Pierwsze standardy dla bibliotek szkolnych ogłosiło Amerykańskie Stowarzyszenie Bibliotekarzy już w r. 1918, potem były one uaktualniane co parę lat. Działania normalizacyjne podejmowały też od lat sześćdziesiątych Wielka Brytania, Kanada i Australia[1]. Nigdy nie miały one charakteru obligatoryjnych instrukcji czy zarządzeń. Raczej ze względu na dużą różnorodność warunków działania szkół wskazywały stany i wielkości, do jakich należy dążyć, kreśliły pewne optymalne rozwiązania, dostarczały wzorców. Miały i nadal mają szczególne znaczenie w przypadku powstawania nowych bibliotek oraz przy ulepszaniu już istniejących.

Przedmiotem standardów mogą być funkcje, zadania bibliotek (w USA stosuje się nazwę School Library Media Centers – SLMC)[2] oraz elementy organizacji bibliotek (personel rodzaj i liczba etatów, wielkość i przeznaczenie pomieszczeń bibliotecznych, rodzaj i wielkość zbiorów, niezbędne wyposażenie i sprzęt techniczny oraz komputerowy, budżet – jego wielkość i sposób obliczania). Coraz popularniejsze są standardy osiągnięć ucznia w zakresie umiejętności informacyjnych.

W zależności od tego, co stanowi przedmiot działalności standaryzacyjnej, możemy więc mówić o standardach ilościowych bądź jakościowych. Standardy różnią się też zasięgiem.

Standardy o charakterze międzynarodowym formułowane są przez międzynarodowe organizacje, takie jak IFLA czy UNESCO i często mają charakter programów. Od czasu włączenia bibliotek szkolnych do narodowych infrastruktur informacyjnych NATIS[3](1974) znalazły one miejsce we wszystkich międzynarodowych programach służących wymianie informacji[4]. Nieco bardziej szczegółowe zalecenia standaryzacyjne dla nowoczesnych bibliotek szkolnych opublikowano z inicjatywy IFLA i UNESCO pięć lat później[5], a w r. 1980 ogłoszony został Manifest Bibliotek Szkolnych[6]. Tego rodzaju dokumenty są niezmiernie ważne i potrzebne w skali światowej. Świadczy o tym choćby fakt, że bibliotekarze z entuzjazmem powitali dwa lata temu nową wersję Manifestu[7]. Kreśli on główne zadania współczesnej biblioteki szkolnej jako integralnej części procesu dydaktycznego, a nawet mówi o swoistej misji biblioteki szkolnej w życiu każdego człowieka; wymienia niezbędne warunki potrzebne do jej funkcjonowania, cele i kierunki działania, przygotowanie i zadania personelu bibliotecznego, a także warunki efektywności działania (jednym z nich jest organizacja biblioteki i jej funkcjonowanie zgodne ze standardami). Ten dokument i jemu podobne formułowane są w celu wskazania właściwym organom władzy odpowiedzialnym za edukację zaleceń co do znaczenia, statusu i potrzeb współczesnej biblioteki szkolnej. Istotną jego rolą jest wyznaczenie kierunku działań, podanie modelowych czy wręcz wzorcowych rozwiązań, przy jednoczesnym uwzględnieniu różnego stopnia rozwoju bibliotekarstwa w świecie.

Powinnością władz jest natomiast wypracowanie korzystnych dla bibliotek szkolnych zapisów w prawie oświatowym, opracowanie realnych standardów, służących ich stałemu rozwojowi i zapewnienie środków finansowych na ten cel. Żadne bowiem ważne przedsięwzięcia edukacyjne, w myśl Manifestu, nie powiodą się bez udziału dobrze wyposażonych i sprawnie działających bibliotek szkolnych. Dlatego standardy międzynarodowe stanowią podstawę standardów narodowych, choć czasem jest odwrotnie i wtedy dobre standardy narodowe stają się inspiracją rozwiązań o szerszym zasięgu.

