Ustawa z dnia 15 lipca 2004 r. o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela[2] oraz rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 1 grudnia 2004 r. w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli wprowadziły kolejne zmiany w procedurze uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli.

Zgodnie z przepisem § 17 ww. rozporządzenia nauczyciele, którzy złożyli do kuratora oświaty wnioski o wszczęcie postępowania kwalifikacyjnego na stopień nauczyciela dyplomowanego do dnia 31 października 2004 r. zobligowani byli przedłożyć wraz z wnioskiem dokumentację dotyczącą wymagań określonych w §5 ust. 2a przygotowaną zgodnie z przepisami §7 ust. 4 „starego” rozporządzenia w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli (Dz. U. 2000 nr 70, poz. 825 ze zm.).

Natomiast nauczyciele, którzy wnioski o wszczęcie postępowania kwalifikacyjnego na stopień nauczyciela dyplomowanego składając do kuratora oświaty po dniu 31 października 2004 r., zobligowani są do przedłożenia wraz z wnioskiem dokumentacji dotyczącej spełnienia wymagań określonych w §8 ust. 2 i przygotowanej zgodnie z przepisami §9 ust. 4 „nowego” rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli, rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu (z 1 grudnia 2004 r.)[3].

Warunki nadania nauczycielowi mianowanemu kolejnego stopnia awansu zawodowego

Spełnienie wymagań kwalifikacyjnych określonych ustawą Karta Nauczyciela (art. 9 ust. 1-3 KN).
Odbycie stażu zakończonego pozytywną oceną dorobku zawodowego (art. 9c st. 6 KN).
Uzyskanie akceptacji komisji kwalifikacyjnej po dokonaniu analizy dorobku zawodowego nauczyciela i przeprowadzonej rozmowie (art. 9b ust. 1 KN), w czasie której nauczyciel odpowiada na pytania członków komisji, dotyczące wpływu zrealizowanych w czasie stażu działań i zadań na podniesienie poziomu jakości pracy szkoły (§12 rozporz.).

Staż nauczyciela mianowanego

Mianem stażu określa się okres zatrudnienia nauczyciela w wymiarze co najmniej 1/2obowiązkowego wymiaru zajęć, rozpoczętego i realizowanego w trybie i na zasadach określonych w przepisach dotyczących awansu zawodowego nauczycieli (art. 3 pkt 3 KN).
Nauczyciel mianowany może rozpocząć staż na stopień nauczyciela dyplomowanego po przepracowaniu w szkole co najmniej roku od dnia nadania poprzedniego stopnia awansu zawodowego (art. 9d ust. 4 KN).
Staż rozpoczyna się z początkiem roku szkolnego, nie później niż w ciągu 14 dni od dnia rozpoczęcia zajęć, na wniosek nauczyciela skierowany do dyrektora szkoły (art. 9d ust. 1 KN).
Jeżeli nauczyciel rozpocznie pracę w szkole po wyznaczonym terminie, czyli po 14 dniach od początku roku szkolnego, może rozpocząć staż dopiero od nowego roku szkolnego (KN art. 9d ust. 1 i 2 KN). Przepis ten obowiązuje też w przypadku dodatkowego stażu, który nauczyciel może odbyć, gdy ocena dorobku zawodowego jest negatywna lub gdy nauczyciel nie uzyska akceptacji komisji kwalifikacyjnej (art. 9d ust. 3 KN).
Staż na stopień nauczyciela dyplomowanego trwa 2 lata 9 miesięcy (art. 9c ust. 1 KN).
Nauczyciel mianowany może przerwać staż na swój wniosek w każdym czasie, ale ponowne rozpoczęcie stażu wiąże się z odbyciem go w pełnym wymiarze (art. 9d ust. 6 KN).
W przypadku nieobecności nauczyciela w pracy przez okres dłuższy niż miesiąc a krótszy niż rok, spowodowanej czasową niezdolnością do pracy wskutek choroby, zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy lub urlopem innym niż urlop wypoczynkowy, staż zostaje przedłużony o czas trwania tej nieobecności. Gdy nauczyciel jest nieobecny w pracy dłużej niż rok, musi odbyć staż w pełnym wymiarze (art. 9d ust. 5).
W okresie stażu nauczyciel realizuje własny plan rozwoju zawodowego zatwierdzony przez dyrektora (art. 9c ust. 3 KN), a następnie składa sprawozdanie z jego realizacji.

Plan rozwoju zawodowego i sprawozdanie z jego realizacji

Projekt planu rozwoju zawodowego nauczyciel mianowany dołącza do wniosku o rozpoczęcie stażu (§3 rozporz.).
Plan rozwoju zawodowego musi uwzględniać wymagania niezbędne, określone w rozporządzeniem w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego (art. 9c ust. 3 KN i §8 rozporz.), zawarte w powinnościach nauczyciela mianowanego.
W terminie 30 dni od dnia rozpoczęcia zajęć dyrektor szkoły zatwierdza projekt planu lub też zwraca go nauczycielowi, ze wskazaniem w formie pisemnej zmian, które należy wprowadzić (§3 rozporz.). Zmiany te nauczyciel zobowiązany jest wprowadzić niezwłocznie, zgodnie z zaleceniami dyrektora szkoły, i ponownie przedłożyć projekt dyrektorowi (art. 9d ust. 5 KN).
W czasie trwania stażu – w szczególnie uzasadnionych przypadkach – dyrektor szkoły może pisemnie zobowiązać nauczyciela do zmiany planu rozwoju zawodowego (§4 ust. 2 rozporz.).
W czasie stażu, za zgodą dyrektora szkoły, nauczyciel może również sam wprowadzać zmiany w planie rozwoju zawodowego (§4 ust. 3 rozporz.).
Sprawozdanie z realizacji planu rozwoju nauczyciel składa dyrektorowi szkoły w terminie 30 dni od dnia zakończenia stażu, ale chcąc dotrzymać terminów składania wniosków o postępowanie kwalifikacyjne należy pamiętać o tym, że dyrektor szkoły ma jeszcze 21 dni na dokonanie oceny dorobku zawodowego, od dnia złożenia przez nauczyciela sprawozdania za okres stażu (§4 ust. 4 rozporz.).

