Na podkładzie wybranych pieśni patriotycznych.

I

Hisotria Polski jest w wielkiej mierze histoirą wojenną. Z ogromnąsiłą zachowująsię wspomnienia działań zbiorowych - narodowych powstań, ważnych bitew.

Patriotyczna twórczość romantyków: Adama Mickiewicza, Juliusza Słowackiego, Zygmunta Krasińskiego była głosem pokolenia, któremu los historyczny zniszczył życie w pokoju i radości, ale jednocześnie nakazał wierność wobec ojczyzny.

Ten głos stał się wyrazem doświadczeń pokoleń późniejszych widocznych w losach Polaków lat I i II wojny światowej.

II

Polsko ty moja! Gdy już nieprzytomni
Będziemy – wspomnij ty o nas! o wspomnij!
Wszak myśmy z twego zrobili nazwiska
Pacierz, co płacze, i piorun, co błyska.
(J. Słowacki: Poema Piasta Dantyszka, 459; 1)

I
To, co przeżyło jedno pokolenie,
Drugie przerabia w sercu i pamięci:
I tak pochodem idą cienie… cienie…
Aż się następne znów na krew poświęci!
(A. Oppman: Pięciu poległych, 382; 1)

I
… wspomnienia i pamiętniki z okresu I wojny światowej […] pokazują, jak dalece zwykli szarzy Polacy tęsknili za odbudową swej tak długo utraconej ojczyzny […] … utworzenie niepodległej Polski w 1918 r. […] w oczach ludzi o bardziej religijnych skłonnościach zakrawało na cud.
(N. Davies, t. II, s. 493)
Dodać należy, że ów cud miał swoje korzenie w walkach narodu w okresie zaborów i w wierze, że wolność kiedyś nadejdzie.

IV
Sen o Polsce niepodległej
Jak sakrament w sercach tlał,
Na fundament krwawe cegły
Niósł jej Naród z polskich ciał!
A gdy krzyk dziś w niebo bije,
Od Bałtyku do Tatr grzmi,
To dlatego Polska żyje,
Że, Narodzie, żyjesz ty!
(A. Oppman: Warszawianka, 382; 14)

V
Prośby nasze są trudne
i ciężkie jak ołów.
Miej dla nas dłoń życzliwą –
Królowo Aniołów.
(K. Piekat: Motyw z litanii loretańskiej. W: Tysiąc…, s. 201)

I
Mityczny Feniks, złocistoszkarłatny święty ptak Egiptu, odradzał się z własnych popiołów co kilkaset lat, świecąc wciąż od nowa i odmłodzony. Niezwykłe odrodzenie się państwa polskiego po wielu latach historyk Norman Davies uznał za zjawisko Feniksa.
(s. 475 i dalsze)

VI
Która włodarzysz ziemią,
a królujesz w niebie,
Która troski łagodzisz
i spełniasz nadzieje…

W złych sercach rozpal miłość
i połóż kres wojnom.
Daj nam czasy spokojne –
Pokoju Królowo…
(K. Piekut, tamże)

VII
A po tych wszystkich, którzy szli przed nami,
Z krzykiem: „Ojczyzno!” i z męką szaloną,
A po tych wszystkich, co ginęli sami,
Aby nas zbawić swoją krwią czerwoną,
Za śmierć dla jutra, za ten lot słoneczny,
O Polsko, odmów: „Odpoczynek wieczny!”.
(A. Oppman: Pacierz za Zmarłych, 378; 5)

I
I nadszedł rok 1920.
Wojna polsko-sowiecka – jedyna, która zagrażała istnieniu Rzeczypospolitej. Była próbą ognia, która pozostawiła po sobie niezatarte ślady. […] 27-letni generał Michał Tuchaczewski wołał w rozkazie dziennym: „Po trupie białej Polski wiedzie droga do światowego pożaru!”. […] W pierwszych dniach sierpnia pięć armii sowieckich zbliżało się już do przedmieść Warszawy. Sytuacja była krytyczna.
(N. Davies, t. II, s. 496, 498)

