Biblioteka Zespołu Szkół Mistrzostwa Sportowego w Gorzowie Wielkopolskim

W skład zespołu wchodzą: Szkoła Podstawowa Mistrzostwa Sportowego nr 3, VII Liceum Mistrzostwa Sportowego oraz Szkoła Podstawowa nr 11 im. Krzysztofa Kamila Baczyńskiego (użytkownikami biblioteki są uczniowie wszystkich trzech szkół, przez co część akcji jest skierowana do wszystkich użytkowników biblioteki, nie tylko Czytającej Jedenastki).

Liczba uczniów w szkole: ok. 660.
Lokal: niespełna 41 mkw.
Księgozbiór: 9609 woluminów.
System biblioteczny: MOL NET+.
Wyposażenie w sprzęt: komputer stacjonarny, lapotop, dwie drukarki (czarno-biała i kolorowa).
Zatrudnienie: 1,5 oraz 0,3 etatu.

Narodziny

„Nikt, kto tu wchodzi, nie wyjdzie niezmieniony” – to napis widniejący nad wejściem do Baśnioboru Brandona Mulla, który był moim wyobrażeniem o idei biblioteki szkolnej. Kiedy po kilkunastu latach pracy w bibliotece pedagogicznej trafiłam do biblioteki tego rodzaju, zderzyłam się jednak z realiami. Przekroczyłam próg malutkiej dobudówki (niespełna 41 mkw., w tym łazienka z wanną i przedpokój) mieszczącej się na tyłach szkoły. Budynku, który w żaden sposób nie jest oznaczony jako biblioteka, a w którym ukryte były magazyn podręczników, czytelnia (tak mała, że nie mogą się odbywać w niej zajęcia) i wypożyczalnia z zamkniętym dostępem do półek, bez jakichkolwiek działów, jedynie z wydzielonym zbiorem lektur. Przypominało to bardziej magazyn lektur.

Był to nieznany ląd, do którego wyruszyłam, a który postanowiłam zaludnić. Pierwszy rok pracy był dla mnie trudny, ale też inspirujący – pracowałam tylko na część etatu. Potem nastał czas intensywnej pracy bibliotekarskiej – melioracji i porządkowania zbiorów, uruchamiania systemu MOL NET+ i wielu, wielu innych.

Równocześnie był to czas natężonych przemyśleń o tym, jak przenieść idee z baśnioborowego napisu do biblioteki. Tak narodziła się Czytająca Jedenastka. Z wakacji wróciłam z szydełkową postacią przypominającą bibliotekarkę, kanałami w mediach społecznościowych oraz zamysłem, jak powinna wyglądać biblioteka – z otwartym dostępem do półek, wydzielonymi działami oznaczonymi w sposób widoczny i czytelny dla użytkowników; z miejscem, w którym będzie można przysiąść, poczytać, pograć, porozmawiać; z roślinami i drobiazgami oddającymi pasje Czytającej Jedenastki. Sukcesywnie ten zamysł realizuję. Zazieleniłam wszystkie parapety, tworząc SucculentGarden z kodami QR odsyłającymi do wikipedycznych opisów gatunków. Kupioną z własnych funduszy malutką sofę oświetliłam lampką. Dołożyłam przyniesione przez rodziców miękkie pufy i ukryłam przenośny głośnik z relaksacyjnymi dźwiękami.

Bezpieczeństwo i otwartość

Myśląc o bibliotece szkolnej, myślę o miejscu bezpiecznym, otwartym dla każdego – nie zawsze czytającego. Miejscu, w którym nauczyciel ma czas, żeby pobyć ze swoim uczniem. Uczeń natomiast znajduje przestrzeń, w której może być sobą i w której zostanie przez dorosłego wysłuchany.

Czasem to przeczytane historie, czasem trudne chwile w szkole, a czasem szalone korytarzowo-klasowe smaczki: takie założenie przyświeca Czytającej Jedenastce. Stworzenie czegoś na kształt muminkowej komuny, w której każdy znajdzie dla siebie miejsce.

