Na razie nic nie wskazuje na to, żeby w najbliższym czasie książka elektroniczna miała wyprzeć książkę papierową. Nie sprawdziły się głoszone od ok. 10 lat wizje szybkiego zmierzchu książki tradycyjnej. Mimo wielu zalet (głównie związanych z łatwym dostępem do niemal nieograniczonej bazy tytułów) korzystanie z e-booków deklaruje nie więcej niż 10% osób czytających, a sprzedaż książek elektronicznych to zaledwie kilka procent rynku książki.

Specjaliści i obserwatorzy rynku książki coraz częściej wyrażają opinię, że rynek e-booków i rynek książki tradycyjnej będą się rozwijały równolegle, wzajemnie się dopełniając. Zwraca się też uwagę, że czytelnicy e-booków są najczęściej także czytelnikami książek papierowych.

Trudno się dziwić, że wiele bibliotek (także szkolnych) jest zainteresowanych udostępnianiem e-booków. Biblioteki są przecież po to, by spełniać oczekiwania wszystkich swoich obecnych i potencjalnych użytkowników. Nie ulega też wątpliwości, że skala zainteresowania książką elektroniczną będzie – z różnych powodów – rosła.

Dlatego przedstawiamy zestaw najważniejszych informacji na temat wykupowania dostępu do e-booków, które mogą być przydatne dla nauczycieli bibliotekarzy zainteresowanych rozszerzeniem oferty swoich bibliotek.

E-book (e-książka, książka elektroniczna)
Publikacja elektroniczna (często elektroniczna wersja książki drukowanej) zapisana w formacie możliwym do odczytania za pomocą czytnika e-booków, komputera, smartfona, tabletu, palmptopa i innych urządzeń elektronicznych z kontrolowanym ekranem.

Audiobook (książka mówiona, audioksiążka)
Nagranie dźwiękowe odczytanego przez lektora (lektorów) tekstu książki, zapisane na płycie CD lub w postaci pliku cyfrowego w formacie audio, który można odtwarzać na różnego rodzaju urządzeniach elektronicznych (np. na smartfonie, komputerze).

Synchrobook
Połączenie e-booka i audiobooka – format umożliwiający wybór sposobu odbioru książki (czytanie lub słuchanie) w dowolnym momencie w zależności od potrzeb odbiorcy.

Jak to działa?

Dostęp do bazy e-booków (nie mylić z kupowaniem pojedynczych tytułów) jest ciekawą propozycją dla osób czytających książki oraz dla bibliotek.

Mechanizm jest prosty i przypomina słuchanie utworów muzycznych z platformy Spotify lub oglądanie filmów na platformie Netflix: użytkownik wykupuje dostęp (abonament, najczęściej opłacany miesięcznie) i może przez ten czas korzystać do woli z zasobów danej platformy – według swoich potrzeb i zainteresowań.

Taka sama zasada obowiązuje na platformach oferujących dostęp do e-booków, z tym że oferta niekiedy może mieć ograniczenia w postaci limitu stron możliwych do przeczytania (wtedy jest tańsza od wersji bez ograniczeń).

Biblioteka chcąca wypożyczać e-booki musi wykupić dla siebie abonament, a następnie przekazać go bezpłatnie na określony czas zainteresowanemu czytelnikowi. Czytelnik zakłada konto na platformie udostępniającej e-booki, podaje kod otrzymany z biblioteki i zaczyna „wypożyczanie” książek.

Ponieważ koszt jednego abonamentu na e-booki zależy od liczby wykupionych abonamentów, biblioteki mogą łączyć się w tzw. konsorcja i występować wobec firmy oferującej e-booki jako duży odbiorca. Na przykład jeśli 10 bibliotek chce wykupić po 30 abonamentów na e-booki, to występując pod szyldem jednego klienta i kupując jednorazowo trzysta abonamentów, uzyskują znacznie niższą cenę jednostkową abonamentu, niż gdyby działały osobno. Im większa liczba kodów, tym niższa cena.

Na takiej zasadzie działają już konsorcja bibliotek publicznych, pojawiają się też pierwsze próby wprowadzenia możliwości wypożyczania e-booków przez biblioteki szkolne.
Przewaga wypożyczania dostępu do całej bazy e-booków nad kupowaniem do biblioteki plików z konkretnymi tytułami polega na tym, że czytelnik ma do wyboru ogromne zasoby literatury.

Problemy

W przypadku bibliotek szkolnych pojawiają się różnego rodzaju problemy oraz trudności natury organizacyjnej. Największym problem są z pewnością kwestie finansowe, których na łamach „Biblioteki w Szkole” nie trzeba szczegółowo rozwijać. Biblioteki szkolne są z reguły biedne i nie mają stałych budżetów, pozwalających na racjonalne planowanie wydatków.