II
Chroń nas, błagają Ciebie nasze wargi,
bądź tarczą ciosów, co grożą dokoła,
bo serc nie mamy ni skrzydeł anioła,
Matko schodząca z Golgoty bez skargi.
(A. Rymkiewicz: Jakże nam łatwo prosić cię z litanii. W: Tysiąc…, s. 202)

III
Naznacz nam usta prawdą,
daj moc prostym słowom –
Królowo Apostołów,
Wyznawców Królowo.
(K. Piekut: Motyw…, s. 201)

I
Opatrznościowym dla Polaków zrządzeniem losu zbyt ufny we własne siły Tuchaczewski nie wykorzystał przewagi swych wojsk aż do 13 sierpnia. […] Polska ofensywa przedarła się przez jego tyły, przerywając wszystkie połączenia. […] Wojska sowieckie poniosły druzgocącą klęskę. Wzięto do niewoli sto tysięcy Rosjan. […] Trzy armie sowieckie zostały całkowicie unicestwione. […] To był „Cud nad Wisłą”.
(N. Davies, t. II, s. 500)

IV
Ty, który jesteś Czyn i Ruch,
Grom z gwiazdozbiorów łaski,
zstąp, mazowiecki Święty Duch,
na skrzydłach kraski.

Zbaw dziś i jutro, i w wieczności
na skrzyżowaniu dróg
pracę, co z ziemi się podnosi
nad tęczy łuk.
(J. Kierst: Modlitwa o zbawienie. W: Tysiąc…, s. 160)

V
Ojczyzna to kraj dzieciństwa
miejsce urodzenia
to jest ta mała najbliższa
ojczyzna
[…]
ojczyzna się śmieje

na początku ojczyzna
jest blisko
na wyciągnięcie ręki

dopiero później
krwawi
boli
(T. Różewicz: oblicze ojczyzny. W: Bez tej miłości…, s. 251)

I
Golgota. Polska w okresie II wojny światowej.
Walki rozpoczęły się 1 września o 4.45 rano, gdy stary niemiecki okręt wojenny „Schleswig-Holstein”, który przybił do portu w Gdańsku z przyjacielską wizytą, otworzył ogień ze swoich 15-calowych dział, ostrzeliwując polski port na Westerplatte. W godzinę później oddziały Wehrmachtu zwaliły w kilkunastu miejscach szlabany graniczne, ruszając do ataku.
(N. Davies, t. II, s. 544)

VI
Zmiłuj się, zmiłuj,
błogosław.
Broń ostrzoną o gniew i zachwyt
obdarz siłą,
obdarz. […]
(T. Gajcy: Modlitwa żołnierska. W: Bez tej miłości…)

VII
Bogarodzico z bojowisk
Ojcze zwycięskich żołnierzy
chroń, nas, chroń,
niech odpowie wrogowi
mężna
grunwaldzka broń.
(Tamże)

I
W Warszawie wybuch II wojny światowej mało przypominał początek pierwszej. […] Obrońcy stolicy, dowodzeni przez bohaterskiego prezydenta miasta, Stefana Starzyńskiego, […] walczyli z przeważającymi siłami wroga pod ogniem nieustających nalotów. […] Akt kapitulacji z 27 września został narzucony […] okaleczonemu miastu, w którym liczba ofiar sięgała dziesiątków tysięcy i którego najstarsze zabytki – Zamek Królewski, Katedra św. Jana i Rynek Starego Miasta – zostały już obrócone w stertę gruzów.
(N. Davies, t. II, s. 550, 551)

II
W gruzach kościół dzieciństwa, katedra świętego Jana.
W godzinę ostatniej bitwy, w murach płonącej Warszawy,
Jedna nam tylko została prośba – o łaskę wytrwania…
Królowo Korony Polskiej
Z twarzą pociętą szablami.
(J. Olechowski: Modlitwa. W: Tysiąc…, s. 199)

III
Co czynisz na gruzach katedry
Świętego Jana, poeto,
w ten ciepły wiosenny dzień?
[…]
Przysięgałeś, że nigdy nie będziesz
Płaczką żałobną.
(Cz. Miłosz: W Warszawie. W: Bez tej miłości…, s. 222)

