Ciemna scena, na środku pali się świeca lub lampa, widać dwie duże sterty umieszczone obok siebie – papiery, gazety, materiały. Widać różnicę pomiędzy stertami. Jedna jest uporządkowana, druga – bałaganiarska. Na scenę wolno wchodzi postać – Myśl Zagubiona – ubrana na czarno. Chodzi, zatrzymuje się, szuka swojego miejsca, rozgląda się, staje na środku, światło rozjaśnia się.

Myśl Zagubiona:
Halo! Halo!? Jest tu ktoś? Halo!

W jednej stercie widać niewielki ruch, pojawia się ręka, następnie wygrzebuje się cała postać – Myśl Przewodnia. Budzi się, ziewa, powoli wstaje.

Myśl Przewodnia:
A co to za hałasy? Nikt tu nie zaglądał od kilku lat. Kim jesteś? (Do siebie, ciszej): Źle. Muszę zapytać groźnie. (Głośno): Kim jesteś i co cię tu, nieszczęśniku, sprowadza?

Myśl Zagubiona:
Właśnie nie wiem, kim jestem. Błąkam się, żeby wreszcie znaleźć swoje miejsce.

Myśl Przewodnia:
Jak to nie wiesz, kim jesteś? Każdy to wie, a jeśli zdarzy mu się zapomnieć, pyta kolegów, kim jest jego ojciec.

Myśl Zagubiona:
Nie miałam kogo zapytać. Zagubiłam się i wreszcie jakiś człowiek pokazał mi to miejsce. Obiecał, że odnajdę tu siebie.

Myśl Przewodnia:
A tak dokładnie co powiedział?

Myśl Zagubiona:
Cóż, że w tym miejscu znajduje się Archiwum Wybitnych Myśli i każdy znajdzie tu jakąś myśl dla siebie. I podobno wy – wybitne myśli – znacie swoje pochodzenie, wiecie, do kogo należycie. Ja się zagubiłam, nie wiem, do kogo należę. Czuję się niepotrzebna i odrzucona.

Myśl Przewodnia:
(Do siebie): Kolejna sierotka udaje, że nie wie, do kogo należy, żeby się wkręcić do naszego przytulnego domku. (Głośno): Nie wiesz, do kogo należysz? W książce zawsze jest podpis, nie ma myśli bezpańskich. Nabierasz mnie.

Spod materiałów i gazet wygrzebuje się postać – Myśl Niepokojąca – ziewa i przeciąga się.

Myśl Niepokojąca:
O proszę, znowu jakąś myśl wiatr przywiał. Nie ma tu miejsca. Uciekaj stąd, pókim dobra. Mamy dosyć kłopotu z tym, co jest. (Rozgląda się niepewnie). Jedna chce być mądrzejsza od drugiej.

Myśl Zagubiona:
Chcę tylko dowiedzieć się, kim jestem. Nie zostanę tu. Naprawdę.

Myśl Przewodnia:
To się tylko tak mówi. Sprawdzę, dowiem się… A potem wzbudzisz w nas współczucie i będziesz prosić…

Myśl Niepokojąca (z ironią):
Czy mogę zostać? Tu jest tak pięknie i przytulnie.

Myśl Przewodnia (naśladując Myśl Niepokojącą):
Proszę, proszę, proszę, chociaż na… sto lat.

Myśl Zagubiona:
Łatwo się wam wyśmiewać, znacie swoje pochodzenie i nie musicie się błąkać.

Myśl Przewodnia:
Dobrze, usiądź na chwilę. (Siadają na środku sceny). Spójrz, tu rezydują myśli Stanisława Witkiewicza – ojca i …

Myśl Niepokojąca (biega i wykrzywia twarz):
I Stanisława Witkiewicza – syna. Witkacego – Wielkiego i Przemądrzałego. (Biega, skacze i wyprawia przeróżne dziwactwa).

Myśl Przewodnia:
No, właśnie to chciałam powiedzieć. Ale oczywiście ta mądrala nigdy nie pozwoli mi dokończyć myśli.

Myśl Niepokojąca:
Bo ty zawsze jesteś taka napięta, spięta i wydęta. Rozluźnij się nieco, bo ci lata w smutku lecą. (Kładzie się i wymachuje nogami).

Myśl Przewodnia:
Kiedyś mieszkaliśmy razem. Wszystkie myśli ojca i syna. Witkiewiczów. Znasz ich?