Ocena dorobku zawodowego

Ocena dorobku zawodowego może być negatywna i pozytywna. Sporządzana jest na piśmie wraz z uzasadnieniem i pouczeniem o możliwości wniesienia odwołania (art. 9c ust. 8 KN).
Dyrektor szkoły w terminie nie dłuższym niż 21 dni od dnia złożenia sprawozdania przez nauczyciela ustala ocenę dorobku zawodowego nauczyciela za okres stażu, po zasięgnięciu opinii rady rodziców i z uwzględnieniem stopnia realizacji planu rozwoju zawodowego (art. 9c ust. 6 i 7 KN).
Rada rodziców powinna przedstawić swój ą opinię w ciągu 14 dni od otrzymania zawiadomienia o dokonywanej ocenie dorobku. Niewywiązanie się z terminu nie wstrzymuje terminu dokonania oceny dorobku zawodowego nauczyciela (art. 9c ust. 7 KN).
Od oceny dorobku zawodowego nauczyciel może się odwołać w terminie 14 dni do organu sprawującego nadzór pedagogiczny, który rozpatruje odwołanie w ciągu 21 dni. Jeśli ww. organ nie dotrzyma terminu rozpatrzenia odwołania, nauczyciel może ubiegać się o akceptację komisji kwalifikacyjnej. Ocena ustalona przez organ sprawujący nadzór pedagogiczny jest ostateczna (art. 9c ust. 9 i 10 KN).
Gdy ostateczna ocena dorobku zawodowego nauczyciela jest negatywna, ponowna ocena może być dokonana po odbyciu przez nauczyciela (na jego wniosek i za zgodą dyrektora szkoły) jednego dodatkowego stażu w wymiarze 9 miesięcy (art. 9c ust. 11 KN), który rozpoczyna z początkiem roku szkolnego (nie później niż 14 dni od dnia rozpoczęcia zajęć).
Nauczyciel przedstawia dyrektorowi przygotowany wniosek o podjęcie postępowania kwalifikacyjnego wraz z obowiązującą dokumentacją i inną świadczącą o osiągnięciach zawodowych nauczyciela od dnia uzyskania stopnia nauczyciela mianowanego. Jeżeli wniosek lub dokumentacja nie spełni aj ą wymagań formalnych, dyrektor (lub później – właściwy organ nadający stopień awansu) wskazuje stwierdzone braki i wyznacza termin ich uzupełnienia (§9 i 11 rozporz. i art. 9c ust. 3a KN).

Wniosek o podjęcie postępowania kwalifikacyjnego

Wniosek o podjęcie postępowania kwalifikacyjnego nauczyciel składa we właściwym terenowo organie sprawującym nadzór pedagogiczny, wraz z dokumentacją potwierdzającą spełnienie wymagań niezbędnych do uzyskania stopnia nauczyciela dyplomowanego.
Termin złożenia wniosku nie uległ zmianie i wynosi 3 lata od dnia uzyskania pozytywnej oceny dorobku zawodowego za okres stażu. W przypadku niedotrzymania terminu nauczyciel musi odbyć staż ponownie, w pełnym wymiarze (art. 9d ust. 7 KN).
Jeżeli wniosek o postępowanie kwalifikacyjne wraz z dokumentacją zostaną złożone przez nauczyciela do 30 VI, to właściwy organ wydaje decyzję o nadaniu lub odmowie nadania stopnia awansu zawodowego w terminie do 31 sierpnia danego roku. Jeśli wniosek zostanie złożony do dnia 31 października – rozpatrzenie wniosku i wydanie decyzji o nadaniu lub odmowie nadania stopnia awansu zawodowego następuje w terminie do dnia 31 grudnia danego roku (art. 9b ust. 3 i 3a KN).

Komisja kwalifikacyjna

W skład komisji kwalifikacyjnej powołanej przez organ sprawujący nadzór pedagogiczny wchodzą: przedstawiciel organu sprawującego nadzór pedagogiczny (w roli przewodniczącego); dyrektor szkoły; trzej eksperci z listy ekspertów o specjalności zawodowej odpowiadającej typowi i rodzajowi szkoły, w której nauczyciel jest zatrudniony, oraz specjalności zawodowej nauczyciela; przedstawiciel wskazanego we wniosku związku zawodowego, wskazany przez właściwy organ statutowy związku (na wniosek nauczyciela); w charakterze obserwatora (o ile nie wchodzi w skład komisji) może brać także udział przedstawiciel organu prowadzącego szkołę i organu sprawującego nadzór pedagogiczny (art. 9g ust. 3-5a KN i §10 rozporz.).
Przed posiedzeniem komisji organ nadający stopień awansu zawodowego przeprowadza analizę formalną wniosku i dokumentacji. Jeżeli nie spełniają one wymagań formalnych organ ten wskazuje szczegółowo braki i wyznacza termin ich uzupełnienia (§11 rozporz.).
O terminie i miejscu posiedzenia komisji nauczyciel zostaje powiadomiony na co najmniej 14 dni przed datą posiedzenia (§ 11 rozporz.).
Komisja kwalifikacyjna analizuje dorobek zawodowy nauczyciela na podstawie przedłożonej dokumentacji oraz na podstawie przeprowadzonej rozmowy, w czasie której nauczyciel odpowiada na pytania członków komisji dotyczące wpływu zrealizowanych w czasie stażu zadań i działań na podniesienie jakości pracy szkoły, w której nauczyciel odbywał staż (§12 rozporz.).
Komisja podejmuje rozstrzygnięcia w obecności co najmniej 2/3 składu członków i ocenia spełnianie przez nauczyciela wymagań niezbędnych. Jeśli średnia arytmetyczna przyznawanych przez członków komisji punktów (w skali 0-10) wynosi 7, to nauczyciel uzyskuje akceptację komisji kwalifikacyjnej i zaświadczenie o uzyskaniu akceptacji (§13 rozporz.).
Gdy decyzja o nadaniu stopnia awansu jest ostateczna, dokumentacja potwierdzająca spełnienie wymagań niezbędnych zostaje zwrócona nauczycielowi, na jego wniosek (§ 14 rozporz.).
Nauczyciel, który nie uzyska akceptacji komisji, może złożyć ponownie wniosek o podjęcie postępowania kwalifikacyjnego po odbyciu dodatkowego 9-miesięcznego stażu (na wniosek złożony do dyrektora szkoły i za jego zgodą). Gdy nauczyciel . powtórnie nie uzyska akceptacji komisji, zobowiązany jest przed kolejnym ubieganiem się o akceptację komisji do odbycia stażu w pełnym wymiarze, tj. 2 lata 9 miesięcy (art. 9g ust. 8 KN).

