NARODOWY PROGRAM ROZWOJU CZYTELNICTWA 2015-2020

Priorytet 3: Rozwijanie zainteresowań uczniów przez promowanie i wspieranie rozwoju czytelnictwa wśród dzieci i młodzieży, w tym zakup nowości wydawniczych

Harmonogram realizacji programu

Harmonogram realizacji Priorytetu 3: Rozwijanie zainteresowań uczniów przez promowanie i wspieranie rozwoju czytelnictwa wśród dzieci i młodzieży, w tym zakup nowości wydawniczych na 2020 r.

Podstawa prawna: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 6 października 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków, form i trybu realizacji Priorytetu 3 „Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa” dotyczącego wspierania w latach 2016-2020 organów prowadzących szkoły oraz biblioteki pedagogiczne w zakresie rozwijania zainteresowań uczniów przez promocję i wspieranie czytelnictwa dzieci i młodzieży, w tym zakup nowości wydawniczych (Dz.U. 2015 poz. 1667).

KWOTA WSPARCIA

Z budżetu państwa program przewiduje wsparcie w wysokości:

dla szkoły do 70 uczniów — 2480 zł;
dla szkoły od 71 do 170 uczniów - 4000 zł;
dla szkoły powyżej 170 uczniów - 12 000 zł;
dla bibliotek pedagogicznych — 4600 zł.

Udział własny organu prowadzącego dla wszystkich szkół i bibliotek pedagogicznych ustalono w wysokości 20% całości zadania. A zatem kwota dotacji może wynosić:

dla szkoły do 70 uczniów — 2480 zł z programu + 620 zł od organu prowadzącego = 3100 zł;
dla szkoły od 71 do 170 uczniów — 4000 zł z programu + 1000 zł od organu prowadzącego = 5000 zł;
dla szkoły powyżej 170 uczniów: 12 000 zł z programu + 3000 zł od organu prowadzącego = 15 000 zł;
dla biblioteki pedagogicznej: 4600 zł z programu + 1150 zł od organu prowadzącego = 5750 zł.

Jeżeli zespół szkół stanowi jednostkę organizacyjną, w której jest jedna biblioteka, to zespół ten może złożyć jeden wniosek. Szkoła wchodząca w skład zespołu może składać wniosek, jeżeli w jej strukturze znajduje się odrębna biblioteka.

KOŃCZYMY 31 GRUDNIA

Czas realizacji Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa zaczyna się w dniu podpisania przez organ prowadzący umowy z wojewodą, a kończy 31 grudnia danego roku kalendarzowego. Oznacza to, że do wkładu własnego organu prowadzącego można zaliczyć tylko wydatki na zakup książek poniesione od dnia podpisania przez organ prowadzący umowy z wojewodą w sprawie udziału w programie do 31 grudnia danego roku kalendarzowego. Można zatem przygotowywać się do zakupów (np. wybierać książki, szukać dostawcy, negocjować warunki) przed podpisaniem umowy, ale data formalnego zakupu musi być późniejsza niż data podpisania umowy. Zakupy należy zakończyć 31 grudnia, a w praktyce wcześniej, bo organy prowadzące najczęściej wymagają złożenia przez szkoły sprawozdań do połowy grudnia.

Nie ulega wątpliwości, że harmonogram program nie jest dostosowany do specyfiki działania szkół, planowania pracy i harmonogramów dodatkowych przedsięwzięć. Szkoły pracują od września do czerwca, a w lipcu i sierpniu są zamknięte. Tymczasem Narodowy Program Rozwoju Czytelnictwa zakłada rozpoczęcie i zamknięcie wszystkich działań do końca roku kalendarzowego. Biorąc pod uwagę terminy zatwierdzania wniosków, podpisywania umów, przekazywania środków finansowych (często z opóźnieniem), a także przerwę wakacyjną, na zakupy książek i realizację wymogów NPRCz szkoły mają faktycznie zaledwie kilka miesięcy. Jest to poważny mankament, na który jednak nie mają one wpływu. Trzeba się dostosować, a w sprawozdaniach zwracać uwagę na tę niedoskonałość programu.

CO MOŻNA KUPIĆ?

Nowości wydawnicze. Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie priorytetu 3 NPRCz mówi bardzo ogólnie, że pieniądze mogą być przeznaczone na zakup „nowości wydawniczych (książek niebędących podręcznikami)”.

Termin „nowości wydawnicze” należy rozumieć jako szeroko rozumianą literaturę współczesną. O ile w pierwszych edycjach NPRCz niektóre organy prowadzące próbowały ten termin doprecyzować (czasem w sposób komiczny), o tyle obecnie kwestia „nowości” jest traktowana bardzo płynnie. Ze sprawozdań MEN wynika, że wiele szkół kupuje za pieniądze z NPRCz tytuły, które trudno nazwać nowościami (np. Pana Tadeusza czy Trylogię) i nikt nie robi z tego żadnego problemu.

