator I:

Kupą tu, mości panowie! Kupą!

Piosenka i scenka Rycerzy trzech.

Narrator II:

Kto chce wiedzieć, jak to było naprawdę, musi sięgnąć do oryginału. Drogi jubilacie! Jakie ideały chciał pan podkreślić w Trylogii?

Henryk Sienkiewicz:

Moi bohaterowie błądzą głową, ale nie sercem. Czasami pali im się grunt pod nogami. Niekiedy urządzają burdy i ponosi ich „kawalerska fantazja”. Wpadają w kabałę, tchórzą i wykręcają się sianem. Błądzą, a potem starają się zapracować na dobrą sławę - ale przyświecają im zawsze takie ideały, jak Bóg, honor i Ojczyzna.

Narrator I:

Chyba nie możemy się z panem zgodzić. Przecież wszyscy dobrze wiemy, że czarnych charakterów w Trylogii nie brakuje. Kobiety nam chcieli uprowadzić! A kto chciał porwać Oleńkę, Baśkę i Helenę? Bohun, a bywaj no tu! Helenę, narzeczoną Skrzetuskiego, porwał i ukrył w Czarcim Jarze.

Bohun tańczy kozaka. Helena śpiewa Dumkę na dwa serca.

Narrator II:

Na szczęście wszystko skończyło się happy endem, podobnie jak w ostatniej części Trylogii, Panu Wołodyjowskim. Azja, psi synu! Wyłaź, bo cię na pal każemy nabić!

Scenka Azja. Piosenka W stepie szerokim.

Narrator I:

Która z powieści historycznych wymagała od pana najwięcej pracy?

Henryk Sienkiewicz:

Chyba napisanie Quo vadis wymagało ode mnie najwięcej przygotowań. Studiowałem Tacyta i wielu innych historyków rzymskich. Samo pisanie kosztowało mnie więcej niż zazwyczaj wysiłku.

Narrator II:

Przenieśmy się teraz w czasy, gdy on ją chciał zdobyć, a ona od niego uciekła. On tęsknił, cierpiał i szukał jej po całym Rzymie, gdzie szalał pożar i... Neron.

Narrator I:

Witaj, boski Cezarze, imperatorze! Witaj, zwycięski! Witaj, niezrównany synu Apollina! Witaj, Apollinie miedzianobrody!

Narrator I (razem z publicznością):

Ave, Caesar! Ave, Caesar! Ave, Caesar!

Scenka Neron i Petroniusz.

Narrator II:

Szanowny jubilacie! Pisząc o czasach Nerona, rozporządzał pan bogatym materiałem historycznym, choć to epoka prawie o dwa tysiące lat od nas odległa. Tymczasem do XV w. brak podobnych źródeł w Polsce. Skąd wiedział pan, co czuli Polacy i Litwini za czasów Jagiełły i Witolda?

Henryk Sienkiewicz:

To fakt, ciężko było zgromadzić spójny materiał historyczny do Krzyżaków, dlatego musiałem tę powieść nieco. ubarwić, puszczając wodze fantazji.

Narrator I:

Powieść ta odegrała wielką rolę - przypominała o dniach sławy i chwały polskiego rycerstwa, psując efekty stuletniej akcji wynarodowienia Polaków.

Scenka Krzyżacy. Piosenka Gdybym ci ja była.

Narrator I:

Żaden polski pisarz nie zdobył tylu laurów, wyrazów i dowodów uznania, szacunku i uwielbienia. Henryk Sienkiewicz trafił swymi dziełami do wszystkich, dla jednych miał Trylogię, dla drugich Quo vadis, dla trzecich przygody Zbyszka z Bogdańca. Był artystą - polonistą. W słownictwie języka polskiego kochał się jak w żywej osobie. Dzisiaj doskwierałoby mu zapewne, że tak często używamy w mowie wyrazów obcych albo wulgarnych, takich jak: kurde, spadaj, wyluzuj.

Narrator II:

Mamy przecież staropolskie zwroty: „Jechałże sęk taki los!”, „Pal bata!” albo „Nie frasuj sobie pięknej główki”.

Narrator I:

Sienkiewicz to niedościgniony mistrz mowy polskiej. Niech odżyje więc zainteresowanie nim, bo dziś prawdziwych rycerzy już nie ma!

