Przygotowania

Długo zastanawiałam się, jaki powinien być temat konkursu o zasięgu międzyszkolnym. Wypytywałam uczniów o zainteresowania literackie i otrzymywałam tak rozbieżne odpowiedzi, że nie umiałam wybrać czegoś uniwersalnego. Pewnego dnia jednak pomysł narodził się sam. Okazało się, że sporo uczniów interesuje się naszym miastem. Wypytywali o informacje na temat działań kulturalnych w mieście oraz o publikacje, które udało mi się pozyskać z wydziału turystyki i promocji Urzędu Miejskiego. Często zaglądali do kącika regionalnego, który przygotowałam w formie ekspozycji w czytelni. Brali udział w konkursie fotograficznym o Zabrzu zorganizowanym przez bibliotekę szkolną. Dwoje moich podopiecznych zdobyło pierwsze i trzecie miejsce w konkursie na prezentację multimedialną „Rajd po Zabrzu” organizowanym przez sąsiednią szkołę. Równocześnie pojawił się w ofercie biblioteki pedagogicznej kurs doskonalący z edukacji regionalnej dla bibliotekarzy szkolnych, z którego postanowiłam skorzystać. Podczas zajęć praktycznych dowiedziałam się sporo o naszym mieście i wiedza ta posłużyła mi później przy układaniu pytań konkursowych. Postanowiłam postawić na historię i kulturę Zabrza, gdyż konkursy geograficzne były już obstawione przez inną szkołę. Do współpracy w konkursie namówiłam koleżankę, która jest polonistką w naszym liceum. Zaproponowała ona, aby dodać do wymagań powieści – o naszym mieście – pisarzy urodzonych w Zabrzu. Chodziło nam o to, aby wymyślić taką formę konkursu, jakiej dotąd nie było. Konkurs doskonale wpisywał się w obchody 90. rocznicy nadania Zabrzu praw miejskich. We wrześniu pozyskałam jeszcze jedną koleżankę do pomocy w logistyce konkursu.

Kiedy już miałam temat konkursu, sam projekt napisałam w dosyć krótkim czasie. Pojawiła się okazja, aby starać się o dofinansowanie projektu z wydziału oświaty, więc z niej skorzystałam. Szybko stworzyłam kosztorys i uzyskałam pozytywną opinię doradcy metodycznego ds. języka polskiego, który jest także nauczycielem regionalistą. W projekcie ujęłam zakres literatury, z której uczestnicy mieli skorzystać, aby się przygotować. Pani metodyk spodobał się pomysł propagowania książek o mieście rodzimych twórców: Cholonek, czyli dobry pan bóg z gliny Janoscha i Ucieczka Stanisława Bieniasza. Zgodziła się również zasiąść w jury. Stworzyłam dokładny harmonogram działań, który co prawda ulegał modyfikacjom i ciągle się rozrastał, ale niewątpliwie ułatwił wykonywanie zadań w terminie. Przygotowania do konkursu trwały prawie rok. Najpierw zgromadziłam odpowiednią literaturę i oddałam się lekturze, sporządzając liczne notatki. Polonistce powierzyłam ułożenie pytań do literatury i weryfikację tych nakreślonych przeze mnie. Najwięcej czasu zajęło mi przygotowanie pytań i ułożenie testów tak, aby odpowiednio stopniować ich trudność.

Kolejne zadania w projekcie były rozłożone w czasie, ale wymagały dotrzymania terminu. Jednym z pierwszych zadań było ułożenie regulaminu. Zdawałyśmy sobie sprawę, że informację o konkursie trzeba będzie wysyłać jeszcze w czerwcu do szkół za pomocą emaili i skrzynek w wydziale oświaty, a potem ponowić ją we wrześniu i wysłać plakaty. Informowaniem na początku zajęłam się osobiście, a we wrześniu pomogła mi koleżanka. Wraz z mężem stworzyliśmy plakat, który po wydrukowaniu został rozesłany do szkół i powieszony w kilku strategicznych miejscach miasta, m.in. w punkcie informacji o Zabrzu. Informację o konkursie umieściłam na stronie biblioteki, a na stronie szkoły pojawił się odnośnik, aby łatwo było ją odnaleźć.

Odpowiednio wcześniej zaprosiłyśmy do współpracy kierownika Międzynarodowego Centrum Dokumentacji i Badań nad Dziedzictwem Przemysłowym dla Turystyki, Dariusza Walerjańskiego, osobę znaną w naszym mieście, założyciela Koła Towarzystwa Opieki nad Zabytkami w Zabrzu. Pan Walerjański, jako ekspert wiedzy o Zabrzu, zgodził się wygłosić wykład o zabytkach naszego miasta i zasiąść w jury.

