Scena 1.

Kasia, Michał i Ania siedzą na strychu i przeglądają papiery, zdjęcia i inne rzeczy, które mogą się tam znajdować.

Kasia: Wakacje u dziadków w Olsztynie, lepiej nie mogliśmy trafić.

Michał: A przecież poprawiłem tróję z matmy.

Kasia: Ale to ponoć nie jest kara! Ania: Mi też mama tłumaczyła, że przecież uwielbiam spędzać czas z babcią.

Kasia: Tylko zapomniała, że to było, jak mieliśmy sześć lat! Tutaj nawet trudno złapać jakiś zasięg.

Michał: A dziadek z babcią nie słyszeli o czymś takim jak łącze internetowe. Przecież my tu nie wytrzymamy dwóch dni. Nie mówiąc o dwóch tygodniach! I do tego leje.

Ania: A my siedzimy na tym starym strychu, którego tak się kiedyś baliśmy.

Darek: Hejka! Jesteście tam? Wasza babcia powiedziała, że przyjechaliście.

Michał: Darek? Dobrze, że przynajmniej ty tu jesteś!

Darek: Babcia wyrzuciła was z mieszkania, że siedzicie na tym zakurzonym strychu?

Kasia: Nie, z nudów… przeglądamy sobie starocie.

Michał: O, na przykład stare zdjęcia. Niektóre są śmieszne.

Ania: Patrz, to pewnie nasz pradziadek. Śmieszne wąsy.

Darek: I jaka postawa. Coś jest napisane na odwrocie: „Refren otworzy tajemnice artysty”. Bez sensu.

Ania: Hej, może to jakaś zagadka.

Michał: Daj spokój.

Ania: Nie, popatrzcie. Ten facet ze zdjęcia patrzy się bardzo zagadkowo, jakby chciał nam coś pokazać.

Michał: Anka, nie świruj. Ktoś sobie coś zanotował na zdjęciu i tyle.

Kasia: A może naprawdę to jakaś tajemnica do odkrycia? Pomyślmy, co to może znaczyć… „Refren otworzy tajemnice artysty”. Jakie tajemnice…

Michał: Co wy, dziewczyny! Naprawdę, dajcie spokój. Jakie tajemnice? Zapytaj jeszcze, jaki refren i jakiego artysty?

Kasia: Widzisz, sam się zainteresowałeś.

Darek: A może to jakiś kod. Przeczytajcie od końca do początku.

Ania: Artysty tajemnice otworzy refren. Nic to nie zmienia.

Kasia: A może pierwsze litery. Wiecie, tak jak w akrostychach.

Darek: W czym?

Kasia: W akrostychach, to takie wiersze, w których pierwsze litery wersów tworzą jakiś wyraz lub zdania. Sprawdź, co wychodzi z pierwszych liter.

Michał: „Refren otworzy tajemnice artysty” – wychodzi „ROTA”.

Ania: Rota! A nie mówiłam, to zagadka.

Michał: Nawet jeśli „Rota”, to co ci to mówi, bo mi nic.

Ania: Rotę napisała Maria Konopnicka. Nie pamiętasz? (Nuci): „Nie rzucim ziemi skąd nasz ród! Nie damy pogrześć mowy. Polski my naród, polski lud, Królewski szczep Piastowy. Nie damy, by nas gnębił wróg! Tak nam dopomóż Bóg! Tak nam dopomóż Bóg!”

Michał: Pamiętam, ale nadal niewiele mi to mówi.

Darek: Refren. Tam jest napisane, że to refren otworzy tajemnice. Refren to: „Tak nam dopomóż Bóg”, jeśli dobrze pamiętam.

Michał: Dobrze pamiętasz, ale ciągle pytam, co z tego?

Ania: Nie wiem… hmmm…. Ten gość ze zdjęcia siedzi przy jakimś stoliku? Może czyta Rotę?

Michał: Jasne, pewnie ją śpiewa!

Kasia: A może śpiewa i gra, popatrzcie, to nie stolik, to jakiś instrument.

Darek: Nawet nie jakiś, tylko ten, który stoi tam w rogu. Co to jest? Wygląda jak małe pianino.

Michał: To klawikord.

Ania: Brawo. Michał, nie spodziewałam się po tobie takiej wiedzy. Umiałbyś na tym zagrać?

