WSTĘP

(Na tle delikatnej muzyki pojawia się głos).

Stanął, pod nogami czuł twardy grunt, był tak pewny siebie. Czy na pewno pewny? Osiągnął już w życiu wiele, właściwie miał już wszystko: pieniądze, stanowisko, władzę, luksusowy świat, miał już wszystko – czy na pewno wszystko? Czegoś jeszcze w tym wszystkim brakowało. Czego?

Postanowił wyruszyć w drogę. Zostawił za sobą raj utracony. Ze swojego raju zabrał jedynie tabliczkę, na której napisał swoją chorobę:

TRĘDOWATY, BO NIE KOCHANY!!

(Na tle muzyki od tylnej części widowni wchodzi bardzo powoli ŻEBRAK, widać w nim jedynie oznaki jego byłej wielkości. Siada na środku sceny, widoczna tabliczka z napisem: „TRĘDOWATY, BO NIE KOCHANY”, zdejmuje kapelusz, kładzie i czeka na przechodniów).

SCENA I – Ojciec

(Od tylu widowni śladami syna biegnie starszy pan, z. daleka słychać nawoływanie: „...synu...synu... ”)

Ojciec:

Jesteś wreszcie (głęboki oddech), jesteś, tyle cię szukałem (siada zmęczony, po czym pyta zdziwiony). A co ty tu robisz? Jak ty wyglądasz? Co to jest? (Czyta tabliczkę). Trędowaty, bo nie kochany? Czyś ty oszalał? Czego jeszcze w życiu chcesz? Dałem ci wszystko: nazwisko (i to nie byle jakie), sławę, pieniądze, władzę, stanowisko – powiedz mi, dlaczego? Czy jest coś, czego ci jeszcze nie dałem?

Głos:

Jest. I to bardzo wiele!

Ojciec (zdziwiony):

A kim ty jesteś?

Głos:

Jak by ci to powiedzieć..., jestem twoim sumieniem.

Ojciec:

Więc czego mu jeszcze nie dałem?

Głos:

To, co mu dałeś, to bardzo mało. Zapomniałeś o najważniejszym.

Ojciec:

O czym?

Głos:

O tym, że masz syna.

Ojciec:

Jak to? Przecież to wszystko dla niego.

Głos:

Wszystko to robiłeś nie dla syna – robiłeś to dla siebie; chciałeś w nim realizować swoje plany, ambicje; chciałeś mieć syna na pokaz. Zapomniałeś, że on potrzebuje ojcowskiej miłości.

(cisza...)

Ojciec:

Myślałem: kiedyś będziesz kimś, a ja przy tobie będę miał spokojną starość, będę patrzył, jak rośnie twoje konto w banku.

Głos:

Popełniłeś błąd.

Ojciec (czyta tabliczkę):

Trędowaty, bo nie kochany.

(Kładzie do kapelusza plik pieniędzy i mówi).

Masz, synku, to dla ciebie. Będziesz miał pieniądze, to ludzie będą cię kochali.

SCENA II – Nauczyciel

(Na scenę wychodzi osoba z dziennikiem, wskazówką, kredą; wchodzi dość energicznym krokiem).

Nauczyciel:

Tyle razy ci powtarzałam: ucz się, ucz się, nauką i pracą ludzie się bogacą. A ty co? Siedzisz tu i żebrzesz. Gdybyś się uczył, byłoby co innego – byłbyś kimś, a teraz jesteś nikim, nikt się z tobą nie liczy. Tyle razy ci mówiłam, miałeś szansę, aleją zmarnowałeś. Byłeś taki zdolny, dzisiaj mógłbyś być kimś sławnym, na przykład jakimś znanym profesorem albo naukowcem, a tak... tyle razy ci mówiłam: wiedza, wiedza – ona cię może doprowadzić na szczyty.

Głos:

Czy wiedza jest najważniejsza? Czy popularność, sława mogą dać człowiekowi szczęście?

Nauczyciel:

W zasadzie człowiek sławny powinien być szczęśliwy, jest kimś.

Głos:

Dawałaś swoim uczniom wiedzę, chciałaś dla nich dobra, ale zapomniałaś o tym, co jest najważniejsze.

Nauczyciel:

O czym?