Planowanie rozwoju zawodowego

Nauczyciel w czasie stażu spełnia powinności określone w rozporządzeniu w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego i realizuje własny plan rozwoju zawodowego zatwierdzony przez dyrektora, uwzględniający wymagania niezbędne do uzyskania stopnia awansu zawodowego.

Forma redakcyjna planu jest autonomicznym wyborem nauczyciela. Przepisy nie precyzują, jaką konstrukcję redakcyjną powinien mieć plan, należy go jednak skonstruować, uwzględniając specyfikę typu i rodzaju szkoły, w której nauczyciel odbywa staż oraz w ten sposób, aby plan był możliwy do realizacji i aby uwzględnione w nim zostały wymagania niezbędne do uzyskania stopnia nauczyciela dyplomowanego.

Uwaga: Tabelaryczny układ planu jest najbardziej komunikatywny i ułatwia systematyczną samokontrolę.

Swoje działania w czasie stażu należy zatem szczegółowo zaplanować:

po zapoznaniu się z przepisami obowiązującego prawa i po dokładnej analizie powinności oraz zawierających się w nich wymagań niezbędnych, jakim należy sprostać;
po dokonaniu jasnej i rzeczowej analizy specyfiki, potrzeb i dokumentów szkoły oraz własnych możliwości, wiedzy i umiejętności, sfer wymagających doskonalenia;
z określeniem celów działań oraz zadań sprzyjających rozwojowi nauczyciela i szkoły, a co za tym idzie – podniesieniu jakości pracy szkoły, form realizacji zadań, efektów, osób wspierających, terminów realizacji (precyzyjne rozłożenie działań w czasie pozwala na ich realizację w określonym terminie);
tak, by można dokonywać ewentualnych weryfikacji planu (rubryka „uwagi”);

Propozycja rubryk szczegółowo opracowanego planu[4]:

Powinności nauczyciela w czasie stażu, czyli zadania i działania, które nauczyciel powinien w szczególności realizować w czasie stażu.
Wymagania niezbędne do uzyskania stopnia nauczyciela dyplomowanego, przypisane do odpowiednich powinności.
Cele działań.
Zadania, działania zaplanowane w czasie stażu oraz formy ich realizacji
Przewidywane efekty.
Terminy realizacji.
Osoby wspierające.
Uwagi.

Powinności nauczyciela mianowanego w czasie stażu

Powinności nauczyciela mianowanego określa §8 ust. 1 pkt. 1-3 rozporządzenia.

Podejmowanie działań mających na celu doskonalenie warsztatu i metod pracy, w tym doskonalenie umiejętności stosowania technologii informacyjnej i komunikacyjnej.
Realizowanie zadań służących podniesieniu jakości pracy szkoły.
Pogłębianie wiedzy i umiejętności służących własnemu rozwojowi oraz podniesieniu jakości pracy szkoły, samodzielnie lub przez udział w różnych formach kształcenia ustawicznego - z uwzględnieniem specyfiki typu i rodzaju szkoły, w której nauczyciel odbywa staż.

Nauczyciel, wypełniając powinności, nabywa umiejętności będące warunkiem spełnienia wymagań niezbędnych do uzyskania stopnia awansu. W obrębie jednej powinności mogą się mieścić umiejętności określone w kilku wymaganiach niezbędnych – np. jedną z powinności nauczyciela mianowanego jest podejmowanie działań mających na celu doskonalenie warsztatu i metod pracy, co wiąże się ze spełnieniem wymagań w zakresie np. umiejętności dzielenia się wiedzą i doświadczeniem, uzyskania pozytywnych efektów w pracy dydaktycznej, wychowawczej lub opiekuńczej czy też opracowania i wdrożenia programu działań itd. Dlatego pożądane jest, by już na etapie planowania i konstruowania planu rozwoju zawodowego wypisać w tabeli powinności, przyporządkować do nich wymagania niezbędne do uzyskania stopnia awansu i dopiero wówczas dopisać do wymagań odpowiednie działania.

Wymagania niezbędne do uzyskania stopnia nauczyciela dyplomowanego

Wymagania niezbędne do uzyskania stopnia nauczyciela dyplomowanego określa §8 ust. 2 pkt. 1-5.