Poza tym biblioteki szkolne (w przeciwieństwie do bibliotek publicznych) nie mają swojej struktury instytucjonalnej w postaci dużych bibliotek wojewódzkich czy miejskich, które mogą reprezentować konsorcjum bibliotek i wziąć na siebie kwestie organizacyjne i finansowe związane z firmowaniem przedsięwzięcia, negocjowaniem cen, rozliczeniami, przydzielaniem dostępów dla poszczególnych placówek itp.

Biblioteki szkolne są agendami szkolnymi, a nie samodzielnymi podmiotami, więc wszystkie kwestie finansowe i organizacyjne muszą być rozstrzygane na poziomie administracji zainteresowanych szkół. W dużych miastach koordynację działań związanych z powołaniem konsorcjum mogłyby prowadzić (taką próbę podjęto we Wrocławiu) organy prowadzące, które – mając kilkadziesiąt lub nawet kilkaset „swoich” szkół – z pewnością mogłyby uzyskać korzystne ceny. W gorszej sytuacji są szkoły w mniejszych miejscowościach.

Innym problemem są kwestie odpowiedzialności za dostęp do treści, które mogą być uznane (np. przez rodziców) za niewłaściwe dla uczniów niepełnoletnich. Na przykład platforma Legimi, przekazując dostęp do swoich zasobów, nie wprowadza żadnych ograniczeń i użytkownik ma dostęp do całej bazy (także pozycji przeznaczonych dla osób dorosłych). Można sobie wyobrazić różne komplikacje z tym związane. W bibliotekach publicznych nie ma takiego problemu, bo dostępy do bazy książek są przekazywane czytelnikom dorosłym i na nich spada odpowiedzialność za to, czy przekażą swoje uprawnienia dzieciom oraz jak one je będą wykorzystywać. Rozwiązaniem w szkołach (szczególnie podstawowych) mogłoby być włączenie rodziców do procesu wypożyczeń dostępu do bazy e-booków, co jednak dodatkowo komplikowałoby całą procedurę.

Legimi i Empik Go

Przedstawiamy podstawowe informacje i zasady działania dwóch dużych platform – Legimi i Empik Go – oferujących dostęp do ogromnej bazy książek elektronicznych. Nie są to jedyne działające w Polsce platformy sprzedające dostęp abonamentowy do e-booków.

Porównanie platform sprzedających dostęp abonamentowy do e-booków

Oferta dla bibliotek

Legimi i Empik Go mają ofertę współpracy z bibliotekami, które – po wniesieniu określonej opłaty – mogą udostępniać swoim czytelnikom (na ustalonych zasadach) bezpłatny dostęp do oferowanych zasobów książek (patrz: tabela na sąsiedniej stronie).

	Legimi	Empik Go
Zakres oferty	sprzedaż dostępu do bazy e-booków, audiobooków i synchrobooków z różnych dziedzin literatury, przede wszystkim nowości i bestsellerów bez limitu stron – ale z limitem kodów (czyli dostępów) albo bez limitu kodów (dostępów), ale z limitem stron w publikacjach (z tej drugiej możliwości, ekonomicznej, najczęściej korzystają biblioteki, które nie chcą przystępować do konsorcjów i chcą decydować o liczbie wydawanych kodów, dostosowując ją do zainteresowania czytelników). Co ważne – kody mogą dawać dostęp do Legimi na okres miesiąca, kwartału, półrocza lub roku, a okres ważności kodu biblioteka może dowolnie ustalać sama (praktycznie od 1 do 365 dni); biblioteka wnosi opłatę raz do roku, a jej czytelnicy przez rok mogą korzystać z zasobów serwisu (lub do wyczerpania limitu stron); w ciągu roku możliwe jest dokupienie kodów lub stron w dowolnej liczbie; biblioteka otrzymuje dostęp do panelu administracyjnego, poprzez który na bieżąco może śledzić statystyki wypożyczeń książek i otwarć, ważności kodów i aktywnych dostępów do platformy – wszystkie statystyki dostępne są w trybie 24/7 i pobierane w formie arkusza Excel; biblioteki współpracujące z Legimi mogą łączyć się w tzw. konsorcja, (np. biblioteki z danego miasta/województwa) – dzięki temu zmniejsza się cena jednostkowa dostępu do platformy (zarówno jeśli chodzi o cenę strony, jak i kodu dostępu). Z Legimi współpracuje ponad osiemset bibliotek, nie licząc ich filii.	oferta skupiająca się na elastyczności oraz prostocie, mogą korzystać z niej nawet małe biblioteki (https://bit.ly/empik-go); oferta dla klienta bibliotecznego jest analogiczna do oferty dla klienta indywidualnego; sprzedaż dostępu do bazy e-booków, audiobooków i podcastów różnego rodzaju literatury, a także nowości bez limitu stron; po wejściu na stronę Platon.com.pl biblioteka wybiera pakiet, a po zaksięgowaniu kwoty na adres e-mail biblioteki zostaje wysłany pakiet kodów; dwa razy w miesiącu biblioteka otrzymuje raport dotyczący wykorzystania kodów; podjęto współpracę z ponad dwustoma bibliotekami; biblioteki mogą łączyć się w konsorcja, dzięki czemu zmniejsza się koszt pojedynczego dostępu.
Umowa z biblioteką	Tak, trzeba podpisać.	Nie, nie trzeba podpisywać.
Koszty	Indywidualnie określone podczas rozmów z osobą odpowiedzialną za współpracę z bibliotekami w zależności od liczby kodów, które biblioteka chce kupić, od tego, czy biblioteki są w konsorcjum itp. Należy kontaktować się i pytać indywidualnie o cennik dla danej biblioteki/bibliotek.	Indywidualnie określone podczas rozmów z osobą odpowiedzialną za współpracę z bibliotekami w zależności od liczby kodów, które biblioteka chce kupić, od tego, czy biblioteki są w konsorcjum itp. Należy kontaktować się i pytać indywidualnie o cennik dla danej biblioteki/bibliotek.
Kontakt	Jakub Frołow tel.: 784 026 565 e-mail: jakub.frolow@legimi.com	Robert Kozłowski tel.: 697 889 809 e-mail: ebook@platon.com.pl