Głos:

O uczniach. Człowiek, to nie tylko umysł, który ma zapamiętać odpowiednią ilość wzorów, formułek czy definicji. Człowiek potrzebuje uczuć: życzliwości, sympatii, przyjaźni.

Nauczyciel:

W szkole nie ma na to miejsca, biorę pieniądze za wyniki, a nie za uprzejmości.

Głos:

Droga Pani Profesor, szkoła to nie tylko „kształcić”, ale także „kształtować”. Ten oto dobrze zapowiadający się mózgowiec wymknął się – coś dla niego stało się ważniejsze.

Nauczyciel:

A cóż to takiego (czyta tabliczkę)? (Nauczycielka zostawia dziennik.)

SCENA III – Dyplomata

(Na scenę wchodzi człowiek bardzo dobrze ubrany z dyplomatką w ręku, gazetą i plikiem dokumentów. Zamyślony czyta dokumenty.)

Dyplomata:

Och! Tyle obowiązków. Za chwilę spotkanie w klubie poselskim, potem spotkanie w ministerstwie, a wieczorem mamy rozpatrzeć sprawę zapomogi dla głodujących. Ależ mam tych spraw na głowie. Gdyby nie moja zapobiegliwość i moje zdolności – świat by się chyba zawalił. A tak jakoś się wszystko kręci.

Głos:

Nie masz nic, czego byś nie otrzymał z góry!

Dyplomata: (Siada, czyta dokumenty, po chwili zauważa żebraka; podchodzi i czyta).

Trędowaty, bo nie kochany? Żebrzesz o miłość? Nic z tego, nie ma czegoś takiego jak miłość. Ludzie cię kochają, gdy masz nad nimi władzę, gdy dajesz im pozory wolności, od czasu do czasu rzucisz im coś łub kogoś na pożarcie, odpowiednia do tego propaganda – to jedyny sposób zdobycia miłości. Jesteś szczęśliwy, gdy rządzisz innymi ludźmi, gdy masz nad nimi władzę. A ty możesz siedzieć tu nawet cały rok i tak nic z tego. W ten sposób nie zdobędziesz nigdy miłości, to nie w ten sposób!

Głos:

Ci, nad którymi masz władzę – wcale cię nie kochają. Są ci posłuszni, bo masz za sobą wojsko, policję – a więc jesteś żandarmem.

Dyplomata:

Ale przynajmniej się ze mną liczą.

Głos:

Powtarzam: jesteś żandarmem, może wysoko postawionym, ale tylko żandarmem. Im wyżej stoisz, tym większy będzie twój upadek.

Dyplomata:

Ale przecież ja sobą coś reprezentuję! Jestem kimś, jestem inteligentny, kulturalny...

Głos:

Czy ktoś by się z tobą liczył, gdybyś dzisiaj stracił władzę? Czy miałbyś przyjaciół, czy ktoś by cię kochał? Czy nie jesteś trędowaty?

Dyplomata (czyta):

Trędowaty bo nie kochany... (Dyplomata zostawia dyplomatkę)

SCENA IV – Dziecko

(Na scenę wbiega dziecko, w ręku trzyma dwie lalki, podskakuje, śpiewając jakąś dziecięcą piosenkę.)

Dziecko:

O! A kto ty jesteś? Dlaczego tak sam siedzisz? Dlaczego nikt się z tobą nie bawi? Ale jesteś brudny i taki obdarty. Kto ci to zrobił? Jestem dzisiaj taka szczęśliwa, bo mamusia kupiła mi dwie lalki Kena i Barbi, i teraz mogę się tyle bawić, ile chcę! Baw się ze mną. Ty trzymaj Kena, a ja będę Barbi. Trzymaj, proszę, Barbi przychodzi do Kena.

(przez chwilę próbuje się z nim bawić)

Dlaczego się ze mną nie chcesz bawić, a zresztą – ty nie możesz być Kenem, bo jesteś za brudny i za stary. Zobacz, jaki Ken jest ładny. Wiesz, zostawię ci starą lalkę do zabawy. Ona jest dla ciebie.

Głos:

Temu dziecku wydaje się, że szczęście polega na zabawie. Jak bardzo jest w błędzie, zrozumie dopiero, gdy dorośnie.

SCENA V – Zakochani

(Na scenę wbiega dwoje zakochanych. Roześmiani, tańczą nucąc sobie jakąś melodię. Kręcą się dookoła trzymając się za ręce. Nie zważając na żebraka, zaczynają rozmowę).

