Scenografię stanowi m.in. duży napis „Narkomania, czyli rzecz o smutku młodości” oraz plakat z bukietem maków polnych, przewiązanych czarną wstążką (mogą być żywe kwiaty)

Prowadzący spotkanie (nauczyciel): Dzisiejsze nasze spotkanie wielu z was może uznać za niepotrzebne, i dobrze, bo oznacza to, że nie macie problemów w domu, w szkole, ... ze sobą. Dla niektórych jednak może być ostrzeżeniem przed zgubnym dla nich wyborem, wyborem dokonanym w chwili zwątpienia w sens nauki, pracy, życia ...; wyborem dokonanym w sytuacji odrzucenia przez rodziców, nauczycieli, fałszywych przyjaciół.

Wchodzenie w dorosłość jest ciężką próbą dla każdego człowieka – tym cięższą, gdy młody chłopak czy dziewczyna nie mają oparcia w rodzinnym domu, gdy nie doświadczają miłości rodzicielskiej, gdy nie są postrzegani jako osoby ważne w społeczności szkolnej i na płaszczyźnie kontaktów koleżeńskich, gdy nie czują się potrzebni.

Uciekanie w sztuczne błogostany wywołane narkotykiem czy alkoholem, to najłatwiejsza walka – walka w cudzysłowie ze społeczeństwem, które woli „mieć (posiadać) niż być”. Nastały czasy, w których pogoń za dobrami materialnymi zabiera czas na refleksje nad sensem naszego istnienia. Ludzie mówią bez smutku: „Nie mamy chwili dla siebie, tacy jesteśmy zapracowani”.

Wy, młodzi, z ogromnym krytycyzmem patrzycie na poczynania dorosłych. buntujecie się przeciwko bezmyślnemu wyścigowi z czasem, w którym brak miejsca na pielęgnowanie ludzkich uczuć i myśli, na wspólny posiłek. To dzięki tym buntom rodzą się wiersze, muzyka, obrazy, nie wyrafinowane miłości i przyjaźnie. I ludzkość rozwija się duchowo. Ale, gdy bunt młodych i bardzo młodych ludzi sprowadza się tylko do pogardy dla dorosłych a nie do walki o obronę wartości uniwersalnych, gdy ich rozwój duchowy i intelektualny graniczy z analfabetyzmem (albo do niego w konsekwencji prowadzi), wówczas trudno zrozumieć, a tym bardziej popierać, taką postawę życiową. Stając przed wyborem: brać albo być, osoby słabsze często skłaniają się ku pierwszemu: brać. Na początku nie wiedzą, jaką cenę i w jak krótkim czasie przyjdzie im za to zapłacić.

Piosenka o narkomanie (w wykonaniu ucznia/uczniów, z akompaniamentem gitary)

Siedzisz samotnie w ciemnym kącie

Z oczu płyną ci łzy

Trzęsiesz się i głośno szlochasz

Jakby ktoś cię zbił

Ciało twe pokryte jest śladami po strzykawce

A ty nie masz forsy na następną działkę

Ref.: Strach zakleja ci oczy

Niczym guma do żucia

Rzęsy dawno odpadły już

Czekasz chwili ukłucia

Twego nędznego życia

Przez diabła

Nie masz wcale odwagi

By stoczyć walkę z losem

Nie chcesz zmniejszyć swej dawki, nie

Wybierasz życie w bólu

Wolisz życie bez marzeń

Nic bój się

Życie na nowo zacznie się

Ref.: Strach....

(Albin Piecuch)

Prowadzący spotkanie:

„Narkomania (...) naprawdę jest określeniem okrutnego w swej wymowie stanu duszy i ciała człowieka, który nie potrafi żyć we współczesnym świecie, wymagającym bezwzględnego przystosowania się do napięć, konfliktów i często szczurzej pogoni za sukcesem. Narkoman jest w gruncie rzeczy bezbronnym człowiekiem, pełnym sprzeczności i lęków, pozbawionym naturalnej odporności na stres codziennej egzystencji, pogardzanym przez bliskich i społeczeństwo, zagubionym i bezwolnym. Narkotyk jest dla niego formą obrony przed bólem istnienia, paradoksalnym schronem, w którym przyjdzie mu kiedyś zginąć. Trzeba chcieć i umieć pomóc tym ludziom, aby móc dźwignąć ich z mogił, do których wchodzą za życia”.

(Kotański Marek: Ty zaraziłeś ich narkomanią. PZWL, Warszawa 1984)

Listy goryczy i nadziei

Uczniowie odczytują listy rodziców narkomanów i narkomanki, która zwyciężyła w walce z nałogiem.