Wypowiedź przedstawicieli Legimi i Empik Go

Legimi

O tym, jak wygląda działanie Legimi i współpraca tej firmy z bibliotekami, opowiedział Jakub Frołow – pracownik Legimi odpowiedzialny za kontakty z bibliotekami.

Najistotniejszą sprawą dla nauczycieli bibliotekarzy jest kwestia możliwości współpracy z Legimi oraz tego, w jaki sposób ją zacząć. Na pierwszy plan wysuwa się niestety kwestia finansowa, która zwykle zamyka bibliotekom szkolnym wiele dróg, a co najmniej utrudnia realizację niektórych zadań. Odnosząc się tego zagadnienia, pan Jakub mówi: „Pojedyncza biblioteka szkolna z trudem może pozwolić sobie na zakup dowolnego pakietu abonamentowego w Legimi. Z Legimi korzystają więc przede wszystkim znacznie od nich zasobniejsze biblioteki publiczne, ale także akademickie”. Podkreśla jednak wymierną wartość łączenia się bibliotek szkolnych w konsorcja – tak jak „przećwiczyły to już i nauczyły się łączyć biblioteki publiczne, dla których początkowo platforma także nie była dostępna”.

Zdaniem naszego rozmówcy nawiązanie współpracy poprzez łączenie się bibliotek to „jedna z szans zbudowania istotnego partnerstwa”. Wspomnienie, że „pierwszą szkolną biblioteką, która nawiązała współpracę z Legimi, było jedno z warszawskich liceów”, daje jakąś nadzieję, jednak to za mało. Dla bibliotek szkolnych, a także dla Legimi, „prawdziwą nadzieję daje nawiązanie przez Legimi współpracy z Wrocławskim Systemem Bibliotek Szkolnych, który jest przypuszczalnie jedynym takim podmiotem w Polsce. W jedności siła! Widzimy to od 7 lat w sektorze bibliotek publicznych, które w ramach konsorcjów są w stanie zakupić dostęp do Legimi, będąc niewielkimi placówkami zatrudniającymi czasem dwie osoby, nierzadko na niedoinwestowanych terenach wiejskich. Każda z bibliotek, wnosząc swoją część do budżetu, tym samym powiększa go, dzięki czemu łatwiej jest osiągnąć najniższy budżet na zakup dostępu do Legimi”. Mimo wszelkich trudności serwis wychodzi naprzeciw łączącym się bibliotekom. „W tym roku z pewnością zintensyfikujemy swoją współpracę z bibliotekami szkolnymi” – zapowiada Jakub Frołow. Coraz częściej też kierowane są do Legimi zapytania od rad rodziców w szkołach, zainteresowanych sfinansowaniem dostępu do książek z własnych, prywatnych środków.

Kolejnym ważnym aspektem jest to, czy dzieci/młodzież mają szansę czytać i słuchać w Legimi, czy znajdą tam literaturę dla siebie i na jakich zasadach mogłyby korzystać z serwisu. Okazuje się, że w trybie współpracy indywidualnej taka możliwość istnieje, ale jedynie poprzez konto rodzica. Jak tłumaczy pan Jakub: „Korzystać może każdy, kto »podpina« kartę płatniczą, z której pobieramy opłaty abonamentowe. Alternatywą są, coraz popularniejsze, e-vouchery upominkowe, dzięki którym osoby nieposiadające środka płatniczego (czyli właśnie np. nieletni) mogą korzystać z zasobów naszego katalogu. Dzieci i młodzież – tylko jeżeli korzystają z konta osoby dorosłej, takiej, która dysponuje własnym kontem w Legimi”. Inną możliwością jest wykorzystywanie kodów wydawanych w bibliotece. Wówczas uczeń może korzystać z Legimi jako samodzielny użytkownik (w takiej sytuacji warto jednak zadbać o zgodę opiekuna prawnego na pobranie kodu do platformy).

