Scena I

Pusta scena, w rogu krzesło, przychodzi i siada na nim PAN COGITO. Wchodzą lub wbiegają (z kolorowymi reklamówkami) ONI – pojedynczo, parami.

Dziewczyna II:

Za czym kolejka ta stoi?

Chłopiec II:

Po szarość...

Dziewczyna II:

Na co w kolejce tej czekasz?

Dziewczyna I:

Na starość...

Dziewczyna II:

Co kupisz, gdy dociśniesz się wreszcie?

Chłopiec I:

Zmęczenie...

Dziewczyna II:

Co przyniesiesz do domu?

Dziewczyna III:

Kamienne zwątpienie...

Ernest Bryll: *** (Za czym kolejka ta stoi)

Cały czas tę grupę obserwuje i przysługuje się rozmowie KASANDRA, która weszła, gdy uformowała się już kolejka

Kasandra:

Modlę się (...) żarliwie,
Modlę się (...) serdecznie.
Za krzywdę upokorzonych,
Za drżenie oczekujących, (...)
Za smutek niezrozumianych,
Za beznadziejność proszących, (...)
Za głupich, złych i maluczkich (...)
Za wszystkich mieszkańców świata,
Za ich kłopoty, frasunki,
Troski, przykrości, zmartwienia,
Za niepokoje i bóle.
Tęsknoty, niepowodzenia (...)

(Julian Tuwim: Litania)

Wchodzi POETA, uduchowiony marzyciel, pod pachą tomiki, komentuje po swojemu.

Poeta:

Przyjdzie czas kiedy ludzie tak niby garbaci
Tak nisko przyduszeni grzbiety rozprostują
I zamiast garbu skrzydła na plecach poczują
I choć dziś samotni nagle znajdą braci
Będą się mogli słowem nie kłamstwem podzielić
Spojrzeć w oczy – zobaczyć w zmęczeniu nadzieję
I ten wiatr zrozumieją co im w skrzydła wieje
Choć o skrzydłach tak dawniej jakoś zapomnieli (...)

(Ernest Bryll: Portret własny)

Scena II

DZIEWCZYNA VII i CHŁOPIEC VII rozmawiają o swych smutkach, obawach, żalach; kolejka „zajęta” sobą; mówiących obserwuje COGITO, POETA, KASANDRA

Dziewczyna VII:

O, życie moje, nieprzytomne życie.
Chodzę wśród ludzi, których się dotyka
ustami, ręką, wzrokiem, wyobraźnią.
Czy wy mnie, ludzie, smutku oduczycie,
co we mnie rośnie, rośnie jak muzyka,
gdy bębny ziemi moje stopy drażnią? (...)

(Tadeusz Nowak: Jak się przed tobą wytłumaczę)

Chłopiec VII:

Miał być lepszy od zeszłych nasz XX wiek.
Już tego dowieść nie zdąży,
lata ma policzone,
krok chwiejny,
oddech krótki. (...)
Miało się mieć ku wiośnie
i szczęściu, między innymi.
Strach miał opuścić góry i doliny.
Prawda szybciej od kłamstwa
miała dobiegać do celu. (...)

Dziewczyna VII:

W poważaniu być miała
bezbronność bezbronnych,
ufność i tym podobne. (...)

(Wisława Szymborska: Schyłek wieku)

Scena III

ONI rozmawiają, do kieszeni chowają reklamówki, dzielą się swymi lękami; KASANDRA I POETA, nie umiejąc do nich dotrzeć, mówią przed siebie i jakby do siebie.

Dziewczyna IV:

Boimy się oczu zwierząt

Dziewczyna V:

nie ufamy czystym śniegom

Dziewczyna VI:

Zapominamy że niebo nocą
podobne jest do migotliwego mrowiska

Dziewczyna VII:

nie umiemy mówić po imieniu do roślin i ptaków

Dziewczyna I:

nasze dzieci nie spotykają na wolności sarny i jeża (...)

Dziewczyna II:

nie pozdrawiamy się już na drogach pokojem (...)

Dziewczyna III:

pozwalamy starym umierać na korytarzach

Dziewczyna IV:

nie dowierzamy wielkim literom (...)

