Ciche tło muzyczne: piosenki w wykonaniu Magdy Umer w kolejności: Koncert jesienny na dwa świerszcze i wiatr w kominie, Już szumią kasztany, Jeśli myślisz, O niebieskim pachnącym groszku, Wszystko skończone, Ucisz serce, Dobranoc – około 25 minut.

I

Świat nie miał początku i nie będzie miał końca. Ruch jest wieczny, tak jak i czas, który go mierzy: pojęcie teraźniejszości zawiera pojęcie przeszłości i przyszłości.

(Arystoteles, filozof grecki, 103; 25)

II

Ludzie dzielą się na ludzi i zwierzęta, kobiety na kobiety i gęsi.

(J. Fedorowicz, polityk polski, 1263; 122)

III

Dziwna planeta i dziwni na niej ci ludzie.
Ulegają czasowi, ale nie chcą go uznać.
Mają sposoby, żeby swój sprzeciw wyrazić.
[…]
Za sprawą buntownika
jakiegoś Hiroshige Utagawy,
(istoty, która zresztą
dawno i jak należy minęła),
czas potknął się i upadł.
Może to tylko psota bez znaczenia,

wybryk na skalę paru zaledwie galaktyk…

(Ludzie na moście. W: Widok…, s. 138-139)

I

Ludzie myślą czasem, jak zabić czas, a to czas ich zabija.

(A. Allais, pisarz francuski, 19; 18)

II

Ludzie, którzy mają dużo czasu, spędzają go najchętniej u tych, którzy go nie mają.

(R. Clair, reżyser francuski, 634; 70)

I

Nic tak nie orzeźwia, nie dodaje animuszu, jak kąpiel w czasie. Zawsze stosowałem tę „chronoterapię” i zalecałem ją swoim czytelnikom, wysyłając ich albo do dalekich uzdrowisk, odległych o tysiące lat, albo do bliższych, gdzie trwa kojący dzień
wczorajszy.

(J. Parandowski, pisarz polski, 2964; 256)

IV

Bóg miał nareszcie uwierzyć w człowieka
dobrego i silnego,
ale dobry i silny
to jeszcze ciągle dwóch ludzi.

Jak żyć – spytał mnie w liście ktoś,
kogo ja zamierzałam spytać
o to samo.

(Schyłek wieku, ib., s. 121)

II

Szkół, gdzie by mógł uczyć się człowiek swego człowieczeństwa, nie ma na świecie i pewnie nigdy nie będzie.

(E. Zegadłowicz, polski poeta i powieściopisarz, 4236; 351)

I

W przebudowę świata trzeba wnieść element miłości.

(Ib., 4240; 351)

V

Podział na ziemię i niebo
to nie jest właściwy sposób
myślenia o tej całości
Pozwala tyko przeżyć
pod dokładniejszym adresem,
szybszym do znalezienia,
jeślibym była szukana.
Moje znaki szczególne
to zachwyt i rozpacz.

(Niebo. W: Widok…, s. 141)

VI

Z przyczyn niejasnych,
w okolicznościach nieznanych
Byt Idealny przestał wystarczać.

Mógł przecież trwać i trwać bez końca,
ociosany z ciemności, wykuty z jasności,
w swoich sennych nad światem ogrodach.

Czemu, u licha, zaczął szukać wrażeń
w złym towarzystwie materii?

(Platon, czyli dlaczego. W: Chwila, s. 17)

II

Duch porusza materią.

(Wergiliusz, epik rzymski, 4080; 339)

I

Między duchem a materią pośredniczy matematyka.

(H. D. Steinhaus, matematyk polski, 3737; 314)

II

Liczba jest istotą wszystkich rzeczy.

(Pitagoras, grecki matematyk i ilozof, 3058; 263)

I

Bóg lubi cyfrę nieparzystą.

(Wergiliusz, epik rzymski, 4081; 339)

II

Muzyka ziemska jest odbiciem muzyki sfer.