USA

Największą tradycję standardów narodowych dla bibliotek szkolnych mają Stany Zjednoczone. Standardy te kreślą ogólny kierunek rozwoju bibliotek w kraju, czasem w formułowaniu szczegółowych wymagań standaryzacyjnych wykorzystują dane i doświadczenia standardów o charakterze regionalnym. Takim ważnym zbiorem zaleceń dotyczących organizacji pracy współczesnej biblioteki szkolnej jest opracowanie pt. Information Power (czyli Potęga informacji), wydane 12 lat temu, ale wciąż chętnie cytowane i wykorzystywane w praktyce bibliotekarskiej, nie tylko w USA[8]. Autorzy Potęgi informacji – wychodząc z założenia, że „profesjonalne standardy zawsze były i są dynamiczną, pozytywną siłą przemian, podstawą formułowania szczegółowych programów i czynnikiem wskazującym kierunek rozwoju zawodu”[9] (to cytat ze wstępu) – dają w części opisowej szczegółowe wytyczne co do organizacji, wyposażenia w zbiory i sprzęt, finansowania, zarządzania i obsady etatowej mediatek (School Library Media Centers). Szczególnie ciekawe są załączone (zał. 1) tabele standardów dla szkół podstawowych jednostopniowych (elementary schools), dwustopniowych (middle/junior high schools) i średnich (high schools). Zostały one zestawione na podstawie analizy sytuacji 571 szkół państwowych w USA. Możemy więc tu znaleźć konkretne dane liczbowe, uzależnione od rodzaju i wielkości szkoły (liczby uczniów). Są to:

Liczba etatów zróżnicowanego personelu bibliotecznego (bibliotekarze certyfikowani, bibliotekarze, pracownicy bez kwalifikacji bibliotekarskich, wolontariusze – dorośli i uczniowie).
Zbiory – liczba książek na ucznia, liczba periodyków, subskrypcji, dokumentów nieksiążkowych (mikroform, dokumentów audiowizualnych, filmów, kaset wideo, CD-romów, innych dokumentów).
Pomieszczenie i sprzęt (powierzchnia, liczba miejsc w SLMC, liczba stanowisk komputerowych).
Budżet – wydatki na książki i inne zbiory, sprzęt.

Niezmiernie ciekawe są wskazówki dotyczące planowania budżetu biblioteki. W tym celu przedstawiono konkretne wzory z przykładami, jeden z nich uwzględnia np.:

kwotę ubiegłorocznego budżetu; zmiany w stanie liczbowym uczniów w szkole;
liczbę ubytków – zaczytanych, zdezaktualizowanych i zagubionych;
wskaźnik inflacji, a jeszcze lepiej wskaźnik wzrostu cen książek, które czasem drożeją znacznie szybciej[10];
dodatkowe fundusze, które przydziela się bibliotece w przypadku dużych zmian w programach nauczania, a co się z tym wiąże, na liście podręczników i książek pomocniczych (zał.2).

W przypadku budżetu planowanego na zakup sprzętu technicznego zaleca się brać pod uwagę:

wartość inwentarzową istniejącego sprzętu;
przeciętny wiek sprzętu;
wskaźnik inflacji;
wartość sprzętu, który trzeba zakupić w nowym roku budżetowym na miejsce uszkodzonego (zał.2).

Śladem standardów narodowych powstają w USA normy stanowe. Ich twórcami są aktywne stanowe stowarzyszenia bibliotekarzy szkolnych, które przystosowują przepisy do własnych potrzeb (uwzględniając warunki danego regionu, stan rozwoju placówek oświatowych i ich finansowe możliwości [11]). Przepisy dla bibliotek, które chcą się przekształcać w nowoczesne centra dydaktyczne, stawiają wymagania na ogół na trzech poziomach: wystarczającym (minimalnym), zadowalającym i optymalnym (przykładowym). Wybór poziomu do realizacji w najbliższym czasie zależy od aktualnej kondycji biblioteki.

