Biblioteka w szkole dla szczególnie uzdolnionych

Zespół Szkół Ogólnokształcących Gimnazjum i Liceum Akademickie w Toruniu od 1998 roku prowadzi (przy współpracy z MENiS oraz Uniwersytetem Mikołaja Kopernika w Toruniu) eksperyment pedagogiczny. Do zadań szkoły należy wypracowanie i zweryfikowanie wzorów organizacyjno-dydaktycznych edukacji młodzieży szczególnie uzdolnionej na poziomie szkoły średniej[1]. Pięcioletni okres kształcenia kończy egzamin maturalny, po którym uczniowie spełniający kryteria mają możliwość przejścia bez egzaminu na wybrany kierunek studiów na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika[2].

Biblioteka, organizowana razem ze szkołą od podstaw, jako ogólnoszkolna pracownia informacyjno-dydaktyczna i zarazem uniwersytecka biblioteka specjalistyczna[3], aktywnie uczestniczy w procesie kształcenia i wychowania. Gromadzi, opracowuje i udostępnia informacje na różnych nośnikach, materiały do nauczania przedmiotów podstawowych, fakultatywnych i uzupełniających, dokumenty tradycyjne i elektroniczne, tekstowe, audiowizualne i multimedialne. Do jej obowiązków należy stała współpraca z Biblioteką Główną UMK[4], a wszyscy uczniowie mają prawo korzystania ze zbiorów bibliotek sieci uniwersyteckiej.

Wspomniane zadania szkoły, funkcje szkolnej pracowni informacyjno-dydaktycznej (zwanej przez wszystkich zgodnie „biblioteką”), połączone z zadaniami biblioteki naukowej i przeznaczeniem jej dla 12-18-letnich zdolnych uczniów, nakładają na tę placówkę szczególne obowiązki.

Bardzo użyteczny, jako podstawa teoretyczna pracy dydaktycznej, okazał się indukcyjny model wzbogaconego kształcenia zaproponowany przez Josepha Renzulliego[5]. Model ten organizację miejsca, działań nauczyciela i procesu nauczania podporządkowuje uczniowi i jego potrzebom edukacyjnym. Pomaga określić poziom i formy współpracy nauczyciela i uczniów w takim miejscu, w którym ogniskuje się praca z uczniem, np. w pracowni informacyjno-dydaktycznej. W modelu Renzulliego nauczyciel jest przyjacielem, opiekunem i doradcą wychowanków. Współpracuje z uczniami i towarzyszy im wspierając ich pracę na możliwie wielu płaszczyznach. Zatem organizacja miejsca i stylu pracy, postawa nauczyciela i program działania to, zgodnie z tym modelem, metody współpracy nauczyciela i uczniów, metody realizacji zadań dydaktycznych. Wykorzystano je przy organizacji miejsca i działań Pracowni Informacyjno-Dydaktycznej Gimnazjum Akademickiego.

Lokal biblioteki obejmuje trzy parterowe pomieszczenia, w układzie amfiladowym. Przypisano im funkcje czytelni, magazynu z wolnym dostępem i tzw. pracowni. Nadane nazwy mają wywoływać właściwe skojarzenia z odpowiednimi pomieszczeniami w bibliotece uniwersyteckiej.

Czytelnia, wyposażona w księgozbiór podręczny, otwarta jest dla uczniów i nauczycieli przez cały czas pracy szkoły (codziennie w godz. 8.00-20.00). Także wtedy, kiedy nie ma bibliotekarza. Uczniowie mogą samodzielnie korzystać z księgozbioru, sprzętu audiowizualnego i codziennej prasy.