Intencją twórców programu jest zwiększenie atrakcyjności bibliotek szkolnych poprzez ich lepsze wyposażenie w książki do czytania pozaedukacyjnego — dla przyjemności, w celu rozwoju zainteresowań, dla rozrywki. Słusznie założono, że taki zabieg może sprzyjać zwiększeniu zainteresowania uczniów czytaniem. Jest to zgodne także z szeroko rozumianym interesem bibliotek szkolnych. Widać to zresztą w najnowszych badaniach czytelnictwa młodzieży, pokazujących wyraźny wzrost znaczenia bibliotek szkolnych jako miejsca pozyskiwania książek, szczególnie w małych miejscowościach i na wsi.

Taką rolę przyzwyczajania młodych ludzi do czytania mogą spełnić książki cieszące się zainteresowaniem uczniów, popularne, modne. Mogą to być beletrystyka, reportaże, literatura popularnonaukowa, poradniki, biografie czy komiksy. Nie tylko w formie papierowej, ale także w postaci e-booków i audiobooków.

Sporo emocji wzbudzają też pytania o możliwość zakupu lektur szkolnych. W niektórych szkołach pojawia się nacisk dyrektorów (a pewnie czasem wynika to także z zapobiegliwości nauczycieli bibliotekarzy), żeby przy okazji zastrzyku finansowego z budżetu państwa odświeżyć szkolny zasób lektur obowiązkowych. Ze sprawozdania MEN wynika, że w 2018 r. lektury szkolne stanowiły aż 44% wszystkich zakupionych tytułów.

W dokumentach wprowadzających priorytet 3 NPRCz nie ma żadnych przeciwskazań związanych z zakupem lektur szkolnych. Zgodnie z literą prawa można je więc nabywać. Warto jednak pamiętać, że NPRCz nie jest pomyślany jako okazja do uzupełnienia bibliotecznych zestawów lektur obowiązkowych (chociaż takiej możliwości nie wyklucza), lecz jako okazja do zakupu tytułów popularnych, które mają szansę rozbudzić chęć do czytania właśnie dla przyjemności, a nie aby wypełnić obowiązek szkolny. Te cele programu są warte wsparcia przez nauczycieli bibliotekarzy. Uatrakcyjnienie oferty bibliotek szkolnych z pewnością nie pozostanie bez wpływu na ich społeczny odbiór ocenę przydatności. W czasach szukania oszczędności w szkołach jest to naprawdę ważne. Zdecydowanie łatwiej znaleźć sojuszników np. idei wydłużenia czasu otwarcia biblioteki (a w ekstremalnych sytuacjach — jej istnienia w ogóle), która pełni wiele przydatnych funkcji i ma atrakcyjną ofertę dla uczniów, niż takiej, która jest tylko miejscem wydawania podręczników i wypożyczalnią lektur. Dlatego zgodnie z duchem prawa (czytaj: celami programu) oraz interesem bibliotek szkolnych i samych nauczycieli bibliotekarzy powinno się raczej wykorzystywać możliwość kupowania lektur z umiarem i rozsądkiem. Zapewnienie uczniom dostępu do kanonu lektur obowiązkowych należy do zadań organów prowadzących.

Przydatne pomysły:

•   Karol Baranowski, Fantastyka dla młodzieży - jak może zachęcić do czytania?, „Biblioteka w Szkole” 2018 nr 9, dodatek „Jak kupować książki?”, s. 40-42.

Fantastyka to jeden z najchętniej wybieranych przez młodzież gatunków. Są pewne tytuły, obok których nikt nie przejdzie obojętnie.

•   Anna Podemska-Kałuża, Audiobooki w zmediatyzowanej bibliotece, „Biblioteka w Szkole” 2018 nr 9, dodatek „Jak kupować książki?”, s. 34-37.

Współczesne dzieci i nastolatki należą do generacji zanurzonej w cyberprzestrzeni. Warto zadbać o obecność w cyfrowych księgozbiorach audiobooków, które wciągają i zachęcają do czytania.

•   Michał Traczyk, Dymki na półkach, czyli jakie komiksy warto mieć w bibliotece?, „Biblioteka w Szkole” 2018 nr 9, dodatek „Jak kupować książki?”, s. 14-16.

Komiks to nie tylko krótkie paski i sagi o przygodach superbo-haterów, lecz także wymagające dzieła poruszające poważne tematy. O co warto wzbogacić księgozbiór biblioteki szkolnej?

Przydatne pomysły:

• Elżbieta Kasprzak, Książkowa lista przebojów, „Biblioteka w Szkole” 2016 nr 10, s. 10.

Jak się dowiedzieć, co naprawdę czytają uczniowie? Pomysł na przeprowadzenie wśród uczniów plebiscytu na ulubione książki.

• Marzena Tyl, Wybory lektury szkolnej, „Biblioteka w Szkole” 2016 nr 10, s. 12-14.

Są książki, które uczniowie naprawdę chcą czytać. Warto poznać te tytuły i włączyć je do zbiorów biblioteki szkolnej oraz listy omawianych lektur.

