W tle melodia Powróćmy jak za dawnych lat.

Prowadzący I:
Drodzy państwo! Oto jest scena, a na tej scenie będzie za chwilę przedstawienie!

Prowadzący II:
Program dedykujemy tym, którzy mają poczucie humoru, a gdy trzeba, ronią łezkę wzruszenia. Ci, którzy lubią piosenkę, dowcip i poezję, mają wstęp bezpłatny, podobnie jak ci, którzy kochali, kochają lub kiedyś będą kochać.

Prowadzący I:
Dzisiaj zabieramy państwa w podróż, cofniemy się niemal o 100 lat. Znajdziemy się w czasach automobili…

Prowadzący II (dopowiada):
… samochodów…

Prowadzący I:
Kinematografu…

Prowadzący II:
… dawnego kina…

Prowadzący I:
Charlestona…

Prowadzący II:
… to nazwa tańca.

Prowadzący I:
Będzie też szmonces…

Prowadzący II:
… dowcip żydowski.

Prowadzący I:
Wyobraźmy sobie, że jesteśmy w latach 20., 30. ubiegłego wieku. Gościmy w kabarecie! Na naszej scenie pojawią się różne znakomitości pióra i estrady.

Prowadzący II:
Odtwórzmy klimat tamtych lat. Jak wyglądały ulice Warszawy czy Krakowa?
Oczyma wyobraźni zobaczmy brukowane ulice, powozy, pierwsze samochody. Gdzieś tam dwie panie spieszą do salonu modystek, by kupić nowe kapelusze, a inne zmierzają do pracowni krawieckiej. Gosposia ze służącą od pani mecenasowej J. idzie do rzeźnika Wencel i Spółka po świeżą cielęcinę. Czeladnik lakierniczy znika za rogatką, spiesząc na praktykę do majstra. Uliczny gazeciarz nawołuje: „Kurier, Kurier, Kurier Warszawski!”.

Prowadzący I:
W drobnych ogłoszeniach można było przeczytać następujące anonse: „Sprzedam fortepian” czy: „Trawa z czterech morgów łąki do sprzedania”. Pojawiały się również anonse w stylu: „W celu korespondencji pani z towarzystwa, młoda, inteligentna, bogata, pozna pana na stanowisku rządowym”.

Prowadzący II:
Tak wyglądało życie codzienne.
A wieczorem? Kabarety i szalone dancingi! Bawiono się zwykle całą noc przy rytmach jazzu czy swingu. Nic więc dziwnego, że panie chciały się podobać. Dominował wizerunek chłopczycy z krótko przystrzyżonymi włosami. Panie gustowały w krótkim bobie z grzywką oraz elegancko ułożonych falach, bowiem pojawiła się trwała ondulacja. Makijaż tego okresu to przede wszystkim przydymione oczy, cienkie, mocno podkreślone brwi, czerwone usta, biały puder i róż. To wtedy Coco Chanel wylansowała sznury białych pereł.

Prowadzący I:
Zmieniła się obyczajowość, kobiety zaczęły jawnie palić papierosy, w cygaretkach, a także pokazywać się w miejscach publicznych bez męskiej czy rodzinnej asysty. Zaczęły też zawodowo pracować, zarabiać pieniądze. Ze względów praktycznych spódnice zastąpiły spodniami.

Prowadzący II:
Każda elegancka dama stosowała się do zaleceń: „Do teatru nie wolno ubierać się zbyt kolorowo i nosić spódnicy w kratę. Na koncerty nie należy ubierać się w suknie balowe, co bardzo często się zdarza. Wysokich bucików nie należy nigdy nosić do sukni balowej lub letniej”. Dopowiem jeszcze, że w architekturze
i sztuce zapanował styl art déco, czyli sztuka dekoracyjna.

Prowadzący I:
Nie trzymajmy już dłużej w niepewności, bowiem…

Prowadzący II:
… na naszej scenie zagoszczą różne znakomitości pióra i estrady! Zalecamy nie szczędzić braw dla aktorów!

Prowadzący I i II:
Zapraszamy do naszego kabaretu!

Piosenka Lata 20., lata 30., śpiewa Ludmiła Warzecha, pokaz multimedialny.