W naszej bibliotece nie ma przymusu czytania i nie zawsze trzeba wyjść z książką w dłoni. Wyznaję ideę Daniela Pennaca, że młody człowiek ma też prawo do nieczytania. Takie podejście sprawdziło się w mojej bibliotece już kilkukrotnie – bez przymusu nieczytający wracają i zaczynają czytać, jeśli tylko znajdą dla siebie przestrzeń. Przełożyło się to na rokroczny przyrost czytelnictwa i wyrabianie gustów czytelniczych u wielu uczniów, którzy już od wejścia biegną na swoje miejsca.

Wczytani w szkołę

Biblioteka poza budynkiem szkoły oraz dotychczasowe nawyki czytelnicze uczniów zmusiły mnie do szukania rozwiązań, które ulokują bibliotekę w świadomości naszych uczniów, nauczycieli i rodziców.

Pierwszym i najdłużej trwającym (całorocznym) projektem są „Wczytani w szkołę”. To comiesięczne warsztaty, w których biorą udział wszyscy uczniowie kl. I. Jest to swoista lekcja biblioteczna służąca prezentowaniu biblioteki i jej zbiorów – tylko że trwająca cały rok szkolny. W każdym kolejnym miesiącu przedstawiany jest inny rodzaj zbiorów powiązanych z określonym gatunkiem literackim. Na potrzeby najmłodszych czytelników został specjalnie wydzielony regał, który gromadzi książeczki z serii Czytam sobie. Właśnie do nich bardzo często sięgam, przygotowując nasze spotkania. Jest to też projekt, który ma na celu ukazanie bibliotekarki jako osoby godnej zaufania, a biblioteki – jako miejsca bezpiecznego. To właśnie nauczyciel bibliotekarz przez pierwszy miesiąc prowadzi warsztaty adaptacyjne wspierające przekroczenie progu szkolnego. Od tego roku pierwszaki także adoptują zrobionego przeze mnie na szydełku molika książkowego. Aby molik był szczęśliwy, dzieci muszą mu codziennie czytać. Nawet nie przypuszczałam, że akcja spotka się z tak pozytywnymi komentarzami rodziców.

Oíkos i logos – uczymy się w naturze o naturze

Wiele bibliotek podejmuje działania związane z ekologią i ochroną środowiska. Czytająca Jedenastka, poza działaniami związanymi z wspieraniem działań proekologicznych, postanowiła też rozkochać swoich uczniów w przyrodzie.

Hodowaliśmy dynie od ziarenka i obserwowaliśmy ich życie od pierwszego listka po żółciutkie dyńki. Wszystko połączone było z czytaniem różnorodnych przyrodniczych historii.

Czytamy z okazji Dnia Ziemi, szukając skarbów przyrody – nie tylko klasami na szkolnym trawniku (wokół szkoły nam go nie brakuje), ale i całą szkołą, czemu towarzyszą akcje czytelnicze prezentujące zbiory przyrodnicze biblioteki, w których można zdobyć nagrody.

W roku szkolnym 2023/2024 każdy, kto wykonał zadania, otrzymywał biblioteczne drzewko szczęścia – własną szczepkę grubosza z pozytywnym przesłaniem od bibliotekarza. W naszej bibliotece zamieszkały również biblioteczne zwierzaki. Alergia Czytającej Jedenastki uniemożliwiła przygarnięcie kota, ale słój z trzema patyczakami skradł serca od najmłodszych do najstarszych – nawet rodzice zaglądają do naszych chłopaków. Tolkien, Orwell i Wells rośli na oczach użytkowników, ucząc wrażliwości, ciekawości, otwartości i wielokrotnie odwagi. Największym osiągnięciem jest wzięcie w końcu na ręce patyczaka. Dziś nie ma ich już z nami – Wells wybrał wolność, o której krążą kolejne biblioteczne legendy wymyślane przez dzieci, a pozostała para odeszła, zostawiając po sobie cały słój potomstwa. Nie miałam sumienia pozbawić ich życia, więc wymyśliłam akcję „Zaadoptuj patyczaka”. Popularność akcji przeszła moje najśmielsze oczekiwania. Adoptowali i adoptowały dzieci, rodzice, nauczyciele, panie z obsługi, a nawet mieszkańcy osiedla pytali się, czy można podejść po małego owada. Obecnie nasze potomstwo mieszka w gabinecie polonistycznym i biologicznym. Nawet tegoroczni maturzyści dostali zadanie projektowe – prowadzić hodowlę patyczaków. Oczywiście, w bibliotece zostały patyczaki 2.0 – Darwin i Kafka. Czy patyczaki przyczyniają się do czytelnictwa? Ależ oczywiście! Ile razy uczniowie przyciągają się nawzajem, by podpatrzeć tajemne słoikowe życie, i nagle na półce widzą coś, co przykuło ich uwagę? Z początkiem tego roku szkolnego do owadziego terrarium dołączył biblioteczny piesek, Topik, który śpi na moich kolanach w trakcie bibliotecznych spotkań.

