Internetowy słownik języka polskiego podpowiada nam, że komunikacja to m.in. przekazywanie i odbieranie informacji w bezpośrednim kontakcie z drugą osobą. A co, jeśli bezpośredni kontakt twarzą w twarz jest niemożliwy lub utrudniony? Przez pandemię borykaliśmy się właśnie z taką sytuacją, ale przecież nie oznacza to, że możemy zrezygnować ze spotkań z drugą osobą – trzeba tylko zmienić formułę i stworzyć nowe kanały przepływu.

Strona internetowa szkoły

Strona szkoły to pierwsze medium wykorzystywane przez nas do przekazywania informacji. W naszym przypadku jest to zakładka „Biblioteka”. Zamieszczamy tu głównie ogłoszenia i informacje o bieżących działaniach, a także relacje z ważniejszych wydarzeń. Dzięki temu strona stanowi również swoiste archiwum bibliotecznych aktywności.

Szkolny Facebook

Warto jednak zaznaczyć, że strona www to miejsce o typowo informatywnym charakterze, w którym komunikacja jest raczej jednostronna i trudno nawiązać relacje z odbiorcami. Zdecydowanie lepiej w tej roli sprawdza się szkolny Facebook. Tu również zamieszczamy bieżące informacje, ale ponieważ nie musimy korzystać z pomocy administratora, jak w przypadku strony www szkoły, pojawiają się one natychmiast. Dzięki licznikowi wyświetleń wiemy, do ilu odbiorców dotarł post, a reakcje pod wpisem wskazują na atrakcyjność zamieszczonych treści. Użytkownicy Facebooka często udostępniają nasze publikacje, dzięki czemu poszerza się ich zasięg, czasem nawet kilkunastokrotnie.

Zasięg na FB

Najlepszy wynik odnotował wpis o organizacji pomocy dla dotkniętych wojną, który miał też najwięcej (kilkanaście) udostępnień.

Najpopularniejsze posty:

dotyczą odbiorców osobiście (aktywności dzieci, wyniki konkursów itp.);
zawierają atrakcyjne fotografie, szczególnie gdy są na nich twarze, gdy odbiorcy mogą na zdjęciach rozpoznać siebie lub swoich bliskich;
wzbudzają emocje – obecnie jest to wszystko, co wiąże się z sytuacją w Ukrainie, ale zazwyczaj są to wszelkie wpisy motywujące do działania na rzecz innych.

FB sprawdza się również jako miejsce przekazywania wartościowych treści i propozycji kulturalnych, z których dzięki powszechnej dostępności korzystają całe rodziny naszych czytelników. Możemy dotrzeć nie tylko do uczniów uczących się stacjonarnie, ale również do tych przebywających na izolacjach i kwarantannach. A oto niektóre przykłady z naszego bibliotecznego podwórka:

„Inspirujący piątek” – pandemiczna inicjatywa (do której co jakiś czas wracamy) promująca czytelnictwo i wydarzenia kulturalne w postaci linków do legalnej, bezpłatnej, wartościowej kultury online dla dzieci i dorosłych (spektakli teatralnych, audio- i e-booków, filmów, jakościowych seriali, koncertów itd.). Cały czas odbieramy dziesiątki podziękowań!
„Zaczytany poniedziałek” – różnorodne zadania zdalne wykorzystujące np. Wordwall, Canvę, LearningApps, sketchnoting, wirtualne puzzle, rebusy online, Genially i wiele innych.
„IPeeN i już wiem!” – cykliczna, stała akcja polegająca na promocji materiałów IPN-u związanych z ważnymi rocznicami, postaciami, wydarzeniami najnowszej historii Polski, ze szczególnym naciskiem na historię Wielkopolski.
„Kto dziś świętuje?” – cykl informacyjny przybliżający postaci, których rocznice np. urodzin przypadają w danym dniu. Przypominamy krótko, kim były, i promujemy książki na ich temat (lub ich autorstwa) dostępne w naszej bibliotece.