List I [1]

Od trzech lat wiem, że mój syn jest narkomanem i od tego czasu trwa nieustanny koszmar. Tego nie da się opisać, to jest chyba najgorsze nieszczęście, jakie może spotkać rodziców – patrzeć dzień po dniu, miesiąc po miesiącu, jak własne dziecko rujnuje sobie zdrowie, traci siły, traci wszelkie szlachetne cechy charakteru, poczucie godności i ambicję, jak nieuchronnie stacza się na dno. Wszystko, co w życiu osiągnęłam, przestało się liczyć, straciło sens. Jestem u kresu sił i załamania nerwowego. Nie mogę pracować, nie mogę rozmawiać z ludźmi, pragnę tylko przestać myśleć. Ten list piszę dlatego, że chcę powiedzieć tylko jedno – nie wiedziałam nic o narkomanii, nie miałam o niej zielonego pojęcia i dlatego nie kojarzyłam z nią objawów zauważonych u syna - powiększonych źrenic, nadmiernego pocenia się, czerwonych śladów na skórze, częstego kataru itp. Dlatego straciłam tyle cennego czasu. Dlaczego problem narkomanii jest w szkołach pomniejszany, bagatelizowany?! Czy nie lepiej zapobiegać niż czekać...?

List II

Mój syn Tomasz zaczął się narkotyzować w Liceum Sztuk Plastycznych. Nie mogłem wówczas zrozumieć, co stało się z kochającym, dobrze ułożonym chłopcem. Dowiedziałem się dopiero, gdy miał 19 lat i uległ silnemu zatruciu. Dzisiaj ma 27 lat – od trzech lat nie pracuje. W ciągu sześciu lat dwukrotnie leżał w klinice, na oddziale psychiatrycznym. Za każdym razem wytrzymywał dwa tygodnie. Wychodził na własne żądanie i koszmar zaczynał się od nowa. Wygląda bardzo źle, jest ciągle apatyczny. Całymi dniami siedzi w swoim pokoju i czyta lub słucha muzyki. Ostatnio przyszli do niego w nocy jacyś dwaj młodzi, elegancko ubrani, mężczyźni i grozili, że zabiją go, jeśli nie odda im pieniędzy albo towaru; słyszeliśmy z żoną przez drzwi drżący głos a potem płacz naszego syna. Po ich wyjściu ujrzeliśmy leżący na podłodze, ze śladami krwi na twarzy, strzęp człowieka; nasz Tomuś został bestialsko pobity przez tych „eleganckich” młodych ludzi ... a my rodzice nie mogliśmy nic zrobić.... Nic. Pomóżcie mu stać się normalnym, zdrowym człowiekiem. Czy może jeszcze uwierzyć w siebie i ludzką życzliwość...?! Kto wie, jak można mu pomóc?... Proszę...

List III

Rosiek Barbara: List do młodzieży („Biblioteka w Szkole” 1996 nr 4 s. 27-30 dowolnie wybrane fragmenty)

Piosenka

Bywały kiedyś jasne dni (D G)

Bywały dni szczęśliwe (DA)

To wszystko gdzieś odeszło już

Zostały sny straszliwe

Ref.:

My chcemy jednak bardzo żyć (G H D A)

Choć czasu tak niewiele (G A D)

Pozwólcie nam wolnymi być

Pozwólcie mieć nadzieję...

Tak mało nam zostało dróg

Tak mało chwil szczęśliwych

Tak wiele nas wypełnia zła

Tak wiele słów kłamliwych

Ref.:

My chcemy

Uczniowie współprzygotowujący program, ubrani na czarno, siadają w kręgu i mówią kolejno:

Braliśmy dla szczęścia, a staliśmy się nieszczęśliwi.
Braliśmy, żeby się bawić, a wpadliśmy w przygnębienie,
Braliśmy, żeby było miło z innymi, a staliśmy się kłótliwi.
Braliśmy dla wyrafinowania, a staliśmy się prostaccy.
Braliśmy dla przyjaźni, a zyskaliśmy wrogów.
Braliśmy, żeby zasnąć, a czuwamy bez odpoczynku.
Braliśmy, żeby zyskać siły, a ogarnęły nas wątpliwości.
Braliśmy dla kurażu, a dopadł nas lęk.
Braliśmy, żeby prowadzić konwersację, a upośledziliśmy naszą mowę.
Braliśmy, żeby poczuć się jak w niebie, a skończyliśmy czując się jak w piekle.
Braliśmy, żeby zyskać wolność, a staliśmy się niewolnikami.
Braliśmy, żeby pozbyć się problemów, a pomnożyliśmy je.
Braliśmy, żeby poradzić sobie z życiem, a przyzywamy śmierć.