W ofercie Legimi literatura dla dzieci i młodzieży stanowi ok. 10--15% katalogu. Osoby niepełnoletnie, które otrzymały (np. od rodziców lub jako użytkownicy biblioteki) dostęp do serwisu, mogą korzystać z całej oferty, jaka jest dostępna na tej platformie. Nie ma dodatkowych zabezpieczeń ze strony serwisu, gdyż „umowę z Legimi zawiera osoba zdolna zaciągnąć regularne, comiesięczne zobowiązanie finansowe, a taka jest już zazwyczaj pełnoletnia. Pod konto w Legimi można podłączyć cztery urządzenia, więc teoretycznie na każdym z nich może czytać lub słuchać osoba upoważniona przez posiadacza konta. Jeśli rodzic daje dziecku telefon z aplikacją Legimi, musi mieć świadomość, że dziecko skorzysta z dostępu do naszego katalogu. Z platformami streamingującymi filmy jest dokładnie tak samo, o darmowych serwisach nie wspominając”.

Biblioteki podchodzą do tego różnie – bywa, że po kod udostępniany osobie nieletniej musi się zwrócić osoba dorosła i podpisać stosowne oświadczenie. „W praktyce nie mamy technicznych możliwości kontrolowania tego, kto korzysta z Legimi” – tłumaczy pan Jakub. Liczbę dzieci i młodzieży czytających książki z Legimi firma może jedynie szacować na podstawie liczby przeczytanych książek dla tej grupy wiekowej.

Aby zdecydować się na korzystanie z Legimi, jako osoba prywatna czy jako nauczyciel bibliotekarz, warto zapoznać się z informacjami o działaniu serwisu.

Osoby fizyczne, będące „prywatnie” użytkownikami Legimi, co miesiąc opłacają (pobierany jest z ich karty płatniczej) abonament. W zamian mają nielimitowany dostęp do dowolnych e-booków, audiobooków i synchrobooków.

Natomiast biblioteki mają dwie możliwości – kupują albo dostęp liczony w kodach dostępu (wówczas bez limitu stron), albo dostęp do określonej liczby stron w e-bookach/audiobookach – wówczas liczba kodów wydawanych czytelnikom jest nielimitowana.

Zdaniem Jakuba Frołowa Legimi to dobra pomoc dla bibliotek w zbieraniu wszelkich danych statystycznych: „Stworzony przez naszych programistów panel administracyjny bibliotekarza pozwala na pozyskanie wszelkich wymaganych przez sprawozdawczość biblioteczną danych statystycznych”.

Serwis utrzymuje się głównie z opłat abonamentowych. „Utrzymanie naszej infrastruktury IT kosztuje bardzo dużo, a wydawcy książek raczej podnoszą ceny, niż je obniżają” – wskazuje Jakub Frołow. Nie jest więc możliwe, aby dzieci i młodzież mogły korzystać z lektur w formie e-booków/audiobooków nieodpłatnie: „Darmowy dostęp do pełnego katalogu dla dzieci i młodzieży w dającej się przewidzieć przyszłości widzę czarno, ale stworzenie modelu taniego dostępu zdecydowanie tak. Zwłaszcza patrząc na to, że minister kultury dostrzegł biblioteki szkolne, pracując nad NPRC na lata 2021-2025. W tym także widzimy potencjał ulżenia bibliotekom. Nie należy także zapominać, że sporo lektur dostępnych jest w domenie publicznej i te jak najbardziej można czytać bez dodatkowych opłat”.

W odpowiedzi na pytanie o przyszłość książki elektronicznej w bibliotekach i czy e-booki wyprą kiedyś książki papierowe, Jakub Frołow stwierdził: „Wyprzeć – nie wyprą. Szczególnie w młodszych klasach, gdzie książki są często ilustrowane i jako takie nie są atrakcyjne na czytniku lub ekranie telefonu. Im jednak starsi czytelnicy, tym łatwiej im czytać lub słuchać książek elektronicznych. Nie tylko ze względu na ich formę, ale także codzienne obycie z urządzeniami mobilnymi. Z pewnością masowe wejście e-booków i audiobooków do szkół zrewolucjonizuje kontakt dzieci i młodzieży z literaturą, zmieniając także biblioteki”.

Empik Go

O współpracę Empik Go z bibliotekami zapytaliśmy Beatę Nowalską, która w Empik Go odpowiedzialna jest za abonament biblioteczny. „W 2001 r. przygotowaliśmy abonament biblioteczny, z którego aktualnie mogą korzystać biblioteki publiczne. W tym projekcie wspiera nas Platon – największy w Polsce dystrybutor książek i pomocy szkolnych, który już obsługuje tysiące bibliotek w całej Polsce. To właśnie za pośrednictwem serwisu Platon.com.pl można zakupić kody dla czytelników na miejscu lub mailowo. Do kodu dodajemy oczywiście instrukcję obsługi”.