Uzyskanie pozytywnych efektów w pracy dydaktycznej, wychowawczej lub opiekuńczej na skutek wdrożenia działań mających na celu doskonalenie pracy własnej i podniesienie jakości pracy szkoły.
Wykorzystywanie w pracy technologii informacyjnej i komunikacyjnej.
Umiejętność dzielenia się wiedzą i doświadczeniem z innymi nauczycielami, w tym przez prowadzenie otwartych zajęć, w szczególności dla nauczycieli stażystów i nauczycieli kontraktowych, prowadzenie zajęć dla nauczycieli w ramach wewnątrzszkolnego doskonalenia zawodowego lub innych zajęć.
Realizację co najmniej trzech z następujących zadań:

opracowanie i wdrożenie programu działań edukacyjnych, wychowawczych, opiekuńczych lub innych związanych odpowiednio z oświatą, pomocą społeczną lub postępowaniem w sprawach nieletnich,

wykonywanie zadań doradcy metodycznego, egzaminatora okręgowej komisji egzaminacyjnej, eksperta komisji kwalifikacyjnej lub egzaminacyjnej dla nauczycieli ubiegających się o awans zawodowy, rzeczoznawcy do spraw programów nauczania, programów wychowania przedszkolnego, podręczników lub środków dydaktycznych,

poszerzenie zakresu działań szkoły, w szczególności dotyczących zadań dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych,

uzyskanie umiejętności posługiwania się językiem obcym na poziomie zaawansowanym,

wykonywanie zadań na rzecz oświaty, pomocy społecznej lub postępowania w sprawach nieletnich we współpracy z innymi osobami, instytucjami samorządowymi lub innymi podmiotami,

Uzyskanie innych znaczących osiągnięć w pracy zawodowej. Umiejętność rozpoznawania i rozwiązywania problemów edukacyjnych, wychowawczych lub innych, z uwzględnieniem specyfiki typu i rodzaju szkoły, w której nauczyciel jest zatrudniony.

Dokumentacja działań

Z powinności obejmujących wymagania niezbędne do uzyskania stopnia awansu nauczyciel „rozlicza się”, składając u dyrektora sprawozdanie za okres stażu.

Należy systematycznie dokumentować realizację zadań ujętych w planie rozwoju zawodowego i gromadzić dokumenty poświadczające podjęte działania, wypracowane w czasie stażu dokumenty itp. (np. w teczce stażu nauczyciela przechowywanej u dyrektora).

Systematyczne dokumentowanie działań w okresie stażu:

ułatwi dyrektorowi zbieranie informacji o realizacji przez nauczyciela zadań wynikających z jego planu rozwoju zawodowego oraz o efektach realizowanych przez nauczyciela działań,
pozwoli nauczycielowi na sporządzenie sprawozdania za okres stażu i opracowanie wymaganej dokumentacji w celu przedłożenia komisji kwalifikacyjnej.

Pamiętać trzeba również, że w dokumentacji dla komisji, potwierdzającej spełnienie wymagań niezbędnych nie mogą się znaleźć zaświadczenia i dokumenty wynikające z planu rozwoju zawodowego lub ze sprawozdania za okres stażu (§9 ust. 4 p. 5 rozporz).

Sprawozdanie za okres stażu:

Powinno być opracowane na zasadach ogólnie przyjętych dla sprawozdawczości opisowej; musi zatem być jasną, rzetelną i zwięzłą relacją z przebiegu i realizacji działań podjętych w czasie stażu.
Powinno w sposób zwięzły i czytelny informować o stopniu wykonania zaplanowanych zadań, o zmianach dokonanych w trakcie realizacji (np. przesunięcie terminu realizacji), o modyfikacjach i ich przyczynach, o realizacji zadań dodatkowych nie ujętych w planie wraz z uzasadnieniem podjęcia działań.
Powinno ukazać zmiany, jakie zaszły w pracy zawodowej nauczyciela w wyniku podjętych w czasie stażu działań, czyli efekty oddziaływań, podjętych inicjatyw, ich wpływu na podniesienie jakości pracy szkoły, na rozwój własny nauczyciela, jego warsztat i metody pracy.
Powinno zawierać wnioski ukierunkowujące pracę na przyszłość.
Musi mieć adnotację, kto opracował sprawozdanie, i własnoręczny podpis nauczyciela.

Dobrze skonstruowane sprawozdanie świadczy o umiejętnościach:

obserwacji, zarówno samych wydarzeń jak i okoliczności im towarzyszących,
obiektywnego, rzetelnego i zgodnego z chronologią relacjonowania przebiegu działań,
selekcji faktów, wyboru wydarzeń naprawdę istotnych,
komentowania wartościującego, oceny własnych działań.

Przydatne przy pisaniu sprawozdania za okres stażu są adnotacje ujęte w planie rozwoju w rubryce „Uwagi”, jeśli były one nanoszone sukcesywnie w czasie trwania stażu.

Oprócz sprawozdania za okres stażu nauczyciel ma obowiązek udokumentowania spełnienia wymagań niezbędnych do uzyskania stopnia nauczyciela dyplomowanego. Formy przedstawienia dokumentacji potwierdzającej spełnianie wymagań określa §9 ust. 4 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu.

Forma dokumentacji potwierdzającej spełnienie wymagań (§9 ust. 4 rozporz.)

Opis i analiza realizacji wymagań, o których mowa w §8 ust. 2 pkt. 1-3 rozporządzenia, ze wskazaniem w szczególności wpływu podejmowanych działań na podniesienie jakości realizowanego w szkole procesu dydaktyczno-wychowawczego..
Sprawozdanie z realizacji wybranych zadań, o których mowa w §8 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia (należy wybrać minimum trzy zadania z sześciu możliwych, lit. a-f), oraz uzyskanych efektów.
Dyplomy lub świadectwa potwierdzające zaawansowaną znajomość języka obcego – w przypadku realizacji zadania, o którym mowa w §8 ust. 2 pkt 4 lit. D rozporządzenia.
Opis i analizy co najmniej dwóch przypadków rozpoznawania i rozwiązywania problemów edukacyjnych, wychowawczych lub innych, z uwzględnieniem specyfiki typu i rodzaju szkoły, w której nauczyciel jest zatrudniony.
Zaświadczenia i inne dokumenty potwierdzające pełnienie funkcji, prowadzenie działań lub wykonywanie zadań związanych ze spełnianiem wymagań określonych w §8 ust. 2 rozporządzenia, jeżeli nie wynika to z planu rozwoju zawodowego i sprawozdania z jego realizacji.