Piosenka Dziś prawdziwych cyganów (rycerzy) już nie ma.

Narrator I:

Szanowni państwo! Dzięki naszym wspaniałym artystom Henryk Sienkiewicz jest nadal młody i modny. Na dzisiejszy benefis do Litwosa, czyli ... (w wykropkowane miejsca należy wstawić nazwiska występujących uczniów) przybyły gwiazdy naszej szkolnej sceny, czyli...

Narrator II:

Szczególne podziękowania za oprawę muzyczną przedstawienia składamy ...

Narrator I:

W nowoczesnej wersji Rycerzy trzech udział wzięli...

Narrator II:

W rolę Zbyszka wcielił się..., nałęczką nakryła go...

Narrator I:

Katem na zgrabnych nogach była ... Kozaka tańczyli...

Narrator II:

Janko Muzykant to oczywiście ...

Narrator I:

Nerona i Petroniusza parodiowali ...

Narrator II:

Z warząchwią po scenie latała Baśka Żabianka, czyli ..., a jej Wach Rechnio to...

Narrator I:

Rolę wiejskiej plotkary odegrał... Przez całe spotkanie towarzyszyła mi...

Narrator II:

„Ku pokrzepieniu serc” prezentował się u mojego boku...

Narrator I:

Dziękujemy za uwagę!

Benefis Litwosa. Scenariusze scenek

Latarnik

Latarnik:

Oto 40 lat dobiega, jak nie widziałem kraju. Bóg wie, ile mowy rodzinnej nie słyszałem. A tu tymczasem ta mowa przyszła do mnie sama, przypłynęła przez ocean. Znalazła mnie, starego samotnika na drugiej półkuli. Taka kochana, taka droga, taka śliczna. (Zaczyna czytać: „Litwo ojczyzno moja...").

Janko Muzykant

Matka:

Przyszło to na świat wątłe, słabe. Kumy, co się były zebrały przy tapczanie położnicy, kręciły głowami i nad matką, i nad dzieckiem. Chłopak ledwo zipał, ale zipał; aż w czwartym roku okukała kukułka na wiosnę chorobę, więc się poprawił i w jakim takim zdrowiu doszedł do dziesiątego roku życia. Chudy był zawsze i opalony, z brzuchem wydętym, a zapadłymi policzkami; czuprynę miał konopną, białą prawie i spadającą na jasne wytrzeszczone oczy, patrzące na świat, jakby w jakąś niezmierną dalekość wpatrzone.

W zimie siadywał za piecem i popłakiwał cicho z zimna, a czasem i z głodu, gdy matula nie miała co włożyć ani do pieca, ani do garnka. Był to chłopak nierozgarnięty bardzo i jak wiejskie dzieciaki przy rozmowie z ludźmi palec do gęby wkładający. Nie obiecywali sobie nawet ludzie, że się wychowa, a jeszcze mniej, żeby matka mogła doczekać się z niego pociechy, bo i do roboty był ladaco. Nie wiadomo skąd się to takie ulęgło, ale na jedną rzecz był tylko łapczywy, to jest na granie. Wszędzie też je słyszał, a jak tylko trochę podrósł, tak już o niczym innym nie myślał. Pójdzie, bywało, do boru za bydłem albo z dwojakami na jagody, to się wróci bez jagód i mówi, sepleniąc:

Janek:

Matulu! Matulu! Tak ci coś w boru grało. Oj, grało! Oj!

Szkice węglem

Narrator:

Pewien Romeo, inaczej zwany Wach Rechnio, i pewna Julia, inaczej zwana Baśka Żabianka, służyli razem u pewnego gospodarza: on za parobka, ona za dziewkę. I co tu ukrywać, kochali się i nie mogli żyć bez siebie. Słowem - kochali się, nie wiem, czy platonicznie, ale słowo na to daję, że energicznie. Wkrótce jednak zazdrość wkradła się między Romea i Julię. Julia ujrzała Romea zabawiającego się przydługo z Jagną ze dworu. Odtąd nieszczęśliwa czekała tylko okazji, aby ukochanemu wymierzyć kilka uderzeń pięścią lub warząchwią. Oczywiście ślady uderzeń widoczne były zarówno na idealnej twarzy Julii, jak również na rozciętym czole pełnego męskiej dumy Romea.