Panie z biblioteki polecają, czyli o wpisach na FB i Instagramie dla początkujących

Podstawą dobrego wpisu są:

dobry obraz – fotografia czy grafika – jako pierwszy przykuwa uwagę. Warto poświęcić chwilę na obróbkę zdjęcia, nałożyć filtr, przygotować post np. w Canvie, złożyć krótki film czy animację;
aktualność – informacja powinna się pojawić natychmiast (a już na pewno tego samego dnia);
zwięzłość – komunikat w mediach społecznościowych nie powinien być długi (dłuższą treść ewentualnie można ukryć pod intrygującym nagłówkiem);
emocjonalność – warto dodać emotikony, które nadadzą wpisowi dodatkową wartość emocjonalną i podniosą atrakcyjność wizualną wpisu;
różnorodność – zarówno tematyki (np. wolontariat, wpis historyczny, zadanie konkursowe itp.), formy (film, animacja, zdjęcie, grafika itd.), jak i typu komunikatu (post, relacja, rolka, live);
integracja i symultaniczność – polecamy połączenie kont na Instagramie i Facebooku (można to zrobić poprzez Centrum kont) – dzięki temu jednym wpisem przekazujemy informację w dwóch miejscach.

Blog biblioteki

Blog biblioteki to miejsce, które szczególnie lubimy. Z założenia skierowany jest do innej grupy odbiorców, przede wszystkim bibliotekarzy i polonistów. Tu dzielimy się naszymi pomysłami, opisujemy ich realizację, udostępniamy materiały gotowe do wykorzystania podczas zajęć – scenariusze, karty pracy, arkusze konkursowe. Tworzenie bloga umożliwia nam samym refleksję nad zakończonymi projektami i analizę mocnych i słabych stron naszych poczynań.

Z naszego punktu widzenia blogi biblioteczne stanowią niszę, w której możemy się odnaleźć. W przeciwieństwie do blogów nauczycieli przedmiotowców, których sporo można znaleźć w sieci, tych bibliotecznych jest nadal niewiele. Warto dodać, że zasięg bloga zależy od jego promocji w mediach społecznościowych. Ze statystyk bloga wynika, że posty udostępniane na forach bibliotecznych odnotowały zdecydowanie więcej wejść. Dlatego jeszcze w tym roku mamy w planach założenie fanpage’a na Facebooku i Instagramie, do czego też gorąco zachęcamy wszystkich obecnych i przyszłych blogerów.

Blog Pań z biblioteki: przykłady działań.

Kanał na YouTubie

To kolejny sposób dotarcia do odbiorcy, niezwykle dla niego atrakcyjny, ale także nam sprawiający wiele radości (szczegóły w kolejnym artykule).

Wykorzystujemy film do realizacji wirtualnych imprez szkolnych, przedstawień teatralnych, czytania performatywnego („Poranna kawa poetycka”, „Jasełka: osobno, a jednak razem”). Wzorując się na pomysłach youtuberów, otwieramy przesyłki z zakupionymi książkami, nagrodami zdobytymi w konkursach, darami od przyjaciół biblioteki. Nagrywamy wideoklipy i lipduby promujące czytelnictwo i prezentujące jego zalety. Uzyskawszy zgodę na wykorzystanie utworu Tak smakuje życie zespołu Enej, przygotowałyśmy z uczniami energetyczny flashmob „Tak smakuje książka!”. W formie krótkich filmików i animacji prezentujemy także ofertę czytelniczą i serie literackie atrakcyjne dla uczniów („Książka na receptę” i „Książka dla każdego”).

Krótki barwny film to również niebanalna forma przedstawienia prac uczniów nadesłanych na biblioteczne konkursy, szczególnie gdy tradycyjna wystawa nie wchodzi w grę w sytuacji obostrzeń sanitarnych. W ten sposób zaprezentowałyśmy prace nadesłane na konkursy fotograficzne „Żywa okładka” oraz „Sleeveface”, a także efekty projektu „Z książką mi do twarzy”. Film daje też możliwość przygotowania wirtualnego spaceru po szkole czy bibliotece. Nasze filmy umieszczamy na kanale YouTube jako niepubliczne, co wprawdzie ogranicza ich zasięg, ale zapewnia większe bezpieczeństwo, dając pewność, że dostęp do materiału mają tylko osoby, które otrzymają link.