Na spotkaniu bibliotekarzy szkolnych ustaliłam z koleżankami, aby objazdowa wystawa książek o Zabrzu, którą planowałyśmy zorganizować wspólnie z biblioteką pedagogiczną i miejską w ramach edukacji regionalnej, znalazła się w naszej szkole w czasie trwania konkursu.

Nagrody

W styczniu złożyłam podanie do wydziału promocji i turystyki UM o przekazanie materiałów promocyjnych w ramach nagród dla finalistów konkursu. Chętnie udzielono mi wsparcia i doradzono, gdzie mam się jeszcze zwrócić z prośbą o nagrody. Napisałam maile i pisma do Zabytkowej Kopalni Węgla Kamiennego Guido oraz do Miejskiego Zakładu Kąpielowego. Obie instytucje zaangażowały się we współpracę i ufundowały wejściówki dla finalistów. Bilety odebrałam dopiero kilka dni przed finałem konkursu. Za pieniądze uzyskane od wydziału oświaty na realizację projektu zakupiłam markowe długopisy i pendrive’y dla zwycięzców. Kupiłam również albumy, dotyczące znanych miejsc w Polsce, dzięki wsparciu Towarzystwa Nauczycieli Bibliotekarzy Szkół Polskich, Oddział w Zabrzu. Do puli nagród weszły także materiały promocyjne Klubu Sportowego „Górnik Zabrze” i Stowarzyszenia „Klubu Sympatyków Górnika Zabrze”, które również wpisują się w historię naszego miasta. Obie instytucje dostarczyły nam sporo nagród rzeczowych. Dzięki wsparciu tylu instytucji nagród starczyło dla wszystkich uczestników etapu międzyszkolnego.

Patronaty

Kolejna sprawa to pozyskanie patronatów honorowych dla konkursu. Jako członek Towarzystwa Nauczycieli Bibliotekarzy Szkół Polskich Oddział w Zabrzu patronat towarzystwa otrzymałam od ręki. Zaprosiłam naszą prezes Dorotę Bartuś do pracy w jury. Za radą wydziału promocji złożyłam wniosek o patronat prezydent miasta Zabrza Małgorzaty Mańki-Szulik. Pozytywną odpowiedź otrzymałam w ciągu tygodnia. Wniosek pobrałam ze strony internetowej Urzędu Miejskiego i zgodnie z instrukcją wersję papierową złożyłam w sekretariacie, a komputerową odesłałam. Podanie takie należało zgłaszać minimum na miesiąc przed planowaną imprezą. Ja zrobiłam to jeszcze w sierpniu.

Najwięcej czasu zajęło mi pozyskanie patronatu honorowego polskiego komitetu ds. UNESCO. Patronat komitetu rzadko jest przyznawany przedsięwzięciom o charakterze lokalnym. Impreza musi mieć innowacyjny charakter i wpisywać się w jeden z programów UNESCO. Konkurs wiedzy o Zabrzu wpisuje się w projekt dotyczący kształtowania tożsamości i przynależności regionalnej młodzieży oraz nauczania międzykulturowego. II Liceum Ogólnokształcące jako jedyna placówka w naszym mieście jest szkołą stowarzyszoną UNESCO. Jednak patronat nad imprezami jest przyznawany jednorazowo dla każdego przedsięwzięcia.

Jeśli chodzi o formalności, to należy wypełnić dość obszerny wniosek dostępny na stronie komitetu i załączyć podanie minimum na trzy miesiące przed planowaną imprezą. Ja zrobiłam to w marcu, ponieważ zależało mi, abym jak najwcześniej mogła reklamować się tym prestiżowym patronatem. Media Informacja o konkursie tylko na stronie biblioteki i szkoły wydawała mi się niewystarczająca. Postanowiłam zwrócić się do zabrzańskich portali internetowych z prośbą opublikowanie komunikatu o konkursie. I tak informacja o imprezie pojawiła się na stronie portalu zabrze.com.pl i na stronie tygodnika „Nowiny Zabrzańskie”. Wiadomość o konkursie ukazała się także we wrześniowym „Suflerze” – zabrzańskim informatorze kulturalnym (wydawnictwo papierowe). Na finał udało mi się zaprosić Telewizję Zabrzańską (TVZ), która na drugi dzień w wiadomościach przedstawiła relację z konkursu. Można ją zobaczyć na stronie TVZ wraz z krótką informacją będącą zapowiedzią programu.