Jeśli chodzi o normy zatrudnienia to tu głównym czynnikiem decydującym o liczbie etatów jest liczba uczniów w szkole, np. w stanie Teksas (tab. l), Massachusets (tab.2), Missouri (tab.3), Kentucky (tab.4), Washington (tab.5). Na ogół podaje się też wielkość zatrudnienia na pozostałych stanowiskach w bibliotece (bibliotekarze bez dyplomu, pracownicy biurowi, techniczni, wolontariusze), a czasem formułuje się zadania dla tych grup pracowników (tak jest na przykład w stanie Illinois). Czas pracy bibliotekarzy (czas otwarcia biblioteki) to zawsze czas najdogodniejszy dla czytelników – uczniów i nauczycieli.

O bibliotekarzu szkolnym mówi się, że jest liderem, przewodnikiem po programach nauczania i świecie informacji, a jego biblioteka to „serce szkoły” (Michigan), często określa się jej optymalne położenie w szkole – właśnie w sercu, w centrum szkoły. Wiele standardów (np. w Massachussets, Kentucky, Michigan) podaje wzory umożliwiające wyliczenie optymalnej powierzchni biblioteki, biorąc pod uwagę liczbę uczniów, różnorodność pomieszczeń, np. oddzielne pomieszczenia do pracy grupowej, urządzenie lokalu, oświetlenie, a nawet sprzęt klimatyzacyjny, dywany, umywalki, itp. Wszędzie wymienia się niezbędny w pracy biblioteki sprzęt, choć czasem są to też dość ogólne sformułowania, które w związku z szybkim postępem technicznym i zmieniającymi się parametrami sprzętu wydają się być bardziej elastyczne. Często jednak (np. w Massachussets) podaje się polecaną liczbę stanowisk komputerowych (tab.6).

Standardy stanowe określają również liczbę zbiorów w poszczególnych kategoriach; tu wyznacznikiem, oprócz typu szkoły, na poszczególnych poziomach jest znowu liczba uczniów w szkole, np. w stanach Missouri, Massachussets (tab.7). Dodatkowo wiele uwagi przywiązuje się do aktualności zbiorów, dlatego 70% księgozbioru nie może mieć daty wydania późniejszej niż 10 lat wstecz.

Znacznie rzadziej podaje się liczbę egzemplarzy, jaka powinna przypadać na l ucznia (np. w stanie Teksas jest to 18 egzemplarzy na l ucznia na najwyższym poziomie rozwoju biblioteki). Bardziej szczegółowe standardy (np. w stanie Missouri) określają liczbę egzemplarzy poszczególnych grup zbiorów - beletrystyki, literatury popularnonaukowej, fachowej, dokumentów audiowizualnych.

Ciekawostką może być fakt, że standardową ilość zbiorów w szkole średniej w Nassau ustala się w zależności od średniej ilości odwiedzin i wypożyczeń dziennie w bibliotece.

Oprócz norm zakupów ustalane są też normy wycofywania księgozbioru z biblioteki, różne w zależności od rodzaju zbiorów i daty wydania. W ślad za tym idą standardy kwot, jakie muszą być przeznaczane na stałe odbudowywanie zbiorów. Przykład tak sformułowanych standardów obowiązujących w szkołach w stanie Washington prezentuje tabela 8 i 9. Dodatkowo budżet uwzględnia zakup niezbędnych materiałów papierniczych, materiałów do produkcji dokumentów audiowizualnych, kosztów napraw, usług, opłat członkowskich, szkoleń, kursów i opłat konferencyjnych.