(Malewska M.M.: Narkotyki w szkole i w domu. Warszawa, Towarzystwo Wydawnicze i Literackie 1995)

Dziewczyna (recytacja wiersza Narkomani, napisanego przez Teresę, podopieczną MONAR-u):

Zbuntowani

Zamknięci w sobie

Snują się ulicami

Jak cienie, nie

Myśląc przechodniu

O Tobie, mijasz ich

– mijasz cierpienie

I chociaż patrzą

Na ciebie z pogardą

Myśląc, że inność

Jest lepsza

Nie mając, już drogi

Nie mając, już celu

Burzą to wszystko

– co trzeba ulepszać

Kroczy za nimi Pani

Pani Wszelkiego końca

Dumna z satysfakcji

Zaskoczenia

Kosi zboże jeszcze

Niedojrzałe

A już przeznaczone do skoszenia

I tak, przez całe życie

w Szczęścia Amoku opętani

– Przechodniu, mijasz ich!

– Obejrzyj się, idą!

– Idą cienie. Narkomani

(„Magazyn Monar” 1985 s. 67)

Wypowiedzi niektórych siedzących w kręgu osób (wykorzystano fragmenty: Kanał W: Po tej stronie granicy. Warszawa Wydaw. Radia i Telewizji 1985)

Dziewczyna I:

Nastolatki, szukające w kawiarniach, klubach i dyskotekach przygód, z chwilą wejścia w ciąg przeżywają tragedię. Tylko język daje im poczucie kontaktu z podobnymi sobie i odrębności, o jakiej marzyli. Poza tym każdy jest sam. Narkomani rozmawiają ze sobą swoistym slangiem, złożonym z kilkunastu słów. Siedząc w kawiarni pośród nich, niewiele więcej słów usłyszałam. Stopniowo orientuję się, że ich świat zredukowany jest do kilkunastu pojęć, które wyznaczają zakres ich doznań. Dla większości jedynych. Huknąć w kanał. Dostać kopa. Uwalić się, zamulić, przyćpać. Ecstasy, UFO, amfa, brown; towar.

Dziewczyna II:

Paweł pokazuje mi przez okno kawiarni „Dżinksa” – niewielkiego człowieczka w skórzanej kurtce. To zawodowy handlarz, który szuka klientów wśród dzieci i nastolatków. Udaje mu się to bez większych kłopotów; ma już wielu „pomocników”, którzy za kilka „darmowych” tabletek ecstasy chętnie namówią na zbawcze działanie narkotyku kolegów z klasy, ze szkoły...

Chłopiec I:

Wiele młodocianych prostytutek zaczynało od ćpania. W większości to robota Dżinksa i innych zawodowych handlarzy. Paweł mówi o piętnastoletniej prostytutce przezwiskiem „Wazelina”, która jeszcze dwa lata temu była normalną, sympatyczną dziewczyną. Teraz został z niej strzęp. Kilka lat temu zaprzyjaźniła się z Dżinksem. Częstował uprzejmie towarem, dopóki nie wpadła w ciąg. Ciąg przychodzi zawsze niepostrzeżenie, tego nie sposób kontrolować. Dżinks zażądał od „Wazeliny” i jej koleżanek pieniędzy za towar. Wszystkie poszły na ulicę. Zamknęło się piekielne kółko. Zarabiają na towar, a ćpają, żeby zagłuszyć obrzydzenie do siebie.

Dziewczyna III:

Grupka w kącie dyskoteki wyraźnie się ożywia. Wchodzą dealerzy, od dawna oczekiwani. Po kilku słowach znikają. Dwie dziewczyny nerwowo przeliczają bilon, końcówkę potrzebną do zaokrąglenia sumy, którą trzeba zapłacić za towar. Szeptem naradzają się z resztą, po czym wychodzą w wiadome im miejsce i po chwili wracają sprawiedliwie dzieląc się niewielkimi krążkami z dobrze znajomym im logo. Już wiedzą, że najbliższe kilka godzin to pełna niekontrolowanych wrażeń cudowna zabawa. Depresja przyjdzie dopiero potem...

Chłopiec II:

Kiedy jest się na głodzie, liczy się tylko bliskość towaru. Zdobywanie go wiąże się z kontaktami ze światem przestępczym. Posiadanie przy sobie choćby najmniejszej dawki narkotyku grozi obecnie zatrzymaniem przez policję i odpowiedzialnością karną. Każdy narkoman jest słaby, boi się głodu w areszcie, szybko zaczyna sypać dealerów. Ich zemsta bywa bezwzględna. Bo tak naprawdę nikomu, poza najbliższymi (ojcem, matką) na narkomanie nie zależy. Człowiek o powiększonych źrenicach wzbudza w społeczeństwie odruch strachu, pogardy i ... odrzucenia.