Magazyn z wolnym dostępem do zbiorów jest dostępny dla uczniów i nauczycieli w godzinach pracy bibliotekarza. Są tu nie tylko wydawnictwa opisane w katalogu, lecz także książki umieszczone na „regałach z czapką niewidką”, czyli materiały, które nie są jeszcze wprowadzone do zbioru, pochodzące z darów. Można z nich korzystać tak jak ze wszystkich innych znajdujących się w bibliotece dokumentów – na miejscu lub poza biblioteką. W każdym wypadku należy wypełnić rewers (taki sam jak w Bibliotece Głównej UMK). W magazynie jest także kilka miejsc czytelnianych oraz, oprócz bibliotekarskiego, uczniowskie stanowisko komputerowe (chwilowo jedno, ale planowane są jeszcze trzy). Komputery biblioteczne, tak jak wszystkie komputery w szkole, mają stałe łącze z Internetem.

Kolejne pomieszczenie – Pracownia – to miejsce pracy indywidualnej lub grupowej o klubowym charakterze. Można z niej korzystać w czasie pracy bibliotekarza. A wystrój wnętrza? Zawsze można coś zmienić, bo jest to kompromis pomiędzy chęciami, a możliwościami. Zasadą jest, żeby był porządek na półkach, a poza tym, to jak w pokoju nastolatka. Uczniowie lubią siedzieć na podłodze przy kaloryferze i grzać plecy czytając. Lubią też paki z makulaturą, które traktują jak fotele i przez to stały się one elementem wystroju wnętrza już na stałe. W wypełnionej ankiecie podkreślają, że najważniejsza jest przyjazna atmosfera. Ta atmosfera nie przeszkadza w uczeniu się.

Zbiory ze względów dydaktycznych porządkowane są wg klasyfikacji BG UMK. Wyłożony schemat tej klasyfikacji ułatwia określenie sygnatury dokumentu. W celu wspierania prawidłowego formułowania zapytań wyszukiwawczych wg zawartości treściowej w katalogu i bazach (np. Biblioteki Narodowej), do dyspozycji czytelników jest egzemplarz Języka Haseł Przedmiotowych Biblioteki Narodowej, podstawowe encyklopedie ogólne i specjalne, słowniki i leksykony. Bibliotekarz służy pomocą w każdej sytuacji, a uczniowie chętnie pomagają sobie nawzajem. Zgromadzone materiały opisywane są przez centralny elektroniczny katalog Bibliotek UMK Horizon. Nauka umiejętności korzystania z tego katalogu, wyszukiwania, oceny i wykorzystania informacji należy do podstawowych zadań uczniów. Mogą z. niego korzystać przez stronę domową Biblioteki Głównej za pomocą każdego podłączonego do Internetu komputera w szkole i w domu. Użytkowników i zbiory jedynie biblioteki szkolnej opisuje udostępniana w sieci wewnętrznej elektroniczna baza „Mała Biblioteka” [6].

Odpowiednie warunki do korzystania z usług centrum dydaktycznego to takie, które są efektem porozumienia pomiędzy nauczycielami i uczniami, takie, które pozwalają na współpracę. Odpowiednie warunki to właściwie dobrana kolekcja, zapewnienie sprzętu pozwalającego na korzystanie z niej, właściwego oświetlenia, odpowiednich miejsc i przyjaznej atmosfery sprzyjającej pytaniom, poszukiwaniom, ciekawości, indywidualnym rozwiązaniom i dyskusji. W GiLA uczniowie wybierali godziny otwarcia biblioteki szkolnej. Zdecydowano się na sześć godzin (dzienny limit pracy nauczyciela-bibliotekarza) od 10.00 do 16.00. na które wpisało się najwięcej osób zainteresowanych korzystaniem z biblioteki. Nauczyciele i uczniowie mają wpływ na zakupy nowych nabytków. Prowadzone są „listy życzeń”. Nauczyciele wzbogacają kolekcję o materiały dydaktyczne w różnej postaci, a uczniowie o ulubione pozycje literatury, przydatne i według nich godne polecenia innym.