Chłopak:

Tak długo cię nie widziałem. Ten tydzień wydawał mi się wiecznością.

Dziewczyna:

Tak bardzo na mnie czekałeś? Darku, powiedz mi to jeszcze raz – czy ty mnie kochasz?

Chłopak:

W twojej obecności jestem szczęśliwy, a więc myślę, że cię kocham.

Dziewczyna:

Czy przy mnie mocniej bije ci serce?

Chłopak:

Oczywiście!

Dziewczyna:

Czy gotów jesteś na wszystko, by zapewnić mi szczęście?

Chłopak:

Nie musisz pytać, to jest oczywiste! – Ja ciebie kocham!, kocham!...

Głos:

Czy to jest miłość? Pamiętasz, Renacie mówiłeś dokładnie to samo. Mówiłeś, że cię oczarowała, że jest jedyną na całym świecie, że nikt inny, tylko ona, że...

Chłopak:

Dość!!! To było co innego. Od tamtej pory wszystko się zmieniło, jestem starszy, mądrzejszy.

Głos:

Ile razy zmieni się to jeszcze w twoim życiu?

Chłopak:

Ostatecznie mam prawo do szczęścia!

Głos:

Oczywiście, że masz ale nie kosztem drugiej osoby.

Chłopak:

Wobec tego, co to jest miłość?

Głos:

Na pewno nie jest nią zauroczenie ładną dziewczyną.

Chłopak: (czyta tabliczkę)

Trędowaty, bo nie kochany. I ty chcesz być kochany? Taki brudny, obdarty, wstrętny? Nie, ty nie możesz być kochany. Musisz coś z sobą zrobić. Jak będziesz wyglądał szykownie, to będziesz też i kochany. Co innego moja dziewczyna, ma całą szafę ciuchów, zobacz, jaka jest elegancka, jaka jest super.

Głos:

Tak wiele mówisz o miłości, ale chyba nie wiesz, co to jest miłość.

(zostawiają mały bukiecik kwiatów)

SCENA VI – Cwaniak

(Na scenę wchodzi młody człowiek ze słuchawkami na uszach, w ciemnych okularach, ubrany dość ekstrawagancko).

Cwaniak (słucha namiętnie muzyki – zauważa żebraka):

No dziadku, co ty tu robisz? Trędowaty, bo nie kochany? – ale jesteś naiwny. Człowieku są rzeczy ważniejsze niż miłość. Na to nie ma czasu. W życiu trzeba się umieć ustawić. Gdybyś postępował tak, jak ja – dzisiaj byłbyś kimś, a tak jesteś byle kim. Ja osiągnąłem już małą stabilizację w życiu. Starzy już mnie odpuścili, nie wtrącają się w moje życie. Mam swoją metę, a jak trzeba forsy – to wiesz, tylu nadzianych facetów chodzi po mieście. Człowieku, trzeba się umieć w życiu ustawić. Chcesz miłości, głupi jesteś. Owszem, panienki, ale nie miłość. Dewizą moją jest brać z życia tyle, ile się da.

Głos:

Pamiętasz, kiedyś byłeś innym człowiekiem. Nie zawsze byłeś takim cwaniakiem.

Cwaniak:

Tak, ale teraz zmądrzałem, wiem, co jest dobre.

Głos:

Ustawiłeś się dobrze w życiu, ale czy jesteś z tym szczęśliwy? Czy jest ci z tym dobrze?

Cwaniak:

A dlaczego ma mi być źle? Mam wszystko.

Głos:

Czy aby na pewno? Masz przyjaciół? Masz ludzi, którzy cię lubią? A gdybyś dzisiaj na skutek wypadku stał się kaleką, czy ktoś by cię odwiedzał?

Cwaniak:

No..., mam kumpli, wielu kumpli.

Głos:

Ale przecież to się nie opłaca – odwiedzać chorego? Masz kumpli, bo macie wspólny interes. Nie ma interesu – nie ma kumpli. Pomyśl!

Cwaniak (czyta tabliczkę, zastanawia się, kładzie magnetofon do kapelusza).

SCENA VII – Alkoholik

(Na scenę wchodzi człowiek pijany, lekko się zatacza w ręku trzyma butelkę, mówi głosem pijanego).