Michał: Na tym, czyli na klawikordzie, pewnie już się nie da grać, pewnie stoi tu ze sto lat.

Kasia: Spróbuj zagrać Rotę.

Michał: A skąd ja niby mam wiedzieć, jak się gra Rotę. To, że trochę gram, nie znaczy, że potrafię zagrać wszystko. Musiałbym mieć jakieś nuty.

Darek: Założę się, że w necie znajdziemy. (Wyjmuje telefon i sprawdza). No i proszę. Są nuty. Proszę państwa, autor muzyki Feliks Nowowiejski! Spróbuj zagrać. Zobaczymy.

Michał: No dobra, mogę spróbować. Pokaż, zobaczymy, czy to stare pudło w ogóle potrafi wydać z siebie jeszcze jakieś dźwięki.

Gra zwrotkę i refren. Można użyć pianina lub innego instrumentu. Proponuję ustawić instrument za kulisami i tylko o nim mówić.

Ania: Popatrzcie! Tutaj coś się otworzyło!

Kasia: Gdzie?

Ania: Tutaj. I coś jest w środku. To koperta.

Darek: Pokaż! To list. Otwórz. Ania (czyta): „Do moich wnuków, a może nawet prawnuków”. To pewnie list tego gościa ze zdjęcia. Babcia na pewno będzie wiedziała, kim on był.

Michał: Ale czytaj najpierw, co napisał.

Ania: Czytam, czytam. Z boku sceny przy stole siada pradziadek i pisze list. W tle może rozbrzmiewać cicho melodia Roty. Pradziadek (mówi treść listu): Jeśli czytacie ten list, to znaczy, że odziedziczyliście po mnie talent do rozwiązywania zagadek. A jeśli nie jesteście moimi wnukami, to również gratuluję sprytu. Mam dwie pasje – zagadki i muzykę. A moją ulubioną muzyką jest ta tworzona przez Feliksa Nowowiejskiego. Zasługuje na to, żeby i przyszłe pokolenie ją poznały. Jeśli pierwsza zagadka wam się spodobała, może spróbujecie rozwiązać kolejne. Poznacie trochę i mnie, i moją wielką pasję.

Darek: Wow! Ale czad! Jakby jakiś duch z zaświatów do nas mówił.

Kasia: Nie przerywaj. Jest coś jeszcze?

Ania: Jest, słuchajcie.

Pradziadek: Zacznijmy więc zabawę. Kolejna wskazówka to data pierwszego wykonania Roty pod batutą Feliksa Nowowiejskiego. Wasz dziadek (lub pradziadek) Wiktor Makowski.

Michał: Darek, sprawdź kiedy wykonano Rotę po raz pierwszy. Darek (sprawdza w telefonie): To było w 500. rocznicę bitwy pod Grundwaldem, 15 lipca 1910 r. w Krakowie podczas odsłonięcia Pomnika Grunwaldzkiego.

Ania: No, dobra, tylko mnie to nic nie mówi. 15 lipca 1910 r., 500. rocznica bitwy pod Grunwaldem, ale co z tego? Mamy jakoś dodać te liczby czy co?

Scena 2.

Dobiega wołanie.

Babcia: Dzieci! Gdzie jesteście? Obiad!

Ania: Jesteśmy na strychu! Już idziemy.

Idą do Babci.

Babcia: Chodźcie, obiad czeka. Darek, zjesz z nami? Co wyście tam robili na strychu, pewnie jesteście cali z kurzu.

Kasia: Tak sobie szperaliśmy.

Babcia: I co? Wyszperaliście coś ciekawego?

Ania: No…

Michał: Właściwie to tak. Babciu, kim był facet z tego zdjęcia?

Babcia: Och! To mój dziadek Wiktor. Uwielbiałam go. A on uwielbiał Feliksa Nowowiejskiego. Miał bzika na jego punkcie. Wyobraźcie sobie, że dziadek, poza tym domem, zapisał mi w spadku specjalny zeszyt, w który gromadził wycinki z gazet o Felikie Nowowiejskim.

Kasia: Naprawdę? Możemy go zobaczyć.