Gry, gry i jeszcze raz gry

Kocham gry – planszowe, karciane, kości. Postanowiłam swoje prywatne zainteresowania przełożyć na pracę biblioteki. Dzięki własnym zakupom, wsparciu rodziców oraz wielu długim e-mailom do różnorodnych organizacji zajmujących się promowaniem i tworzeniem gier pozyskałam tyle pozycji, że powstał planszówkowy kącik „Grająca Jedenastka”.

Dziś nasi uczniowie mają możliwość przyjścia w trakcie długich przerw do biblioteki i rozegrania wielu różnorodnych partii gier, z czego dość intensywnie i głośno korzystają. Gry i grywalizacja są też bardzo często wykorzystywane przeze mnie w trakcie różnego rodzaju zajęć wokół literatury. Wprowadzam lub podsumowuję lektury klasowymi partiami gier. Tworzę z uczniami, z wykorzystaniem kości opowieści, własne historie do teatru kamishibai czy komiksy.

Krótkie partie karciane są uzupełnieniem czytelniczych spotkań wokół wielu tematów literackich. W końcu podejmujemy też próby tworzenia swoich własnych gier planszowych. Oczywiście elementy grywalizacji, w postaci zbierania pieczątek, punktów, losowań czy loterii, są stałym elementem bibliotecznych akcji. Perełką dla nas było zostanie jedną ze szkół, które wybrano do testowania gry przed wydaniem. Było to niesamowite doświadczenie, móc uczestniczyć w całym procesie testowania i opiniowania gry, zanim trafi ona do ostatecznego gracza. Nasza młodzież i ja bawiliśmy się przednio.

Krytyczne myślenie – LegO-LOGOS

Obecność liceum w strukturach zespołu szkół daje mi szansę na podejmowanie prób w dziedzinie, którą od kilku lat próbuję doskonalić w warsztacie pracy – techniki myślenia krytycznego. Nie zawsze są to działania, w których wykorzystuję techniki osadzone bezpośrednio w metodologii myślenia krytycznego, ale przyświeca im zawsze jeden nadrzędny cel: zachęcić młodych ludzi do samodzielnego myślenia i wypowiadania własnych opinii. Oczywiście gramy w gry: zarówno takie, które są do tego przeznaczone, jak i takie, które bywają rozgrywane w zaciszu domowych spotkań z przyjaciółmi. Democracy Cake czy Dylemat wagonika rozpaliły naszych licealistów do czerwoności. Bierzemy udział w zamkniętych projekcjach filmów, aby wychodząc od tematów dalekich i trudnych, zacząć rozmawiać o nas samych i naszej tożsamości. W końcu sięgamy po zabawkę wszech czasów – klocki Lego.