Wach Rechnio:

Jelemożny sądzie! A to ta psia jucha już dawno spokoju mi nie daje. Przyszedłem, jak kto dobry, na podwieczerz, a ona do mnie: „Ty psie, ty kasztanie! To gospodarz jeszcze w polu, a ty, pada, przychodzisz już do domu? Za piecem, pada, się kładziesz i będziesz na mnie mrygał?” Ja nigdy na nią nie mrygałem! Ino widziała mnie z Jagną ze dwora, to i od tego czasu na mnie zła. A ja jej ino pomogoł wiadra ze studni wyciągać. Huknęło mi babsko misą o stół, mało mi strawa nie wyleciała, a potem żryć nie dała. Tylko wymyślała dalej: „Ty pogański synu, ty odmień-cze, ty omęto, ty sufraganie”. Jelemożny sądzie! Dopiero jak mi powiedziała „ty sufraganie”, tak ja ją w ten pysk! Ale ino tak przez złość, a ona mnie wtedy warząchwią w łeb. Olaboga!

Baśka Żabianka:

A nieprawda! Nieprawda! Szczekasz jako ten pies! Nie warząchwią ci się należy, ale kłonicą! Jelemożny sądzie! O, ja nieszczęśliwa sierota! Dlaboga! Rety! Nie przy studni ja go z tą Jagną widziała! Rozpuśniku! Ino widziałam, jak pośli w żyto i tam z pięć pacierzy siedzieli. Rozpuśniku! A małoś to ty razy godoł do mnie, że mnie kochosz. A żeby ci tak język kołkiem stanął, żebyś skapiał do reszty. Żebyś ty ode mnie zaro pięścią pod ziobro nie dostoł! Ta przecież słońce jeszcze było wysoko na niebie, a on już z pola schodzi i żreć woła. Mówię więc mu jak komu dobremu, grzecznie „Ty złodziejski portrecie! To gospodarz jeszcze w polu, a ty już do domu?” Ale „sufraganie” mu nie mówiłam. Tak mi Panie Boże dopomóż...

Wach Rechnio:

Nie stulisz ty mordy, utrapiona?

Rycerzy trzech

Wołodyjowski:

Stój, do stu diabłów! Rozmówmy się!

Kmicic:

Kto mówi? Bo nie widzę!

Wołodyjowski:

Jam jest pułkownik Michał Jerzy Wołodyjowski.

Kmicic:

Czołem, waszmościowie! Chorąży orszański Kmicic!

Wołodyjowski:

Nie czas na powitanie.

Kmicic:

Czego waść chcesz? Czemu mnie napadasz? Oj, niedobrze, koledzy, niedobrze!

Zagłoba:

Pewnie że niedobrze. Gnojuś, waść, narobił, strzelając z pijaną kampanią do portretów Billewiczów.

Wołodyjowski:

Nie dziwota, że Oleńka patrzy na wasz-mościa krzywo!

Kmicic:

To fakt, że patrzy na mnie krzywo, ale nie z powodu nienawiści, jeno z powodu zyza rozbieżnego.

Zagłoba:

Prawdą ci to jest, że Oleńka nieco zy-zuje, zwłaszcza po secie. Ale przecież liczy się charakter!

Wołodyjowski:

Zdrajco, musisz tu gardło dać!

Kmicic:

Na wielkoluda waszmość mi nie wyglądasz.

Wołodyjowski:

Mój ojciec powiadali: „Dał ci Bóg nikczemną postać. Jak się nie będą ciebie bali, to się będą z ciebie śmiali”.

Zagłoba:

Kawalerska w tym Michale fantazja.

Kmicic:

Znaj mores przed Kmicicem!

Wołodyjowski:

Gotuj się na śmierć!

Kmicic:

Nie dworuj sobie ze mnie. Jam jest Babinicz! Oleńka mi już winy odpuściła.

Zagłoba:

Co? Jak? Że niby ty, psia wiaro, jesteś Babiniczem? Bohatyrem jasnogórskim?

Kmicic:

Jam ci jest!

Zagłoba:

Mości panowie, z wami żyć i umierać!

Wołodyjowski:

Broń się, waszmość!

Kmicic:

Kończ waść, wstydu oszczędź! Ni przez pół służyć, ni przez pół miłować nie umiem.