Wszystkie te „wirtualne” spotkania sprzyjają utrzymaniu więzi z czytelnikiem, dają szansę – czasami jedyną (przecież liczy się tylko telefon!) – na dotarcie do młodego odbiorcy, na zachęcenie go do odwiedzenia biblioteki także w realu. I chociaż ta forma komunikacji jest bardziej praco- i czasochłonna niż inne (przygotowanie, nagranie, a zwłaszcza montaż to wiele godzin pracy), uważamy, że naprawdę warto! Co istotne, do pracy z filmem możemy zaangażować innych, przez co nie tylko prezentujemy gotowy produkt, ale też włączamy naszych odbiorców w proces tworzenia. Dobrym przykładem są powstałe podczas pandemii wirtualne apele i akademie, stanowiące wspólne dzieło uczniów, nauczycieli, absolwentów rodziców i pracowników szkoły.

Formularze Google

Formularze Google to bardzo wygodna forma komunikacji, z której korzystamy przy różnych okazjach, a szczególnie przyjmując zgłoszenia na akcje wolontariackie. Formularze dają wiele możliwości zbierania informacji, ustalania dogodnego terminu, przygotowania arkusza konkursowego, a nawet popularnego ostatnio escape roomu.

Ankieta w formularzu Google dotycząca wolontariuszy.

Zadziwia nas szybkość odpowiedzi na skierowane tą drogą zapytanie, ale nie tylko czas reakcji jest zaletą tej formy. Dzięki formularzom mamy do dyspozycji gotowe listy wolontariuszy, książek proponowanych przez czytelników czy ranking tytułów w głosowaniu na książkowe hity. Ankiety, kwestionariusze, testy konkursowe powstają dosłownie w ciągu kilku minut. Program jest uniwersalny i niezwykle intuicyjny. Podpowiada gotowe szablony, daje się zastosować praktycznie w przypadku każdego odbiorcy i jest dostępny z każdego miejsca i dla każdego. Korzystamy z formularzy także do tworzenia gier i bibliotecznych pokojów zagadek, które choć są w formie zdecydowanie skromniejsze niż np. te z Genially, to na pewno są mniej wymagające w przygotowaniu, a przy tym nadal atrakcyjne dla uczniów, a nam gwarantują zebranie wyników w jednym miejscu.

Gry

Trudno pominąć gry w nowoczesnej edukacji i przecenić ich rolę w przekazywaniu informacji, rozumianej zarówno jako wiedza, jak i komunikacja.

Spodobało nam się wciąganie naszych czytelników do gry, do świata rang, poziomów wtajemniczenia, zdobywanych punktów i odznak, a oni chętnie podejmują wyzwanie! Towarzyszyli nam w historycznych gamifikacjach związanych z ważnymi rocznicami („Trzy kroki w przeszłość. 230 rocznica Konstytucji 3-Maja” czy „Wielki Nie-Pokój. 40 lat od wprowadzenia stanu wojennego”). A że największą popularnością cieszy się wśród dzieci i młodzieży literatura detektywistyczna, to właśnie ten motyw wykorzystałyśmy do stworzenia gry internetowej „Biblioteczne Biuro Zaczytanych Detektywów”.

Posłużyła nam do tego platforma MamBoGram – idealne miejsce na skonstruowanie pierwszej gry lub gamifikacji. Jest to narzędzie dość proste w obsłudze, zawierające przewodnik krok po kroku i umożliwiające kontakt z graczami dzięki wbudowanemu prostemu interfejsowi komunikacyjnemu.

Tablice wirtualne

Polecamy również wykorzystywanie tablic wirtualnych. Proszę nam wierzyć, że życie i praca staną się zdecydowanie prostsze! Gorąco rekomendujemy zainteresowanie się zwłaszcza starym, dobrym Padletem i jego nowocześniejszym młodszym bratem – Wakeletem.