Myśl Zagubiona:
Coś słyszałam.

Myśl Niepokojąca:
Coś słyszała, coś słyszała. Brzuszek duży, głowa mała.

Myśl Przewodnia:
Sama widzisz i słyszysz. Po pewnym czasie myśli Witkacego stały się tak agresywne, że musiałyśmy się wyprowadzić.

Myśl Niepokojąca:
Uuu? Słyszę, że ktoś obraża nas i naszego tatusia. (Podbiega do sterty materiałów, rozgrzebuje ją; widać postaci – Myśli – leżące w różnych pozach).

Myśl Przewodnia:

Nie zwracaj na nią uwagi.

Myśl Zagubiona:

Nie umiem. Ona jakoś tak przyciąga do siebie.

Myśl Przewodnia (do siebie):

No i stało się, już ją omamiła.

Myśl Niepokojąca:

Budźcie się, budźcie. Ktoś chce nas obrazić.

Myśli budzą się, wstają ziewają, mają różne nakrycia głowy: czapki, berety, kapelusze, czarne stroje; wstają dopiero wtedy, kiedy wypowiadają swoje kwestie, a następnie rozchodzą się w różne części sceny.

Myśl I (ziewając, wstaje):

Co ty mówisz, nie można nas obrazić, ponieważ same z natury jesteśmy obrazoburcze i zbuntowane.

Myśl II (podnosi się szybko):

Zgadzam się, nikt nie może nas obrazić. Co najwyżej my obrazimy kogoś. Co to za nowa myśl? Taka uczesana i łagodna? Fe! Jaka grzeczna.

Myśl Niepokojąca:

Od razu pomyślałam sobie, że ona do nas nie pasuje.

Myśl Przewodnia:

A może właśnie pasuje. Nie zaplątałaby się tu przypadkiem. Jakiś wewnętrzny głos musiał jej powiedzieć...

Myśl III (wstaje):

Gadasz jak ojciec. (Przedrzeźnia Myśl Przewodnią): Jakiś wewnętrzny głos musiał jej powiedzieć. Nuda, nuda, nuda!

Myśl Niepokojąca:

Co dzisiaj robimy?

Myśl Przewodnia:

Przede wszystkim uspokójcie się. Tak będzie najlepiej dla wszystkich.

Myśl Przewodnia podchodzi do drugiej sterty materiałów, odkrywa je, widać postaci - Myśli - ubrane w białe koszule, siedzące i czytające gazety. Po wygłoszeniu swojej kwestii wracają do czytania.

Myśl IV:

Już każesz nam wychodzić? Właśnie czytałam bardzo zajmujący artykuł krajoznawczy o Tatrach.

Myśl V:

A ja o malarstwie europejskim.

Myśl VI:

Przeszkadzasz nam w pogłębianiu wiedzy.

Myśl Zagubiona:

Czy one zawsze takie są?

Myśl Przewodnia:

Zawsze. Nigdy nie mam z nimi kłopotu.

Myśl Zagubiona:

Nie o to mi chodzi, czy zawsze są takie sztywne?

Myśl Niepokojąca:

Właśnie. Dobre określenie. Sztywne. Jak kij.

Myśl I:

Co się bał.

Myśl II:

Żeby szał.

Myśl II:

Się nie stał.

Myśl Niepokojąca:

Jego ciała częścią. One zawsze takie były. Myśli ojca naszego tatuśka.

Myśl I:

Nie to co my.

Myśl II:

Nieposkromione.

Myśl II:

Nieprzeniknione i szalone!

Gra muzyka, np. charleston, Myśli przez chwilę tańczą jak szalone, po czym zastygają.

Myśl Przewodnia:

Zaczyna się ten szał nieposkromiony. A wy co będzie robić?

Myśl IV:

Poczytamy. Troszeczkę.

Myśl V:

Pomalujemy. Odrobinkę.

Myśl VI:

Pospacerujemy. Dla zdrowia.

Wstają, biorą gazety, czytają, malują, robią sobie gazetowe czapki i zastygają.

Myśl Niepokojąca:

A może, dla naszego gościa, zrobimy Wielki Pokaz Myśli Witkiewiczów?

Myśl Przewodnia:

Ostatecznie mogę się zgodzić ze względu na szacunek dla naszych wielkich ojców.

Myśl Niepokojąca:

W takim razie ustalone. Pora zacząć przygotowania.

Myśli I, II, III stopniowo poruszają się, „wychodzą z odrętwienia".