OBOWIĄZEK KONSULTOWANIA ZAKUPÓW

Rozporządzenie w sprawie priorytetu 3 NPRCz obliguje szkoły do zasięgnięcia przy zakupie książek opinii rodziców i samorządu uczniowskiego oraz podjęcia współpracy z biblioteką publiczną lub pedagogiczną, obejmującej m.in. planowanie zakupów książek.

Na początek ważna uwaga: wymóg „zebrania opinii” czy „podjęcia współpracy” nie oznacza konieczności automatycznego uwzględnienia wszystkich uwag czy propozycji (które zresztą mogą być czasem ze sobą sprzeczne). Konsultacje polegają na zebraniu opinii i rozważeniu ich przy podejmowaniu decyzji, a nie na konieczności uzyskania zatwierdzenia list konkretnych książek przez rodziców, uczniów czy pracowników innych bibliotek.

Niezgodne z prawem i rozsądkiem są też próby wymuszania przez organy prowadzące obowiązku przedstawiania wykazów planowanych tytułów do akceptacji. Opinie rodziców i uczniów trzeba traktować poważnie, starać się je uwzględnić, ale ostatecznego wyboru książek dokonuje nauczyciel bibliotekarz, który najlepiej zna potrzeby swoich uczniów i biblioteki oraz aktualną ofertę na rynku księgarskim.

Zasięgnięcie opinii rodziców może mieć różne formy i zakres. Może to być umożliwienie wszystkim rodzicom składania propozycji tytułów — np. poprzez wpisywanie ich na listę umieszczoną w oznaczonym miejscu, w formie ankiety w trakcie zebrań okresowych, za pośrednictwem strony internetowej lub e-dziennika. Inną formą może być zwrócenie się do rady rodziców z prośbą o mniej lub bardziej szczegółową opinię na temat książek, które jej zdaniem powinny zostać kupione. W niektórych szkołach, które już aplikowały do NPRCz, nauczyciele bibliotekarze przedstawiali radom rodziców wstępne wykazy książek, które zamierzali kupić, prosili o uwagi i propozycje uzupełnień.

Wydaje się, że najlepszą formą konsultacji z rodzicami jest przedstawienie do zaopiniowania koncepcji zakupów (ogólne informacje na temat planowanych zakupów, proporcje poszczególnych typów literatury z przykładowymi tytułami). Dokumentem potwierdzającym dokonanie konsultacji jest wówczas odpowiedź rady rodziców na przedstawioną propozycję.

Pozyskiwanie opinii uczniów (reprezentowanych np. przez samorząd uczniowski, koło czytelnicze) może mieć podobne formy, ale doświadczenie uczy, że dobre efekty (jeśli chodzi o wytypowanie listy atrakcyjnych lektur oraz — co jest ważne — zainteresowanie uczniów programem i biblioteką) dają róże akcje podejmowane przez samorząd (ankiety, głosowanie itp.).

Dobrym sposobem na jednoczesne pozyskanie opinii i rodziców, i samorządu jest powołanie komisji (składającej się z przedstawicieli tych ciał), która zatwierdza koncepcję zakupów i ewentualnie wybranych tytułów.

Należy unikać sytuacji, w której nauczyciel bibliotekarz bierze na siebie obowiązek uzyskania zatwierdzonych konkretnych, zamkniętych wykazów książek, ponieważ trudno z góry przewidzieć, ile książki będą faktycznie kosztowały oraz czy wszystkie tytuły będą dostępne. Osoba realizująca zakupy książek musi mieć możliwość podejmowania szybkich samodzielnych decyzji w ramach przyjętej wcześniej strategii zakupów.

Współpraca z innymi bibliotekami w kwestii planowania zakupów książek może być pożyteczna. Niektóre biblioteki publiczne miewają dużą wiedzę na temat pozalekturowych preferencji czytelniczych dzieci i młodzieży. Poza tym warto — szczególnie w małych miejscowościach — porozumiewać się w sprawie zakupów książek, by racjonalnie wydawać pieniądze, zapewniając uczniom dostęp do możliwie szerokiej oferty. Współpraca z biblioteką publiczną lub pedagogiczną może dotyczyć nie tylko zakupów książek, ale również obejmować wspólne działania na rzecz popularyzacji i promocji czytelnictwa.

Nadal trzeba pamiętać, że terminy „współpraca” i „wymiana informacji” nie oznaczają obowiązku zatwierdzania przez bibliotekę publiczną listy książek kupowanych przez szkołę. Pamiętajmy też o formalnym potwierdzeniu kontaktów z biblioteką publiczną lub pedagogiczną (np. wymiana e-maili, notatka ze spotkania) włożonym do segregatora z napisem „NPRCz”. Może się ono przydać przy ewentualnej kontroli.

Przydatne pomysły:

•   Dorota Brzozowska, Katarzyna Brzozowska, Spotkania autorskie - współpraca z biblioteką publiczną, „Biblioteka w Szkole” 2016 nr 9, s. 30-31.

Prezentacja doświadczeń ze współpracy biblioteki szkolnej z biblioteką publiczną. Rezultatem była organizacja spotkań autorskich, w których udział wzięli m.in.: profesor Joanna Papuzińska, Małgorzata Strękowska-Zaremba, Wojciech Widłak, Paweł Beręsewicz.