Po konkursie relację z imprezy dodałam na stronę biblioteki oraz przesłałam m.in. na portal zabrze. com.pl, na stronę tygodnika „Nowiny Zabrzańskie”, które umieściły ją na swoich witrynach. Wiadomość o konkursie pojawiła się również na stronie „Górnika Zabrze”.

Dekoracje

Za wykonanie dekoracji zabrałyśmy się dopiero we wrześniu. Z pomocą uczniów przygotowałyśmy napis „Konkurs wiedzy o Zabrzu” oraz loga naszych patronatów i współorganizatorów. Dzięki uprzejmości jednego z rodziców udało się nam wydrukować tabelę na punktację w formacie A3, wyglądała ona bardzo profesjonalnie.

Uczennice z koła przyjaciół biblioteki przygotowały dwie tablice z fotografiami wykonanymi przez uczniów w ramach konkursu bibliotecznego o tematyce zabrzańskiej oraz tablicę informującą o wystawie publikacji o Zabrzu przygotowaną w ramach obchodów 90-lecia miasta przez bibliotekarzy.

Wystawa została umieszczona na stołach przykrytych zielonym suknem. Udało nam się zebrać 95 publikacji o Zabrzu z różnych bibliotek, była to więc niesamowita okazja, aby zapoznać się z historią miasta, jego kulturą, instytucjami, przemysłem i literaturą.

Po lewej stronie pod oknami usadziłyśmy jury, a krzesełka dla opiekunów zostały ustawione za jury, tak aby nauczyciele mieli dobry widok na uczniów i na ekran. Rzutnik stanął naprzeciwko ekranu. Na środku zostało więc tyle miejsca, aby ustawić po cztery stoły w rzędach. Na stoliki zostały przyklejone numerki. Stolik z nagrodami stanął na podeście.

Przygotowałyśmy również poczęstunek, który umieściłyśmy na tyłach auli.

Materiały i środki dydaktyczne

Aby przygotować konkurs, użyłyśmy wielu materiałów i środków dydaktycznych. Jeśli chodzi o sprzęt, były to: komputery dostępne w bibliotece, kolorowa drukarka, laptop, rzutnik, ekran, pilot do prezentacji multimedialnej, pendrive, mikrofon, głośniki, baterie, laminator, zegar, aparat fotograficzny. Wykorzystane materiały biurowe to: ryza papieru do drukarki, trzy zielone brystole A3, kolorowe kartki A4, około 35 dobrej jakości kartek z bloku technicznego, nożyczki, klej, taśma klejąca, szpilki, pinezki, dwa markery, czarne i czerwone długopisy. Materiały posłużyły m.in. do przygotowania: tekstu przemówienia, napisu z hasłem obchodzonego święta, loga patronów i współorganizatorów, numerków na stoliki, napisów na korytarz informujących o miejscu odbywania się konkursu ze strzałkami wskazującymi kierunek, kart odpowiedzi dla jury, testów dla uczniów, dyplomów dla finalistów (wszyscy uczniowie dostali za udział) i podziękowań dla instytucji, organizatorów, jurorów i opiekunów, pism o wsparcie dla instytucji i w sprawie oddelegowania jurorów na konkurs.

Do dekoracji wykorzystałyśmy cztery sztalugi, fotografie uczniów, „kilometry” zielonego i brązowego sukna, książki o Zabrzu. Materiały to również nagrody opisane wcześniej oraz torby z logiem Zabrza pozyskane z wydziału promocji Urzędu Miejskiego. Plakaty zostały wydrukowane w drukarni.

Programy używane w trakcie konkursu to prezentacje multimedialne finalistów, prezentacja multimedialna z pytaniami dodatkowymi, prezentacja multimedialna pana Walerjańskiego – wykład o Zabrzu, kolaż ze zdjęciami Zabrza jako tło podczas trwania przerwy w formie filmiku.

Cele

Szczegółowe cele międzyszkolnego konkursu wiedzy o Zabrzu były następujące: wyposażenie ucznia w zasób wiedzy o Zabrzu (historia, kultura); kształtowanie poczucia tożsamości regionalnej i emocjonalnego związku z miastem rodzinnym, „małą ojczyzną”; kształtowanie szacunku wobec dorobku przeszłych pokoleń wraz z potrzebą ochrony tradycji; nauczanie międzykulturowe; rozbudzanie postawy badawczej i refleksyjnej wobec miasta rodzinnego; propagowanie i upowszechnianie czytelnictwa, w tym wiedzy na temat pisarzy urodzonych w Zabrzu, Janoscha i Stanisława Bieniasza (ogólna znajomość, w tym tekstów wymienionych pisarzy o naszym mieście); korzystanie z różnych źródeł informacji, w tym technologii informatycznej i zasobów internetu.