Skecz

Osoby: Icek, Ojciec

– Tate, a co by było, gdyby tramwaj obciął mame rękę?
– No, wiesz, przykro by było, ale dostalibyśmy odszkodowanie.
– Tate, a gdyby tramwaj obciął mame obie rękie?
– Dostalibyśmy dwa razy takie odszkodowanie.
– A gdyby jeszcze nogie?
– To odszkodowanie byłoby jeszcze większe.
– A gdyby tramwaj obciął mame obie rękie i obie nogie?
– No, to byłoby duże odszkodowanie.
– A gdyby tramwaj obciął mame jeszcze głowe?
– Oj, Icek, Icek, ty marzycielu…

Prowadzący II:
Przyjedzie taki drań z Galicji, bidula, skromne to i ciche. Już po roku puszy się we własnym aucie, we własnym futrze, ma co najlepsze krawaty i co najlepsze dowcipy, ani się człowiek obejrzał, a już pierwszorzędny piosenkarz, gwiazda, ba – trzy gwiazdki kabaretu polskiego. Wyrósł na naszych oczach na Fredrę piosenki żydowskiej, mało mu, wlazł na scenę Teatru Polskiego i tam swoje dowcipy wytrząsa.
(A. Słonimski o M. Hemarze)

Prowadzący I:
Tak o Marianie Hemarze, klasyku piosenki lat 30., pisał Antoni Słonimski. Któż nie zna takich przebojów Hemara (dawniej powiedzielibyśmy szlagierów), jak: Kiedy znów zakwitną białe bzy, Wspomnij mnie, Czy pani Marta jest grzechu warta, Ten wąsik, ach ten wąsik. Żadna inna gałąź sztuki tak silnie nie wyraża nastrojów jak piosenka.

Piosenka Voice Band i Anity Lipnickiej W siódmym niebie.

Prowadzący II:
Oto jeden z poetyckich żartów Hemara, zawierający wyznania pechowego żonkosia, utrzymany w klimacie żartu żydowskiego.

Scenka

Wychodzi para: on w szlafroku, ona głowa w papilotach, w stroju domowym. Mówią do siebie.

On
Ja się muszę wypowiedzieć,
nie wiem po co mianowicie,
Się poprawi, coś się zmieni,
się odkręci coś na wspak.
Teść przed ślubem zbankrutował
i z posagu wyszły nici.
Ożeniłem się z miłości. Mnie
po prostu trafia szlag! […]
Gdzie się człowiek nie popatrzy
i gdzie człowiek obserwuje,
Zaraz widzi, że w małżeństwie
nie najgorzej musi być.
Jeden z żoną się rozwodzi, tamten
znów konkubinuje,
Temu żonka znów umiera, jednym
słowem można żyć!
Ale żeby moja zmora
Choć raz jeden była chora,
Jak nie lekko, no to ciężko
Jak nie jutro, no to dziś.
Ale niech ja mam nadzieję,
Niech zasłabnie, niech zemdleje
Ja nie żądam zaraz umrzeć
Niech się męczy trochę tyż! […]
Ten wyjątek z kobiet grona, która
końskie zdrowie ma
Czy to lato, czy to zima, jej choroba
się nie ima,
Nie zakaszle, nie zakichnie, jak to
mówią, szafa gra!
Latająca wątroba, kamienica
żółciowa,
Nawet kiszka niewidoma, to jest
dla niej coś faux pas,
A do tego jest, co gorsze, z roku
na rok coraz zdrowsza,
Więc żeby wyrównać bilans, coraz
chorszy jestem ja!
(M. Hemar: Moja żona)

Ona
Mąż jest tuman, marnotrawca, leń.
Stoi przy oknie lub biega po mieście
przez cały dzień.
Patrzy, patrzy, na tramwaj, na śnieg,
Gwiżdże i mruczy, kręci się, szuka
jak szpieg.
Mówi mętnie, nerwowo. Spieszy się
wciąż.
O czym tak ciągle myśli i co szepce
mój mąż?
Wieczorem pije wódkę. Jestem zła.
W oczach, w oczach kochanych
pijana mgła.
W oczach, w oczach kochanych
mgła… mgła.
A on klęka przede mną i oczy
zamyka
I wtedy rozumiem słowo: JA.
(J. Tuwim: Żona)

Mąż bierze żonę na ręce i wychodzi.

Piosenka Już nie zapomnisz mnie (śpiewa Robert Janowski).

