Zdziwienie

Czy są rzeczy, zjawiska, sprawy itd., które wywołują wasze zdziwienie?

– Kogo cenicie, podziwiacie? Kto jest dla was wzorem postępowania?

Odczytanie fragmentu rozdziału 2. O pieskach i antybohaterach (s. 15-18).

– Jak autorka patrzyła na otaczający świat?

– Jakie poczyniła spostrzeżenia dotyczące świata polityki i mediów?

– Czy dostrzegacie Wielką Politykę i Władzę, o których pisze dziennikarka? Jak oceniacie te dziedziny życia?

– Co jest – wg was – wartością w życiu?

Beata Pawlikowska, szukając czegoś, co stanowi wartość samo w sobie, sięgnęła do religii.

– Odczytanie kolejnego fragmentu rozdziału 2. (s. 18- -21). Prowadzący pozostawia go bez komentarza¹.

Zapiszcie pytanie, które nasuwa się wam w związku z poruszonymi zagadnieniami.

– Uczestnicy zapisują je na rozdanych przez nauczyciela karteczkach. Takim zadaniem kończy się każde spotkanie.

Reklama

Zaprezentowanie uczniom przykładu reklamy telewizyjnej, radiowej i prasowej.

– Jak oceniacie hasła reklamowe?

– Jakie zabiegi językowe zastosowano w zaprezentowanych reklamach?

– Jakie inne środki wyrazu zostały w nich użyte?

Odczytanie historii architekta, który starał się o kredyt

– fragment rozdziału 3. Cyrk osobliwości (s. 24-26).

– Jak oceniacie postępowanie przedstawicieli banków?

– Czy reklama jest kłamstwem?

Jak – wg was – wygląda proces przygotowania reklamy?

Zapoznanie ze spostrzeżeniami autorki na temat pracy działu marketingu (s. 27-28).

– Czy reklama to czysta manipulacja mająca na celu zarobienie pieniędzy lub zdobycie władzy – jak sugeruje dziennikarka? Jeśli tak jest, dlaczego dajemy się zmanipulować?

Chętnie sięgacie po nowinki technologiczne. Spróbujcie wskazać produkt i przygotować skierowaną do młodych ludzi reklamę tego produktu (praca w grupach). Omówienie wyników.

Materia i energia

Odczytanie rozdziału 8. Brzoskwinia, czyli wierzchołek lodowca (s. 53-57).

– Dlaczego Albert Einstein i Niels Bohr wywołali drżenie w naukowym świecie?

– Co odkrył Einstein?

– Co jest najważniejszym pojęciem w fizyce kwantowej? Co ono oznacza?

– Czym jest dla ludzi tworzenie teorii naukowych?

– Czym różni się mechanika kwantowa od mechaniki klasycznej?

Jaki wpływ – wg was – może mieć mechanika kwantowa na nasze postrzeganie świata?

Odczytanie fragmentu rozdziału 9. Zasada Przenikalności (s. 58-59, 62-67).

– Jakie konsekwencje pociąga za sobą stwierdzenie Bohra, że „cząsteczka staje się cząsteczką dopiero wtedy, kiedy ktoś na nią patrzy” (s. 58)?

– Czym się charakteryzuje cząstka elementarna?

– O czym mówi zasada nieoznaczoności?

– Jakie jest podstawowe założenie pojęcia zaniku falowości?

– Jaką zasadę formułuje Beata Pawlikowska? Jak oceniasz tę zasadę?

Spróbujcie opisać wzorem nasze spotkania – praca w grupach. Omówienie wyników.

Świat i człowiek

Oglądanie w internecie zdjęć kosmosu (gwiazdozbiorów)². Dzielenie się wrażeniami.
Wyjaśnienie przez prowadzącego pojęcia „świat uczestniczący”, zawartego w tytule rozdziału 6., lub odczytanie odpowiedniego fragmentu (s. 44-47).

– Czy sądzicie, że żyjemy w świecie rzeczywistym i równocześnie wirtualnym?