Na pytanie o koszty korzystania z platformy Empik Go przez biblioteki szkolne przedstawicielka firmy odpowiedziała, że: „Abonament biblioteczny to jeszcze młody projekt, który chcemy rozwijać. Pierwsze miesiące pokazują, że zainteresowanie jest duże. Naszym celem jest dotarcie do jak największej grupy osób, więc jesteśmy otwarci na programy dla bibliotek szkolnych”.

Empik Go jest otwarty na współpracę z bibliotekami szkolnymi, jednak by ją podjąć, będzie potrzebował dodatkowych informacji, które pomogłyby w stworzeniu ewentualnej oferty. „Nie znamy wszystkich szczegółów, w tym budżetów bibliotek szkolnych. Okazuje się, że firma potrzebowałaby konkretnych danych o budżetach szkolnych i jest otwarta na współpracę: „Nie znamy budżetów bibliotek szkolnych. To, co natomiast jest pewne, to fakt, że jesteśmy elastyczni przy tego typu współpracach. Moglibyśmy stworzyć dedykowany abonament, w którym znalazłyby się lektury szkolne oraz wybrane treści dla dzieci i młodzieży. Ograniczenie contentu z pewnością wpłynęłoby na cenę abonamentu”.

W aspekcie współpracy Empik Go z dotychczasowymi bibliotekami w zapytaniu o kwestie finansowe pani Beata odpowiada: „Wiemy, że na rynku funkcjonują takie możliwości jak dofinansowania w ramach NPRC czy łączenie w konsorcja, które w grupach mogą korzystać z ofert z większymi rabatami”.

O samym działaniu serwisu odpowiedzialna za abonament dla bibliotek wypowiada się w ten sposób: „Aplikacja Empik Go działa w modelu subskrypcyjnym, niczym Netflix czy HBO Go. Nasi użytkownicy wykupują abonament. Obecnie (luty 2022 r.) w naszej ofercie mamy abonament łączony na audiobooki i ebooki (koszt to 39,99 zł), lecz w tym roku planujemy udostępnienie co najmniej dwóch kolejnych. Użytkownik indywidualny dokonuje zakupu abonamentu na platformie Empik.com poprzez »podpięcie« karty i zgodę na płatności cykliczne. Wygląda to analogicznie jak w przypadku innych usług subskrypcyjnych. Współpracujące biblioteki natomiast dokonują zakupu kodów do aplikacji za pośrednictwem firmy Platon”.

Na zakończenie spytaliśmy także, czy – zdaniem Beaty Nowalskiej – e-booki wyprą kiedyś książki papierowe i jaką Empik Go widzi przyszłość dla audiobooków w bibliotekach szkolnych. Pani Beata odpowiedziała: „Nie, absolutnie nie przewidujemy takiego zjawiska. E-booki czy audiobooki to kolejne formaty, które funkcjonują obok książki papierowej. Czytelnik ma prawo wybrać, która forma jest dla niego najbardziej odpowiednia. Często mamy także do czynienia z wymienną konsumpcją. Dany tytuł rozpoczynamy w papierze w domu, a kontynuujemy go następnego dnia w audio w drodze do pracy”.

Abonament biblioteczny Empik Go realizowany jest za pośrednictwem firmy Platon – znanej (także w bibliotekach szkolnych) hurtowni książek. Przedstawiciela Platona – Roberta Kozłowskiego – zapytaliśmy o możliwości współpracy z bibliotekami szkolnymi. Zasugerował on nawiązywanie bezpośredniego kontaktu oraz stwierdził, że biblioteki szkolne mogłyby się łączyć np. w gminie czy powiecie, by uzyskać niższe ceny za pakiety kodów. Nie chciał się natomiast konkretnie wypowiadać o możliwych cenach kodów, pozostawiając to do indywidualnych ustaleń oraz zwracając uwagę, że ceny ulegają zmianie.

Pan Robert zasugerował, by biblioteki rozpoczęły ewentualną przygodę z e-bookami od zakupu niewielkiej liczby kodów dostępu, aby sprawdzić, czy korzystanie z serwisu wśród uczniów się przyjmie.

Ceny trzeba negocjować

Przedstawiciele firm udostępniających e-booki nie chcą konkretnie wypowiadać się o cenach dla bibliotek. Zachęcają do indywidualnych kontaktów, zasłaniają się tajemnicą handlową. Oznacza to, że nie ma sztywnych cenników i jest pole do negocjacji. Atutem szkół jest liczebność i wiek czytelników. Firmom sprzedającym dostępy do e-booków zależy na dotarciu i upowszechnieniu swojej usługi wśród młodego pokolenia, bo to jest warunkiem rozwoju ich działalności.

W szkoleniu dla bibliotekarzy zamieszczonym na stronie firmy Platon (platon.com.pl), która jest dystrybutorem książek elektronicznych Empik Go, podano następujące ceny (miesięcznie):

zakup pakietu 10 dostępów – cena (z rabatem 37% od sugerowanej ceny detalicznej): 251,99 zł (czyli 25,19 zł za 1 kod);
zakup pakietu 20 dostępów – cena (z rabatem 42% od sugerowanej ceny detalicznej): 463,88 zł (czyli 23,19 za 1 kod);
zakup pakietu 50 dostępów – cena (z rabatem 50% od sugerowanej ceny detalicznej): 999,75 zł (czyli 19,99 zł za 1 kod);
zakup pakietu stu dostępów – cena (z rabatem od sugerowanej ceny detalicznej): 1679,58 zł (czyli 16,79 za 1 kod).