Babcia: Naturalnie, mam go gdzieś tutaj. Chciałam go już nieraz wyrzucić, ale dziadek nalegał w testamencie, żeby przypadkiem tego nie robić. W sumie to taka miła pamiątka z tamtych lat. Dziadek i Feliks Nowowiejski żyli mniej więcej w tym samym czasie.

Michał: To musiało być wieki temu. Dziadek: Prawie zgadłeś. Dziadek urodził się w 1887 r., tutaj w Olsztynie, a Feliks Nowowiejski w 1877 r. w Barczewie, to niedaleko Olsztyna. Wtedy Barczewo nazywało się Wartemborg.

Darek: Było niemieckie. Dziadek: Zgadza się. Ale później rodzina Nowowiejskich przeprowadziła się do Olsztyna.

Darek: Chyba kojarzę taką tablicę pamiątkową na jednym z domów. Dziadek: Znowu masz rację.

Ania: Możemy już ten zeszyt?

Babcia: Tak, tak, oczywiście, proszę bardzo. Pooglądajcie sobie, ja pójdę do ogrodu. Babcia wychodzi.

Scena 3.

Propozycja prezentacji: można wyszukać w internecie zdjęcia Feliksa Nowowiejskiego oraz miejsc z nim związanych i przedstawić w formie prezentacji multimedialnej wyświetlonej w tle tej sceny na projektorze.

Michał: Pokaż, co tam jest?

Ania: Czekaj. Są wycinki z gazet. I są notatki, chyba dziadka.

Kasia: Czytaj od początku.

Ania: No co ty, za dużo tego. Tu są jakieś ciekawostki. „Feliks Nowowiejski skomponował swoją pierwszą suitę fortepianową w wieku 10 lat”.

Darek: Co? Ja do teraz mam problem, żeby zagrać gamę. Co za geniusz!

Ania: W 1898 r. otrzymał pierwszą nagrodę stowarzyszenia „The British Musician” na konkursie kompozytorskim w Londynie za utwór Pod sztandarem pokoju. Ale tu jest specjalny rozdział pod tytułem nagrody, i wierzcie mi, jest ich sporo. Jest też rozdział dzieła. Kilka jest podkreślonych.

Michał: Darek, wyszukaj no w tym swoim telefonie jakiś kawałek Nowowiejskiego.

Darek: Cha, cha… więc pradziadek osiągnął swój cel. Proszę bardzo, oto Legenda Bałtyku (muzyka w tle).

Michał: Cóż… może nie będzie na pierwszym miejscu na liście przebojów zetki, ale powiem wam, że jestem dumny z tego, że Polak skomponował taką muzykę.

Ania: I że był doceniony na całym świecie! A wiecie, że za swoje liczne dzieła religijne – w tym słynną Missa pro pace, czyli Mszę w intencji pokoju – Nowowiejski otrzymał w 1935 r. od papieża Piusa XI tytuł szambelana papieskiego.

Kasia: Dobra, później przejrzymy ten zeszyt dokładnie, a teraz sprawdź, czy jest coś o pierwszym wykonaniu Roty.

Ania: Racja. Już szukam. Jest! Jest zdjęcie, jest artykuł. Popatrzcie, ilu ludzi było na tym odsłonięciu pomnika Władysława Jagiełły!

Darek: W necie piszą, że było ponad 100 tysięcy Polaków, a Rotę wykonał 600-osobowy chór. Wyobrażacie sobie?! Chcecie posłuchać, jak ją śpiewali w 2010, w setną rocznicę odsłonięcia pomnika?

Michał: Dawaj. Fragment wykonania Roty można wyświetlić na projektorze: youtube.com/ watch?v=LMS7OQiyI84.

Kasia: No super, wszystko rozumiem, ale pamiętacie naszą wskazówkę?! Halo! Jest w tym zeszycie coś przy informacjach o Rocie z 1910?

Ania: Nie ma.

Michał: Pokaż. (Ogląda zeszyt). Wydaje mi się, że pod tym artykułem coś jest. Spróbuję trochę oderwać ten wycinek.

Ania: Tylko ostrożnie. Ta karta ma ponad sto lat!

Michał: Tak, coś tu jest. Chyba kolejny list!

Ania: Czytaj. Pojawia się postać Pradziadka i czyta z tyłu sceny list.