W normach stanowych (wzorem standardów narodowych) spotykamy różne wersje wyliczeń budżetu, które mniej lub bardziej szczegółowo biorą pod uwagę różnorodne potrzeby biblioteki szkolnej. Czasem budżet określany jest procentem bonu oświatowego ucznia (na przykład w stanie Massachusetts jest to 5%). Przy planowaniu budżetu zaleca się brać pod uwagę (oprócz programu szkoły oraz standardów narodowych i stanowych dla bibliotek szkolnych) również aktualnie obowiązujące standardy akredytacyjne dla szkół. Na przykład w stanie Washington standardy akredytacyjne uwzględniają wielkość i charakter zbiorów, liczbę i rodzaj etatów w bibliotece (szkoły korzystające z usług central bibliotecznych mogą zatrudniać odpowiednio mniej personelu), wielkość lokalu i jego przeznaczenie, a także zakres działania biblioteki. Podają one minimalny budżet, jaki powinna otrzymywać biblioteka, bądź kwotę na jednego ucznia (jeśli jest to wyliczenie korzystniejsze dla biblioteki) – z zastrzeżeniem, że musi to być suma wystarczająca na podstawowe wydatki biblioteki związane z uzupełnianiem zbiorów, stałą prenumeratą i subskrypcją zakupem materiałów audiowizualnych, biurowych i kosztami oprawy. Standardy dotyczące biblioteki są włączone do ogólnych wymagań dotyczących szkół starających się o akredytację. Są one dość wysokie i dlatego naprawdę dobre szkoły mają dobre biblioteki.

Europa

A jak wygląda sytuacja w Europie? Przeprowadzony dla potrzeb tego opracowania sondaż wśród przedstawicieli europejskich stowarzyszeń i organizacji bibliotekarzy szkolnych[12]oraz koordynatorów programu EURYDICE[13] wykazał, że sytuacja jest dość zróżnicowana. Z sondażu wynika, że pierwszym, podstawowym standardem jest zwykle zapis w prawie oświatowym o tym, że w każdej szkole powinna być prowadzona biblioteka szkolna. Te kraje, które taki zapis mają(np. Dania, Finlandia, Austria), mówią o tym z dumą, dla tych, które go nie mają, jest to podstawowy cel starań. Takie umocowanie prawne gwarantuje bowiem bibliotekom pewny byt i stabilną sytuację. Wśród krajów, które będą o to zabiegać w najbliższym czasie, są Holandia[14]i Wielka Brytania.

W krajach skandynawskich nie ma szczegółowych standardów. W Szwecji w uchwalonej przed trzema laty ustawie o bibliotekach zaznaczono rolę biblioteki szkolnej, jednak stan bibliotek zależy jedynie od troski dyrekcji, która decyduje o etatach i budżecie biblioteki. Dlatego biblioteki szkól średnich są w dużo lepszej sytuacji niż podstawowych. Te ostatnie wspomaga co jakiś czas budżet ministerstwa lub lokalny, jednak – wobec wielu innych potrzeb – zdarza się, że pieniądze przeznaczone na biblioteki nie docierają do nich. Brak standardów zatrudnienia powoduje, że o ile szkoły średnie stać zwykle na 1 etat bibliotekarza i 0,5 lub cały etat asystenta bibliotekarza (na 1 ok. 1000-1300 uczniów)[15], o tyle w bibliotekach szkół podstawowych sytuacja jest dużo gorsza – biblioteką opiekują się często nauczyciele przez kilka godzin w tygodniu bądź bezrobotni kierowani tu na okres 3 miesięcy. Podobna sytuacja panuje w Norwegii.

Natomiast w Danii mimo braku standardów w ustawie o oświacie z I 1997 roku zapisano, że każda szkoła musi mieć bibliotekę szkolną, która powinna być centrum pedagogicznym w szkole. Tu gromadzone są wszystkie rodzaje zbiorów i pomocy dydaktycznych (również takie jak np. sprzęt do nurkowania czy zestaw do golfa), tu odbywają się kursy i warsztaty dla nauczycieli (np. dotyczące współczesnych mediów czy technologii informacyjnej). Dlatego szkoły dążą do powiększenia lokali swoich bibliotek, ich unowocześniania i dobrego zaopatrzenia w różnorodne zbiory i sprzęt. Mimo że brak jest stałych etatów w bibliotece szkolnej – pracuje tam zwykle kilku nauczycieli po kilka godzin w tygodniu (np. 4 osoby, w sumie 36 godzin) – to cały system działa dość sprawnie, głównie za sprawą komputeryzacji bibliotek i połączenia wszystkich szkół w sieć oraz zcentralizowania wielu prac technicznych. Podobnie jak w Szwecji, opracowane i oprawione książki są zamawiane w centralach bibliotecznych i raz w tygodniu przywożone do szkół wraz z filmami, nagraniami, pomocami dydaktycznymi [16].