Wołodyjowski:

Parol kawalerski ci dałem. Idź precz!

Zagłoba:

Kupą tu, waszmościowie, kupą!

Kmicic:

Pal bata! Na Zbaraż!

Wołodyjowski:

Bigosować! Bigosować!

Zagłoba:

Kto ma szable, ten ma zawsze lepszą rację. Katowskie to syny.

Kmicic:

Szaraczki, do mnie! Wszystkim nam się Oleńka podoba.

Oleńka:

Jędruś! Jam ran twoich niegodna całować!

Zagłoba:

Szable w dłoń!

Oleńka śpiewa Rycerzy trzech.

Azja

Azja:

Jam jest Azja Tuhajbejowicz, hetmański oficer! Na Krym nie zbiegłem, bo mnie ten hajduczek Baśka w samo serce ugodził. Wasza miłość, czyń ze mną, co chcesz! W męce żyję i strapieniu. Bodaj mi przepaść i zginąć. Gore! Ałła, Ałła, Ałła...

Piosenka W stepie szerokim.

Neron i Petroniusz

Cezar recytuje fragment swej Troiki.

Petroniusz:

Niegodziwe wiersze! Godne rzucenia w ogień!

Cezar:

Co znajdujesz w nich niedobrego?

Petroniusz:

Nie wierz im! Oni się na niczym nie znają. Pytasz, co niedobrego w tych wierszach? Jeśli chcesz prawdy, to ci powiem: dobre są dla Wergiliusza, dobre dla Owidiusza, dobre nawet dla Homera. Ale nie dla ciebie!

Cezar:

Co chcesz przez to powiedzieć? Czy pamiętasz, że lwy są zawsze głodne?

Petroniusz:

Tobie nie wolno takich pisać! Ten pożar, który opisujesz, nie dość płonie. Twój ogień nie dość parzy. Innym za takie same wiersze przyznałbym geniusz, ale nie tobie. A wiesz dlaczego? Boś większy od nich! Komu bogowie dali tyle talentu, od tego więcej można wymagać. Ale ty się lenisz! Ty możesz stworzyć dzieło, o jakim świat dotąd nie słyszał. I dlatego w oczy ci powiem: pisz lepsze!

Cezar:

Bogowie dali mi trochę talentu, ale dali mi prócz tego prawdziwego znawcę i przyjaciela, który jeden umie mówić prawdę w oczy.

Cezar chce wyrzucić wiersze.

Petroniusz:

Nie, nie! Nawet tak niegodziwe, należą się ludzkości. Zostaw je.

Cezar:

Petroniuszu, masz słuszność. Mój pożar nie dość świeci, mój ogień nie dość parzy. A wiesz dlaczego? Bo nie miałem dobrego wzoru.

Cezar płacze. Petroniusz przykłada jedwabną chustkę na jego szyję.

Petroniusz:

Panie, spal Rzym i świat z boleści, ale zachowaj nam swój głos. Cezarze, niech nam choć ten skarb zostanie!

Cezar:

Tyś jeden o tym pomyślał. Ty jeden, Petroniuszu! Ty jeden! Ach, gdyby trzęsienie ziemi zniszczyło Rzym. Gdyby jaki rozgniewany bóg zrównał go z ziemią, pokazałbym wam, jak powinno się budować miasto, które jest głową świata i moją stolicą.

Krzyżacy

Narrator:

Tymczasem nadszedł dzień egzekucji. Od rana tłumy ściągały na rynek, gdyż głowa szlachcica większą budziła ciekawość niż zwykła, a do tego pogoda uczyniła się cudna.

Zbyszko:

Jako matka panny Jurandówny za przyczyną Niemca z pawim grzebieniem na chełmie ostatni dech puściła, ślubowałem kilka takich pawich czubów ze łbów niemieckich zedrzeć i pod nogi mojej pani położyć. Tymczasem nadszedł dzień, w którym za godzenie w posła niemieckiego osądzony zostałem. Czeka mnie niechybnie śmierć. Trzeba umrzeć odważnie i zostawić po sobie przynajmniej pamięć dzielnego chłopa. Tak mi, Panie Boże, dopomóż! (Kładzie głowę na podwyższeniu, nad nim kat z toporem).

Danusia:

Mój ci on! Mój! Nikomu go nie oddam!