(Pitagoras, grecki matematyk i ilozof, 3051; 263)

I

Fala i kamień, wiersze i proza, lód i płomień nie różnią się tak bardzo od siebie.

(A. Puszkin, poeta rosyjski, 3210; 275)

VII

Życie na poczekaniu.
Przedstawienie bez próby.
Ciało bez przymiarki.
Głowa bez namysłu.

Nie znam roli, którą gram.
Wiem tylko, że jest moja, niewymienna.

O czym jest sztuka,
zgadywać muszę wprost na scenie.

Kiepsko przygotowana do zaszczytu życia,
narzucone mi tempo akcji znoszę z trudem.

(Życie na poczekaniu. W: Życie…, s. 39)

VIII

Cztery miliardy ludzi na tej ziemi,
a moja wyobraźnia jest, jak była.
Źle sobie radzi z wielkimi liczbami.
[…]
Fruwa w ciemnościach jak światło latarki,
wyjawia tylko pierwsze z brzegu twarze,
tymczasem reszta w prześlepienie idzie,
w niepomyślenie, w nieodżałowanie.

(Wielka liczba. W: Widok…, s. 77)

II

Wielość odmian bytu (mówi dalej Szymborska) nie prowadzi do żadnej jedności, solidarności istnienia. Przeciwnie: konsekwencją owej wielości jest osobność, nieprzenikalność rzeczy, ich wzajemna nieważność i skłonność do unieważniania. Podobnie z ludźmi: przynależność do cywilizacji Wielkiej Liczby odbiera im realne istnienie, skazuje na życie w tłumie, na byt statystyczny…

(M. Stala: Nic zwyczajnego. W: Życie na poczekaniu, s. 20)

I

Jest także wniosek inny, powtarzany przez poetkę równie często: błąd kryje się nie tylko w porządku istnienia, lecz także w uroszczeniach ludzkiego rozumu, w niebezpiecznej skłonności do antropomorizacji, w mierzeniu całego świata ludzkimi miarami. Tymczasem ludzkie porządki i właściwy człowiekowi sposób opisywania świata – nie tyle zbliżają do tegoż świata, ile zasłaniają jego istotę.

(Ib., s. 21)

III

Na nic mu nasze spojrzenie, dotknięcie.
Nie czuje się ujrzane i dotknięte.
A to, że spadło na parapet okna,
to tylko nasza, nie jego przygoda.
Dla niego to to samo, co spaść na cokolwiek,
bez pewności, czy spadło już,
czy spada jeszcze.

(Widok z ziarnkiem piasku. W: Widok…, s. 107)

IV

Mija jedna sekunda.
Druga sekunda.
Trzecia sekunda.
Ale to tylko nasze trzy sekundy.

(Ib., s. 108)

II

Łatwiej zmienić ustrój, trudniej – odmienić człowieka!

(S. Wyszyński, prymas Polski, 4205; 348)

I

Współczesnemu światu potrzeba mądrości i kontemplacji, jeśli ma się uratować, a nie zginąć w szumie liści sezonowych mądrości.

(Ib., 4195; 348)

V

KOSMOS MAKROS
CHRONOS PARADOKSOS
Tyko kamienna greka ma na to wyrazy.

(Bagaż powrotny. W: Chwila, s. 37)

VI

Dziwna planeta i dziwni na niej ci ludzie…

VII

Sporządziłam spis pytań,
na które nie doczekam się już odpowiedzi,
bo albo za wcześnie na nie,
albo nie zdołam ich pojąć.

(Spis. W: Chwila, s. 42)

VIII

Co było rzeczywiste,
a co się ledwie zdawało
na tej widowni
gwiezdnej i podgwiezdnej,
gdzie prócz wejściówki
obowiązuje wyjściówka

(Ib.)

III

Kiedy ustaną wojny
i co je zastąpi

(Ib.)