•   Joanna Mińko-Dobrzyńska, Przygoda z książką. Projekt czytelniczy, „Biblioteka w Szkole” 2016 nr 3, s. 12-13.

Przykład współpracy biblioteki szkolnej z biblioteką pedagogiczną. Może także stanowić inspirację dla placówek, które korzystają ze wsparcia Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa.

•   Barbara Stasikowska, Agnieszka Kownatka-Ruszkowska, Zapraszamy na wystawę, „Biblioteka w Szkole” 2016 nr 4, s. 18-19. Pomysł na to, jak spełnić wymagania Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa oraz projektu MEN „Książki naszych marzeń” dotyczące współpracy biblioteki szkolnej z biblioteką publiczną.

LISTA KSIĄŻEK DO KUPIENIA

Przyznanie szkole dotacji z Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa na zakup książek umożliwia (w zależności od wielkości szkoły i cen wybranych książek) kupno od ok. 150 do ok. 1000 egzemplarzy książek. To duże i czasochłonne wyzwanie, a jednocześnie odpowiedzialność.

Kilka zasad. Tworząc listę książek do kupienia, warto kierować się kilkoma zasadami:

Wybierz książki, których po-czytność jest wśród uczniów sprawdzona. „Ogólnopolskie wybory książek” zorganizowane na początku 2015 r. przez redakcję „Biblioteki w Szkole” pokazały, że książki nie są uczniom obojętne, że wzbudzają emocje. Szkoły, które włączyły się do naszej akcji, mają swoje listy bestsellerów. Warto też skorzystać z podsumowania tych wyborów, które opublikowaliśmy w „Bibliotece w Szkole” nr 6/2015 (wyniki są też dostępne w serwisie Wyboryksiazek.pl). Jest to badanie czytelnicze zrobione na wielkiej próbie, a jego wiarygodność gwarantuje sposób przeprowadzenia. Od 2015 r. minęło trochę czasu, więc warto przyjrzeć się też nowościom. Koniecznie odszukaj w swoim środowisku nauczycieli bibliotekarzy, którzy zrealizowali wcześniej zakupy z dotacji NPRCz, skonsultuj się z nimi, spytaj, które tytuły się sprawdziły, a które nie cieszą się powodzeniem u czytelników.
Spytaj w bibliotece publicznej, jakie książki są najchętniej czytane w grupie wiekowej, która cię interesuje.
Poczytaj blogi czytelnicze, komentarze do recenzji.
Wykorzystaj swoje kontakty z uczniami, wiedzę o ich gustach, zawodową intuicję.
Krytycznie podchodź do informacji wydawców i różnego rodzaju rankingów. Każde wydawnictwo przedstawia swoje książki jako bestsellery czytelnicze. Bardziej wiarygodne są niezależne opinie i recenzje (np. blogi książkowe, dyskusje na forach internetowych). Rankingi są często zmanipulowane przez wydawców lub stanowią ukrytą platformę płatnej reklamy.
Korzystaj z rozmów z uczniami, którzy sporo czytają. To dobrzy doradcy.
Oceń księgozbiór swojej biblioteki i zastanów się, jak podzielić pieniądze, którymi dysponujesz, pomiędzy poszczególne grupy wiekowe uczniów i rodzaj literatury. Zaplanuj, w ilu egzemplarzach kupisz poszczególne tytuły.

Uwaga praktyczna: wykazy książek warto zrobić w Excelu. Ułatwia to ich porządkowanie, korekty, notowanie cen różnych dostawców, pozwala kontrolować zamówienia. Takie zestawienia zacznij robić, gdy tylko dowiesz się o zakwalifikowaniu do programu (lub nawet bezpośrednio po złożeniu wniosku, szczególnie jeśli masz w perspektywie szybkie, ale sensowne wydanie na książki 15 000 zł). W niektórych księgarniach internetowych można też wcześniej przygotowywać się do zakupów, korzystając z tzw. schowków.

Co można kupować za pieniądze z NPRCz?

Szeroko rozumianą literaturę piękną, reportaże, książki popularnonaukowe, pamiętniki w postaci książek papierowych, e-booków i audiobooków.

Czego nie można kupować za pieniądze z NPRCz?

Podręczników (szkolnych i naukowych), słowników, encyklopedii, czasopism i filmów (także opracowań i adaptacji lektur).

Przydatne pomysły:

• Zakupy z NPRCz oczami bibliotekarzy, „Biblioteka w Szkole” 2018 nr 9, dodatek „Jak kupować książki?”, s. 18-33.

NPRCz to z jednej strony wielka szansa, a z drugiej wyzwanie, które często wiąże się ze stresem i presją. Jak się do niego przygotować? Co warto kupić, a czego unikać? Czym się kierować? Na te pytania odpowiadają wielogłosem bibliotekarze, którzy brali udział w poprzednich edycjach programu.

JAK KUPOWAĆ?