Pradziadek: Moi kochani. Cieszę się, że znaleźliście moją kolejną wskazówkę, mam nadzieję, że przeczytaliście moje pamiątki o Feliksie Nowowiejskim. To był naprawdę wielki kompozytor, organista, pedagog i dyrygent. Niemal cały muzyczny świat go znał. Dużo podróżował i zdobywał nagrody za granicą. I pomyśleć, że chodził sobie tutaj po Olsztynie. Tymi samymi chodnikami, którymi chodziłem ja, i tymi, którymi chodzicie wy. Później przeniósł się do Krakowa, a później jeszcze do Poznania. To były burzliwe czasy, wierzcie mi. Oby wam żyło się spokojniej niż nam. Ale nie o tym chciałem pisać. Pora na kolejną, ostatnią wskazówkę. Mój skarb (nie liczcie jednak na bogactwo i złoto, to MÓJ skarb) znajdziecie tam, gdzie spotkałem Feliksa Nowowiejskiego. Szukajcie syna marnotrawnego.

Kasia: To wszystko? Skąd mamy wiedzieć, gdzie dziadek spotkał Nowowiejskiego?

Ania: Zapytajmy babcię.

Scena 4.

Ania: Babciu, czy dziadek spotkał kiedyś Feliksa Nowowiejskiego?

Babcia: Oczywiście. I to nie raz. Feliks Nowowiejski był organistą w kościele w Olsztynie. Dziadek miał wtedy 10 czy 11 lat i był ministrantem. Już wtedy był zafascynowany Nowowiejskim, a gdy ten wyjechał, śledził wszystkie informacje, jakie docierały do naszego miasta.

Michał: Dzięki, babciu. Idziemy do kościoła. Dziadek: Do kościoła? Teraz? Co wyście znowu wymyślili?

Michał: Nic takiego, dziadku. Wrócimy wieczorem.

Scena 5.

W kościele.

Kasia: No i co?

Darek: W liście było o synu marnotrawnym. Nowowiejski skomponował taki utwór, oratorium Powrót syna marnotrawnego, otrzymał za nie nagrodę.

Michał: Ale chyba nie oczekujesz, że je zagram na kościelnych organach!

Ania: Wydaje mi się, że nie o muzykę chodzi tym razem, choć pewnie nie przez przypadek dziadek wybrał akurat to. Może poszukajmy obrazu.

Darek: Najlepiej z góry. Chodźmy na chór, jeśli dziadek spotkał Nowowiejskiego, który był wówczas organistą, to pewnie przy organach.

Kasia: A tutaj mamy obraz Powrót syna marnotrawnego. Dobrze, że jeszcze jest.

Michał: W kościołach rzadko robi się wielkie zmiany. Poszukajmy więc. (Zagląda za obraz). Niby nic tu nie ma… ale… Czekajcie… Chyba jedna cegła się rusza, spróbuję wyciągnąć. Jest jakaś dziura. Słuchajcie. Coś tu jest!

Darek: Wyciągnij!

Wyciąga niewielką paczkę.

Darek: Odpakuj! Co to?

Michał: Jakiś zeszyt. „Dzienniki Wiktora Makowskiego”. To pamiętnik dziadka!

Ania: Raczej dziennik. Super. Jest coś jeszcze?

Michał: Jest. To… nuty.

Kasia: Pokaż! To nuty podpisane… nie wierzę…. Feliks Nowowiejski.

Darek: Pokaż, pokaż! Naprawdę. Tak jest podpisane! Co z tym zrobimy?

Ania: Nie wiem, pokażemy babci. Pewnie trzeba będzie oddać do jakiegoś muzeum.

Darek: W Barczewie, tam, gdzie urodził się Nowowiejski, jest muzeum – Salon Muzyczny im. Feliksa Nowowiejskiego.

Kasia: Wiecie, dziadek miał rację. Trzeba pamiętać o wielkich Polakach.

Na środek wychodzi Pradziadek.

Pradziadek: Feliks Nowowiejski został ogłoszony patronem roku 2016. Był wielkim polskim kompozytorem, organistą – wirtuozem, dyrygentem, pedagogiem, publicystą, działaczem narodowym, organizatorem życia muzycznego. Trzeba o nim pamiętać i warto poznać jego życie i twórczość.

Co w numerze?