Skecz

Osoby: Icek, Rabbi
– Rabbi, mam straszny problem z moją żoną, wszystkie pieniądze przepuszcza…
– To nie dawaj jej pieniędzy.
– Rabbi, tak będzie jeszcze gorzej, wtedy będzie cały dzień narzekać i lamentować…
– To dawaj jej tylko tyle pieniędzy, ile potrzebuje na codzienne sprawunki.
– Rabbi, ale wtedy ona wyda je na stroje, a dzieci głodne będą chodzić…
– To wiesz ty co, Icek? Przechrzcij się.
Żyd zaskoczony.
– I to pomoże?!
– Nie, ale będziesz zawracał głowę księdzu, nie mnie.

Powtórzony motyw muzyczny Już nie zapomnisz mnie.

I
Zalotność jest pachnąca i różowa,
a mądrość żółta i sucha.
Wolałabym, by mnie Mickiewicz
chciał całować,
niż gdyby mnie chciał słuchać.
(M. Pawlikowska-Jasnorzewska: Złote myśli kobiety)

II
Z wielu powodów i dla smutków
wielu
Chciałabym dzisiaj mieć poduszkę
z chmielu.
Zapach tych lekkich, siwosrebrnych
szyszek
Sprowadza mocny sen – zjednywa
ciszę.

Gdzieś to czytałam albo mi się śniło:
Chmiel na bezsenność, a sen – na
bezmiłość.
Poduszkę z chmielu gdy sobie
umościsz,
Zaśnij, bo na cóż życie bez miłości…
(M. Pawlikowska-Jasnorzewska: Poduszka z chmielu)

Piosenka Umówiłem się z nią na dziewiątą.

Prowadzący II:
Ostap-Ortwin złośliwie pisał o poezji Pawlikowskiej: „Wierszyki jej mogłyby służyć do zawijania karmelków nadziewanych marcepanami lub kręcenia papilotów przy rannej toalecie”.

Prowadzący I:
Poetka po tej złośliwej krytyce dowcipnie zemściła się, wysyłając telegram następującej treści: „Ortwin – ostap mnie w spokoju”.
Bez względu na głosy literatów chyba wszyscy kochamy jej niezwykłe miniatury poetyckie.

I
Nie widziałam cię już od miesiąca.
I nic. Jestem może bledsza,
trochę śpiąca, trochę bardziej
milcząca,
lecz widać można żyć bez powietrza.
(M. Pawlikowska-Jasnorzewska: Miłość)

II
Gdy się miało szczęście, które się
nie trafia:
czyjeś ciało i ziemię całą,
a zostanie tylko fotografia,
to – to jest bardzo mało…
(M. Pawlikowska-Jasnorzewska: Fotografia)

III
Ktoś list dostał. Komuś serce bije.
Idzie czytać pod kwitnące jabłonie.
Czyta. Chwyta się ręką za szyje
I dno traci, i w powietrzu tonie.
(M. Pawlikowska-Jasnorzewska: List)

IV
Ślepa jestem. Oślepiona majem.
Nic nie wiem, prócz, że pachną bzy.
I ustami tylko poznaję,
żeś ty, nie ty…
(M. Pawlikowska-Jasnorzewska: Ślepa)

I
Czeka, patrzy na zegar swych lat,
Gryzie chustkę z niepewności.
Za oknem świat zszarzał i zbladł…
A może za późno na gości?
(M. Pawlikowska-Jasnorzewska: Kobieta, która czeka)

Piosenka Odrobinę szczęścia w miłości.

II (Recytator – chłopiec ubrany w garnitur, w butonierce ma kwiat; mówi do kobiety wybranej spośród publiczności, po recytacji wręcza jej z ukłonem kwiat)
Pani ma bardzo ładne czerwone
usta,
Ale zdaje mi się, że są troszeczkę
pomalowane.
Co za dziw? Wiadomo, że kobieta
– to istota pusta…
Puchu marny, jak mówi poeta… To
przecież znane.
[itd. do końca wiersza]
(J. Tuwim: Colloquium niedzielne na ulicy)

Piosenka Całuję twoją dłoń, madame.

Skecz

Osoby: Goldberg, Rapaport

Siadają przy stole, na stole stare liczydło, lampa.

Goldberg: Dzień dobry panu, panie Rapaport.

Rapaport: Jak ja pana widzę u siebie, to już o „dzień dobry” nie może być mowy.