Podobną funkcję pełnią biblioteki w Finlandii, które zgodnie z ustawą o oświacie muszą istnieć w każdej szkole. Budżet tych bibliotek jest częścią budżetu szkoły, jednak pracownicy tych placówek dotkliwie odczuwają brak jednostki zarządzającej ich siecią. Jest to szczególnie istotne wobec faktu, że bibliotekami tymi opiekują się nauczyciele w ramach godzin nadliczbowych.

Dużo gorzej przedstawia się sytuacja w Niemczech. Niemieckie biblioteki szkolne nie mają nadal regulacji prawnych, fundusze na prowadzenie biblioteki są przyznawane przypadkowo i zależą od decyzji władz terenowych. Bibliotekami zajmują się tam w większości nauczyciele lub rodzice.

Standardów ani stosownych zapisów prawnych nie ma w Luksemburgu, natomiast w Portugalii sformułowano normy dotyczące sprzętu i urządzeń, które powinny znajdować się w bibliotece. Dane te w tej chwili są wciąż uzupełniane na stronie internetowej www.dapp.min-edu.pt/rbe („Apoio Tecnico”), niestety tylko po portugalsku.

W wielu krajach biblioteki korzystają z zaleceń zawartych w podręcznikach, poradnikach i choć brak jest typowych standardów zatwierdzonych przez władze oświatowe, środowiska bibliotekarskie z własnej inicjatywy tworzą takie zalecenia i rozsyłają do bibliotek. Na przykład w Holandii otrzymały je ostatnio biblioteki szkół średnich, które korzystają ze specjalnego grantu, przeznaczonego na płace oraz budżet. I tu odczuwalny jest brak oddzielnych uregulowań prawnych dotyczących bibliotek szkolnych.

W najbliższym czasie opracowane zostaną standardy w Szkocji, możliwe, że zaakceptowane one zostaną również w Anglii, Walii i Północnej Irlandii. Bibliotekarze angielscy nie posiadają wprawdzie zapisu mówiącego o konieczności prowadzenia biblioteki szkolnej, ale wierzą, że ich inicjatywy dotyczące standardów utorują drogę dalszym działaniom w tej sprawie, zwłaszcza, że ostatnio udało się to ich kolegom z bibliotek publicznych.

Zupełnie odmiennie przedstawia się natomiast sytuacja w Austrii. Po okresie tzw. bibliotek klasowych (półka z maksymalnie 100 książkami w każdej sali lekcyjnej) w latach 90. uchwalono podstawy prawne umożliwiające powstawanie i Finansowanie bibliotek szkolnych w szkołach średnich, a także powstanie ośrodków kształcących bibliotekarzy. Niestety, przepisy te nie dotyczą bibliotek w szkołach podstawowych. W związku z tworzeniem bibliotek nowego typu (wielkich pracowni ogólnoszkolnych), austriackie Ministerstwo Edukacji wydało szereg broszur o charakterze standaryzacyjnym, dotyczących m.in.: planowania pomieszczeń bibliotecznych, ich umeblowania i wyposażenia, zarządzania biblioteką szkolną itp. Wydano też poradniki dotyczące propozycji pracy nauczyciela w bibliotece, wykorzystania multimediów, kształcenia bibliotekarzy, a także pracy pedagogicznej, edukacji czytelniczej i medialnej. Niewystarczające są natomiast, w odczuciu bibliotekarzy austriackich, standardy zatrudnienia i podjęto już starania, aby je zmienić. W bibliotekach zatrudnia się nauczycieli danej szkoły po odpowiednich przeszkoleniach, zwykle pracują oni jako nauczyciele przedmiotowi, natomiast uzupełniają etat w bibliotece, przy czym godzina w bibliotece jest tańsza niż godzina nauczania. Tabela 10 przedstawia standardy zatrudnienia, a także wielkości zbiorów i powierzchni biblioteki w „grammar schools” (odpowiednik naszego gimnazjum). Uzależnione one są od ilości uczniów w szkole.