Pamiętaj, że rynek książki jest rynkiem klienta. Przychodząc na zakupy z dużą kwotą, jesteś dla dostawcy ważnym nabywcą.
Książki mają różne ceny u rożnych dostawców. Warto poświęcić trochę czasu, rozesłać zapytania, podzwonić i sprawdzić, gdzie jest taniej. Nie bój się hurtowni. Nie musisz być dużą księgarnią, by korzystać z ich oferty.
Negocjuj rabat za zakup większej liczby książek. Korzystaj ze specjalnej oferty, którą dla bibliotek mają niektóre hurtownie i księgarnie. Rabat w wysokości ok. 30% jest całkowicie realny. To daje (w zależności od wysokości dotacji) kwotę od ok. 800 do ok. 4000 zł. Warto.
Pytaj o gwarancję terminu dostawy. Niektóre księgarnie internetowe przyjmują zamówienia, z których później nie są w stanie się wywiązać. Jest to szczególnie kłopotliwe w sytuacji, gdy księgarnia żąda przedpłaty, co powoduje zamrożenie pieniędzy i uniemożliwia dokonanie zakupu u innego dostawcy. Dlatego warto ustalać (telefonicznie lub pocztą elektroniczną) wygodne dla szkoły zasady (np. płatność przelewem po dostawie, przedpłatę tylko w przypadku korzystniejszych warunków itp.).
Nie musisz kupować wszystkich książek w jednej księgarni/hurtowni.
Nie kupuj w miejscach, gdzie oferowane są książki po cenach sugerowanych przez wydawcę, z okładki.

W dotychczasowych edycjach NPRCz niektóre szkoły były zmuszane do ogłaszania przetargów lub składania zapytań ofertowych u różnych dostawców. Wszystkie jednostki budżetowe (w tym szkoły) przy wydawaniu środków publicznych muszą działać zgodnie z przepisami o zamówieniach publicznych. Nie oznacza to jednak obowiązku stosowania procedury przetargu przy każdym zakupie. Ustawa o zamówieniach publicznych zwalnia z konieczności przetargów zakupy o wartości poniżej 30 000 euro, czyli ok. 125 000 zł netto (maksymalne środki przyznawane z NPRCz wynoszą 15 000 zł). Formalnie nie ma więc obowiązku stosowania przetargu czy innej procedury wynikającej z ustawy o zamówieniach publicznych. Zdarza się jednak, że w szkołach funkcjonuje regulamin zamówień publicznych do 30 000 euro, który określa wewnętrzne zasady zakupów za pieniądze publiczne. Przed dokonaniem zakupu książek w ramach NPRCz należy więc sprawdzić, czy taki regulamin w szkole funkcjonuje. Jeżeli tak, to należy go stosować. Jeżeli nie, to trzeba pamiętać o ogólnych regułach wydatkowania pieniędzy publicznych — w sposób celowy, oszczędny i efektywny.

Do wydatków z NPRCz można zaliczyć tylko faktury za książki zakupione po terminie podpisania umowy przez organ prowadzący.

WPROWADZENIE KSIĄŻEK DO OBIEGU BIBLIOTECZNEGO

Program zakłada szybkie wykorzystywanie w szkołach książek zakupionych z dotacji. W sprawozdaniu znajduje się pytanie o liczbę wypożyczeń tych tytułów, dlatego należy szybko wprowadzić książki do obiegu bibliotecznego. Najlepiej wpisywać je na bieżąco. Niestety przy zakupie nowości niektóre pozycje trzeba opracowywać samodzielnie, bo w zasobach Biblioteki Narodowej opisy pojawiają się z opóźnieniem.

Nie ma wymogu zakładania odrębnej księgi inwentarzowej dla książek zakupionych w ramach NPRCz. Warto jednak wpisać je do księgi w taki sposób, by można je było w razie potrzeby łatwo wskazać (np. grupowo).

SPRAWOZDANIE

Zgodnie z harmonogramem realizacji priorytetu 3 NPRCz organy prowadzące muszą do 15 stycznia złożyć do właściwego ministra sprawozdania z realizacji programu. Wcześniej muszą je zebrać od poszczególnych szkół. Z reguły na złożenie sprawozdania wyznaczane są terminy ok. 15 grudnia.

Wypełnienie formularza sprawozdania jest proste (zob. przykład na s. 18-19).

Zdaniem nauczycieli bibliotekarzy

„Przez pierwsze dwa lata zakupione książki były wyeksponowane na osobnych regałach, w pobliżu stolików czytelni i lady bibliotecznej. Wzbudzały zainteresowanie już swoim wyglądem, uczniowie polecali je sobie nawzajem, a jak wiemy, »szeptana« reklama jest bardzo skuteczna. Po kolejnym roku szkolnym włączyłam książki do głównego trzonu zbiorów, przestawiając jednocześnie księgozbiór tak, aby literatura piękna polska i obca były w zasięgu wzroku uczniów przebywających w czytelni. Przeglądając nowe książki, interesują się też tymi wcześniej wydanymi - i wypożyczają je”. (Halina Halatyn)