Metoda „Lego-logos”, opracowana przez doktora Jarosława Spychałę, na stałe zagościła w naszych klasach. Służy nam nie tylko do rozważań filozoficznych i myślenia krytycznego, ale również interpretowania poezji czy klasyków literatury, np. podczas czytania Nad Niemnem Elizy Orzeszkowej w trakcie Narodowego Czytania 2023. Dziś metodę uzupełniamy także o kartki papieru i inne klocki. Zdarza się, że spotkanie z Lego jest traktowane przez innych nauczycieli jako niepoważne (przecież to zabawka), ale po pierwszych klasowych interpretacjach dochodzi do kolosalnej zmiany w podejściu i uczniów i nauczycieli. Do dziś pamiętam jedno ze zdań wypowiedzianych przez uczennicę do jej kolegi: „Jeszcze nigdy nie usłyszałam tyle o tobie”.

Kamishibai

Ponad dziesięcioletnie doświadczenie (warsztatowe i szkoleniowe) w pracy z papierowym teatrem kamishibai pozwoliło mi wielokrotnie doświadczyć, jak twórczym i kreatywnym może być narzędziem. Dlatego też z wielką przyjemnością przeniosłam go na grunt naszej szkoły. Na bazie teatru poruszam wiele różnych tematów – omawiamy lektury, porównujemy wersje oryginalne z adaptacjami, pracujemy ze swoimi emocjami, a przede wszystkim obchodzimy Międzynarodowy Dzień Teatru Kamishibai. Praca z teatrem w Czytającej Jedenastce ma również charakter czynny – zarówno dla mnie, jak i uczniów. Sama adaptuję różnorodne teksty i wykonuję własne ilustracje. Do tego samego zapraszam uczniów – jednym z takich przykładów może być nasza szkolna adaptacja Świtezianki Adama Mickiewicza z okazji Narodowego Czytania 2022.

Komiks

Jestem dorosłą, której w dzieciństwie wmawiano, że komiks to nie literatura i szkoda na niego czasu. Ja jednak uwielbiałam w ten sposób tracić czas. Do komiksowej miłości wróciłam jako osoba pełnoletnia i od lat próbuję pokazać, że świat do komiksu należy. Przede wszystkim przy każdej możliwej zakupowej okazji dokupuję kolejne powieści graficzne dla młodzieży oraz komiksy z działu dziecięcego. Prowadzę spotkania z młodzieżą, w trakcie których prezentuję swoje prywatne zbiory o bardzo zróżnicowanej tematyce – od książek kucharskich, przez komiksy historyczne czy biografie, po komiksy, które dziś przypisalibyśmy do nurtu young adult.

Uczę też tego, co najtrudniejsze w czytaniu komiksów, czyli języka komiksowego. Kadr, pasek, plansza, dymek czy spad to pojęcia, które nie są już językiem obcym. Pozwala mi to się podjąć najtrudniejszego wyzwania – zachęcić uczniów do tworzenia własnych plansz komiksowych. Co ważniejsze, nawracam wszystkich, którzy twierdzą, że komiksy są tylko dla małych dzieci – szczególnie rodziców, rozmawiając z nimi o wpływie czytania komiksów na nasz mózg. Czy wiecie, że tylko czytanie komiksów uruchamia obie jego półkule równocześnie?

Lubimy ludzi

Lubimy ludzi i lubimy o nich mówić. Robimy to jednak w nietypowy sposób. Poznając Fridę Kahlo, Czytająca Jedenastka wędrowała po szkolnych korytarzach w meksykańskiej tehuanie w kwiatach we włosach i opowiadała o Día de Muertos. Zgłębiając tajemnice życia Stanisława Lema, budowaliśmy kartonowe roboty. Wisława Szymborska zabrała nas na swoją loteryjkę. Wszystkim przyświecał najważniejszy cel: pokazać, jak niesamowity i różnorodny może być świat. Wielu z naszych bohaterów zyskało nowych fanów i zaraziło nas swoimi pasjami.

Bibliozwiadowcy

Opowiadając o bibliotekach, często mówimy o aktywie bibliotecznym czy wolontariacie. Jest to temat, który w Czytającej Jedenastce dopiero kiełkuje w sercach młodych użytkowników (różnie bywa z zaangażowaniem w cały rok współpracy). Żeby jednak go kropelkowo podlewać, od roku szkolnego 2023/2024 prowadzę grupę Bibliozwiadowców. To para uczniów z każdej klasy SP nr 11, która jest w stałej łączności między bibliotekarką a nauczycielami i uczniami ze swojej klasy. To ci młodzi ludzie przekazują informacje z biblioteki o różnych akcjach kolegom i koleżankom, bibliotekarzowi zaś – o potrzebach, jakie ma w danym momencie klasa.

