Modlitwa obozowa – nagranie.

Narrator:

Ta opowieść rozpoczyna się 17 września 1939 r., kiedy to Związek Radziecki uderzył na Polskę ze wschodu, wychodząc naprzeciw Niemcom nacierającym z przeciwnej strony, i zagarnął połowę przedwojennego terytorium państwa polskiego. Jest to historia setek deportowanych ze wschodnich ziem Rzeczypospolitej Polskiej mężczyzn i kobiet, którzy zrobili wszystko, by znaleźć i wywalczyć sobie drogę do domu. Podkład muzyczny towarzyszący wykonawcom – sonaty i mazurki Chopina.

Żołnierz I:

Tyran wstał – Herod! – Panie, cała Polska młoda
Wydana w ręce Heroda.
Co widzę? – długie, białe, dróg krzyżowych biegi,
Drogi długie – nie dojrzeć – przez puszcze, przez śniegi
Wszystkie na północ! – tam, tam w kraj daleki,
Płyną jak rzeki…
… po drogach leci
Tłum wozów – jako chmury wiatrami pędzone,
Wszystkie tam w jedną stronę.
Ach, Panie! to nasze dzieci,
Tam na północ – Panie, Panie!
Takiż to los ich – wygnanie!

(A. Mickiewicz: Dziady. Część III, scena V)

Narrator:

Niemieckie uderzenie na Rosję w 1941 r. uratowało życie części deportowanych. Pod dowództwem generała Władysława Andersa znów stali się polskimi żołnierzami. Wieść o formowaniu polskiej armii w ZSRR stała się impulsem do podjęcia nieznanej we wcześniejszej historii wędrówki setek tysięcy mężczyzn, kobiet i dzieci w poszukiwaniu skrawka wolnej Polski.

Osoba I:

Szli
Jeden za drugim… jeden za drugim
Szeregiem niekończącym się długim,
Z twarzami szarymi, jak popiół
Każdy z nich bólem się opił,
Każdy cierpieniem nakarmił…
Szli
Do Armii…!

(Feliks Konarski)

Narrator:

Przemierzali śniegi i lasy Syberii, przemierzali stepy Kazachstanu… Na niegościnnym rosyjskim śniegu jakże smutno odbijały się sylwetki odzianych w łachmany, na pół żywych ludzi, wracających z dalekiej Północy…

Osoba II:

– Coś ty za jeden, przyjacielu mój
Że masz na sobie taki dziwny strój?

Żołnierz I:

– Jam z niewoli polski żołnierz,
Został mi z munduru kołnierz
I podszyty wiatrem płaszcz!…

Osoba II:

– Cóż za łachmany na sobie masz
I taką dziwną, wynędzniałą twarz?

Żołnierz I:

– Twarz – to głupstwo! Grunt, że żyję
I pod łachmanami kryję
Polskie serce, polską krew!

Osoba II:

– Gdzież twoje buty, coś na nogach miał?
Pewnieś je zgubił albo komuś dał?

Żołnierz I:

– W butach chodzić, nie sztuka,
Bosom szedł do Buzułuka,
Byle tylko z Wami być!

(Feliks Konarski)

Narrator:

Oto fragmenty wspomnień byłego więźnia Kołymy, który dotarł do armii Andersa.

Żołnierz II:

„Ściemniało się. Wraz z innymi rekrutami zrzuciliśmy nasze łachy na wielki stos, który natychmiast podpalono. W płomieniach zniknęła moja sowiecka przeszłość wraz z sowieckimi wszami. Po umyciu się dostałem czystą, brytyjską bieliznę, koszulę i mundur. Urodziłem się na nowo. Od chwili, gdy włożyłem mundur, chodziłem jak we śnie. Wciąż go dotykałem. Patrzyłem ciągle na biało-czerwoną lagę powiewającą nad bramą fortu, przyglądałem się polskim żołnierzom. Nareszcie byłem wśród swoich. Byłem wolny…”

(Jacek Łopuszański: Przymierze z Andersem)

Żołnierz I:

„Z samochodu wysiadł Anders, wysoki, bardzo chudy mężczyzna, i lekko kulejąc, stanął na baczność przed szeregiem żołnierzy i przyjął raport naszego dowódcy. Na jego zmizerowanej twarzy pozostał ślad po przesłuchaniach w więzieniu na Łubiance. Widać było, że doznał podobnych cierpień i prześladowań, których i my doświadczyliśmy. To nie była zwykła inspekcja i spotkanie dowódcy z żołnierzami. Przechodząc pomiędzy
rzędami ułanów, patrzył w oczy każdemu żołnierzowi. Tego dnia zawarliśmy z naszym dowódcą przymierze, które miało trwać do końca naszego życia…”

(Grażyna Jonkajtys-Luba: Opowieść o II Korpusie Polskim…)

Narrator:

Tak zapamiętał ów wzruszający moment spotkania z żołnierzami generał Anders.

Żołnierz II:

„Serce mi się ścisnęło, gdy popatrzyłem na tych nędzarzy, i zapytałem siebie w duchu, czy uda się z nich jeszcze zrobić wojsko i czy zdołają znieść oczekujące ich trudy wojenne. Odpowiedź zjawiła się natychmiast; dość było popatrzeć w te błyszczące oczy, z których wyzierała wola i wiara. Powoli przeszedłem szeregi, bacznie patrzyliśmy sobie w oczy i nawiązaliśmy pierwszą, tak ważną styczność w oczekującym nas marszu żołnierskim.
Starzy żołnierze płakali jak dzieci podczas nabożeństwa, pierwszego po tylu latach, a gdy zabrzmiała pieśń Ojczyznę, wolność racz nam wrócić, Panie…, zdawało się, że otaczające lasy odpowiadają nam stokrotnym echem. Pierwszy i, daj Boże, ostatni raz w życiu przyjąłem deiladę żołnierzy bez butów. Uparli się, że chcą maszerować. Chcą pokazać bolszewikom, że bosymi, poranionymi nogami potraią na piasku wybić takt wojskowy jako początek swego marszu do Polski…”

(Grażyna Jonkajtys-Luba: Opowieść o II Korpusie Polskim…)

Narrator:

Od pierwszej chwili, gdy generał Anders pojawił się wśród żołnierzy i rzucił hasło „Do wolnej Polski może nie wszyscy, ale dojdziemy…”, posiadł żołnierskie serca. Dał nadzieję i wyraźny cel. W tych prostych słowach mieściło się wszystko, czego polski żołnierz pragnął.

Żołnierz I:

To nic, że Kraj daleko stąd,
To nic, że trzeba iść pod prąd!
Wolności przyjdzie czas,
Bo wiara w nas, bo wiara w nas!
To nic, że jest przed nami świat,
To nic, że dmie przeciwny wiatr!
To nic, bo wszyscy dziś
I mamy cel i chcemy iść!…

(Feliks Konarski)

Narrator:

Tak zaczęła się prawdziwa historia armii na wygnaniu, armii, która rozpoczęła swą drogę odziana w łachmany i uzbrojona w drewniane karabiny. Generał Władysław Anders poprowadził swych żołnierzy do wolności: z Rosji Radzieckiej przez Bliski Wschód do chwały włoskich pól bitewnych.

Osoba II:

Przez te same doliny, tymże Tybru brzegiem
Znów idą jak przed laty ściśniętym szeregiem,
I płynie ta, co tutaj kiedyś się zrodziła,
„Piosenka stara, wojsku polskiemu tak miła”.
[…] itd.

(Jan Lechoń: Marsz II Korpusu)

Narrator:

Na drodze do wolnej Polski II Korpus dokonał wielu bohaterskich czynów. Najwspanialszym z nich było wzięcie niezdobytej, zdawało się, twierdzy Monte Cassino, bronionej przez doborowe oddziały niemieckie. Zwycięska bitwa, która wyważyła „drzwi do Rzymu” i wyprowadziła sprzymierzonych na Via Appia, odbiła się szerokim echem na całym globie.

Osoba I:

Po opanowaniu klasztoru św. Benedykta popularny amerykański komentator oznajmił milionom słuchaczy: „Wspaniały manewr oskrzydlający, który spowodował zdobycie Monte Cassino, udał się dzięki natarciu wojsk polskich, najlepszych żołnierzy, jakich wydała obecna wojna”.