Należy przestrzegać powyższego zapisu, z którego wynika, że jako potwierdzenie spełnienia wymagań załączyć można tylko takie zaświadczenia i materiały, które poświadczają działania, zadania nie ujęte w planie rozwoju zawodowego, wykonane ponad plan i nie ujęte w sprawozdaniu za okres stażu, wykonane przed stażem lub po jego zakończeniu, tj. do czasu złożenia wniosku.

§8 ust. 2 Wymagania niezbędne do uzyskania stopnia awansu na stopień nauczyciela dyplomowanego	Forma dokumentowania działań oraz przykładowe działania nauczyciela, które można przypisać do określonego rozporządzeniem wymagania
1) uzyskanie pozytywnych efektów w pracy dydaktycznej, wychowawczej lub opiekuńczej w wyniku wdrożenia działań mających na celu doskonalenie pracy własnej i podniesienie jakości pracy szkoły.	Forma: Opis i analiza realizacji wymagań, ze wskazaniem w szczególności wpływu podejmowanych działań na podniesienie jakości realizowanego w szkole procesu dydaktyczno-wychowawczego. Powinien to być więc opis opracowania, organizacji i wdrożenia działań ukierunkowanych na doskonalenie pracy nauczyciela i szkoły, realizacji podjętych działań (tło, okoliczności, analiza przyczyn, napotykanych trudności, opis działań, ich przebieg, pozytywne efekty) wraz z wynikami ewaluacji i określeniem stopnia wpływu na podniesienie jakości pracy własnej i szkoły. Przykładowe działania, które można przypisać do tego punktu, opisać je i dokonać ich analizy: ■ opracowanie i wdrożenie kilkuletniego programu rozwoju (np. programu komputeryzacji biblioteki), wypływającego ze strategii rozwoju szkoły, ■ przystąpienie do programu „Multimedialne Centrum Informacji w bibliotece szkolnej”, otrzymanie pracowni i organizacja centrum multimedialnego w bibliotece; wdrożenie koncepcji wykorzystania centrum, ■ opracowanie i wdrożenie przedmiotowego systemu oceniania postępów uczniów na zajęciach ze ścieżki edukacyjnej wraz z zestawem wymagań na poszczególne stopnie szkolne, ■ opracowanie wizji, misji biblioteki, modelu użytkownika informacji oraz wdrożenie do systemu oceniania zestawu umiejętności kluczowych obowiązujących absolwenta na danym poziomie nauczania, ■ opracowanie i wykorzystywanie na zajęciach zestawu pomocy dydaktycznych, ■ opracowanie zestawu technik i narzędzi diagnostycznych, diagnozowanie wybranych obszarów działalności biblioteki i wdrożenie działań naprawczych, ■ opracowanie i wdrożenie strategii promowania biblioteki w środowisku, ■ opracowanie i wdrożenie koncepcji pozyskiwania sponsorów dla szkoły, ■ wdrożenie metod aktywizujących na zajęciach czytelniczych i medialnych, ■ wdrożenie koncepcji pracy z zespołem asystentów bibliotecznych, ■ udział w formach doskonalenia zawodowego i wykorzystanie nabytej wiedzy i umiejętności w praktyce, efekty działań, ■ inne.
2) wykorzystywanie w pracy technologii informacyjnej i komunikacyjnej;	Forma: Opis i analiza realizacji wymagań, ze wskazaniem w szczególności wpływu podejmowanych działań na podniesienie jakości realizowanego w szkole procesu dydaktyczno-wychowawczego. Przykładowe działania, które można przypisać do tego punktu, opisać je i dokonać ich analizy: ■ komputeryzacja prac bibliotecznych, ■ wykorzystanie techniki komputerowej na lekcjach, zajęciach pozalekcyjnych, ■ przeprowadzenie cyklu lekcji z wykorzystaniem współczesnych mediów, zbiorów multimedialnych, techniki komputerowej, zasobów internetowych, komunikacji drogą elektroniczną, ■ wykorzystanie internetu w pracy dydaktycznej jako źródła cennych informacji; śledzenie stron internetowych o tematyce pedagogicznej, gromadzenie informacji tematycznych, ■ wykorzystanie komputera do przygotowania sprawdzianów, rozkładów materiału, scenariuszy imprez, folderów, pomocy dydaktycznych i in., ■ tworzenie elektronicznych i tradycyjnych baz danych, ■ opracowanie strony internetowej, ■ opracowanie własnego programu komputerowego, ■ wykorzystywanie w pracy narzędzi typu: aparat fotograficzny, mikrofon, kamera i in., ■ inne.
3) umiejętność dzielenia się wiedzą i doświadczeniem z innymi nauczycielami, w tym przez prowadzenie otwartych zajęć, w szczególno-	Forma: Opis i analiza realizacji wymagań, ze wskazaniem w szczególności wpływu podejmowanych działań na podniesienie jakości realizowanego w szkole procesu dydaktyczno-wychowawczego. Przykładowe działania, które można przypisać do tego punktu, opisać je i dokonać ich analizy: • aktywna praca w zespołach przedmiotowych, wychowawczych lub problemowych (Warto opracować zespołowo harmonogram spotkań, tematykę zajęć, ustalić, kto je poprowadzi, kto wygłosi referat itd.), • poprowadzenie posiedzenia szkoleniowego rady pedagogicznej,
ści dla nauczycieli stażystów i nauczycieli kontraktowych, prowadzenie zajęć dla nauczycieli w ramach we- wnątrzszkolnego doskonalenia zawodowego lub innych zajęć;	■ lekcje otwarte, koleżeńskie, sesje, warsztaty, ■ opracowanie wraz z zespołem międzyprzedmiotowym programu ścieżki edukacyjnej, ■ opieka nad studentem-praktykantem, ■ współpraca przy tworzeniu programu wychowawczego szkoły, systemu oceniania, regulaminów szkolnych, ■ wydawanie Biblioteczki Metodycznej, w której kolejne zeszyty byłyby tworzone przez samych nauczycieli, ■ praca w Klubie Twórczego Nauczyciela, ■ praca związana z pełnieniem funkcji opiekuna stażu, ■ wystąpienia na posiedzeniach rady pedagogicznej, rady szkoły, zespołów samokształceniowych, ■ działania wynikające z pełnienia roli lidera zespołu przedmiotowego, ■ działania związane z opracowaniem autorskich materiałów i udostępnianiem ich do wykorzystania przez inne osoby, ■ prowadzenia zajęć dla nauczycieli innych placówek, ■ działania dotyczące upowszechniania ciekawych rozwiązań, pomysłów, informacji dotyczących pracy dydaktycznej, wychowawczej, opiekuńczej, terapeutycznej, upowszechniania literatury pedagogicznej w niekonwencjonalnych formach, ■ prowadzenie szkoleń np. z zakresu BHP (przy odpowiednich kwalifikacjach), ■ opracowanie i realizacja harmonogramu działań w ramach WDN, ■ współautorstwo w opracowaniu SSO, ■ prelekcje na spotkaniach z rodzicami, ■ imprezy, spotkania z udziałem rodziców, nauczycieli, władz, ■ prace zlecone przez organy prowadzące, nadzorujące oraz praca w komisjach, ■ promocja szkoły i biblioteki - prowadzenie kroniki, opracowanie i rozpowszechnianie encyklopedii szkoły, monografii, folderu, informatora, ■ publikacje zwarte, w prasie metodycznej, w internecie na stronach edukacyjnych, rozpowszechniane w innej formie (cele opracowania, przyczyny doboru tematu, związek z wykonywaną pracą, zarys treści, tytuły, sposób prezentacji – kiedy, w jakim wydawnictwie lub portalu edukacyjnym; wygłoszenie – miejsce, słuchacze; przekazanie do biblioteki szkolnej – wpis do kartoteki zagadnieniowej, inna forma – np. strona internetowa, folder, monografia, gazeta szkolna itd.), ■ inne.