Wszystkie ścieżki przechodzą przez bibliotekę

Młodzież bardzo żywo reaguje na metody i zakres edukacji objętej programem kształcenia. To ich potrzeby edukacyjne wyznaczają poziom, jakość, ilość i problematykę zbiorów. Mając wpływ na budowę kolekcji bibliotecznej, mają tym samym wpływ na realizację programu kształcenia. Biblioteka, choć wspiera działania edukacyjne szkoły, nie realizuje programu edukacyjnego ze wszystkimi uczniami, a tylko z tą grupą, która dobrowolnie do biblioteki przychodzi. Nauczyciel bibliotekarz nie prowadzi zajęć w klasie. Musi jednak podejmować działania skierowane do wszystkich uczniów, ponieważ wszyscy uczniowie powinni korzystać z usług bibliotek uniwersyteckich. Po szkoleniach w Bibliotece Głównej, w zależności od potrzeb prowadzi się dodatkowy instruktaż na miejscu, w szkole. Są to zajęcia indywidualne.

Ścieżka edukacji czytelniczej i medialnej realizowana jest przez wszystkich nauczycieli prowadzących zajęcia edukacyjne w szkole. Biblioteka bierze udział w tych działaniach poprzez dobór pomocnych materiałów dydaktycznych w postaci książek, czasopism, materiałów na taśmach VHS, płytach CD oraz kolekcję stron www i kolekcję tekstów w postaci elektronicznej, uzupełniających zbiory biblioteki. Nauczyciele przekazują (korzystając z poczty elektronicznej, CD lub dyskietek) materiały przydatne lub konieczne do przygotowania się do zajęć (np. utwory literackie, dzieła plastyczne). „Bibliotekobywalcy” chętnie wykonują rzeczywiste prace biblioteczne (np. samodzielnie wprowadzają dane bibliograficzne dokumentu bibliotecznego zaczerpnięte z egzemplarza książki, płyty CD czy kasety VHS do bazy). Wykonują także inne prace przygotowujące materiały do wprowadzenia do zbioru. Sprawdzają w elektronicznym katalogu BG UMK. czy dana pozycja jest w zbiorach, a jeżeli tak, to jak opisano jej treść. Pieczętują dokumenty, oklejają je kodami paskowymi i podkładkami sygnaturowymi. Ustawiają materiały na półkach wg sygnatury. Uzupełniają kolekcję „wirtualnej biblioteki” o adresy stron www, dodają teksty w postaci elektronicznej, czasem własne prace (np. zaliczeniowe z zajęć uniwersyteckich lub prace na olimpiady czy fakultety). Pomagają sobie nawzajem w poszukiwaniu informacji w katalogu BG UMK, korzystają z baz i serwisów elektronicznych. Przygotowane prace mogą wydrukować, zapisać na dyskietce lub na płycie CD. Można przekazać je do zbiorów biblioteki.

Stale uzupełniana jest biblioteczna strona domowa, udostępniona w sieci wewnętrznej. Zawiera podstawowe informacje o bibliotece, podstawę programową edukacji czytelniczej i medialnej z aktywnymi łączami do miejsc w sieci, elektroniczną wersję kroniki szkolnej. Do dyspozycji uczniów klas pierwszych są elektroniczne informatory o usługach biblioteki. Mają one postać prezentacji multimedialnych. Przez cały czas pracy szkoły do dyspozycji jest ogólnie dostępna kserokopiarka (na korytarzu), sprzęt audio-wideo, magnetowidy i komputery (w bibliotece, w internacie i w każdej klasie), z których uczniowie korzystają podczas zajęć i poza nimi. Młodzież dokumentuje życie szkoły przy użyciu kamery i aparatu fotograficznego. W szkole działa radiowęzeł i pracownia fotograficzna. Na uroczystościach i dyskotekach wykorzystywany jest obsługiwany przez uczniów sprzęt nagłaśniający. Redagowane są dwie gazetki szkolne i szkolna strona internetowa. Wydawana jest seria Biblioteka Gimnazjum Akademickiego, która prowadzi dwie podserie (prace uczestników przygotowane na corocznie organizowane przez szkołę tzw. Konferencje papieskie oraz księga pamiątkowa rocznika opuszczającego szkołę). Przez bibliotekę przechodzą wszystkie ścieżki, jakimi chadzają uczniowie zajmując się tymi działaniami.