(cyt. wg: Flaga na Monte Cassino. „Biblioteka w Szkole” 1992 nr 7/8)

Osoba II:

„Wojska polskie – pisał korespondent »Chicago Daily News« – okryły się sławą. Zwycięstwo Polaków ma nie tylko znaczenie strategiczne, ale jest jednocześnie symbolem walczących wojsk sprzymierzonych”.

(cyt. wg: Flaga na Monte Cassino. „Biblioteka w Szkole” 1992 nr 7/8)

Osoba III:

„Drugi Korpus Polski – zanotował »Le Journal D’Egipte« – pod dowództwem generała Andersa przeprowadził wspaniałą walkę w celu wydarcia Niemcom tak ważnych pozycji w masywie Monte Cassino. Dzięki swym brawurowym atakom, wykonanym z nadzwyczajną odwagą i entuzjazmem, zdołał on przełamać silny i fanatyczny opór Niemców i dzisiaj chorągiew polska powiewa na ruinach historycznego opactwa”.

(cyt. wg: Flaga na Monte Cassino. „Biblioteka w Szkole” 1992 nr 7/8)

Żołnierz I:

Czy pamiętasz? Na tej górze,
na klasztornych gruzach szczycie
łopocącą na błękicie
włoskich niebios w dymów chmurze
– Flagę! Droższą ponad życie.
– Gdy wykwitła nad tym światem
Śnieżną bielą i szkarłatem.
Czy pamiętasz? – twego serca
Łomot w piersi zachłyśniętej
Spazmem szczęścia – chwili świętej!
Dla niej życie swe poświęcał
W krwawej bitwie dni pamiętnych.
– Dla niej walczył i umierał
z pieśnią – „jeszcze nie zginęła”.

(Antoni Wacław Chmielewski)

Narrator:

Pomimo bezprzykładnego bohaterstwa, pomimo krwi przelanej pod Monte Cassino, Ankoną i Bolonią, cel wędrówki – niepodległa Polska, pozostał nieosiągalny. Postanowienia jałtańskie z lutego 1945 r. przekreśliły nadzieje na wolną i niepodległą Polskę.

Osoba III:

Zjechali się gdzieś nad morzem
Rządzić o losach świata…
Mówili, że demokracja, że spokój, że ład,
Że sprawy, związane z frontem…
Genialnie uzgodnili plan:
Podstawy nowej niewoli…
Zoperowali mapę, nie widząc krwi,
Lancetem z Lublina…
Natchnienie… przyjaźń… błędny krąg…
Slogany dawno starte…
Judasz zamiast srebrników wziął do rąk
Atlantycką Kartę…!

(Feliks Konarski)

Narrator:

Krwawo wywalczone zwycięstwo miało dla Generała i jego żołnierzy gorzki smak. Niechciani w ukochanej Ojczyźnie i niemile widziani na Zachodzie musieli wieść życie na marginesie narodów, za których wolność walczyli i ginęli. Dla większości owych mężczyzn i kobiet nadzieja na powrót do ojczyzny, nadzieja, która pozwalała im przetrwać sześć lat wojny, miała nigdy się nie ziścić.

Żołnierz I:

Żołnierz, który zostawił ślady swojej stopy
Na wszystkich niedostępnych drogach Europy,
Szedł naprzód, gdy nie mogli najbardziej zajadli,
I wdzierał się na szczyty, z których inni spadli,
[…] itd.

(Jan Lechoń: Przypowieść)

Narrator:

Dokładnie w rocznicę natarcia na niemieckie pozycje pod Monte Cassino zamknął się ostatni rozdział życia generała. Rozdział osobisty, a nie rozdział idei. Idea prawdziwej wolności dla Polski przetrwała. W latach 90. dwudziestego stulecia dobiegła końca epoka, zapoczątkowana w Europie Środkowej pięć dekad wcześniej. W wolnej Polsce, która bezpowrotnie zrzuciła sowieckie jarzmo, generał Władysław Anders i jego żołnierze odzyskali należne sobie miejsce. Dopełnił się ostatni rozdział historii.

Co w numerze?