Myśl Niepokojąca:

Szykuje się Pokaz, słyszałyście?

Myśl I:

Będzie Pokaz Myśli? Ha! To lubię. (Wybiega).

Myśl II:

Moja ulubiona zabawa.

Myśl II:

Wreszcie będziemy mogły pokazać całą prawdę o sobie.

Wybiegają.

Myśl Przewodnia:

(Zwraca się do Myśli IV, V, VI, które w tym czasie trwają w zastygnięciu): Przepraszam, że przeszkadzam w wycieczce, ale za chwilę rozpoczynamy Wielki Pokaz Myśli. Bardzo chciałabym, żebyśmy zaprezentowały się godnie.

Myśl IV:

Możesz być spokojna. Jesteśmy gotowe.

Myśl V:

Nie boimy się. Każda z nas ma w sobie mądrość Stanisława Witkiewicza ojca.

Myśl VI:

Mam nadzieję, że po Pokazie będzie pouczający wykład o intelektualnym dorobku minionych wieków. Uwaga! Baczność! Wychodzimy z dumą i godnością.

Wychodzą.

Myśl Przewodnia (do siebie):

One mnie czasami przerażają.

Myśl Zagubiona:

Co teraz?

Myśl Przewodnia:

Zobaczysz. Wielki Pokaz Myśli pozwoli ci się odnaleźć. Okaże się, czy zostaniesz z nami.

Słychać muzykę.

Myśl Zagubiona:

Zaczyna się.

Gra muzyka. Myśli I, II, III wychodzą kolejno jak na pokazie mody, chodzą jak modelki, zatrzymują się na środku sceny. Mówią głośno i wolno. Myśl Zagubiona i Myśl Przewodnia przysłuchują się, stojąc z boku.

Myśl I:

„Łupina mojego ciała nie będzie mogła wytrzymać żaru mojego ducha". Stanisław Ignacy Witkiewicz. Czyż nie tak?

Oklaski i pokrzykiwania. Myśl I schodzi, po niej pojawia się Myśl II.

Myśl II:

„Prawdziwa kobieta nie jest zła ani dobra, jest k o b i e t ą - to wystarcza, a winni są zawsze tylko i jedynie mężczyźni". Tak właśnie napisał Witkacy. Rozumiecie?

Myśl Przewodnia:

I co? Widzisz jakieś podobieństwo tych cudaków do siebie? Jesteś od Witkacego?

Myśl Zagubiona:

Nie wiem, jeszcze nie wiem.

Wychodzi Myśl III.

Myśl III:

„Krążą o mnie plotki wyssane z wielkiego palca czyjejś brudnej nogi". Jak myślicie? Czyje to?

Myśl I, Myśl II:

Witkacego!

Myśl I:

„Szczęście czy nieszczęście to prawie wszystko jedno, z wyjątkiem niezmiernie krótkich chwil złudzenia". Powiedzieć jeszcze raz? „Szczęście i nieszczęście to prawie wszystko jedno..." Sami słyszycie, jaka mądrość jest w tych słowach. Kocham Witkacego. Po prostu.

Myśl II:

A teraz posłuchajcie. Ile w tych słowach Witkacego prawdziwego pragnienia uszczęśliwienia ludzkości. Ile troski o człowieka i jego los. Sami oceńcie. „Gdyby tak do mózgu czopki można było wpuszczać...". Świat byłby wtedy lepszy. „Gdyby tak do mózgu czopki można było wpuszczać". No, powiedzmy - niektórym. (Śmieje się).

Myśl III:

To musicie zapamiętać raz na zawsze. „Od genialności do trywialności tylko jeden krok".

Myśl Przewodnia:

Co powiedziałaś?

Myśl III:

„Od genialności do trywialności tylko jeden krok".

Myśl Przewodnia:

Dobrze, tylko ty przede wszystkim to zapamiętaj, mądralo.

Myśli schodzą, pozdrawiając publiczność, robiąc miny i rozsyłając buziaki. Gra muzyka.

Myśl Zagubiona:

A ci Witkiewiczowie? Kim byli?

Myśl Przewodnia:

Nie żartuj. Nie wiesz?

Myśl Zagubiona:

Jestem przecież zagubiona. Takiej myśli jak ja jest w życiu najtrudniej. Nikt się mną nie zachwyci. Nikt nie wykorzysta jako celnej puenty. Nie dziw się więc, że nie znam artystów. Taka ze mnie intelektualna sierota.