Wysłuchanie fragmentu rozdziału 7. O żyrafach i różach (czyta autorka)³.

– Dlaczego dziennikarka twierdzi, że funkcjonowanie organizmu człowieka jest cudem?

– Czy jesteśmy istotami doskonalszymi od innych?

Przypomnienie, czym charakteryzuje się zasada przenikalności.

– Odwołując się do omówionej zasady, Beata Pawlikowska twierdzi, że „nie można »zbadać« ludzi innych cywilizacji w wiarygodny sposób” (s. 59). Czy zgadzacie się z tym twierdzeniem?

– A co z interpretacją świata, której dokonuje każdy z nas? Czy jest ona właściwa?

Odczytanie fragmentu rozdziału 9. (s. 59-62). Porównanie sformułowanych wniosków z przemyśleniami autorki.

Sposób patrzenia

Obejrzenie kilku zdjęć pokazujących wielkie miasto, np. Nowy Jork⁴. Dzielenie się spostrzeżeniami.
Wysłuchanie fragmentu rozdziału 11. Miasto Meksyk (s. 78-83).

– W jaki sposób dziennikarka zrealizowała swoje marzenie? Dlaczego?

– Jakie wrażenie zrobiło na niej Ciudad de México?

– Dlaczego autorka szukała „prawdziwej” osoby?

– Jak rozumiecie refleksję podróżniczki o tym, że świat wydał się jej ograniczony? Przecież przebywała w jednym z największych miast na świecie.

Obejrzenie galerii fotografii z Gwatemali⁵. Ocenianie, komentowanie, interpretowanie zdjęć.
Dlaczego dziennikarka opuściła miasto Meksyk? Jak oceniacie jej decyzję?

– Czy ważne są dla was marzenia?

– Czy uzależniacie od czegoś lub kogoś ich realizację? Dlaczego?

– Czy – wg was – świat jest ograniczony?

– Jak wpływa na odbiór świata nasz sposób patrzenia? Sposób myślenia

Czy istnieją inne światy? Jak je sobie wyobrażacie?
Zapoznanie z fragmentem rozdziału 15. Pierwsza myśl (s. 100-105).

– Jak zachowuje się podróżniczka w dżungli w czasie deszczu?

– Dlaczego czuje się nieszczęśliwa?

– Jak zachowują się Indianie?

Odczytanie fragmentu rozdziału 17. Opowieść o jaguarze (s. 112-116).

– Jak ludzie ocenili znanego pana X?

– W jaki sposób Indianie potraktowali myśliwego?

– Jak myślicie, co leży u podstaw tak różnych reakcji ludzi?

Przytoczenie zakończenia rozdziału 17. (s. 116-118).

– Czy zgadzasz się ze stwierdzeniem autorki dotyczącym pojmowania sensu życia w świecie zachodnim oraz w świecie Indian?

Wysłuchanie fragmentu rozdziału 18. Ludzie prymitywni⁶.

– Kogo określa się pojęciem „ludzie prymitywni”?

– Z jakiego powodu autorka wracała do „prymitywnych” ludzi?

– W jaki sposób dokonała „poszerzenia swojej świadomości”?

– Dlaczego podróżniczka jest szczęśliwa?

– Czy zgadzacie się z opinią dziennikarki o tym, że to cywilizacja zachodnia jest cywilizacją prymitywną, a na dodatek szkodliwą?

– Jeśli podróżniczka ma rację, czy widzicie szansę uratowania cywilizacji Zachodu? W jaki sposób?

Beaty Pawlikowskiej historia cywilizacji

Odczytanie rozdziału 22. Ewolucyjna forma skały (s. 149-154).

– O czym rozmyślała Ewa?

– Co było dla niej fascynujące?

– Co zakłóciło harmonię świata, w którym żyli Ewa i Adam?

Nauczyciel bibliotekarz streszcza przedstawioną w książce historię cywilizacji. Wybiera do odczytania jeden lub dwa dodatkowe fragmenty, np. o pojawieniu się religii, zagubieniu współczesnego człowieka, źródłach strachu, mądrości. Ich treść staje się punktem wyjścia do rozmowy i ewentualnych ćwiczeń⁷.