4) realizację co najmniej trzech z następujących zadań: ■ opracowanie i wdrożenie programu działań edukacyjnych, wychowawczych, opiekuńczych lub innych związanych odpowiednio z oświatą, pomocą społeczną lub postępowaniem w sprawach nieletnich, ■ wykonywanie zadań doradcy metodycznego, egzaminatora okręgowej komisji egzaminacyjnej, eksperta komisji kwalifikacyjnej lub egzaminacyjnej dla nauczycieli ubiegających się o awans zawodowy, rzeczoznawcy do spraw programów nauczania, programów wychowania przedszkolnego, podręczników lub środków dydaktycznych, konsultanta CEA – w przypadku nauczycieli szkół artystycznych, ■ poszerzenie zakresu działań szkoły, w szczególności dotyczących zadań dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych, ■ uzyskanie umiejętności posługiwania się językiem obcym na poziomie zaawansowanym, a w przypadku nauczycieli języków obcych – uzyskanie umiejętności posługiwania się drugim językiem obcym na poziomie zaawansowanym, ■ wykonywanie zadań na rzecz oświaty, pomocy społecznej lub postępowania w sprawach nieletnich we współpracy z innymi osobami, instytucjami samorządowymi lub innymi podmiotami, ■ uzyskanie innych znaczących osiągnięć w pracy zawodowej;	Forma: Sprawozdanie z realizacji zadania oraz uzyskanych efektów. (zgodnie z regułami sprawozdawczości, czyli opisem przyczyn podjęcia prac nad danym programem, sposobu jego opracowania, wdrożenia, jego realizacji, ewaluacji, wprowadzania zmian; sprawozdanie kończymy wnioskami) Forma: Sprawozdanie z realizacji zadania oraz uzyskanych efektów. Przykładowe działania, które można przypisać do tego punktu i sporządzić sprawozdanie z ich realizacji i uzyskanych efektów: • opracowanie i wdrożenie programów: • autorskich, innowacyjnych, wychowawczych, • pomocy społecznej, zwalczania agresji, • pracy metodą projektu, • rozwoju biblioteki, szkoły, • realizacji ścieżek edukacyjnych, • działań klubu, kółka, stowarzyszenia, • współpracy z instytucjami działającymi na rzecz pomocy społecznej i profilaktyki, • rozwijania przedsiębiorczości w szkole, • rozwijania postaw twórczych, • programu monitoringu i ewaluacji realizacji ścieżek międzyprzedmiotowych, • inne. Forma: Sprawozdanie z realizacji zadania oraz uzyskanych efektów. Sprawozdanie z opisem konkretnych działań zrealizowanych w trakcie pełnienia danej funkcji, wykorzystania zdobytych umiejętności i efektów podejmowanych działań. Forma: Sprawozdanie z realizacji zadania oraz uzyskanych efektów. Przykładowe działania, które można przypisać do tego punktu i sporządzić sprawozdanie z ich realizacji i uzyskanych efektów: ■ prowadzenie kół zainteresowań, zajęć pozalekcyjnych, warsztatowych, klubów i in., ■ cykliczna praca metodą projektu edukacyjnego, ■ powołanie i prowadzenie stowarzyszenia miłośników książki, ■ udział w akcjach, imprezach ogólnopolskich, regionalnych, wojewódzkich, miejskich, i in., ■ zajęcia integracyjne, biblioterapeutyczne, profilaktyczne i in., ■ innowacje pedagogiczne, ■ zielone szkoły, ■ cykl wycieczek tematycznych, zajęć terenowych, innych wprowadzonych do planu szkoły, ■ inne. Forma: Sprawozdanie z realizacji zadania oraz uzyskanych efektów. Sprawozdanie opisem wykorzystania zdobytych umiejętności wraz z opisem działań podjętych po nabyciu tych umiejętności i efektów tych działań. Forma: Sprawozdanie z realizacji zadania oraz uzyskanych efektów. Przykładowe działania, które można przypisać do tego punktu i sporządzić sprawozdanie z ich realizacji i uzyskanych efektów: ■ organizacja pomocy dla uczniów, zbiórek, akcji charytatywnych, przy udziale innych osób, podmiotów, instytucji, ■ imprezy środowiskowe, przy udziale innych osób, podmiotów, instytucji, ■ organizacja i reorganizacja biblioteki, klasy, pracowni, przy udziale innych osób, podmiotów, instytucji, ■ organizacja wypoczynku (ferie, kolonie) wycieczek, przy udziale innych osób, podmiotów, instytucji, ■ organizacja koncertów, wystaw, spotkań autorskich, zespołów uczniowskich, klubów, ■ prowadzenie zajęć wyrównawczych, pozalekcyjnych, prowadzenie orientacji zawodowej, przy udziale innych osób, podmiotów, instytucji, ■ współudział w prowadzeniu pomiaru dydaktycznego, opracowaniu dokumentów szkoły, ■ działania podejmowane w ramach aktywnej współpracy z samorządami gmin, powiatów, instytucjami, organizacjami, stowarzyszeniami, ośrodkami, uczelniami, służbami miejskimi itp. działającymi na rzecz edukacji, pomocy społ., postępowania w sprawach nieletnich wraz z tekstami wypracowanych porozumień, programów itd. Forma: Sprawozdanie z realizacji zadania oraz uzyskanych efektów. Inne osiągnięcia nie ujęte wcześniej, kserokopie (potwierdzone) dokumentów o przyznaniu nagród KO, MENiS, innych znaczących.
5) umiejętność rozpoznawania i rozwiązywania problemów edukacyjnych, wychowawczych lub innych, z uwzględnieniem specyfiki typu i rodzaju szkoły, w której nauczyciel jest zatrudniony.	Forma: Opis i analiza co najmniej dwóch przypadków rozpoznania i rozwiązania problemów edukacyjnych, wychowawczych lub innych. Studium przypadku - to badanie prowadzone w oparciu o własne lub gotowe narzędzia badawcze. Celem (obiektem) badania mogą być: • uczeń, klasa, szkoła, • program nauczania, • wymagania edukacyjne, egzaminacyjne, • metody aktywizujące, • porównanie własnych działań z działaniami innych, skonfrontowanie praktyki z teorią, • rozwiązania strukturalno-organizacyjne w szkole, • duże przedsięwzięcia podejmowane dla celów oświaty, wychowania, pomocy społecznej, integracji środowisk itp., • porównanie osiągnięć (szkoły, klasy, ucznia) z osiągnięciami innych, z zamierzeniami, raportami z mierzenia jakości pracy, • inne.