Myśl Przewodnia:

Dobrze. W takim razie posłuchaj. Ojciec Witkiewicz, do którego mam honor należeć, to: pozytywista, architekt, pisarz i wielki popularyzator Tatr. A syn.

Myśl Zagubiona:

Wolny i nieposkromiony umysł?

Myśl Przewodnia:

Jakbyś go znała. Artysta szalony i genialny. Czujesz jakieś pokrewieństwo dusz?

Myśl Zagubiona:

Powoli, powoli.

Myśl Przewodnia:

Zaczekaj jeszcze. Pora na pokaz myśli Mistrza Stanisława Witkiewicza ojca. Oto prawdziwe piękno intelektu i mądrość wieku postępu zamknięta w słowach.

Myśli IV, V i VI wychodzą na scenę, mają torby podróżne, walizki i plecaki. Stają w swobodnych pozach, a następnie podchodzą do środka sceny i z namaszczeniem wygłaszają swoje kwestie, potem przechodzą w tło.

Myśl IV:

„Żeby ludzie zawsze wiedzieli, co jest ważnego, co jest mniejszego znaczenia, o wiele mniej nieszczęścia by było na świecie".

Myśl Przewodnia:

Jakie to dostojne.

Na czworakach wchodzi Myśl Niepokojąca i siada z boku.

Myśl Niepokojąca:

Jakie to dobroduszne i moralizatorskie. Phiii. (Wydyma wargi, ironizuje): W stylu dawnej epoki. Posłuchajcie tej myśli Witkacego: „A jednak on jest za inteligentny, aby być czymś dzisiaj: żeby dziś czegoś dokonać, trzeba być trochę durniem jednak". Czy to lepiej nie pasuje do naszego świata?

Myśl IV:

(Patrzy na Myśl Niepokojącą z pogardą i wyższością): „Żeby ludzie zawsze wiedzieli, co jest ważnego, co jest mniejszego znaczenia, o wiele mniej nieszczęścia by było na świecie". Wiedza, postęp i praca. Taką drogą powinna iść ludzkość.

Myśl Zagubiona (wstaje i krzyczy w uniesieniu):

„Ludzkość nie idzie żadną wyznaczoną drogą. Większość przeganiana jest z miejsca na miejsce przez historycznych wariatów". O przepraszam. Tak jakoś mi się wyrwało.

Myśl Przewodnia:

Widzę, moja droga, że powoli się odnajdujesz w świecie tamtych szaleńców. Może jeszcze nie jest za późno. Posłuchaj.

Myśl V:

„Od siebie trzeba chcieć dużo i ludziom dać jak najwięcej".

Wybiega Myśl I.

Myśl I:

Też coś. Dać jak najwięcej. A po co niby. „Świat cały jest tylko błękitną wklęsłością chińskiej filiżanki".

Myśl Przewodnia:

Bez przerwy przeszkadzacie. To nie miał być pokaz siły. Opanujecie się. Trzeba się kontrolować, analizować swoje postępowanie i realizować cele. Jedno wynika z drugiego. Samoanaliza to podstawa!

Myśl Niepokojąca:

Moralista.

Myśl II wchodzi, a potem skacze na jednej nodze.

Myśl II:

Mam dla naszej Myśli Przewodniej dobrą radę od Witkacego: „U niektórych samoanaliza staje się po prostu samolizą - samolizaniem się wdzięcznego kotka. O, jakie dziwne formy może przybierać szaleństwo ludzi zdrowych!" (Skacze, zostaje na scenie, gra w klasy).

Myśl Zagubiona:

(Śmieje się). Szaleństwo ludzi zdrowych. Pyszne słówka. Przepyszne.

Myśl Przewodnia:

Coś podobnego. Myślałam, że jesteś mądrzejsza. A ja chciałam ci pomóc. W życiu potrzeba pożyteczności i dbałości o dobro powszechne. Jesteś dla mnie wielkim zawodem. Wielkim! Masz ostatnią szansę.

Myśl VI:

„Sztuka jest to człowiek dodany do natury". Stanisław Witkiewicz ojciec.

Myśl Przewodnia:

Myśl godna uniwersalnej prawdy. Sztuka nie jest zdziczeniem natury, lecz jej wiernym odtworzeniem. Co ty na to?