Przykład

Rozdział 29. Świat wg Leona, fragment o człowieku noszącym imię Mądrość (s. 195-197).

– Dlaczego Mądrość przekonał ludzi do siebie?

– Czym wg Mądrości jest wiedza i czemu służy?

– Czy Piotr miał rację, mówiąc, że „są rzeczy, których nie da się kupić” (s. 197)?

– Czy człowiek o imieniu Mądrość, który zabrał złoto ludzi i zniknął, był od nich mądrzejszy, czy też był oszustem?

– Ćwiczenie – dokończ zdania: Mądrość to … Mądry jest ten, kto …

Odczytanie fragmentu rozdziału 32. Naszym przeznaczeniem było wątpić – dygresja (s. 216-219).

– Czy zgadzacie się z przemyśleniami autorki? Co was w nich niepokoi? A może zauważacie jakąś niespójność lub fałsz?

Szczęście

Czym dla ludzi jest szczęście? Tworzenie w grupach mapy mentalnej, a następnie omawianie.
Odczytanie rozważań o szczęściu zamieszczonych w rozdziale 38. Szczęście (s. 248-249).

– Co to znaczy, że Adam i Ewa czuli się częścią otaczającego świata?

– Kiedy człowiek zaczyna działać przeciw szczęściu?

– Czy bycie szczęśliwym oznacza powrót do życia „pierwotnego”?

– Jak autorka opisuje stan szczęścia? Czy jest on – wg was – możliwy do osiągnięcia?

Jaka jest twoja definicja szczęścia? Czy możesz się podzielić nią z innymi? Przygotowanie odpowiedzi w dowolnej formie (rysunek, zapis, wiersz).

Powszechne uzależnienie

Jak się objawia uzależnienie?

– Czy jest coś od czego uzależnieni są wszyscy ludzie? – burza mózgów.

Wyjaśnienie przez nauczyciela bibliotekarza, czym jest i jak się przejawia – wg Beaty Pawlikowskiej – uzależnione myślenie.

Odczytanie informacji o procesie, który doprowadził do uzależnionego myślenia (s. 292-293).

– Czy obserwujesz opisany sposób myślenia wśród ludzi? W jakich sytuacjach?

– Beata Pawlikowska uważa, że „człowiek uzależniony powoli, ale nieodwracalnie zmierza ku samozniszczeniu. I tak właśnie jest też z naszym światem” (s. 297). Czy podzielacie jej opinię?

Jakie jest twoje ulubione miejsce w Polsce, na świecie?
Pokazanie uczniom kilku wybranych fotografii zamieszczonych w książkach Beaty Pawlikowskiej⁸ lub fotografii przedstawiających urokliwe zakątki Polski. Dzielenie się wrażeniami
Jak uratować świat? Redagowanie „Planu ratunkowe go dla świata” – praca w grupach.

Nawigatorzy czasu⁹

Majowie i ich kalendarz? – miniwykład nauczyciela bibliotekarza.

Obejrzenie galerii fotografii z Imperium Majów¹⁰.
Odczytanie rozdziału Huragan i Wędrowiec (fragment rozmowy z Hanną Kotwicką, znawczynią kultury Majów).
Korzystanie ze strony maya.net.pl. Przeliczanie swojej daty urodzin na czas majański. Zapoznanie z interpretacją symbolu rządzącego danym dniem.
Twoje zdanie: „Każdy człowiek wybiera, kim jest. Do mnie należy decyzja, którą drogą pójdę. Czy będę ofiarą własnej bezradności, czy też świadomie zacznę wybierać dobro i pozytywną siłę” (s. 278). Czy zgadzacie się z tym twierdzeniem?

Prawda

Wyobraź sobie, że masz do wykonania niesamowicie ważne zadanie. Musisz w ciągu kilku minut zapisać prawdę o człowieku. Twoje spostrzeżenie zostanie zachowane dla przyszłych pokoleń. Spróbuj zmierzyć się z wyzwaniem.
Odczytanie wypowiedzi przez ochotników i rozmowa na temat zanotowanych myśli.