Etap szkolny

Pierwszy etap konkursu odbył się pod koniec września 2012 r. w dziewięciu zespołach szkół, które zgłosiły swoich uczniów do konkursu mailowo i telefonicznie. Przygotowane wcześniej testy rozesłałam za pośrednictwem bibliotecznego maila z kartą odpowiedzi do szkół wraz z prośbą o przesłanie wyników. W teście wzięło udział 51 uczniów. Do kolejnego etapu zakwalifikowało się 29. Test składał się z 17 pytań, w tym zadania dotyczącego rozpoznania znanego obiektu w mieście, ilustrowanego zdjęciem. Dwojgu uczniom udało się zdobyć maksymalną liczbę punktów. Większa część odpowiadała w przedziale 9-14 punktów, były przypadki 15-16 punktów, a pozostali odpowiadali na 8 punktów i poniżej. Wyniki pozwoliły na zweryfikowanie trudności testu pod kątem etapu międzyszkolnego. Przykładowe pytania z tego etapu dotyczyły: roku nadania praw miejskich, nazwy najstarszego kina w mieście, najstarszej dzielnicy, najdłuższej ulicy, liczby wież w herbie, Szlaku Zabytków Techniki, na którym znalazły się zabrzańskie zabytki poprzemysłowe, odkrywcy pokładów węgla na terenie miasta, nazw istniejących muzeów, pseudonimu pisarza urodzonego w Zabrzu – Horsta Eckerta, czyli Janoscha.

Etap międzyszkolny

Drugi etap konkursu odbył się na początku października w auli Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 5 – II Liceum Ogólnokształcącego. Konkurs rozpoczęło wystąpienie pani wicedyrektor. Później jako osoba prowadząca przywitałam wszystkich zebranych, przedstawiłam patronaty i organizatorów oraz jury, zapoznałam z harmonogramem. Następnie 21 uczniów przystąpiło do napisania testu, który trwał 20 minut i składał się z 13 rozbudowanych pytań i trzech ilustracji. Łącznie można było zdobyć 31 punktów. Pytania w tym etapie dotyczyły m.in.: roku założenia wsi Zabrze, nazwy pierwszego dokumentu ujmującego części naszego miasta, nazwiska pierwszego kolonizatora i nazwy pierwszej kolonii, najstarszej placówki kulturalnej w mieście, patrona stadionu. Pytania z literatury dotyczyły wskazania dokładnych miejsc akcji (dzielnic) i obiektów związanych z naszym miastem i opisanych w powieściach.

Po teście osoby zgromadzone w auli miały okazję wysłuchać bardzo interesującego wykładu o naszym mieście pt.: „Dziewięć cudów Zabrza, czyli to co najpiękniejsze z dziedzictwa kulturowego warto poznać i zobaczyć”, który wygłosił pan Walerjański. Wykład ilustrowany był prezentacją multimedialną. W czasie wykładu zostały sprawdzone testy, wypełniono tabelę na punkty i wypisano dyplomy za udział osobom, które nie weszły do ścisłego finału. Po wykładzie zostały ogłoszone wyniki i wyłoniła się lista 10 finalistów. Uczniowie zostali poproszeni o kibicowanie kolegom i nastąpiła przerwa. Osoby zgromadzone w auli zaprosiłyśmy do oglądania wystawy i do poczęstunku. W tym czasie zostały zebrane i wgrane do laptopa prezentacje od finalistów. Po przerwie uczniowie zaprezentowali trzy najciekawsze ich zdaniem miejsca w Zabrzu, które zostały ocenione w trzech kategoriach: wiedza, oryginalność i język. Każdy z jurorów oceniał tylko jedną z nich. Następnie jurorzy zliczyli punkty i wyłonili zwycięzców pierwszego i drugiego miejsca. O trzecie miejsce walczyło dwóch uczniów z tej samej szkoły. Odpowiadali oni pisemnie na te same pytania wyświetlane z prezentacji. Poziom ich przygotowania był jednakowy i jury ostatecznie przyznało dwa trzecie miejsca. O wręczanie nagród i dyplomów poprosiłyśmy pana Walerjańskiego.