Narrator:

Nałęczką go nakryła, do niej więc należy. Był to stary polski i słowiański obyczaj, mocny jak prawo, znany na Podlasiu i w Rzeszowie, a nawet w innych krajach: gdy na prowadzonego na śmierć chłopca rzuciła niewinna dziewka zasłonę na znak, że chce go za męża, tym samym zbawiała go od śmierci i kary. Znali ów obyczaj rycerze, kmiecie, znał polski lud miejski, a czy wy go znacie?

Zbyszko:

Ślubuję jej, iż stanąwszy w Krakowie, powieszę pawęż na gospodzie, a na niej kartkę, którą mi uczony w piśmie kleryk foremnie napisze: „Jako panna Danusia Jurandówna najurodziwsza jest i najcnotliwsza między pannami, które na Hetmańskiej mieszkają. A kto by się temu sprzeciwił, z tym będę się potykał póty, póki sam nie zginę albo on nie zginie!”

Danusia śpiewa Prząśniczki.

Oprawa muzyczna, nagrania:

-   piosenka Dzika plaża w wyk. Czerwonych Gitar;

-   fragment utworu skrzypcowego w wyk. Vanessy Mae;

-   podkład do piosenki Miłość ci wszystko wybaczy;

-   podkład do piosenek: Rycerzy trzech, Dumka na dwa serca, W stepie szerokim;

-   piosenki Uprząśniczki siedzą lub Gdybym ci ja była w wyk. uczennicy z akompaniamentem gitary,

-   podkład do piosenki Dziś prawdziwych cyganów już nie ma.

Scenografia:

-   kotara upięta materiałem, na nim hasło „Benefis Litwosa”,

-   stolik z krzesłem, na stoliku laptop,

-   ława, obok niej dwa stołki, na ławie kufle,

-   pień do egzekucji, topór, biała chusta.

Postacie:

Dwóch narratorów - chłopak i dziewczyna w strojach galowych.

Sienkiewicz - w garniturze, ucharak-teryzowany (wąsik, broda, okulary).

•   Latarnik

Latarnik - sztormiak, gumiaki, pasiasta koszulka, fajka w dłoni, w drugiej ręce egzemplarz Pana Tadeusza.

•   Szkice węglem

Narrator (kobieta ze wsi) - kwiaciasta spódnica, zapaska, kamizelka, chustka na głowie.

Wach Rechnio (mfody parobek) - podarte spodnie, brudna, biała koszula z długimi rękawami, słomiany kapelusz.

Baśka Żabianka - kolorowa spódnica, biała bluzka, zapaska, trzyma drewnianą łyżkę i wymachuje nią.

•   Janko Muzykant

Matka - ubrana podobnie jak narrator w poprzedniej scenie.

Janek - podarta lub postrzępiona koszulka, biała koszula, kalesony, w ręku skrzypce.

•   Rycerzy trzech

Onufry Zagłoba - dres, bluza z kapturem, w ręku kij bejsbolowy.

Michał Wołodyjowski - mundur żołnierski, w ręku pistolet na wodę.

Andrzej Kmicic - czarna, skórzana kurtka, spodnie, buty, łańcuch na szyi, ucharakteryzowany na „haevymetalowca” (wszyscy trzej wjeżdżają na scenę na zrobionych z tektury koniach - głowy koni umocowane na patykach).

Helena - wieczorowa suknia.

Rzędzian (sługa) - długie spodnie, biała koszula.

•   Azja

Azja - długi kożuch, rozpięty, pod nim koszulka, którą rozrywa, kiedy rozpoczyna swoją kwestię, pod koszulką na skórze narysowane dwie ryby (zwrócone do siebie).

Bohun - tańczy kozaka; ubrany w ludowy kozacki strój.

•   Neron i Petroniusz

Neron - biała tunika przepasana, obszyta złotą wstążką, zwój rękopisów w dłoni.

Petroniusz - biała tunika.

•   Krzyżacy

Narrator - koszula, kamizelka, spodnie.

Zbyszko - koszula, spodnie, na wierzch nałożona kolczuga.

Danusia - skromna długa suknia, w ręce biała chusta, którą nakryje Zbyszka.

Kat - ubrany w czerwone rajstopy, krótkie spodenki, zieloną koszulę, na głowie czerwony kaptur, w dłoni topór.

Co w numerze?