Alkoholik (zdziwiony dostrzega żebraka):

O! kolega. Co tak siedzisz, pewnie nie masz co wypić. Podzielę się z tobą. Zobacz, mam jeszcze trochę. (Wciska mu do ręki butelkę, żebrak nie chce). Nie chcesz? Nie rozumiem. Co cię trapi? Przyjacielowi możesz powiedzieć, on cię zawsze zrozumie. Trędowaty, bo nie kochany? Moją jedyną miłością jest pełna buteleczka, jak widzisz zawsze ją mam przy sobie. Dlatego nie jestem nigdy samotny. Masz, napij się, ona ukoi twoje rozterki, zabierze twoje marzenia, ona jest dobra na wszystko.

Głos:

Czy twoja butelka jest także dobra dla twojej żony i dla twoich dzieci? Czy oni z butelką i z tobą są szczęśliwi?

Alkoholik:

Żona powiedziała, że jestem pijaną świnią i wiesz co w tym jest najgorsze? – że to jest prawda. Tak, jestem pijaną świnią. JESTEM PIJANĄ ŚWINIĄ!!! I co z tego?

Głos:

Straciłeś kilkanaście lat szczęścia i zabrałeś je swoim najbliższym. Oni cierpią przez ciebie. Jesteś w rodzinie trędowaty. Wiesz o tym?

Alkoholik (czyta):

Trędowaty, bo nic kochany? Czy mnie można kochać?

Głos:

A czy ty możesz kochać?

(Zostawia butelkę odchodzi na bok.)

SCENA VIII – Żona

(Na scenę wchodzi kobieta z wyglądu załamana, zrezygnowana, ubrana jest dość szykownie).

Żona (podchodzi do żebraka, zdejmuje z palca obrączkę i wkłada ją do ręki żebraka. Ten jednak wypuszcza ją z rąk. Zona ponawia próbę. Znowu to samo i jeszcze raz):

Dlaczego on nie chce jej przyjąć?

Głos:

Tylko dwie obrączki mają jakąś wartość. Każda z osobna nic nie jest warta. Widocznie mąż twój żyje.

Żona:

A żyje, żyje i co z tego? Pierwsze lata po ślubie, owszem, układały nam się naprawdę świetnie. Mieliśmy wszystko, co może sobie zamarzyć młode małżeństwo: dom, samochód, dość dobre utrzymanie – właściwie wszystko. No i oczywiście mieliśmy siebie – tak bardzo kochaliśmy się. Po trzech latach pojawiło się jedno dziecko, potem drugie i trzecie. Miałam wszystko..., wszystko... Rok temu pojawił się mężczyzna, z którym zaczęłam się spotykać. Nie wiem, jak to się stało, ale zawrócił mi w głowie. Od tego czasu między mną i mężem powiało chłodem. Coraz bardziej nie mogliśmy się dogadać.

Głos:

A dzieci?

Żona:

Dzieci o niczym nie wiedzą.

Głos:

Ale one mają jednego ojca.

Żona:

Sama już nie wiem. Wyszłam na spacer i chcę podjąć ostateczną decyzję... Sama już nie wiem... (Podchodzi do żebraka, podnosi obrączkę, a żebrak w tym czasie daje jej kartkę papieru. Ta odchodzi na bok, czyta ją bardzo uważnie).

Głos:

Pamiętasz, przysięgłaś swoją miłość na dobre i na złe. Bo widzisz, miłość cierpliwa jest, łaskawa jest...

(Żona zaczyna śpiewać hymn o miłości. W tym czasie wszystkie postaci zaczynają pomagać jej śpiewać, robi się ruch. Na koniec wszyscy uśmiechnięci rozmawiają ze sobą; znika trędowaty).

Ktoś:

A gdzie się podział trędowaty? (rozglądają się).

Głos:

Nie ma go, ale czy każdy z was nie jest trędowaty?

Postanowili wyruszyć w drogę, zostawiając za sobą raj utracony. Ze swojego raju zabrali jedynie niewielkie tabliczki, na których napisali swoją chorobę: trędowaci, bo nie kochani.

(Wszyscy biorą do ręki tabliczki z napisem: trędowaty, bo...)

Piosenka finałowa: Dorastanie.

Co w numerze?