Gdy nauczyciel ma już opracowaną pełną dokumentację stażu oraz dokumentację potwierdzającą spełnienie wymagań, może przystąpić do porządkowania w „teczce” dokumentacji załączanej do wniosku o podjęcie postępowania kwalifikacyjnego. Kolejność dokumentów ujęta jest w §9 ust. 1 rozporządzenia.

Dokumentacja załączona do wniosku o podjęcie postępowania kwalifikacyjnego obejmuje:

Dokumenty potwierdzające posiadane kwalifikacje zawodowe, a w przypadku nauczyciela mianowanego także akt nadania stopnia awansu zawodowego – oryginały lub poświadczone kopie.
Zaświadczenie dyrektora szkoły o wymiarze zatrudnienia nauczyciela oraz zajmowanym przez niego stanowisku w dniu wydania zaświadczenia oraz w okresie odbywania stażu (w przypadku nauczyciela, który w okresie odbywania stażu zmienił miejsce zatrudnienia, oraz nauczyciela zatrudnionego w kilku szkołach, w każdej w wymiarze niższym niż 1/2 obowiązującego wymiaru zajęć, łącznie w wymiarze co najmniej połowy obowiązującego wymiaru zajęć, należy załączyć zaświadczenia ze wszystkich szkół, w których nauczyciel był zatrudniony w okresie stażu, jeżeli zatrudnienia nie można udokumentować na podstawie świadectw pracy);
Zatwierdzony plan rozwoju zawodowego oraz sprawozdanie z jego realizacji;
Ocenę dorobku zawodowego za okres stażu, a w przypadku nauczyciela, który w okresie odbywania stażu zmienił miejsce zatrudnienia – także ocenę za okres stażu odbytego w poprzednim miejscu zatrudnienia;
Dokumentację potwierdzającą spełnianie wymagań określonych w §8 ust. 2.

Do wniosku o podjęcie postępowania kwalifikacyjnego nauczyciele mogą załączyć, poza wymienioną dokumentacją, inną dokumentację świadczącą o ich osiągnięciach zawodowych (§9 ust. 3 rozporz.). Mogą ją stanowić np.:

Nagrody dyrektora szkoły lub organu prowadzącego,
Podziękowania za działalność w organizacjach działających na rzecz edukacji pomocy społecznej,
Potwierdzenia pełnienia funkcji w organizacjach młodzieżowych, instytucjach pozaszkolnych,
Potwierdzenia pracy w wolontariacie, w komisjach,
Wyróżnienia i nagrody w konkursach, prezentacjach artystycznych,
Potwierdzenia współpracy z instytucjami naukowymi, wydawnictwami, prasą lokalną.

Układ teczki

Proponuję pozostawić układ dotychczas stosowany.