Konkurs trwał nieco ponad trzy godziny. Jedna z moich współorganizatorek zajęła się fotografowaniem i przygotowała obszerną fotorelację.

Po konkursie

Dla uczestników konkurs skończył się w auli naszej szkoły, ale nie dla nas. Oprócz kontaktu z mediami, publikacji informacji na stronie biblioteki i szkoły, posprzątania auli, konieczne było napisanie sprawozdania dla UNESCO. Zostałam poproszona również o przedstawienie relacji z konkursu podczas spotkania TNBSP Oddział w Zabrzu. Przygotowałam także artykuł, aby podzielić się swoimi doświadczeniami.

Wyciągnęłam również wnioski na przyszłość, które następnym razem warto by było wcielić w życie. Dodałabym do regulaminu konieczność przesłania prezentacji multimedialnych przed finałem w celu sprawdzenia, czy program dobrze je odczytuje. Niektóre prezentacje posypały się w trakcie wyświetlania. Była na to tylko jedna rada, nie przejmować się za bardzo, ponieważ jury oceniało przede wszystkim wiedzę i sposób jej zaprezentowania przez uczestnika, a prezentacje multimedialne stanowiły jedynie tło. Zastrzegłabym również ograniczoną ilość tekstu na prezentacji lub całkowity jego brak. Warto dokładnie określić czas prezentacji, np. trzy do pięciu minut, aby nie przedłużać rozgrywek i dać wszystkim równe szanse. Myślę, że prezentacje były ciekawym rozwiązaniem, gdyż angażowały do słuchania tych uczestników, którzy nie weszli do ścisłej dziesiątki.

Można by było zamiast prezentacji zadawać pytania ustne kolejnym uczestnikom, ale wymaga to ułożenia dosyć sporej liczby pytań o podobnym stopniu trudności. Należy przypominać uczniom o terminie i godzinie rozpoczęcia konkursu. Na poczcie mailowej stworzyłam sobie grupę kontaktów i przypominałam opiekunom konkursu o terminach czy zakresie tematycznym. Odpowiadałam również na ich zapytania. Można skorzystać też z portali społecznościowych. Można by było zaprosić zainteresowanych uczniów swojej szkoły jako kibiców, wykład na pewno był wart szerszej widowni, tylko że w naszym przypadku zabrakło już miejsca. Proponuję również, aby obsługą sprzętu zajął się ktoś inny niż osoba prowadząca, która już i tak ma sporo na głowie. Można poprosić o to np. ucznia, który zostanie wcześniej przeszkolony w tym zakresie. Osobiście ustaliłabym późniejszy termin konkursu, najwcześniej na koniec października. Wtedy uczniowie będą mieli więcej czasu na przygotowanie, a nauczyciele na zgłoszenie uczestników. Nam zależało, aby jak najbardziej wpisać się w obchody 90-lecia miasta, ale sama wiem, jak wiele pracy czeka nauczycieli na początku września. Dobrze, że informacje o konkursie posłałam już w czerwcu. Warto również przygotować zapasowe dyplomy na wypadek remisu, w razie czego można dosłać je do szkół.

Istotną sprawą jest znalezienie odpowiednich współpracowników, takich, którzy wesprą działania, wniosą coś od siebie albo mają doświadczenie w organizowaniu imprez tego typu. Ich wiedza i zaangażowanie okazują się bezcenne.

Najważniejsza sprawa to zainteresowanie młodzieży swoim miastem, miejscem w którym mieszkają, uczą się, spotykają. Poprzez udział w konkursie młodzi ludzie mieli możliwość poznania historii miasta, jego kultury oraz sprawdzenia zdobytej wiedzy. Uczestnicy byli dobrze przygotowani do turnieju, co świadczy o tym, iż udało mi się zrealizować założone cele. Przemawia za tym również liczba zgłoszeń do konkursu.

Bibliografia:

G. Bonk: Przepis na… turniej. „Biblioteka w Szkole” 2009 nr 10, s. 12-14

D. Galczak: Regionalni twórcy kultury i nauki. Scenariusz konkursu bibliotecznego i wystawy pokonkursowej. „Biblioteka w Szkole” 2008 nr 12, s.21

D. Kubów, K. Pietraszko, M. Worobiec: Nasza mała ojczyzna. Konkurs regionalny. „Biblioteka w Szkole” 1999 nr 3, s. 16-17

J. Andrzejewska: Bibliotekarstwo szkolne. Teoria i praktyka. T. 2, Warszawa: SBP, 1996, s. 120-123, Konkursy czytelnicze

Co w numerze?