Można myśleć, pytać, rozmawiać

„Interaktywne wystawy” realizowane są przy współpracy nauczyciela i uczniów w salach bibliotecznych. Jest to forma działania grupowego, polegająca na przygotowaniu i prezentacji związanych ze sobą tematycznie różnego rodzaju materiałów (książki, grafiki, urządzenia), które można przeglądać w czasie trwania wystawy. Prowokują zadawanie pytań i sytuacje komunikacyjne. Wykorzystano już tę metodę do przybliżenia uczniom postaci i twórczości Aleksandra Fredry (przy okazji szkolnego przedstawienia Ślubów panieńskich). Pokazano prace literackie i plastyczne Sławomira Mrożka oraz kolekcję dawnych książek.

Biblioteka daje uczniom możliwość samodzielnego myślenia, planowania pracy, dokonywania wyborów. Prowokuje nie tylko zadawanie pytań i ale podejmowanie prób odpowiedzi. Można dyskutować. posługiwać się argumentami, starać się przekonać nauczyciela lub kolegę do swoich racji. Wymaga się określania potrzeb tak pod względem tematyki, jak poziomu i formy. Oczekuje się samodzielnego precyzowania tematu, rodzaju, celu i formy poszukiwanych informacji. Uczniowie, wyposażeni w podstawową wiedzę o informacji naukowej i umiejętności wyszukiwania, korzystają ze źródeł pierwotnych i wtórnych, posługują się tradycyjnymi i elektronicznymi narzędziami wyszukiwania. Nauczyciel bibliotekarz stale towarzyszy uczniom. Jeżeli nie są zadowoleni z efektów poszukiwań lub popełniają pomyłki, pomaga odnaleźć właściwe rozwiązania (np. nakłania do zorientowania się, czy użyto właściwej terminologii, prawidłowych danych bibliograficznych, czy takie dane rzeczywiście opisują dany problem lub dokument). Uczeń, gdy zorientuje się, dlaczego jego działania przyniosły niezadowalający efekt, sam koryguje postępowanie do czasu. aż osiągnie określony przez siebie, zadowalający skutek w postaci wyszukania właściwych informacji.

Młodzież wszędzie poszukuje informacji i materiałów nie tylko do nauki. Poszukuje na półkach bibliotecznych (zwłaszcza tych „z czapką niewidką”), w sieci komputerowej (informacje interesujące, konieczne, potrzebne, ważne i nie tylko), w bazach, serwisach, na płytach CD. Umiejętności uczniów są bardzo zróżnicowane. Elementem różnicującym są ich doświadczenia szkolne i rodzinne, zdolności, kompetencje oraz asynchronie rozwojowe charakterystyczne dla wieku dojrzewania oraz dla jednostek zdolnych. Uczniowie poszukują informacji odpowiedniej do swoich potrzeb i wykorzystują ją stosownie do swoich umiejętności. Istotne jest, aby uczeń samodzielnie wyszukał, ocenił przydatność i przede wszystkim wykorzystał informacje, które znalazł. W tym celu biblioteka stara się tak organizować zbiory, przestrzeń i działania, aby wspierać samodzielną pracę ucznia. Franz Moenks podkreśla w swoim wieloczynnikowym modelu zdolności, że wielki wpływ na rozwój dzieci zdolnych mają rodzina, szkoła i rówieśnicy[7]. Biblioteka, pełniąca funkcje szkolnego centrum informacyjnego jest dobrym miejscem wzajemnego wspierania się tych trzech środowisk i otwierania się na potrzeby ucznia.