IV
Przysięgałeś, że nigdy nie dotkniesz
Ran wielkich swego narodu,
Aby nie zmienić ich w świętość,
Przeklętą świętość, co ściga
Przez dalsze wieki potomnych.
(Tamże)
Co czynisz… poeto…

I
Obrona stolicy we wrześniu 1939 r. nadała ton mającym nadejść latom oporu. […] W pierwszych miesiącach wojny do lasów wycofały się dziesiątki pojedynczych oddziałów partyzanckich, w miastach spontanicznie powstawały setki komórek ruchu konspiracyjnego. […] Pod koniec 1942 r. ruch oporu mógł już odpowiedzieć terrorem na terror.
(N. Davies, t. II, s. 550, 577, 579)

V
Modlitwa żołnierza polskiego podziemia:
Królowo Korony Polskiej z twarzą pociętą szablami
Do Ciebie wznosimy czoła schylone bólu ciężarem.
Nie ma w nas szlochu rozpaczy. Zaciśniętymi wargami
Modlimy się głucho, śmiertelnie –
O łaskę wiary.
(J. Olechowski: Modlitwa, s. 199)

VI
Latami idziemy nocą, żołnierze tragicznej sprawy,
Krzyże, krzyże za nami – żałobne żołnierskie ślady.
Odsuń nam w chwili ostatniej kielich bolesny, krwawy –
Gorycz samotnej śmierci,
Truciznę zdrady.
(Tamże)

I
Boże igrzysko. Historia Polski.
Ja poprzez ten tytuł chciałem wskazać na centralną rolę religii chrześcijańskiej w historii Polski i, jak mi się zdawało, na kapryśne i nieracjonalne działanie Opatrzności. Szukałem hasła, które by stanowczo zaprzeczyło rozumieniu historii Polski jako naturalnego, konsekwentnego, naukowego i ewolucyjnego procesu.
(N. Davies, t. II, s. 810)

VII
Kiedy cień krzyża nas przekreślił,
Odbierz nam myśli, odejm mowę,
Ukrzyżuj – Wszechmogący Cieślo
Ostatnie z warg krzyczące słowa…
(M. J. Kononowicz: Kiedy cień krzyża. W: Tysiąc…, s. 243)

II
I gdy się wszystko już dopełni,
Gdy szaty podrą nam na części,
Zdejm z naszych czół koronę z cierni,
Oderwij z krzyża martwe pięści. […]
(Tamże)

III
Zasyp nas piachem, przywal głazem
I – niech tak kilka dni zostanie!
Niech będzie jak poprzednim razem:
Męczeństwo – śmierć – i zmartwychwstanie. […]
(Tamże)

IV
I będziesz musiał nas rozgrzeszyć,
Bo Twoją wolą i zrządzeniem
Byliśmy światu jak na pokaz:
Miłością, prawdą i sumieniem.
(Tamże)

I
Pamięć o tych, którzy walczyli
i umierali za ojczyznę z jej imieniem na ustach, pamięć o tych, którzy ginęli w obozach jenieckich i masowej zagłady, pamięć o tych, którzy już po zakończeniu działań wojennych cierpieli w więzieniach lub znów szli na śmierć, towarzyszy kolejnym pokoleniom. Bo jak pisał poeta…

V
Jest w duszy polskiej ukryty zakątek,
Gdzie błądzą ciche lat umarłych cienie,
Leży tam kamień grobowych pamiątek,
A pod kamieniem krwawi się
Wspomnienie.
(A. Oppman: Pięciu poległych, 381; 15)

VI
To, co przeżyło jedno pokolenie,
Drugie przerabia w sercu i pamięci…
(Tamże, 382; 1)

VII
Matko Słowa,
Matko Dobroci,
Módl się o dobroć
Wszystkich polskich słów.
[…]
Niech ani jedno słowo
Nie będzie złe.
[…]
Niech wybacza.

Niech leczy.
[…]
Niech zamyka
Człowiecze rany
Jak skrzydła ołtarza.
(R. Brandstaetter: Hymn do Czarnej Madonny. W: Tysiąc…, s. 174, 175)

Kończy wybrana pieśń.

Co w numerze?