Goldberg: Kiedy ja pana rozumiem…

Rapaport: Ale jak pan tu jest, to siadaj pan. Jak pan tu wszedł? Służąca nie powiedziała panu, że mnie nie ma w domu?

Goldberg: Powiedziała, moja służąca też czasem mówi, że mnie nie ma, jak jestem.

Rapaport: Patrz pan, jak ta służba nauczyła się kłamać?

Goldberg: A jak byś pan nie był w domu, to ona by przecież też powiedziała, że pana nie ma, co za różnica? Panie Rapaport, pan mnie oddaje pieniądze czy nie?
Rapaport: Wiele jestem panu winien?

Goldberg: Osiemset.

Rapaport: Ładna sumka.

Goldberg: W razie pan oddaje to ładna, nawet bardzo ładna. W razie mnie nie oddaje nie jest taka ładna. Otóż ja się pana zapytowywuję jeden z ostatnich razów: czy pan mnie oddaje moje osiemset złotych?

Rapaport: Naturalnie, że oddaję.

Goldberg: Czy pan mi nie może odpowiedzieć po ludzku?

Rapaport: Przecież mówię panu od pół roku, że nie mam pieniędzy.

Goldberg: To co ja mam robić?

Rapaport: Upominać się!

Goldberg: Co mi to pomoże?

Rapaport: Nic!

[itd. do końca skeczu]
(J. Tuwim: Mistyka finansów)

Motyw muzyczny ze Skrzypka na dachu.

Prowadzący I:
Oto sprawdzian dla publiczności. Autorem skeczu, który przed chwilą usłyszeliśmy, jest znany poeta, skamandryta. O kim mowa? Jeśli powiem, że zapamiętany jest głównie jako twórca znakomitych wierszyków dla dzieci, to czy odgadną państwo jego godność? Niewielu z nas wie, że napisał słowa do dwóch najbardziej znanych piosenek Hanki Ordonówny: Miłość ci wszystko wybaczy i Na pierwszy znak. To oczywiście niezrównany Julian Tuwim!

Piosenka Na pierwszy znak (pokaz multimedialny).

Prowadzący I:
Czym w ogóle jest szczęście? Każdy stawia sobie takie pytania. Tuwim pięknie zdefiniował te pojęcia. A więc dla państwa Tuwim liryczny!

III
Oto prawda: przynieść z ulicy
Pęk fiołków miłemu dziewczęciu.
Wszystko inne jest tajemnicą
Pod okrutną bożą pieczęcią.
[itd. do końca wiersza]
(J. Tuwim: Definicje)

Prowadzący II:
A teraz zgoła inne definicje tego autora. Z notatnika frywolnego poety, Juliana Tuwima.
Erudycja: pył strząśnięty ze starych ksiąg do pustego łba.
Listopad: jeden z dotkliwych wrzodów na dwunastnicy roku.
Modlitwa: prośba o szybkie skasowanie praw rządzących wszechświatem.
Para: woda w natchnieniu.
Sukces: coś, czego przyjaciele nigdy nie wybaczą.
Synonim: jest to słowo, którego używa pisarz, gdy nie wie, jak się pisze słowo właściwe.
Marzenie: wyprostowana tęcza.
Grafoman: ktoś, kto pisze byle jak „o pięknych rzeczach”. Talent pisze pięknie o byle czym.
(J. Tuwim: Cicer cum caule czyli groch z kapustą)

Prowadzący I:
Jeszcze słowo o filmie.
W Polsce okresu międzywojnia narodziły się wielkie gwiazdy przemysłu rozrywkowego, tworzące obok arystokracji lokalną elitę towarzyską. Stefania Grodzieńska tak opisuje to zjawisko w swoich wspomnieniach.

Prowadzący II:
„Ordonka była żoną hrabiego Tyszkiewicza. Dużo było takich małżeństw – pan tytułowany, żona gwiazda. Gwiazdy, to były prawdziwe gwiazdy – to była niewyobrażalna popularność. Nie było telewizji – był teatr, film, kabaret”.
Największą popularnością cieszyły się aktorki filmowe – Jadwiga Smosarska, Hanka Ordonówna, Mira Zimińska i Mieczysława Ćwiklińska. Posyłano im kwiaty, biżuterię, czekoladki.
(Gwiazdy przedwojennego kina, filmik YouTube)

Prowadzący I (nostalgicznie):
Ach, to były czasy! To był świat w zupełnie starym stylu! Dziękujemy minionej epoce za to, że taka była – pełna barw, charme’u, elegancji i niepowtarzalnego wdzięku.