Borykamy się z dużym problemem lekturowym. Bywają momenty, w których np. pięć kl. V ma czytać tę samą lekturę, co wymaga koordynowania z (czterema) polonistami rezerwacji poszczególnych tytułów. Oddając pole łącznikom między mną a środowiskiem szkoły, chcę przekazać im część odpowiedzialności za siebie. Muszą sami pilnować terminów, uczyć się prezentowania przekazywanych informacji, dopytywania – czasami drążenia tematu i wiercenia bibliotekarzowi dziury w brzuchu – oraz angażowania swoich kolegów i koleżanek.

Akcje ogólnopolskie

Akcje ogólnopolskie nie dość, że pozwalają nam uatrakcyjnić ofertę dla użytkowników, to jeszcze wpływają na stan naszego księgozbioru. To właśnie dzięki nim powstał całkiem spory dział literatury w języku ukraińskim i angielskim. Wzbogaciły też nasz zasób komiksów, gier i książek o różnorodnej tematyce. Noc Bibliotek czy akcja „Czytamy z sercem” na stałe wpisały się w krajobraz biblioteki. Uczestnicy nocy już przy wyjściu wieczorem chcą zapisywać się na kolejne w nowym roku. Natomiast dzięki akcji „Czytamy z sercem” nasi uczniowie pierwszy raz w historii biblioteki uczestniczyli w spotkaniu autorskim.

Inne akcje to m.in.: Międzynarodowy Miesiąc Bibliotek Szkolnych, żonkile, „Cała Polska czyta na głos”, Ogólnopolski Tydzień Czytania Dzieciom i „Czytanie na polanie”… Można by tak bez końca.

Tak rozkochaliśmy się w akcjach ogólnopolskich, że w nowym roku szkolnym 2024/2025 Czytająca Jedenastka zaprasza bibliotekarzy, nauczycieli i animatorów do własnej akcji – pod hasłem „Czytamy Muminki”. Stworzona została grupa na Facebooku o tej samej nazwie, która w tym momencie liczy sobie ponad 2,5 tysiąca członków. Ponad 570 placówek w całej Polsce już czyta ze swoimi podopiecznymi Muminiki. Miejsca, które czytają, można znaleźć pod adresem http://bit.ly/42idCxh. Czyta, interpretuje, piecze, klei, maluje i na co tylko wystarczy jeszcze wyobraźni.

PATENTY NA BIBLIOTEKĘ SZKOLNĄ – TO SIĘ SPRAWDZIŁO

Przez kilkanaście lat pracy zawodowej pracowałam w bibliotece pedagogicznej będącej w strukturach ośrodka doskonalenia nauczycieli. Spędziłam setki godzin, mówiąc bibliotekarzom i bibliotekarkom, jak prowadzić bibliotekę. Zawsze jednak przyświecało mi jedno zdanie: „Pamiętajcie, że macie najlepszą pracę w szkole – nie musicie odpytywać i stawiać ocen”. W oczach ucznia to zupełnie inny świat. Tylko go do niego zaproście. Jak to zrobić?

Bądź sobą

Najważniejszą zasadą, jaka przyświeca pracy Czytającej Jedenastki, jest bycie sobą. Szczerość i prawda zawsze się obronią, a w oczach ucznia są bezcenne. Wiąże się to z ulubionymi hasłami w naszej bibliotece: „nie wiem”, „nie umiem”, „nie znam”. Porzucenie przez nas nieomylności i zgoda na przyznanie się do niewiedzy stawiają młodego użytkownika w roli eksperta, który prowadzi nas po swoim świecie. Widzę ogień i zapał w oczach moich dziewcząt, kiedy tłumaczą mi niuanse powiązań bohaterów literatury young adult, która jest moją piętą achillesową; ulgę pojawiającą się na buźkach młodych ludzi, którzy słyszą, że nauczyciel też czegoś nie umie.