IV

Gdzie miejsce wolnej woli,
która potrai być i nie być
równocześnie

(Ib.)

V

Dlaczego rzeczy złe
brałam za dobre
i czego mi potrzeba,
żeby się więcej nie mylić?

(Ib., s. 43)

II

Tylko głupiec ma odpowiedź na wszystko.

(A. France, pisarz francuski, 1362; 131)

I

Życie jest pytaniem pozbawionym odpowiedzi, ale pozwólcie nam wierzyć w godność i ważność tego pytania.

(T. Williams, 4111; 342)

II

Nie trzeba zadawać zbyt daleko sięgających pytań, aby nie wywołać zbyt daleko sięgających odpowiedzi.

(K. Przerwa-Tetmajer, 3902; 326)

I

Zadawanie pytań jest pobożnością myślenia.

(M. Heidegger, filozof niemiecki, 1664; 154)

VI

Obmyślam świat, wydanie drugie,
wydanie drugie, poprawione,
idiotom na śmiech,
melancholikom na płacz,
łysym na grzebień,
psom na buty.

(Obmyślam świat. W: Widok…, s. 7)

II

Krytyka porządku istnienia z jednej, a krytyka ludzkiego myślenia (i porządkowania świata) z drugiej strony – pozwalają dostrzec zasadnicze momenty poezjo-myślenia wpisane w dzieło Wisławy Szymborskiej, zwłaszcza zaś w jej późne wiersze…”

(M. Stala, s. 22)

VII

Życie – jedyny sposób,
żeby obrastać liśćmi,
łapać oddech na piasku,
wzlatywać na skrzydłach;

być psem,
albo głaskać go po ciepłej sierści

(Notatka. W: Chwila, s. 40)

VIII

[…]
dopóki Ziemia wciąż jeszcze nie taka
jak do tej pory bliższe i dalsze planety,
[…]
dopóki nasze głowy pełne złudzeń
uchodzą za jedyne głowy pełne złudzeń,
[…]
czujmy się gośćmi w tutejszej remizie
osobliwymi i wyróżnionymi,
tańczmy do taktu miejscowej kapeli
i niech się nam wydaje,
że to bal nad bale.

(Bal. W: Chwila, s. 38 i 39)

III

Dziwna planeta i dziwni na niej ci ludzie…

I

O poeto, ty nic nie wyjaśniasz, ale przez ciebie rzecz każda staje się podatna na wyjaśnienie.

(P. Claudel, francuski poeta i dramaturg, 657; 71)

II

Poeci są jasnowidzami!

(T. Williams, dramaturg amerykański, 4122; 342)

III

[…]
kiedy zło tryumfuje, dobro się utaja;
gdy dobro się objawia, zło czeka w ukryciu.
Jedno i drugie nie do pokonania
ani do usunięcia na bezpowrotną odległość.
Dlatego jeśli radość, to z domieszką trwogi,
jeśli rozpacz, to nigdy bez cichej nadziei.
Życie, choćby i długie, zawsze będzie krótkie.
Zbyt krótkie, żeby do niego coś dodać.

(Krótkie życie naszych przodków. W: Widok…, s. 117)

Wykorzystano następujące materiały:

W. Szymborska: Chwila. Kraków 2002. ISBN 83-240-0227-8
W. Szymborska: Widok z ziarnkiem piasku. Poznań 1996. ISBN 83-85568-28-X
W. Szymborska: Życie na poczekaniu. Lekcja literatury z Jerzym Kwiatkowskim i Marianem Stalą. Kraków 1997. ISBN 83-08-02665-6
Myślę, więc jestem… Aforyzmy, maksymy, sentencje zebrali i opracowali Cz. i J. Glenskowie. Opole 1986

Oprawę muzyczną scenariusza stanowią utwory z płyty CD Poeci piosenki: Magda Umer. Płytoteka Dziennika Polska Europa Świat. 2007 Music Poland. ISSN 1895-6742

Co w numerze?