Jak można uczyć różnych form komunikowania się? Jak uświadomić różne role nadawcy i odbiorcy komunikatu, jak wskazać postaci komunikatów w zależności od intencji nadawcy, funkcji komunikatu, nośnika przekazu? Być może uprawiając taką działalność, która pokaże, jakie formy i sposoby mogą być użyteczne, stosowne, wartościowe, pomocne. Metoda dialogu okazała się przydatna w pracy biblioteki. Wykorzystano ją do kształcenia kompetencji komunikacyjnych i informacyjnych uczniów. Zasada otwartości komunikacyjnej pozwala na samodzielny wybór problematyki przez uczniów, którzy niezbyt chętnie poddają się sztywnym rygorom i autorytatywnym opiniom. W trakcie rozmowy umiejętnie prowadzonej można przekazać wiele informacji związanych z procesem komunikacji społecznej, kompetencjami nadawcy i odbiorcy, formami komunikatów. Rozmowa ta nie musi dotyczyć problemów związanych z programem nauczania. Równie dobrze (a może lepiej) sprawdzają się tu rozmowy na temat świata rzeczywistego, środowiska, w którym uczniowie żyją.

Biblioteka jest stałym miejscem spotkań towarzyskich i dyskusji na tematy żywo zajmujące „bibliotekobywalców”. Nauczyciel jest aktywnym i pełnoprawnym uczestnikiem tych spotkań. Różnica wieku, doświadczeń życiowych, zainteresowań, wiedzy i niewiedzy pozwala na żywą wymianę zdań. W prowadzonych rozmowach wszyscy mają jednakowe prawa. Tak uczniowie, jak i nauczyciel mogą przedstawić swój punkt widzenia na każdy temat, argumenty za lub przeciw. Zmiana poglądów w takiej atmosferze nie jest przykra, wynika z prowadzonej dyskusji, skuteczności argumentów. Rozmawiają wszyscy ze wszystkimi. Rozmawia się w czasie rzeczywistym i posługując się elektroniką. Rozmawia się o przeczytanych książkach, o artykułach w prasie, o spektaklach teatralnych. Wspólnie słucha się muzyki i ogląda filmy. Bywają tu uczniowie różnych klas i z różnych roczników, absolwenci, nauczyciele, goście. Z każdym można porozmawiać, każdego można zapytać, poprosić o pomoc, do każdego można wysłać SMS lub e-mail, złożyć urodzinowe życzenia osobiście. Można oglądać film ze zbiorów biblioteki, „zadany” przez nauczyciela lub przyniesiony z domu. Można film „nakręcić” lub zrobić pamiątkowe fotografie. W tej bibliotece nie obowiązuje cisza. Jeżeli ktoś jej potrzebuje, znajdzie się dla niego cichy kącik.

Umiejętność dochodzenia do porozumienia jest ważną umiejętnością komunikacyjną, a takie między innymi umiejętności powinna kształcić pracownia informacyjno-dydaktyczna. Szczerość w kontaktach z uczniami jest podstawową zasadą postępowania. Uczeń jest najważniejszym odbiorcą działań nauczyciela bibliotekarza. Ma prawo zadawać pytania na każdy temat i otrzymać odpowiedź, bez względu na to, czego pytanie dotyczy. Uczniowie budują swoją wiedzę o świecie i różnego rodzaju komunikatach ten świat opisujących, szukają wiedzy, prawdy, tworzą swoją własną wiedzę i własną prawdę oraz wzorce komunikowania się i rozumienia rzeczywistości poprzez ocenę informacji zwrotnych, jakie do nich docierają. Ta informacja powinna być prawdziwa i rzetelna. Stąd dyskusje o postawach, przekazach medialnych, stereotypach, metodach wywierania wpływu itd.