– Który zapis zasługuje na to, by zachować go dla przyszłych pokoleń? Dlaczego?

Po czym poznać, że coś jest prawdą? Co to takiego prawda? Jak i gdzie szukać prawdy?

– Odszukanie znaczenia słowa w słowniku, np. wsjp.pl, doroszewski.pwn.pl, sjp.pwn.pl.

W książce Beaty Pawlikowskiej czytamy, że „żyjemy w świecie powszechnego fałszu, uznawanego przez ludzi za prawdę” (s. 315). Czy pisarka ma rację?
Czy istnieje coś takiego jak prawda uniwersalna? Jak sądzicie?
Odczytanie definicji prawdy uniwersalnej oraz jej wyjaśnienie (s. 320 -322).
Porównanie wniosków podróżniczki z zapisami zawartymi w „Planie ratunkowym dla świata”. Teoria bezwzględności wg Beaty Pawlikowskiej
Podróżniczka zapisała teorię bezwzględności wzorem: P=Mc2 . Spróbujcie rozszyfrować ten wzór.
„Każdy jest taki, jaki chce być. I zgodnie z tym rozwija się jego życie i kształtuje jego przyszłość. […] Nie jesteśmy ofiarami sił większych od nas. My je tworzymy” – pisze Beata Pawlikowska (s. 334-335). Czy ma rację?

Macie pewien bagaż doświadczeń, wiedzę z różnych dziedzin, własne przemyślenia, przeczucia. Zaproponujcie własną teorię dotyczącą wybranego przez was wycinka rzeczywistości. Możecie być poważni lub żartobliwi.
Omówienie zadania.
Wysłuchanie Piosenki na koniec świata z płyty Sprawa rodzinna Mai Sikorowskiej i Andrzeja Sikorowskiego.

Odpowiedzi

Na zakończenie każdego spotkania uczniowie zapisywali pytania, które się im nasunęły pod wpływem rozważań. Zostały one zebrane przez nauczyciela. Prowadzący zajęcia prosi, by uczestnicy wylosowali pytanie i spróbowali na nie odpowiedzieć (powinno się jednak zachować zasadę dobrowolności¹¹). Ćwiczenie trwa do momentu wyczerpania listy pytań.
Jak oceniacie książkę Beaty Pawlikowskiej? Do jakiej kategorii książek zaliczylibyście tę publikację? Dlaczego?

¹ Uczniowie niezwykle żywo reagują na fragment o poszukiwaniu Boga. Do nauczyciela należy podjęcie decyzji o rozmowie na temat religii. Można również zaproponować uczniom wysłuchanie piosenki Lekcja religii (z płyty Sprawa rodzinna). Z tego punktu zajęć można też zrezygnować.

² Np. gallery.astronet.pl

³ Żyrafy i róże – odcinek 2. (audio): beatapawlikowska.com/books,list,80.html [dostęp 7.01.2013]

⁴ fotoblog.gorgolewski.pl/nowyjork004.html.

⁵ beatapawlikowska.com/galleries,list,107.html [dostęp 5.01.2013].

⁶Ludzie prymitywni – odcinek 4. (audio): beatapawlikowska.com/books,list,80.html [dostęp: 5.01.2013].

⁷ Wiedza na temat grupy i wcześniejsze rozmowy podpowiedzą, które zagadnienia warto omówić.

⁸ Wiele z nich można znaleźć na stronie: oliwkowo.pl/galleries.html

⁹ Tak nazwał Majów jeden z amerykańskich specjalistów zajmujących się ich cywilizacją. Beata Pawlikowska wspomina o tym w swojej książce.

¹⁰ beatapawlikowska.com/galleries,list,106.html [dostęp 5.01.2013].

¹¹ Uważam, że na początku cyklu spotkań należy ustalić z grupą zasady pracy.

Co w numerze?