(Anna Kamieńska: Prorocy)

Poeta:

Nie wiem, co to poezja,
nie wiem, po co i na co,
wiem, że czasami ludzie
czytają wiersze i płaczą. (...)
Nie wiem, co to poezja,
jest w niej coś z laski Mojżesza:
strumień dobędzie ze skały,
umie zabijać i wskrzeszać.

(Władysław Broniewski: Robotnik z Radomia)

Kasandra:

Ale jak ostrzec mądrych
jak przestrzec ich przed własną mądrością
przed chłodnym spokojem moralistów.
Jak ostrzec tych
którzy podzielili już świat
na czarne i białe (...)
Już nie potrafią nikogo ułaskawić
nikomu przebaczyć
specjaliści od dobra i zła (...)
Jak ludzi ostrzec przed ludźmi (...)
Jak ich przekonać
aby zechcieli odsunąć się choć trochę
by własnym cieniem
nie zasłaniali sobie słońca.

(Anna Kamieńska: Rozterki Kasandry)

Scena IV

Rozmowa DZIEWCZYNY III i CHŁOPCA III, KASANDRA komentuje.

Chłopiec III:

Powiedziałem sześcioletniemu narysuj dom

Dziewczyna III:

narysował mrówkowiec

Chłopiec III:

Powiedziałem narysuj ptaka

Dziewczyna III:

narysował samolot

Chłopiec III:

Powiedziałem narysuj niedzielę

Dziewczyna III:

narysował ogromny stadion wypełniony po brzegi

Chłopiec III:

A gdzie ty jesteś – spytałem

Dziewczyna III:

Tu – odpowiedział stawiając jeszcze jedną kropkę

(Tadeusz Śliwiak: Test)

Kasandra:

Jak to jest z człowiekiem (...)
być więźniem swojej skóry
a sięgać w nieskończoność
być jeńcem drobiny czasu
a dotykać wieczności
być beznadziejnie niepewnym
i szaleńcem nadziei (...)
umierać bez miłości
a kochać przez śmierć (...)

(Anna Kamieńska: Śmieszne)

Scena V

DZIEWCZYNA IV i CHŁOPIEC IV mówią o dziwnym zachowaniu zakochanych, przysłuchująca się KASANDRA stwierdza, że pogłębia swą wiedzę o człowieku, po raz pierwszy odzywa się COGITO, na końcu pojawia się BARD, który grą na gitarze i śpiewem chce zmieniać ludzi.

Dziewczyna IV:

My z drugiej połowy XX wieku
rozbijający atomy
zdobywcy księżyca
wstydzimy się miękkich gestów,
czułych spojrzeń
ciepłych uśmiechów (...)

Chłopiec IV:

Kiedy przychodzi miłość
wzruszamy pogardliwie ramionami
silni cyniczni
z ironicznie zmrużonymi oczami

Dziewczyna IV:

Dopiero późną nocą
przy szczelnie zasłoniętych oknach
gryziemy z bólu ręc
umieramy z miłości

(Małgorzata Hillar: My z drugiej połowy XX wieku)

Kasandra:

Uczę się ciebie człowieku.
Powoli się uczę, powoli,
Od tego uczenia trudnego
Raduje się serce i boli. (...)
Uczę się ciebie i uczę
I wciąż cię jeszcze nie umiem –
Ale twe ranne wesele,
Twą troskę wieczorną rozumiem.

(Jerzy Libert: Uczę się ciebie...)

Cogito:

Szukam co było zginęło
gwiazdy nie ruszyły się z miejsca
nie zmieniły adresu
księżyc staroświecki został po dawnemu
choć już podeptany
tak jak przedtem
półtora miliona chrząszczy (...)
wiatr kręci się w kółko tak stale potrzebny że bezradny
zgodnie z planem wędruje w marcu łosoś w górę rzeki (...)
jeśli mrówki się gubią to się same odnajdą
bo mrowisko zawsze przy drzewie od południowej strony (...)

(Jan Twardowski: Co zginęło)

Bard:

Muzyka która nie zamazuje ciszy (...)
nie dekoruje życia (...)
mądra muzyka która rozumie
cierpienie (...)
taką mi pozwól
teraz i w godzinie zgiełku

(Anna Kamieńska: Muzyku)

BARD śpiewa „Nadzieję ” – z repertuaru J. Pietrzaka, dopiero w trakcie drugiej zwrotki wszyscy uważnie słuchają, wspólnie z Bardem śpiewają refren.