Wiedza teoretyczna i umiejętności praktyczne mogą być zaraz wykorzystane i ocenione pod kątem przydatności, zweryfikowane, uzupełnione lub poprawione, jeżeli będzie tego wymagała sytuacja. Jeżeli uczeń źle zapamięta sygnaturę książki lub nie będzie wiedział, gdzie ją znaleźć, to wiedza teoretyczna do niczego mu się nie przyda. Jeżeli błędnie wypełni rewers, nie znajdzie właściwych słów kluczowych, nie wybierze właściwej bazy lub serwisu, to nie dotrze do poszukiwanej informacji ani w bibliotece szkolnej, ani w żadnej innej. Jeżeli oprze swoje informacje na nie aktualizowanej od dawna stronie www lub artykule z popularnego czasopisma niepodającego źródeł, musi mieć świadomość dezinformacji lub uleganiu manipulacji.

Informacja – potrzeby – informacja

Edukacja czytelnicza i medialna ma przygotować uczniów do uczestnictwa w kulturze poprzez przygotowanie do krytycznego odbioru komunikatów medialnych na różnych nośnikach, w różnych konwencjach, w różnych miejscach. Często zdarza się, że rozmowy w bibliotece dotyczą filmu oglądanego w telewizji lub w kinie, sztuki teatralnej, książki przeczytanej na wakacjach. Nie są to fakty kulturalne objęte kanonem lektur szkolnych, ale przecież są przez uczniów odbierane i żywo ich interesują. Młodzi ludzie szukają doświadczeń i informacji o świecie, w który mają wejść jako ludzie dorośli, więc poruszane są często problemy trudne i niejednoznaczne. Wymaga to od nauczyciela nie tylko merytorycznego przygotowania jako odbiorcy kultury, znajomości jej kodów i kontekstów, lecz także wyrozumiałości dla ciekawości uczniów, umiejętności odcyfrowania ich rzeczywistych i ukrytych potrzeb informacyjnych. Czasem w takich momentach pełni on rolę rodzica-wychowawcy, wyjaśniającego fakty lub działania. Skuteczność postępowania nauczyciela zależy w dużej mierze od układu jego stosunków z uczniami. Stosunki te, podobnie jak inne relacje społeczne, obejmują rozwijające się zachowania uczniów i nauczycieli względem siebie, percepcje ich osobowości i ról społecznych, wzajemne oczekiwania, nastawienia i postawy. Powstają między uczniami a nauczycielem więzi nie tylko formalne, ale i nieformalne, które sprawiają, że to działanie ma dużą szansę powodzenia, bo pogłębia się motywacja do działania. Swoboda w zakresie komunikacji zwiększa możliwość przekazywania własnej opinii, realizowania własnych pomysłów i ekspresji uczuć. Taki styl komunikowania się z uczniami pozwala na pokonywanie konfliktów i rozwiązywanie problemów poprzez pełne uświadomienie ich przyczyn i rozmiarów, wyjaśnianie i omawianie tych zjawisk, stawianie czoła sytuacjom trudnym, poczucie odpowiedzialności, zrozumienie i tolerancję[8].

W swojej koncepcji „kształcenia przez bibliotekę” (Library College)[9] Louis Shores przypisuje bibliotece fundamentalne znaczenie w dydaktyce. Shores uznał bibliotekę za najistotniejszy element w procesie nauczania (teaching) i uczenia się (learning). Wprowadzone przez niego pojęcia „książki generatywnej” i „generatywnej koncepcji uczenia się” zakładają zmiany w sposobie i treści realizacji procesu dydaktycznego, ze szczególnym zwróceniem uwagi na metody i treści dydaktyczne oraz środki stosowane w nauczaniu. Termin „książka generatywna” nie dotyczy jedynie zewnętrznych form dokumentu tradycyjnego czy elektronicznego, ale definiuje się jako ogólna liczba sposobów komunikowania się ludzi między sobą. Należą do nich nie tylko kontakty z nauczycielem, ale także wszystko to. co stanowi otoczenie uczącego się. Stałe zaangażowanie w samokształcenie. ciągłe doskonalenie się odpowiada współczesnym tendencjom w dydaktyce, które w bibliotece szkolnej (centrum informacji), w szkolnej pracowni informacyjno-dydaktycznej mogą przyjąć postać: informacja potrzeby informacja.