SEGREGATOR Z NAPISEM „NPRCz”

Wszystkie dokumenty i materiały związane z aplikacją i realizacją Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa — także programy, scenariusze przedsięwzięć, e-maile, wykazy książek, ogłoszenia, notatki służbowe, ewentualne materiały zdjęciowe itp. — warto gromadzić w jednym miejscu. Nie trzeba przesadzać z drobiazgowością, ale na wszelki wypadek lepiej mieć wiarygodną dokumentację realizacji wszystkich zaplanowanych przedsięwzięć. Taki segregator będzie bardzo pomocny przy pisaniu sprawozdania oraz w przypadku kontroli przeprowadzanych wyrywkowo przez urzędy wojewódzkie. Z informacji osób, które były kontrolowane, wynika, że taki audyt nie jest uciążliwy pod warunkiem prawidłowo zebranej dokumentacji. Polega on głównie na potwierdzeniu wykonania zadeklarowanych we wniosku zadań oraz zakupu książek.

Przydatne pomysły:

• Adrian Kopp, Nie taki diabeł straszny, 2016 nr 6, s. 14-17.

Jak spełnić wymogi wynikające z udziału w Narodowym Programie Rozwoju Czytelnictwa? Przedstawiamy garść praktycznych pomysłów i podpowiedzi. Tekst nagrodzony w konkursie „Realizujemy wymagania Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa”.

REALIZACJA WYMOGÓW NARODOWEGO PROGRAMU ROZWOJU CZYTELNICTWA

Zorganizowanie w ciągu roku szkolnego co najmniej jednego wydarzenia promującego czytelnictwo z udziałem uczniów

Organizowanie wydarzeń promujących czytelnictwo z udziałem uczniów to dla większości nauczycieli bibliotekarzy częste zajęcie. Wiąże się z nim kwestia ustalenia tematu i skali przedsięwzięcia. Na pewno jedną z wielu form może być wykorzystanie możliwości, jakie daje sam program — rzadko spotykany w szkołach zakup znaczącej liczby poczytnych tytułów.

Mnóstwo różnorodnych pomysłów i propozycji, które mogą posłużyć za wzór lub inspirację, publikowaliśmy w „Bibliotece w Szkole”.

Przydatne pomysły:

•   Agnieszka Bałchan, Wielki konwent baśni. Scenariusz nocy w bibliotece, „Biblioteka w Szkole” 2016 nr 7-8, s. 24-26.

Scenariusz imprezy inspirowanej Nocą Bibliotek, której motywem przewodnim były znane i mniej znane baśnie i bajki w mroczniejszej wersji. Materiał nagrodzony w ogólnopolskim konkursie „Realizujemy wymagania Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa”.

•   Dorota Brzozowska, Jak zaszczepić bakcyl czytania?, 2016 nr 6, s. 7-11.

Sprawdzone w praktyce pomysły na promocję i wspieranie czytelnictwa uczniów do wykorzystania przy spełnianiu wymagań Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa. Tekst nagrodzony w konkursie „Realizujemy wymagania Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa”.

•   Barbara Dzikoń, Szkolny festiwal książki, „Biblioteka w Szkole” 2016 nr 7-8, s. 31-34.

Propozycje różnorodnych działań popularyzujących czytelnictwo. Materiał nagrodzony w ogólnopolskim konkursie „Realizujemy wymagania Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa”.

•   Justyna Gnyp, Regina Koczur, Elżbieta Trawa, Sleeveface w bibliotece szkolnej, „Biblioteka w Szkole” 2016 nr 1, s. 8-9.

Prezentacja pomysłu w praktyce. Nowoczesny, modny i zabawny pomysł na popularyzację czytelnictwa i biblioteki szkolnej.

•   Teresa Kasza, Maraton czytania dzieciom, „Biblioteka w Szkole” 2016 nr 5, s. 16-18.

Gimnazjaliści i licealiści czytają przedszkolakom z podziałem na role. Spotkania są koordynowane przez bibliotekę publiczną, co stanowi dobry przykład współpracy. Pomysł na spełnienie wymagań Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa.

•   Joanna Lis, Nocny maraton czytelnictwa. Popularyzacja książki i czytelnictwa, „Biblioteka w Szkole” 2016 nr 1, s. 23-25.

Scenariusz imprezy czytelniczej połączonej z nocowaniem w bibliotece. Nocne spotkanie może być okazją do przełamania rutyny i przestrzenią do swobodnej dyskusji o książkach, na jaką nie ma miejsca w ramowych godzinach zajęć.

•   Izabela Łyszkiewicz, Głośne czytanie na wiele sposobów, „Biblioteka w Szkole” 2017 nr 10, s. 14-15.

Prezentacja i podsumowanie działań zespołu szkół samochodowych w zakresie organizacji imprez opartych na idei głośnego czytania. W ciągu kilku lat powstało wiele ciekawych inicjatyw, które stały się wizytówką szkoły i przyczyniły do jej promocji w środowisku lokalnym.