Miej swoje pasje i się doskonal

Pełny szacunek zyskuję, kiedy zaczynam opowiadać o swoich pasjach. O tym, że ich się nie wstydzę. Że tak jak oni mam fioła na punkcie klocków Lego i superbohaterów i zaczytuję się w bajkach o Muminkach. Że weekendy spędzam w swojej szkole, ucząc się kolejnego zawodu, i czasami proszę o ciszę, bo właśnie słucham kolejnego szkolenia z nowych metod pracy z nimi. Jeśli masz pasję i opowiadasz o niej młodzieży, nigdy nie będzie ona dla nich zbyt dziwna. Jak wielu z nich zaczyna wtedy opowiadać o swoich…

Akcje ogólnopolskie

Zgłaszaj się do różnorodnych akcji, ale szyj je na swoją miarę. Dostosowuj je do swojego środowiska, swoich zainteresowań i możliwości. Modyfikuj, dopytuj organizatorów, włączaj do ich realizacji uczniów i innych nauczycieli. Z czasem staną się samonakręcającą się machiną. Wybieraj takie, w których czujesz się dobrze i które są dla ciebie. To, że wszyscy się do nich zgłaszają, nie oznacza, że u ciebie się uda – szczególnie jeśli dana akcja nie będzie ci pasować.

Księgozbiór – badaj potrzeby

Różnorodny, ciekawy i nowy księgozbiór to podstawa każdej biblioteki. Narodowy Program Rozwoju Czytelnictwa daje bibliotekom niesamowite możliwości jego powiększania. Dobra współpraca z radą rodziców, dyrekcją i różnymi organizacjami pozwala na pozyskiwanie nowych książek. Wiadomo, że z własnymi funduszami szkoły na wsparcie biblioteki bywa różnie. Czasami są dużo ważniejsze wydatki, ale warto szczerze porozmawiać z księgowością i dyrekcją, szczególnie jeśli widzą one efekty pracy i wzrost statystyk wypożyczeń.

Dla Czytającej Jedenastki cudowną grupą wsparcia w pozyskiwaniu książek są rodziny naszych uczniów. Nie wspomnę, ile razy podjeżdżają pod drzwi biblioteki samochody z bagażnikami wypchanymi książkami, które żal wyrzucić. Tak narodziła się akcja „Wyrosłeś, nie wyrzucaj, oddaj do biblioteki”. W niejednym kartonie znalazła się perełka, która uzupełniła biblioteczne regały.

Pytaj też czytelników, co chcą czytać. Możesz to robić w sposób niestandardowy. W naszej szkole nie sprawdzają się różnego rodzaju ankiety i formularze, ale za to hitem jest akcja „Zagłosuj i zdecyduj, która książka wygra”. Raz w miesiącu wybieramy dwa rodzaje przeciwstawnych książek, np. książki o chłopcach vs książki o dziewczętach, a uczniowie mają zagłosować, które wolą. Równocześnie robimy wystawę zbiorów związanych z głosowaniem. Nie dość, że się dowiadujemy, jakie tematy cieszą się popularnością, to jeszcze podpowiadamy tytuły, po które można sięgnąć.

Współpracuj z dyrekcją i nauczycielami

Biblioteka nie jest samoistną wyspą. Jest częścią ogromnej społeczności – uczniów, ich rodzin, nauczycieli i dyrekcji. Ci ostatni często są źródłem gorących dyskusji na różnych forach bibliotecznych i kuluarowych debat na spotkaniach. Mam to ogromne szczęście, że moi koledzy i koleżanki z otwartością przyjmują moje wszelkie propozycje. Nie wspomnę o dyrektorze Tomaszu Kucharskim, który z pełną odpowiedzialnością i bezgranicznym zaufaniem podpisuje się pod każdym moim działaniem.