O poziomie kompetencji informacyjnych i komunikacyjnych świadczą umiejętność dostosowania poziomu i formy informacji do potrzeb przekazu, kompetencje nadawcy i odbiorcy informacji, dostosowanie narzędzia do wymagań nośnika. O praktycznych umiejętnościach uczniów z zakresu edukacji czytelniczej i medialnej świadczy ich sprawność w wykorzystywaniu warsztatu informacyjnego i zbiorów BG UMK. Książnicy Miejskiej, bibliotek zakładowych UMK. Poszukując informacji w bibliotece szkolnej, uczniowie często rezygnują z pośrednictwa bibliotekarza, ale są i tacy. którzy tej pomocy oczekują, bo tak jest wygodniej. Czasem pomagają lepiej zorientowani koledzy. W takiej sytuacji uczą się od siebie nawzajem. Z obserwacji wynika, że:

uczniowie klas pierwszych poznają i akceptują nowości komunikacyjne, organizacyjne i merytoryczne;
uczniowie klas drugich i trzecich samodzielnie poszukują nowości specjalnych;
uczniowie klas czwartych i piątych przekształcają reguły i mają własne ścieżki i obyczaje biblioteczne.

Swoje opinie na temat biblioteki uczniowie chętnie wyrażają w bezpośrednich rozmowach. Ma to walor wywiadu nieautoryzowanego i pozwala na natychmiastową wręcz korektę działań. Wydaje się, iż pięcioletni okres pracy pozwala dopatrywać się pozytywnych efektów podjętych działań organizacyjnych i dydaktycznych. Ogólnoszkolna Pracownia Informacyjno-Dydaktyczna zorganizowana i pracująca w opisany powyżej sposób:

Jest miejscem współpracy pomiędzy nauczycielem, uczniem i środowiskiem informacji naukowej.
Wspiera umiejętności komunikacyjne uczniów poprzez, budowanie różnych płaszczyzn kontaktu.
Poprzez bliską współpracę z biblioteką uniwersytecką otwiera interesującą perspektywę dla zdobytych w szkole umiejętności.
Pokazuje „bibliotekę” jako zachęcający do zwiedzania skarbiec, okno na świat informacji. Miejsce nauki i odpoczynku.

[1] Czesław Łapicz: Decydenci i decyzje. W: Był sobie intelekt... Gimnazjum Akademickie w Toruniu – Absolwenci 2003 s. 17.

[2] Uchwała Senatu UMK z dnia 25 listopada 2003 r. w sprawie uprawnień absolwentów Gimnazjum i Liceum Akademickiego w Toruniu przy ubieganiu się o przyjęcie na studia w roku 2004/2005.

[3] Biblioteka Gimnazjum i Liceum Akademickiego http://www.bu.uni.torun.pl/gila.htm

[4] Porozumienie zawarte 24 sierpnia 1998 r. w Toruniu pomiędzy U MK oraz Gimnazjum Akademickim w celu porozumienia i wzajemnej pomocy i współpracy przy organizowaniu i prowadzeniu Biblioteki Gimnazjum Akademickiego (wydruk komputerowy)

[5] Renzulli J.: The enrichment triad model: a guide for developing defensible programs for the gifted and talented. Mansfield Center., CT: Creative Leaming Press. cyt. za: D. Sisk (1978): Creative Teaching of the Gifted. New York (1977).

[6] Mata Biblioteka '98, Jeżyk Software.

[7] Limont W. (1994) Synektyka a zdolności twórcze. s. 22-24.

[8] Kompetencje dydaktyczne i opiekuńczo-wychowawcze nauczycieli w zreformowanej szkole. Praca zespołowa pod redakcją Kazimierza Misiołka. Mysłowice 2000.

[9] M. Drzewiecki: Biblioteka i informacja w środowisku współczesnej szkoły. Warszawa 2001 s. 39-41.

Co w numerze?