Już z tego zestawienia widać, że w zależności od liczby zakupionych kodów konsorcjum bibliotek bez negocjowania ceny może zapłacić za kod od ok. 17 zł (przy zakupie stu kodów) do ok. 25 zł miesięcznie (przy zakupie 10 kodów). Biorąc jednak pod uwagę, że podane ceny detaliczne nazwano „sugerowanymi” (a więc do negocjacji), że przedstawiciel firmy Platon sam do negocjacji zachęca, że można skupić w konsorcjum biblioteki zamawiające większą liczbę kodów oraz że firmom sprzedającym kody do e-booków zależy na dotarciu do młodzieży, z pewnością można powyższe ceny jeszcze obniżyć. Na pewno warto próbować.

Legimi (na stronie biz.legimi.com, w zakładce „Dla bibliotek”) przedstawia bardziej skomplikowaną ofertę (w Legimi można kupować kody z dostępem do ograniczonej liczby stron) i sugeruje ceny od 14,75 (przy minimum trzystu kodach) do 16,67 zł, które też z pewnością można negocjować.

Być może dodatkowe obniżenie ceny byłoby realne np. w przypadku ograniczenia dla szkół podstawowych oferty dostępnych tytułów – do książek adresowanych do dzieci i młodzieży.

Warto pamiętać, że bardzo dużo e-booków dostępnych jest bezpłatnie – np. na platformie WolneLektury.pl (wszystkie tytuły), Publio.pl, FantastykaPolska.pl, Ebooks43.pl, ChmuraCzytania.pl, Woblink.pl.
Warto też pamiętać, że na polskim rynku istnieje więcej firm oferujących abonamentowy dostęp do dużych zasobów książek elektronicznych – np. BookBeat.pl, Storytel.pl, Litres.pl.

Doświadczenia bibliotekarzy

Biblioteka Miejsko-Powiatowa w Kwidzynie

Placówka przystąpiła do Konsorcjum Bibliotek Pomorskich w styczniu 2021 r. Od tego czasu ogłoszono możliwość korzystania z Legimi za pośrednictwem biblioteki i zaczęto udostępniać czytelnikom darmowe kody. W roku 2021 biblioteka zakupiła 70 kodów na e-booki, w roku 2022 zaś może rozdać czytelnikom 60 kodów z dostępem do e-booków, audiobooków i synchrobooków.

Elżbieta Płocka z tej placówki uważa, że wydatek na kody do e-booków „to dobrze wykorzystane pieniądze, gdyż oferujemy czytelnikom nowe technologie, które cieszą się wielkim powodzeniem”.

Kody zostają generowane samodzielnie przez pracowników biblioteki i są nieodpłatnie udostępniane czytelnikom. Kod do Legimi może uzyskać każdy, kto jest posiadaczem konta w BM-P w Kwidzynie, i konto jest wolne od jakichkolwiek obciążeń. Po kod można zgłosić się osobiście lub pocztą elektroniczną – podając swoje dane: nazwisko, imię oraz numer karty czytelnika. Po uzyskaniu kodu należy wejść na stronę www.legimi.pl/pomorskie oraz założyć darmowe konto i aktywować je, logując się na swojej poczcie i klikając w link aktywacyjny. Należy też wpisać w okienko darmowy kod pozyskany z mediateki. Później trzeba pobrać bezpłatną aplikację Legimi, na której można już czytać i słuchać do woli przez cały miesiąc. Użytkownik powinien wykorzystać kod najpóźniej do ostatniego dnia miesiąca, w którym go pobrał. Po wygaśnięciu miesięcznego dostępu przy chęci kontynuowania korzystania z Legimi trzeba poprosić o nowy kod.

Elżbieta Płocka stwierdza, że zainteresowanie dostępem do serwisu za pośrednictwem Biblioteki Miejsko-Powiatowej w Kwidzynie jest znaczne i chętnie korzystają z niego osoby w różnym wieku: „Po kody zgłaszają się osoby dorosłe bądź młodzież starsza. Niektóre osoby czytają równolegle książki elektroniczne i drukowane. Ze statystyk Legimi wynika, że czytelnicy nasi wypożyczają przede wszystkim beletrystykę. W 2021 r. wydaliśmy 712 kodów, a z bazy Legimi wypożyczone zostały 6482 e-booki. Zainteresowanie kodami do serwisu Legimi jest tak duże, że słuszne jest stwierdzenie: kto pierwszy, ten lepszy. Więcej mamy chętnych niż kodów. Na więcej kodów biblioteki po prostu nie stać”.
Biblioteka w Kwidzyniu oferuje także, do darmowego kodu, darmowe wypożyczenie czytnika e-booków inkBook Prime. Jeśli czytnik zostanie zepsuty z winy czytelnika, musi on odkupić nowy lub zwrócić jego równowartość.