Z kolejnymi latami zmniejsza się również liczba zlecanych mi zastępstw. Myślę, że jest to wynik obserwacji: nauczyciele i dyrekcja zobaczyli, jak uczniowie reagują na działania podejmowane w bibliotece, z jaką ochotą w nich uczestniczą, jak wiele jest tych działań i jak są różnorodne. Praca bibliotekarza w Czytającej Jedenastce już nie jest kojarzona z piciem kawy, czytaniem książek i podawaniem ich z półki. Pytanie najczęściej stawiane przez uczniów naszej szkoły to: „Kiedy pani Maja do nas przyjdzie?”. Oczywiście nie zawsze jest tak kolorowo. Słyszałam, i że „zajęcia są fajne, ale lepiej, żeby pani Maja więcej nie przychodziła, bo pani potem wszystko zadała do domu”, i że: „Nie musisz wchodzić w moje kompetencje, wiem, co mam robić”.

Budżet

Nie dysponuję wydzielonym budżetem na zakup książek. Jest to najczęściej sytuacja doraźna, kiedy okazuje się, że pod koniec roku zostają pieniądze. Jako zespół trzech szkół mogliśmy korzystać trzykrotnie z dotacji NPRC 2021-2025. Okazjonalnie dostawałam środki na zakup nowych regałów na dokumenty biblioteki oraz zbiór gier.

Jak nie drzwiami, to oknem

Nie wszystko jest zawsze tak idealne i nie zawsze wszystko się udaje. Czasami klasa ma gorszy dzień, czasami to nie ich temat, a czasami obierzemy niewłaściwe podejście do zagadnienia. Jeśli jeden nauczyciel nie chce ci umożliwić zajęć, szukaj sprzymierzeńca w drugim, a znajdziesz drogę do klasy. My już udowodniliśmy, że o Szymborskiej można mówić na chemii, a w trakcie matematyki rysować komiksy. Oddanie większego pola do pracy uczniom czasami oprzynosi o wiele lepsze wyniki, i to z efektem „wow”. Nudne zajęcia o budowie słowników i encyklopedii mogą być zastąpione buszowaniem po nich przeprowadzonym na podstawie katastrofalnych historii z książki Się porobiło! Pechowe dni w historii.

Szukaj nowego

Nie spoczywaj na laurach. Oczywiście niektóre akcje wpisują się na stałe w życie biblioteki, ale w pewnym momencie tracą smak nowości i stają się oklepane, również dla uczniów. Nawet drobna zmiana daje inne spojrzenie i przyciąga do działania. Poza tym każdy kolejny rok użytkowników jest inny. Mają inne zainteresowania, inne nawyki i podejście.

Bądź częścią

Fora, grupy, sieci współpracy to najlepszy sposób na szukanie wsparcia w wielu trudnych chwilach. Po latach pracy w bibliotece pedagogicznej i z określonym zakresem obowiązków biblioteka szkolna to nowy, nieznany ląd. Tu musisz być bibliotekarką, animatorką, magazynierką, sprzątaczką i majsterką. Czasem brak pomysłów, a czasem ich nadmiar. W tak wielu sytuacjach to właśnie członkowie wielu grup pomogli mi rozwiązać bibliotekarskie problemy, na które nawet księgowość nie znała odpowiedzi. Praca bibliotekarza bywa w wielu środowiskach niedoceniana, a tu właśnie często znajdą się miły komentarz albo chęć naśladowania i poparcie dla pomysłu.

Media społecznościowe

Dzień, w którym chwilę po wrzuceniu filmiku na TikToku przybiegła do mnie uczennica z pytaniem, czy już może wypożyczyć tę nową część Wojowników, był dniem, w którym stwierdziłam, że warto czasem nakręcić krótki filmik pół żartem, pół serio. Jest to doskonały sposób promowania swoich działań i przyciągania nowych czytelników. Pozwala on na przemycenie wartościowych informacji w sposób strawny dla współczesnej młodzieży – nawet jeśli między kilkoma filmikami z wygłupami bibliotekarza pojawią się recenzje książek, zaproszenia do uczestnictwa w szkolnych akcjach czy podsumowania pracy uczniów. Nie czujesz się na siłach tańczyć taniec Wednesday czy żartować ze swojej dziwnej miny na oficjanym apelu? Mów o tym, co ci bliskie, o tym, co się pojawiło na bibliotecznych półkach. Pokaż rysunki, które powstały w trakcie ostatnich warsztatów. Do wspólnego kręcenia zapraszaj uczniów – sprawi im przyjemność, że będą mogli pokazać bibliotekę swoimi oczami.