Liczba godzin otwarcia biblioteki może nam się wydawać drastycznie mała. dlatego dodajmy jeszcze, że :

w Austrii każdy nauczyciel może przyprowadzić klasę do z biblioteki w godzinach jej zamknięcia,
czas pracy biblioteki jest wydłużony o godziny pracy wolontariuszy – rodziców i starszych uczniów,
jeśli biblioteka znajduje się w pobliżu gabinetu dyrekcji, to zwykle otwarta jest cały dzień, nawet bez opieki nauczyciela,
eksperymentalnie wprowadza się samoobsługę w wypożyczeniach i zwrotach książek, co przy całkowitej automatyzacji tych czynności nie jest trudne[17].

Podsumowując, można powiedzieć, że mimo iż niewiele państw europejskich podjęło wysiłek opracowania standardów, większość jest nimi bardzo zainteresowana. Potrzebę informacji na ten temat zgłosili też na 29 konferencji Międzynarodowego Stowarzyszenia Bibliotekarstwa Szkolnego (IASL) w Malmó (2000) delegaci z ponad 30 krajów z całego świata, a postulat zebrania i opracowania takich standardów w skali międzynarodowej znalazł się we wnioskach z tegorocznego posiedzenia przedstawicieli tej organizacji[18].

Również bibliotekarze szkolni w Polsce odczuwają dotkliwy brak programów, przepisów i norm, które regulowałyby ich pracę i dawały wskazówki co do wymagań stawianych współczesnej bibliotece szkolnej. Standardy sygnowane przez Ministerstwo Edukacji byłyby również świetnym argumentem w rozmowach z dyrekcją szkoły i w negocjacjach szkoły z władzami samorządowymi. Jakże często bowiem starania bibliotekarzy o zwiększenie zatrudnienia, przeznaczenie stałego budżetu na potrzeby biblioteki czy pilnego zakupu do księgozbioru podręcznego odbierane są jak ich prywatny interes.

Na wspomnianej konferencji IASL Linda Langford, przedstawicielka Australijskiego Stowarzyszenia Bibliotekarzy Szkolnych, powiedziała, że zdolność wyszukiwania, opracowania informacji, jej przetwarzania na własny użytek i włączania do zasobów własnej wiedzy jest trzecią po czytaniu i pisaniu umiejętnością niezbędną w życiu człowieka. Niezbędną do tego, by umieć stawiać prawidłowe pytania, wiedzieć jak i gdzie szukać na nie odpowiedzi, a dzięki temu pomyślnie rozwiązywać naukowe, ale i życiowe problemy, aby podejmować właściwe decyzje i dzięki temu wieść szczęśliwe życie we współczesnym święcie. Zróbmy wszystko, by polska szkoła, polska biblioteka szkolna mogła wyposażyć w tę umiejętność również nasze dzieci.

[1] Szerzej pisze na len temat Marcin Drzewiecki, Problematyka normalizacji w bibliotekarstwie szkolnym za granicą, „Poradnik Bibliotekarza” 1988 nr 7/8 s. 3-5 i 20.

[2] Por. Bogumiła Staniów, Cele i zadania nowoczesnych bibliotek szkolnych w świetle najnowszych amerykańskich standardów. Acta Universitatis Wratislaviensis No 1726 Bibliotekarstwo XIX 1995 s. 139-143.