•   Anna Margas, Danuta Twerd, Flash mob po bibliotekarsku, „Biblioteka w Szkole” 2016 nr 1, s. 17. Pomysły na zaskakujące akcje promujące czytelnictwo. Są łatwe w przygotowaniu, a bardzo podobają się uczniom i przynoszą dobre efekty. Jedną z takich akcji jest flash mob. Jak może on stać się narzędziem promocji czytelnictwa przez bibliotekę?

•   Dominika Miaz, Tydzień czytania w szkole, „Biblioteka w Szkole” 2016 nr 3, s. 8-11.

Różnorodne pomysły do wykorzystania w promocji książki i czytelnictwa. Tydzień zorganizowany został w zespole szkolno-przedszkolnym, a działania skierowano do odbiorców we wszystkich grupach wiekowych.

•   Joanna Mińko-Dobrzyńska, Zaangażowanie w czytanie, czyli szkolny festiwal czytania, „Biblioteka w Szkole” 2016 nr 2, s. 18-19.

Oryginalna akcja głośnego czytania dzieciom. Angażuje uczniów i grono pedagogiczne, wzbudza zainteresowanie, rozwija, integruje. Świetny pomysł do naśladowania!

•   Ewa Janina Łapińska, Z książką w plecaku, „Biblioteka w Szkole” 2016 nr 9, s. 24.

Pomysł na rajd czytelniczy, podczas którego dzieci rozwijają kompetencje czytelnicze w plenerze. Tekst wyróżniony w ogólnopolskim konkursie „Realizujemy wymagania Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa”.

•   Beata Piasecka, Noc detektywów. Jak przygotować imprezę czytelniczą?, „Biblioteka w Szkole” 2016 nr 4, s. 9-11.

Pomysł na nocne spotkanie w bibliotece szkolnej.

•   Danuta Twerd, Anna Margas, Książkobranie w szkole, „Biblioteka w Szkole” 2016 nr 5, s. 14-15. Prosta w organizacji akcja, która pokaże uczniom (kl. I-III), że czytanie jest fajne. Pomysł można wykorzystać przy spełnianiu wymagań Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa.

Przydatne pomysły:

• Karolina Szostak-Lubomska, Rodzinne czytanie, „Biblioteka w Szkole” 2016 nr 10, s. 19-20.

Pomysł na zaangażowanie rodziców uczniów w pracę z lekturą i dbałość o czytelnictwo. Nietypowa lekcja inspirowana tomem opowiadań Sempego i Gościnny’ego Mikołajek i inne chłopaki z zamianą ról oraz ciekawe konkurencje w parach.

Uwzględnienie tematyki wpływu czytania na rozwój dzieci i młodzieży podczas zorganizowanego przez szkołę co najmniej jednego spotkania z rodzicami

Do najczęściej stosowanych sposobów na realizację tego zadania należą:

przekazanie rodzicom (np. podczas zebrania) listu na temat znaczenia czytelnictwa (zob. np. list Ireny Koźmińskiej z Fundacji „Cała Polska czyta dzieciom” — „Biblioteka w Szkole” 2015 nr 10);
zorganizowanie wykładu/spo-tkania dla rodziców na temat wpływu czytania na rozwój dzieci i młodzieży. Zadanie może być zorganizowane wspólnie z radą rodziców albo z biblioteką publiczną czy domem kultury, które często dysponują większymi możliwościami (także finansowymi) i mogą zapewnić udział atrakcyjnego dla rodziców prowadzącego;
zorganizowanie wspólnych zajęć z uczniami i rodzicami (propozycja raczej dla klas początkowych szkoły podstawowej).

Dostosowanie organizacji pracy biblioteki szkolnej do potrzeb uczniów, w szczególności poprzez umożliwienie im wypożyczania książek również na okres ferii zimowych i letnich Na okres ferii zimowych książki w bibliotekach szkolnych zawsze były i są wypożyczane.

W wielu bibliotekach wypożyczane są też na wakacje. Oczywiście chodzi tu o jednorazowe (w czerwcu) wypożyczenie książek na cały okres wakacji, a nie, jak niektórzy myślą, o konieczność otwierania bibliotek szkolnych w czasie wakacji.

Sprawa wypożyczeń na wakacje wzbudza trochę kontrowersji, bo biblioteki szkolne (w przeciwieństwie do bibliotek publicznych) nie mają ani prawnych, ani organizacyjnych możliwości egzekwowania wypożyczonych książek, gdy np. uczeń po wakacjach przeniesie się do innej szkoły. Mimo to placówki, które przystąpią do NPRCz, będą musiały takie wypożyczenia na wakacje uczniom umożliwić. Może to czasem wymagać korekty regulaminów bibliotek i określenia zasad takich wypożyczeń.

Przydatne pomysły:

• Agnieszka Kownatka-Ruszkowska, Wakacje z książką, „Biblioteka w Szkole” 2016 nr 3, s. 27.

Prosty pomysł na promocję czytelnictwa w czasie wakacji we współpracy z biblioteką publiczną.

• Danuta Majkusiak, Wypożyczanie na wakacje, „Biblioteka w Szkole” 2016 nr 10, s. 6-7.