Uczłowieczaj książki

Dla wielu uczniów w każdym wieku pisarz, ilustratorka, komiksiarz to tylko kilka literek na okładce książki, którą trzymają w dłoni. Korzystaj z wszelkich możliwości pokazania uczniom, że stoi za nimi żywy człowiek, który może do nich przemówić. Zbieraj autografy autorów i autorek, rób sobie z nimi zdjęcia, kręć krótkie pozdrowienia, kontaktuj się przez media społecznościowe i proś o jakąś formę wiadomości dla swoich użytkowników. Mina ucznia, który otwiera książkę i widzi tam zdanie: „Z pozdrowieniami dla Czytelników Czytającej Jedenastki”, z autografem pisarza – bezcenna. Wspólne oglądanie krótkiego filmiku z pozdrowieniami od pisarki, której książkę właśnie czytaliście, zmienia podejście – uczniowie wielokrotnie wracali i szukali kolejnych książek danej osoby.

Nie czekaj długo

Na koniec – nie czekaj! „Później”, „nie teraz”, „nie mam czasu”, „nie wiem, czy dam radę” itp., itd. – to się nie sprawdza. Dziś jest najlepszym dniem na rozpoczęcie działania. Nie musisz działać codziennie, ale raz w miesiącu, może raz w tygodniu. Kiedy zobaczysz uśmiech na twarzach uczniów i rządek dzieci idących za tobą po lekcji, żeby wypożyczyć właśnie „tę” książkę, jesteście – ty i twoja biblioteka – kupione.

Patenty na młodych gniewnych

Mimo że jak w większości bibliotek przeważającą grupą odbiorców mojej są uczniowie klas najmłodszych, to szukam sposobów na przyciągnięcie do Czytającej Jedenastki młodzieży.

Uzupełniam księgozbiór, wsłuchując się w ich potrzeby – rewelacyjną okazją do tego były Ogólnopolskie Wybory Książek 2024.
Stworzyłam wydzielony regał, w którym gromadzę zbiory dla młodzieży – jest on dodatkowo ukryty przed oczyma młodszych czytelników, co daje młodym ludziom pewną intymność w trakcie poszukiwań.
Zachęcam do sięgania po komiksy, pokazując im, że komiksy są nie tylko dla dzieci – kiedy zaczynałam przygodę z biblioteką szkolną, na półce stał Kajko i Kokosz oparty o Kozioła Matołka; dziś to trzy pełne półki, do których młodzież sięga po M jak Monstrum, Wszystko w porządku czy Słowa mogą wszystko.
Zapraszam młodzież do współtworzenia akcji „Cała Polska czyta na głos”, w ramach której chętni licealiści czytali i nagrywali bajki dla młodszych – wabikiem byli nauczyciele, którzy wcześniej nagrali swoje interpretacje.
Stworzyłam miejsce wyciszenia od zgiełku korytarza czy świetlicy – nie tylko do czytania.
Wsłuchuję się w głos – prowadząc różnorodne warsztaty z młodzieżą, pozwalam im mieć własne zdanie i własną interpretację, nawet negatywną.

Postscriptum…

W chwili, w której piszę ten artykuł, Rada Miasta Gorzowa uchwaliła podział naszych szkół, a tym samym podział biblioteki. Dziś nie wiem, jak ten podział będzie wyglądał w bibliotece. Czy księgozbiór zostanie podzielony po połowie, czy procentowo, biorąc pod uwagę liczbę uczniów? Czy zostaniemy tu, gdzie jesteśmy? Choć to zmiana, która w mojej głowie rodzi już masę nowych pomysłów na kształt Czytającej Jedenastki…

Co w numerze?