[3] NATIS – National Informations Systems

[4] Zob. Marcin Drzewiecki, op. cit., s. 4-5.

[5] P. F. Beilke, F. L. Caroll, Guidelines for the Planning and Organization of School Library Media Centers.

[6] School libraries. Draft School Library Media Manifesto. „IFLA Journal” 1980 nr 4 s. 410-411.

[7] UNESCO/IFLA School Library Manifesto Copyright 1998 UNESCO. Tłumaczenie Manifestu zob. „Biblioteka w Szkole” 2000 nr 11 s. 1.

[8] Information Power. Guidelines for School Library Media Programs. ALA/AECT 1988. W 1998 r. wydano Information Power: Building Partnerships for Learning ze standardami osiągnięć informacyjnych uczniów.

[9] Information Power. Guidelines..., s. V.

[10] Information Power. Guidelines..., s. 128.

[11] Por. Marcin Drzewiecki, Zasady finansowania amerykańskich bibliotek szkolnych. „Bibliotekarz” 1979 nr 2.

[12] Odpowiedzi udzieliło 9 państw: Szwecja, Norwegia, Dania, Niemcy, Austria, Holandia, Wielka Brytania, Portugalia.

[13] Finlandia, Luksemburg, Holandia

[14] Wyniki tych starań będą prezentowane na stronie internetowej www.melcs.nl.

[15] Przypomnijmy, że biblioteki szkolne w Szwecji korzystają z usług central bibliotecznych, są skomputeryzowane i podłączone do wspólnego systemu komputerowego.

[16] Sonja Pedersen, Educational Resource Centers in Denmark. Referat wygłoszony na 29 konferencji IASL w Malmó.

[17] Johanna Hladej. An Introduction to the Austrian School Library System. Referat wygłoszony na 29 konferencji IASL w Malmó, 2000.

[18] Communique 2000. Compiled by Gerald R. Brown IASL 2000.

Bibliografia

Adresy internetowe:

http://www.wlma.org/walibs.htm (20 022000) http://www.kde.state.ky.us/oet/customer/lmsvillage/html/appendix (9 10 2000)

http://www.tea.state.tx.us/technology/librarics/program.html (11 09 2000)

http://www.burlington.mec.edu/bhs/library/msl-mastandards.htm (19 02 2000)

http://www.dcsc.state.mo.us/divinstr/curriculum/standards/intro.htm (20 02 2000)

http://www.nsls.org/stateinlb.html (11 09 2000)

http://www.lsl.state.tx.us/LD/pubs/schoolib- stand.htm (19 02 2000)

http://www.unesco.org/webworld/publicdomain/ifla manifesto_eng.html (1 10 2000)

Communiąue 2000. Compiled by Gerald R. Brown IASL 2000

Drzewiecki Marcin: Problematyka normalizacji w bibliotekarstwie szkolnym za granicą. „Poradnik Bibliotekarza” 1988 nr 7/8 s. 3-5 i 20.

Drzewiecki Marcin: Zasady finansowania amerykańskich bibliotek szkolnych. „Bibliotekarz” 1979 nr 2 s. 41-42.

Hladej Johanna: An itroduction to the Austrian School Library System. Referat wygłoszony na 29 konferencji IASL w Malmó, 2000.

Information Power. Building Partnerships for Learning. ALA/AECT 1998

Information Power. Guidelines for School LibraryMedia Programs. ALA/AECT 1988. Pedersen Sonja: Educational Resource Centres in Denmark. Referat wygłoszony na 29 konferencji IASL w Malmó.

School Libraries. Draft School Library Media Manifesto. IFLA Journal 1980 nr 4 s.410-411. Staniów Bogumiła: Cele i zadania nowoczesnych bibliotek szkolnych w świetle najnowszych amerykańskich standardów. „Acta Universitatis Wratislaviensis” No 1726 Bibliotekoznawstwo XIX 1995 s. 139-143.

Materiały dodatkowe znajdują się w pliku PDF.

Co w numerze?