Swoją ofertę Legimi biblioteka promuje w mediach społecznościowych oraz drukowanym i wydawanym miesięcznie kwidzyńskim piśmie „Halo”, a także poprzez wykładanie ulotek i umieszczanie plakatów we wszystkich działach biblioteki.

Pracownicy biblioteki zauważają, że czytanie książek elektronicznych nie wypiera czytania tradycyjnego. „Książki elektroniczne zyskują coraz więcej zwolenników. Mimo wszystko w naszej bibliotece nie odnotowaliśmy spadku wypożyczeń książek drukowanych” – powiedziała pani Elżbieta.

Biblioteki szkolne

W grudniu 2021 r. odbyła się konferencja online „Książka elektroniczna w szkolnej bibliotece” zorganizowana przez Book Forum. W spotkaniu wzięło udział kilka nauczycielek bibliotekarek: Beata Kulik z IV LO im. Stefana Żeromskiego we Wrocławiu, Renata Wójtowicz z XXI LO im. Hugona Kołłątaja w Warszawie i Małgorzata Lenartowicz, reprezentująca Wrocławski System Bibliotek Szkolnych. Spotkanie prowadziła Ewa Tenderenda-Ożóg – prezeska i redaktorka naczelna dwutygodnika „Biblioteka Analiz”.
Uczestniczki wydarzenia zastanawiały się nad kwestią dostępu do książek elektronicznych w bibliotekach szkolnych. Z dyskusji wynika, że korzystanie z książek elektronicznych w bibliotekach szkolnych jest możliwe, ale wymaga dużego wkładu pracy nauczycieli bibliotekarzy oraz chęci uczniów do czytania (lub słuchania) literatury w tym formacie. Duże znaczenie ma też kwestia finansowa, bo – jak wiadomo – budżety bibliotek szkolnych są mniejsze niż budżety bibliotek publicznych. Ważne są też otwartość innych nauczycieli pracujących w szkołach na nowe technologie oraz zgoda rodziców uczniów na korzystanie z książek elektronicznych i serwisów z literaturą. Z wypowiedzi nauczycielek bibliotekarek wynika, że nie są to bariery nie do pokonania.

Beata Kulik, która za zgodą dyrekcji szkoły rozpoczęła współpracę z serwisem Legimi, wspomina początki wypożyczania książek elektronicznych jako bardzo trudne. Problemem stało się przekonanie uczniów kl. I liceum, że propozycja Legimi jest bardzo ciekawa i daje duże możliwości. Biblioteka informowała o tym bezpośrednio, za pomocą dziennika elektronicznego i przez media społecznościowe. Uczniowie mieli sami zakładać konta w katalogu Integro, aby móc pobrać kod do Legimi. Mogli też w tej kwestii liczyć na pomoc nauczycielek bibliotekarek, ale się do nich nie zgłaszali. Jednak po jakimś czasie znaleźli się chętni do korzystania z serwisu i okazało się, że są bardzo zadowoleni. „Dla tych, którzy spróbowali, jest to po prostu wartość” – mówi pani Beata, która podkreśla też, że fundusze na bibliotekę są bardzo skromne i nie wynika to ze złej woli dyrekcji, tylko stąd, że pieniądze muszą być przeznaczone na inne cele szkolne. Pomysłem pani Beaty na zdobycie funduszy na książki papierowe i elektroniczne jest wnioskowanie do Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa i składanie wniosków za każdym razem.

Metodą Renaty Wójtowicz było zakupienie małej liczby kodów (10 sztuk) na próbę. Jej biblioteka szkolna przyłączyła się do konsorcjum bibliotek publicznych. Ze względu na szybko rosnące zainteresowanie e-bookami szkoła zakupiła 10 dodatkowych kodów z zamiarem dokupienia kolejnych, jeśli będzie taka potrzeba. Kody wysyłane są z biblioteki do uczniów, którzy zgłosili chęć korzystania z książek elektronicznych. Uczniowie muszą je co miesiąc aktywować w Legimi. Żeby kody były racjonalnie wykorzystywane, biblioteka sprawdza, czy uczeń aktywował konto. Jeśli nie – dostęp przekazywany jest innej zainteresowanej osobie.

Pani Renata stwierdziła, że jej biblioteka ma niezłe warunki finansowe i budżet na książki, prasę i e-booki w zakresie, na jaki szkołę stać. Mówi też o wspieraniu się wnioskowaniem do NPRC, prośbami do rady rodziców, łapaniu okazji z końcówek budżetu, ale najważniejsze jest, by każda biblioteka miała zagwarantowany stały, miesięczny budżet (np. 1 tys. zł), który mogłaby wykorzystać na swoje potrzeby.

Niestety po otrzymaniu funduszy z NPRC biblioteki często nie dostają już żadnych pieniędzy przez długie lata – jakby zapomina się o tym, że zmieniają się preferencje czytelników oraz powstają nowe książki, serie wydawnicze i ich kolejne tomy, chętnie czytywane przez dzieci i młodzież.