Myśl Zagubiona:

Zdecydowanie nie. Nie zgadzam się. Protestuję! Wyobraźnia ma największe znaczenie. Może tworzyć nieistniejące w przyrodzie światy i generować sytuacje ponadrzeczywiste. Sztuka jest grą wyobraźni artysty i odbiorcy. Wszechogarniającym, czystym dziełem!

Myśl Przewodnia:

Też coś! Taka była zagubiona, aż nagle zaczyna wygłaszać jakieś mądrości. Też coś.

Myśl Niepokojąca:

Nie przejmuj się. Pora na ciebie. Pokaż, co potrafisz.

Myśl Zagubiona staje na środku sceny, gra muzyka. Myśl Niepokojąca, Myśli I, II, III przygotowują Myśl Zagubioną: tworzą „strój" z materiałów z pokrycia stert. Myśli IV, V, VI przyglądają się lekceważąco. Wreszcie Myśl Zagubiona wychodzi na środek. Pozostali odchodzą na boki.

Myśl Zagubiona:

„Och! Co za szczęście! Co za rozkosz! Nie wiedzieć, kim się jest - być wszystkim!" Teraz dopiero zrozumiałam. Być wszystkim. Nareszcie to z siebie wyrzuciłam. Teraz już mogę spokojnie błąkać się po świecie. (Zdejmuje kostium, robi to wolno, rozrzucając poszczególne rzeczy, cieszy się i skacze. Myśli Przewodnie i Myśli I, II, III przyglądają się, z dezaprobatą kręcą głowami). Być wszystkim!

Myśl Niepokojąca:

Jak ona powiedziała?

Myśl Zagubiona:

„Och! Co za szczęście! Co za rozkosz! Nie wiedzieć, kim się jest - być wszystkim!"

Myśl I:

Przecież to...

Myśl II:

To na pewno.

Myśl III:

Oczywiście to.

Myśl Niepokojąca:

Witkacy!

Myśli I, II, III:

Witkacy!

Myśl I:

Witaj w domu, zagubiona siostro.

Myśl II:

Długo na ciebie czekaliśmy, ale najważniejsze, że jesteś.

Myśl III:

Od początku czułam, że ona jest jednak nasza.

Myśl Przewodnia:

Niby należy do rodziny, ale nie ma w niej dostojeństwa i mądrości. Stała się raczej szalona. Wracamy. I czekamy. Może za jakiś czas znów przyjdzie jakaś zagubiona myśl Witkiewicza ojca.

Myśli IV, V, VI ze znudzonymi minami siadają, Myśl Przewodnia przykrywa je materiałami, a następnie sama się chowa. Myśl Niepokojąca i Myśli I, II, III przyglądają się, po czym wychodzą na środek sceny.

Myśl Niepokojąca:

I co teraz?

Myśl Zagubiona:

Skoro znalazłam siostrzane myśli, może gdzieś razem stąd uciekniemy?

Myśl I:

Do Paryża.

Myśl II:

Do Londynu.

Myśl III:

No chyba nie do Moskwy?

Myśl Niepokojąca:

Mam!

Myśli I, II, III:

Co?!

Myśl Niepokojąca:

Uciekniemy do Zakopanego. Choćby na chwilę. Na jeden dzień.

Myśl I:

Co będziemy tam robiły?

Myśl Zagubiona:

Założymy firmę portretową, a potem powłóczymy się po mieście. Tak bez celu. I oczywiście pójdziemy obejrzeć zakopiańskie domy. Według rodzinnych projektów Witkiewicza. Będzie pięknie. Zaręczam wam.

Myśl II:

Jedziemy!

Wybiegają Myśl Zagubiona, Myśli I, II, III.

Myśl Niepokojąca:

Myśli Witkiewiczów zasłużyły na to, żeby pokazywać uniwersalne prawdy, ale też na to, żeby wędrować po świecie i szaleć.

Wychodzi, gra muzyka, gaśnie światło, po chwili aktorzy wracają i kłaniają się. Myśl Przewodnia, Myśli IV, V, VI wychodzą ze sterty. Gra muzyka - można wykorzystać utwory Karola Szymanowskiego lub Mieczysława Karłowicza. Reżyser może zdecydować o wykorzystaniu pokazu slajdów po zakończeniu spektaklu - z twórczością Stanisława oraz Stanisława Ignacego Witkiewiczów.

Cytaty za:

mysli.com.pl/ludzie/stanislaw-ojciec- witkiewicz

cytaty.info/autor/stanislawignacywit- kiewicz.htm

Co w numerze?