Trudno w kilku zdaniach opisać ich możliwości. Na pierwszym miejscu będą to na pewno archiwizacja i zbieranie (nie tylko przez nas osobiście!) różnych materiałów: linków, zdjęć, filmów, plików audio, dokumentów tekstowych. Możemy tworzyć przepiękne zbiory i kolekcje wszystkiego, o czym zamarzymy: scenariuszy lekcji, prac plastycznych, galerii fotografii, polecanych książek, filmów dokumentalnych, ukochanych utworów muzycznych, rozprawek na temat Pana Tadeusza… Wszystko możemy uporządkować, zebrać w odpowiedni dla nas sposób i przechować na wieki. Ale gdzie tu komunikacja? Tablica wirtualna daje nam możliwość współdzielenia tych działań z dowolnymi użytkownikami: mogą oni samodzielnie dodawać pliki i uzupełniać nasze wirtualne kolekcje. Tu Wakelet da nam zdecydowanie większe możliwości niż Padlet, ale my osobiście chętnie wykorzystujemy oba narzędzia.

Tablice wirtualne są niezastąpione przy realizacji projektów czy prezentacji uczniowskich prac. Można potraktować je także jako narzędzie typowo informacyjne, uczynić swoistym miejscem wymiany wiadomości dla uczniów, nauczycieli czy rodziców, w dowolnych konfiguracjach.

Z naszej praktyki: wirtualne tablice fantastycznie sprawdzają się jako miejsca przeprowadzania projektów czytelniczych dla całej społeczności szkolnej („Nie tylko Auschwitz”, „Pippi i inne dziewczyny”, „Czworonożni przyjaciele”), swoiste galerie twórczości uczniowskiej („Wiosna ach to ty – wystrój wiosenny sal”; „Nowe bajki robotów – rok Lema”), a nawet jako newsletter, gazetka szkolna czy klasowa tablica ogłoszeń, na której wpisy zamieszczać mogą wszyscy użytkownicy.

Audiokomunikatory

To mniej powszechny w szkole, ale naprawdę interesujący sposób na przesyłanie informacji odbiorcom. Zdecydowanie królują tutaj popularne ostatnio podcasty i audiobooki i choć te mamy dopiero w planach, spróbowałyśmy już audiokomunikacji z czytelnikami – z bardzo dobrymi efektami.

Z okazji Tygodnia Bibliotek 2021 zorganizowałyśmy konkurs w formie słuchowiska „I kto to mówi?”, a nasi uczniowie rozpoznawali głosy lektorów – swoich nauczycieli, którzy przeczytali im fragmenty książek. Konkurs cieszył się dużą popularnością i dostarczył wiele rozrywki dzieciom i młodzieży, a przy okazji wzrosło nam czytelnictwo.

Dziennik elektroniczny, poczta elektroniczna, komunikatory, platformy komunikacyjne

Nie można zapomnieć o tych niezwykle istotnych i powszechnie chyba stosowanych kanałach kontaktu. Są przecież odbiorcy, do których dotrzemy (lub otrzymamy od nich informację) wyłącznie za pośrednictwem form, które dziś możemy już określić mianem „tradycyjnych”. Błyskawiczną wymianę informacji zapewniają komunikatory, np. powszechnie wykorzystywany Messenger czy WhatsApp – my jednak stosujemy je wyłącznie do kontaktów z gronem pedagogicznym, nauczycielami zaprzyjaźnionych i współpracujących placówek oraz absolwentami naszej szkoły.

ZARAZ, ZARAZ! – A SKĄD NIBY WZIĄĆ CZAS NA TO WSZYSTKO?

Rzeczywiście, czas ma tu znaczenie kluczowe. Ale wbrew pozorom niemal wszystkie te działania da się zrealizować w ramach godzin pracy.

Najtrudniej jest zacząć. I choć pierwsze podejścia są czasochłonne, stopniowo dochodzimy do wprawy. Przykładem mogą być escape roomy tworzone przez nas dosłownie w ostatnich dniach z wykorzystaniem formularzy Google: przygotowanie pierwszego zajęło nam 3 godziny, na następny – dużo dłuższy – wystarczyła już tylko jedna.