O Wrocławskim Systemie Bibliotek Szkolnych informowała w czasie konferencji Małgorzata Lenartowicz. System działa od 10 lat, zrzesza 112 placówek oświatowych i pomaga nauczycielom bibliotekarzom w ich pracy. Niestety nie wszystkie placówki zgłosiły się do organizacji. Głównym problemem instytucji nie są fundusze, gdyż wspiera ją Departament Edukacji Urzędu Miasta Wrocławia, ale pozyskiwanie czytelników. 2 lata temu powstał w systemie projekt „E-czytelnia” – użytkownicy mogą wyszukać publikacje w różnych formatach, korzystając z Ibuk Libry, Legimi, Wolnych Lektur i Dolnośląskiej Biblioteki Cyfrowej. Kod do Legimi czytelnik może pobrać z Wrocławskiej Platformy Edukacyjnej. Nauczyciele bibliotekarze nie są obciążeni zarządzaniem kodami. Pakiet Legimi został wykorzystany w 75%, co bardzo cieszy panią Małgorzatę. Łącznie we wszystkich serwisach projektu można korzystać aż ze 160 tysięcy publikacji.

Podczas konferencji poruszono także kwestię tego, czy uczniowie mogą korzystać ze smartfonów na lekcjach języka polskiego (podczas omawiania lektur), czy istotne jest, z jakiej postaci książki uczeń korzysta (papierowej czy elektronicznej), i jakie to niesie za sobą konsekwencje. Podjęto także problem tego, czy Legimi nie powinno ograniczyć wiekowo dostępu do publikacji ze względu na to, że uczniowie posiadający dostęp do serwisu mogą korzystać ze wszystkich źródeł, nie ukończywszy 18. roku życia. Głosy były podzielone.

Co dalej?

Serwisy umożliwiające szeroki dostęp do książek elektronicznych mają możliwość zaistnienia i funkcjonowania w bibliotekach szkolnych. Jednak czy dadzą radę się w nich utrzymać, zależy od wielu czynników: pieniędzy, chęci do korzystania z aplikacji przez czytelników (uczniów i nauczycieli), zaangażowania w sprawę nauczycieli bibliotekarzy, współpracy między bibliotekami (łączenie się w konsorcja), zgody dyrekcji placówek na funkcjonowanie serwisu w szkole, utrzymania ciągłości współpracy z serwisem (czyli dbania o stałe środki na kupno kodów), umiejętności negocjacji cen z firmami i otwartości pracowników serwisów na biblioteki szkolne.

Korzystanie z serwisu w szkole i dbanie o jego aktywne funkcjonowanie niewątpliwie jest niemałym wyzwaniem i dodatkową pracą dla nauczycieli bibliotekarzy. Jednak bez wysiłku osiąga się niewiele.

Czytniki e-booków

E-booki można czytać na różnych urządzeniach – od np. smartfona, przez tablet po laptopa czy komputer stacjonarny. Jednak najwygodniejszy, najbardziej efektywny, umożliwiający wykorzystanie wszystkich walorów książki elektronicznej jest niewątpliwie czytnik e-booków.

Czytnik jest lekki – ma ekran zbliżony formatem do rozmiaru książki, który (w przeciwieństwie do smartfonów czy tabletów) nie wymaga częstego ładowania, nie emituje światła błękitnego, nie odbija promieni słonecznych, więc umożliwia czytanie w każdych warunkach, nie męczy wzroku. Czytanie na czytniku imituje czytanie książki papierowej, ale są jeszcze dodatkowe zalety: możliwość ustawiania wielkości czcionki i regulowania jasności ekranu (można czytać w zaciemnionym pomieszczeniu lub pod kołdrą), wyszukiwania lub zaznaczania fragmentów, robienia notatek. Wielkim atutem czytników jest możliwość „zmieszczenia” w jednym niedużym, lekkim urządzeniu całej biblioteki.

E-booki występują najczęściej w dwóch formatach – .epub oraz .mobi. Większość księgarń internetowych sprzedaje e-booki w obu z nich. Można więc zapisać na dysku obie wersje i korzystać z nich w zależności od tego, jak dany format jest tolerowany przez urządzenie, którego używa czytelnik. Na wszelki wypadek wybierając czytnik, warto jednak sprawdzić, czy producent podaje informację, że oba te formaty są na czytniku obsługiwane.

Na rynku funkcjonują też książki zapisane w formacie .pdf, który nie jest dobrze tolerowany przez czytniki. Pliki .pdf są przez czytniki otwierane, da się zapoznać z ich treścią, lecz korzystanie z nich jest utrudnione (tekst nie dostosowuje się do wielkości ekranu, nie ma możliwości zmiany jego rozmiaru). Czytanie dokumentów zapisanych w tym formacie jest bardziej przyjazne na urządzeniach z dużym ekranem.

Co w numerze?