Prowadzący II:
A wiesz, czego mi żal? Tego, że dziś nikt nie nosi kwiatów w butonierce…

Prowadzący I:
Tak, to było takie romantyczne i urocze. Wierzymy jednak, że nasze serca biją tym samym rytmem od wieków, „choć mijają miesiące i kraje”…

Prowadzący II:
Ale wiesz, nie ma takiego towarzystwa, które by się nie rozstało. Nasza sentymentalna podróż w przeszłość dobiegła końca.

Prowadzący I:
My też żegnamy się już z państwem. W naszym przedwojennym kabarecie wystąpili…

Wykonawcy kolejno wychodzą w rytm melodii Lata 20., lata 30. (YouTube, fragment filmu 10/11), kłaniają się, stają
w rzędzie, razem śpiewają.

W scenariuszu wykorzystano następujące pozycje:

M. Pawlikowska-Jasnorzewska: Wiersze zebrane. Toruń 2008. ISBN 83-88033-81-6
M. Pawlikowska-Jasnorzewska: Wybór wierszy. Warszawa 1978
fragment scenariusza Maria Pawlikowska-Jasnorzewska, poetka miłości. „Biblioteka w Szkole” 2011 nr 12
J. Tuwim: Cicer cum caule, czyli groch z kapustą. Warszawa 2009
J. Tuwim: Poezje wybrane. Warszawa 1977
www.polskieradio.pl/39/247/Artykul/346451,Mistrz-Hemar
moda20lecia.muzhp.pl/?dzial=styl&felieton=2
muzeumliteratury.pl/%E2%80%9Eprzeglad-prasy-dwudziestolecia-miedzywojennego%E2%80%9D-relacja-z-wykladu/

W kawiarence literackiej

Po raz kolejny świetlica szkolna zamieniła się w kawiarenkę literacką. O kawiarenkach pisano w „Bibliotece w Szkole” nr 7-8/2012 – czytając ten numer, poczułam żal, że nasze szkolne kawiarenki przeminęły bez echa, a są przecież już na stałe wpisane w tradycję szkoły.

Jestem pomysłodawczynią, autorką scenariusza i realizatorką spotkania, które nawiązuje swoim charakterem do przedwojennego kabaretu (program został przedstawiony w ramach obchodów Miesiąca Bibliotek Szkolnych).

Od progu szkoły można było wyczuć niepowtarzalną atmosferę i klimat tych lat, a to za sprawą filmowych afiszy, stylowych koronkowych lampionów i innych rekwizytów. Goście dostosowali się po części strojem do tematyki występu, co niewątpliwie dodało smaczku całemu przedsięwzięciu.

Jako gospodyni spotkania powitałam wszystkich, zaznaczając, że wspólne nucenie nie jest zabronione pod groźbą grzywny.

Uczennice prowadzące program zadedykowały go tym, którzy mają poczucie humoru, a gdy trzeba, uronią łezkę wzruszenia. Żartobliwie dodały, że ci, którzy kochali, kochają lub będą kiedyś kochać, mają… wstęp bezpłatny.

50-minutowe spotkanie, wypełnione piosenką, wierszem, humorem i tańcem, przebiegło wartko. Były i wiersze liryczne Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej, i teksty humorystyczne Mariana Hemara oraz Juliana Tuwima. Gwoździem programu okazał się skecz Mistyka finansów, który bisowano, podobnie jak piosenkę Odrobinę szczęścia w miłości. Stroną muzyczną przedstawienia oraz obsługą projektora multimedialnego połączonego z laptopem zajął się nauczyciel muzyki. Klimat dwudziestolecia podkreślił charleston, a także krótkie pokazy filmowe, m.in. z Eugeniuszem Bodo i jego szlagierem Umówiłem się z nią na dziewiątą.

Publiczność bawiła się znakomicie i nie szczędziła braw dla artystów.

Wszyscy oderwali się na moment od rzeczywistości i mieli szansę przeżyć kilka niepowtarzalnych chwil w innej epoce.

Program został uwieczniony nagraniem regionalnej świdwińskiej telewizji TV Rega.

W całej szkole panowała niesamowita atmosfera dwudziestolecia międzywojennego.

Co w numerze?