To cisza krzyczy:

matkom narkomanów polskich

Codziennie idę w deszcz

Czując na twarzy jego krople

Patrzę w niebo, daremnie wyglądam

Gwiazd – wszystkie zgasły,

Pozostała tylko ciemność i pustka.

Szukam drogi – moja wciąż

Wiedzie donikąd.

Codziennie słyszę wołanie mego dziecka

O ratunek – odpowiada cisza ...

Szukam ludzi – dookoła kamienna pustynia.

Ból życia nie pozwala przyjść

wyzwoleniu – śmierci!

SOS! Płonie wiara, prawda

I miłość bliźniego ...!

W ruinach swego domu słyszę

Pierwsze słowo mego syna: „mama!”

A cisza, cisza coraz głośniej krzyczy!!!

(To cisza krzyczy. W: Po tej stronie granicy. Pod red. M. Siemieńskiego.

Warszawa 1985)

Dziewczyna I (z kręgu siedzących):

Narkomani to ludzie bardzo wrażliwi, być może słabi, którzy nie potrafią dać sobie rady z tym światem. Dlatego szukają czegoś, co im ten świat ubarwi. I bardzo często nie wiedzą, w co się pakują. Narkomanem jest się od pierwszej działki do końca życia. I nie ma co się oszukiwać – później tracimy wszelką wrażliwość.

Chłopiec I:

Wśród narkomanów nie ma przyjaźni.

Dziewczyna II:

Ja doświadczyłam wszystkiego. Był taki moment, że mogłabym zabić, byle mieć na kolejną działkę. Okradałam rodzinę, przyjaciół, ludzi na ulicy i facetów, z którymi szłam na jeden szybki numerek dla forsy.

Chłopiec II:

Często ludzie bardzo chcą wyjść z ćpania, ale nie pozwala na to środowisko. Ćpuny nienawidzą tych, którzy chcą przestać brać.

Chłopiec III:

Narkomani to ludzie bardzo ciężko chorzy. Na początku myślałem, że to całe uzależnienie to jedna wielka bzdura. Ale kiedyś zdarzyło się tak, że nie miałem towaru i wydawało mi się, że złapałem grypę. Ale to coś bardziej okropnego. Ciekło mi z nosa, łamało mnie w kościach, trząsłem się, raz było mi zimno, raz gorąco, raz zasychało mi w gardle, potem miałem pełno śliny. I ciągle myśl o narkotykach. To był początek głodu.

Chłopiec IV:

Jak poprosisz kolegę, żeby gdzieś z tobą pojechał, bo źle się czujesz, to nie, nie pojedzie, znajdzie milion wymówek. Ale gdy będąc w Katowicach powiesz mu, że w Gdańsku jest ćpanie za darmo, to pójdzie tam nawet na piechotę.

Dziewczyna III:

Nie można ufać żadnemu narkomanowi.

Dziewczyna IV:

Raz mój kolega był na głodzie: leżał i jęczał. Poprosił mnie, żebym mu przyniosła towar, miał przy sobie jakieś pieniądze. Wzięłam je i już do niego nie wróciłam. Sama przygrzałam.

(Malewska M.M.: Narkotyki w szkole i w domu. Warszawa. Towarzystwo Wydawnicze i Literackie 1995. s. 76)

(Młodzież przygotowująca program rozdaje kartki z tekstami i inicjuje z uczestnikami spotkania jeden wspólny krąg; wszyscy trzymają się za ręce i zaczynają wspólnie intonować pieśń)

Połóż ręce przy moich rękach

blisko – nie bój się

splećmy nasze ręce

w uścisku

i pozostańmy tak przez chwilę

W ten sposób

napływająca z falą zimnego powietrza

samotność

ominie nas

(wielokrotnie powtarzają)

(Życie w drodze: antologia poezji hipisów. Warszawa, Iskry 1986)

Nauczyciel:

Narkomania jest uleczalna. Kuracja żadnej innej choroby nie wymaga jednak tak ogromnego wysiłku ze strony pacjenta. I tak ogromnego zaangażowania i wysiłku tych, którzy pomagają. Ta kuracja porusza wszystkie sfery psychiki i ciała pacjenta. Ta kuracja boli. Jest pełna dramatycznych momentów. Kryzysów i uniesień. W walkę z narkomanią powinni być zaangażowani wszyscy: ci, którzy ! leczą, ci, którzy próbują się uratować oraz ci, którzy chcą jednym i drugim pomóc. Do której grupy zaliczysz siebie ...?

(Siczek J.: Narkomani. Od uzależnienia do dobrego życia. Warszawa 1994)

[1] Listy I i II oraz tekst piosenki Prośba zostały zaczerpnięte z książki Po tej stronie granicy. Pod red. M. Siemieńskiego. Warszawa, Wydaw. Radia i Telewizji 1985.

Co w numerze?