Część A. Dokumenty potwierdzające posiadanie kwalifikacji zawodowych (wraz z zaświadczeniem dyrektora o wymiarze zatrudnienia i zajmowanym stanowisku).
Część B. Dokumenty związane z odbytym stażem zawodowym (zatwierdzony plan rozwoju zawodowego, sprawozdanie z jego realizacji i ocena dorobku zawodowego za okres stażu).
Część C. Dokumentacja potwierdzająca spełnienie wymagań niezbędnych określonych w §8 ust. 2.
Część D. Inna dokumentacja świadcząca o osiągnięciach zawodowych.

Do każdej z tych części sporządzamy stronę tytułową, spis treści, spis załączników.

Prezentacja przed komisją

Należy pamiętać o konieczności przygotowania się do autoprezentacji przed komisją kwalifikacyjną, która obecnie analizuje dorobek zawodowy nauczyciela na podstawie przedłożonej dokumentacji oraz na podstawie przeprowadzonej z nauczycielem rozmowy.

Rozmowa kwalifikacyjna, w czasie której nauczyciel odpowiada na pytania członków komisji dotyczące wpływu zrealizowanych w czasie stażu zadań i działań na podniesienie jakości pracy szkoły, w której nauczyciel odbywał staż, jest dla nauczyciela szansą na obronę „własnego dorobku zawodowego”, na wyjaśnienie wątpliwości, samodzielną ocenę podejmowanych działań i zaprezentowanie siebie jako nauczyciela dbającego o podniesienie jakości pracy szkoły.

Rozmowa ma dotyczyć wpływu zrealizowanych zadań na podniesienie jakości pracy szkoły, dlatego trzeba:

rzeczowo odpowiadać na pytania komisji (nie czytać z kartki!),
pochwalić się osiągnięciami,
uzasadnić wybór zadań, cel działań,
opowiedzieć o trudnościach i sposobach rozwiązywania problemów,
przedstawić własne refleksje, wnioski, ocenę działań,
wykazać, jakie korzyści z działań nauczyciela odniosła szkoła, uczniowie; udowodnić, że te działania wpłynęły na podniesienie poziomu pracy szkoły (co o tym świadczy),
wykazać, że pracowało się dla szkoły, a nie dla własnych ambicji.

Kluczami do sukcesu i efektywnej prezentacji przed komisją są:

Uzyskanie świadomości i wiedzy na temat:

przedmiotu prezentacji – co będę prezentować, co dla szkoły było najważniejsze z moich działań?

celu prezentacji – po co mam to zaprezentować?

sposobu prezentacji – w jaki sposób będę prezentować?

typu odbiorcy – komu mam zaprezentować własny dorobek zawodowy?

Systematyczna praca nad:

zaplanowaniem prezentacji, doborem treści,

sposobami prezentacji (przedstawianie, uzasadnianie, perswadowanie, przekonywanie, zainteresowanie słuchacza),

złagodzeniem stresu, sposobami radzenia sobie z nim,

nad własnym ciałem (postawa, mimika, głos, gestykulacja, kontakt werbalny i wzrokowy z odbiorcą).

Wyobrażenie sobie własnej prezentacji:

Kim jestem i do kogo będę mówić?

W jakim celu i co chcę przekazać, zaprezentować, czym się pochwalić?

Jak, w jakiej formie najlepiej to przekazać, by zainteresować słuchaczy i przekonać ich o słuszności, pozytywnych efektach działań?

Kiedy i gdzie będę się prezentować i ile będę mieć na to czasu?

Dodatkowe wskazówki:

Całość dokumentacji powinna być opracowana estetycznie, komputerowo, ułożona w kolejności zgodnej z rozporządzeniem.
Komisje sprawdzają obecnie zgodność zapisów i realizacji zadań wyszczególnionych w planie rozwoju zawodowego, sprawozdaniu za okres stażu i w ocenie dorobku zawodowego – należy więc sprawdzić zgodność tych zapisów przed złożeniem wniosku.
Całą dokumentację należy dokładnie przypisać do określonych wymagań, pamiętając o tym, że działanie czy zadanie przyporządkowane do danego wymagania nie może się powtórzyć w innym miejscu. Należy zatem zdecydować, w którym punkcie nasze działanie będzie bardziej zasadne i tam je umieścić.
Trzeba pamiętać, że każdy dokument stworzony przez nauczyciela musi być przez niego podpisany własnoręcznie (autoryzacja dokumentów), włącznie ze sporządzonymi opisami i sprawozdaniami z realizacji wymagań.
Nie należy dołączać żadnych załączników poświadczających działania ujęte w planie rozwoju zawodowego i w sprawozdaniu za okres stażu.
Wszystkie kopie dokumentów muszą być poświadczone za zgodność z oryginałem.
Należy przestrzegać obowiązującej formy dokumentowania określonych wymagań (opis i analiza, sprawozdanie).
Zaświadczenia, wyciągi z dokumentacji szkoły powinny być poświadczone przez dyrektora szkoły (w przypadku szkół zlikwidowanych – przez archiwistkę lub dyrektora szkoły, w której znajduje się archiwum), z adnotacją o źródle i miejscu przechowywania dokumentacji.

[1] Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 1 grudnia 2004 r. w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli. (Dz. U. nr 260, poz. 2593).

[2] Ustawa z dnia 15 lipca 2004r. o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 179, poz. 1845).

[3] Dokumentacja potwierdzająca spełnienie wymagań na stopień nauczyciela dyplomowanego [online] MENiS [Dostęp 11.01.05 r.]. Dostępny w internecie: http://www.menis.gov.pl/oswiata/awans/dokumentacja.php.

[4] Propozycja autorki zawiera niezbędne dla dyrektora szkoły i komisji informacje, a także ułatwia późniejszą sprawozdawczość i przygotowanie całej dokumentacji.

Co w numerze?