Uwzględnienie potrzeb uczniów niepełnosprawnych w planowanych zakupach książek

W tym punkcie decyzje muszą być podejmowane indywidualnie, w zależności od potrzeb każdej szkoły. W szkole ogólnodostępnej mogą się przydać np. książki dla uczniów niedowidzących i niewidomych (dotykowe, multisensoryczne, obrazkowe, dużą czcionką), dla uczniów niesłyszących (obrazkowe, adaptacyjne, kamishibai, książki kreatywne), dla uczniów z deficytem uwagi, dysleksją, z problemami logopedycznymi (wierszyki logopedyczne), dla uczniów ze spektrum autyzmu (uczące „czytania umysłu”, pozbawione metafor i przenośni, z prostym, jednoznacznym tekstem i ilustracjami), dla uczniów z obniżoną normą intelektualną, niedostosowanych społecznie, z anoreksją, bulimią. Warto też zwrócić uwagę na książki dla dzieci sprawnych pomagające zrozumieć odmienność zachowań rówieśników z niepełnosprawnością.

Zrealizowanie co najmniej jednego projektu edukacyjnego na oddział w szkole z wykorzystaniem księgozbioru biblioteki szkolnej

Ten wymóg spotkał się z największą krytyką nauczycieli bibliotekarzy jako oderwany od rzeczywistości szkolnej. „Jak mam sama w ciągu kilku miesięcy przeprowadzić zajęcia metodą projektu w 28 klasach, mając 2/3 etatu, codzienną harówkę w bibliotece i ani jednej godziny dydaktycznej?” — napisała jedna z czytelniczek. Niestety, takie są wymogi programu i trzeba się do nich dostosować.

Przepisy związane z NPRCz mówią o konieczności zrealizowania co najmniej jednego projektu w każdej klasie. Nie ma wymogu, by w każdej klasie projekt był inny. Zresztą (biorąc pod uwagę czas, jaki mają szkoły na realizację NPRCz) w większych szkołach byłoby to niemożliwe do wykonania. Ważne jest, by w sprawozdaniu
i podczas ewentualnej kontroli można było wykazać, że każda klasa uczestniczyła w projekcie.

Przystępną formą może być np. konkurs szkolny odwołujący się do zbiorów biblioteki, realizowany we wszystkich klasach we współpracy z nauczycielami któregoś z przedmiotów (np. języka polskiego, historii), konkurs na recenzje, zakładkę, okładkę. Tematyka konkursu może być zróżnicowana dla poszczególnych poziomów nauczania.

Warto pamiętać, że w NPRCz bierze udział cała szkoła, a nie tylko nauczyciel bibliotekarz. Dyrektor szkoły, podpisując się pod wnioskiem do programu, zobowiązał się do zapewnienia warunków jego realizacji. Powinien zatem być sojusznikiem nauczyciela bibliotekarza w staraniach o pozyskanie do współpracy nauczycieli przedmiotów.

Przykładowe książki na temat niepełnosprawności:

•   seria Opowiem ci, mamo (różni autorzy) - książka obrazkowa;

•   Daniel Mizieliński, Aleksandra Mizielińska, trylogia o miasteczku Mamoko - książki obrazkowe;

•   Helena Bross, seria Klasa 1b - duża czcionka;

•   Agnieszka Łubkowska, Elementarz dla dzieci z dysleksją - łatwe teksty do czytania;

•   Marta Galewska-Kustra, Z muchą na luzie ćwiczymy buzie, czyli zabawy logopedyczne dla dzieci - wiersze logopedyczne;

•   seria Czytam sobie (różni autorzy) - duża czcionka, różny poziom trudności;

•   Natalia Usenko, Bractwo-piractwo. Przygoda matematyczna -nauka matematyki poprzez zabawę;

•   Grzegorz Kasdepke, Do trzech odlicz! Zabawy matematyczne - nauka matematyki poprzez zabawę;

•   Marine Carteron, Podpalacze książek - książka przygodowa, której jedną z bohaterek jest dziewczynka z autyzmem;

•   Paweł Pawlak, Ignatek szuka przyjaciela - książka poruszająca temat inności i przyjaźni;

•   Irena Landau, Witaj, córeczko! - książka poruszająca problem adopcji;

•   Agnorszka Bloska, Za duży na bajki - książka poruszająca problem choroby dziecka zawierająca bajki terapeutyczne;

•   Guus Kuijer, Książka wszystkich rzeczy - książka poruszająca temat inności;

•   Barbara Kosmowska, Marta Kramarz, Pozłacana rybka - książka poruszająca problem choroby brata i rozwodu rodziców;

•   Iga Zakrzewska-Morawek, Świat według Żunia - przedstawia świat widziany oczami dziecka niepełnosprawnego;

•   Barbara Kosmowska, Dziewczynka z parku - książka poruszająca problem śmierci ojca i cukrzycy.

Anna Ciekialska, szkoła podstawowa

Co w numerze?

Dodatek:Jak kupować książki? 09/2019

Dodatek:
Jak kupować książki? 09/2019