Są także pewne rzeczy, które po prostu możemy powielić, np. tekst z bloga, delikatnie zmodyfikowany, może trafić na stronę szkoły, a znacznie skrócony – na Facebooka czy na Instagram.
Niektórym działaniom trzeba rzeczywiście na początku poświęcić sporo czasu. Jest to jednak inwestycja na długo – jak w przypadku dobrych butów. Można oczywiście kupić buty tanie (i zazwyczaj niskiej jakości), które posłużą tylko przez jeden sezon. Można też zainwestować w obuwie renomowanej marki, z dobrych materiałów, w ponadczasowym fasonie, które będziemy nosić latami. Tak właśnie dzieje się w przypadku gry internetowej czy przemyślanej gamifikacji, które, raz stworzone, można wykorzystać w pracy z kolejnymi rocznikami uczniów. Podobnie rzecz ma się z gromadzeniem materiałów na Padlecie (czy Wakelecie) – co prawda trzeba poświęcić na początku kilka godzin (to ten „spory wydatek”), ale z zasobów można korzystać bez końca.
Warto wspomnieć, że niektóre z opisanych wcześniej narzędzi są tak skonstruowane, że część pracy wykonują nasi odbiorcy. Ponownie polecamy Wakelet i Padlet. Użytkownicy mogą samodzielnie zamieszczać na nich swoje materiały, a naszym zadaniem będzie tylko ich uporządkowanie i dbałość o estetyczny układ. Stajemy się wirtualnymi kustoszami tych kolekcji.

WARTO CZY NIE WARTO? OTO JEST PYTANIE!

Różnorodność form jest konieczna, bo dzięki niej mamy szansę dotarcia do szerszego grona odbiorców. Do jednego trafi film, inny wybierze grę, a są też tacy, którzy korzystać będą wyłącznie z Librusa.

Do informacji na blogu, Facebooku czy wirtualnej tablicy można dotrzeć właściwie zawsze, niezależnie od czasu i miejsca – pod warunkiem dostępu do internetu, ale zakładamy, że to dziś standard.

Dzięki obecności w sieci mamy pewność, że nasze informacje odczyta zdecydowanie więcej osób niż w przypadku zastosowania jednego tylko kanału informacyjnego.

Dawno minęły czasy (o ile w ogóle były!), gdy bibliotekę można było kojarzyć ze spokojną pracą pani siedzącej za biurkiem i wypożyczającej obłożone w szary papier lektury. Obecnie biblioteka szkolna jest właściwie centrum wszystkiego. Zajrzyjcie, a zobaczycie tu mnóstwo dzieci, które wycinają motyle dla hospicjum, grają w Dixit lub Katamino, tworzą kartki walentynkowe dla seniorów, malują obrazy na aukcję charytatywną, urządzają z wychowawczynią „czytando”, przygotowują plakat o zaletach czytania, podziwiają galerię nauczycieli, którym z książką do twarzy, lub segregują nakrętki na ekoscrabble. Jeśli chwilowo ich tu nie ma, to znaczy, że trwa nauka zdalna, a nasi uczniowie spotykają się z nami w przestrzeni wirtualnej, co sprawi, że po powrocie do szkoły drzwi biblioteki znów nie będą się zamykać, a my będziemy wysłuchiwać opowieści o nowym chomiku, zagadek Enoli Holmes oraz dyskusji o liniach prostopadłych i równoległych, bo w bibliotece można rozmawiać o wszystkim. I wprost nie możemy się tego doczekać!

Kim jesteśmy?

Panie z biblioteki to radosny duet bibliotekarek ze Szkoły Podstawowej nr 2 im. Jana Pawła II w Suchym Lesie. Naszą pasją jest nieustanna promocja czytelnictwa, a prawdziwie uwielbiamy te momenty, gdy biblioteka wypełniona jest czytelnikami! Od 2019 r. jako trenerki Szkoły Ćwiczeń w Suchym Lesie staramy się zainspirować nauczycieli do tego, by różnorodnie i nowatorsko pracować z uczniami.

Strona internetowa: http://www.suchy-las.com/biblioteka

Co w numerze?

Dodatek:Kompetentny nauczyciel 01/2022

Dodatek:
Kompetentny nauczyciel 01/2022