Scena VI

ONI znów zwierzają się, ale widać, że nie chcą być dalej bierni.

Chłopiec I:

Zapragnąłem wyczytać w zodiaku
Swoje losy i dolę żywota,
Alem nigdy nie otrzymał znaku.
Czy się spełni dni moich tęsknota.

Chłopiec II:

(...) Powracają burze i złe deszcze,
Ale ciągle nadzieja mi wróży,
że to, czego czekamy, przyjdzie jeszcze.

Chłopiec III:

Zostawiłem drzwi moje otworem,
Bo mam w duszy pewność tajemniczą:
Radość przyjdzie z winogron słodyczą,
Przyjdzie późną jesienią wieczorem.

(Leopold Staff: Nadzieja)

Dziewczyna I:

Pytasz, co w moim życiu z wszystkich rzeczą główną?
Powiem ci: śmierć i miłość – obydwie zarówno.
Jednej się oczu czarnych, drugiej – modrych boję.
Te dwie są me miłości i dwie śmierci moje.

(Jan Lechoń: Pytasz, co w moim życiu...)

Przysłuchujący się KASANDRA i POETA – do siebie, komentując to, co usłyszeli.

Kasandra:

Szczęśliwy, który kocha, szczęśliwy, kto wierzy, (...)

(Jarosław Iwaszkiewicz: Plejady)

Poeta:

Jest siła niespokojna w ludach tej planety,
Jest niespożycie młoda siła w polskim ludzie,
Wiecznie dopełniająca się z podziemnych głębin,
Wiecznie odnawiająca się liśćmi zieleni,
Siła, którą przytłumić można, zdławić, stłamsić,
Wbić w miazgę, storturować – nigdy unicestwić!

(Lucjan Szenwald: List do Juliana Tuwima w Ameryce)

Scena VIII

DZIEWCZYNA się żali, COGITO uspokaja

Dziewczyna II:

Nikogo nie zdążyłam kochać
choć się tak spieszyłam (...)
tak się spieszyłam kochać
i oczywiście nie zdążyłam.

(Anna Kamieńska: Puste miejsca)

Cogito:

Niech cię nie niepokoją
Cierpienia twe i błędy.
Wszędy są drogi proste,
Lecz i manowce są wszędy.
O to chodzi jedynie,
By naprzód iść wciąż śmiało,
Bo zawsze się dochodzi
Gdzie indziej, niż się chciało.

(Leopold Staff: Odys)

BARD śpiewa „Bądź wierny” – z repertuaru Jana Pietrzaka

Scena VIII

Oni już wiedzą, co ważne, wykrzykuję to między sobą, każdy teraz słucha innego, wcześniej brak było tego poczucia bycia razem.

Chłopiec I:

Kochać i tracić

Dziewczyna I:

pragnąć i żałować

Chłopiec II:

Padać boleśnie

Dziewczyna II:

i znów się podnosić

Chłopiec III:

Krzyczeć tęsknocie: „precz”

Dziewczyna III:

i błagać: „prowadź”

Wszyscy:

Oto jest życie

Dziewczyna IV:

nic

Chłopiec IV:

a jakże dosyć

(Leopold Staff: Kochać i tracić)

Scena IX

ONI wiedzą, czego chcą, proszę KASANDRĘ i COGITO oraz POETĘ o odpowiedź na pytanie: „jak?”

Dziewczyna V:

Jak kochać,

Dziewczyna VI:

Co wiedzieć,

Dziewczyna VI:

Tęsknić za kim,

Dziewczyna I:

O czym marzyć,

Dziewczyna II:

Czy los nas nie zawiedzie,

Dziewczyna III:

Czym życie obdarzy?

Chłopiec II:

Niezmienność,
Odmiana,
Co pomiędzy niemi, (...)

Chłopiec I:

Skąd my tu
I dokąd zmierzamy w rozterce?

Chłopiec VI:

Co z umysłu siły?

Chłopiec VII:

A co z woli serca?

(Jan Pietrzak: Oto)

Kasandra:

Piszcie, poeci, wiersze,
układajcie radiowe słuchowiska,
róbcie teksty narodowych pieśni,
żeby były zrozumiałe dla wszystkich. (...)
Dajcie wszystkim do rąk poezję,
rozlepiajcie ją na narożnikach (...)
i ratujcie, jak statek z odmętów,
własnym ciałem świat od zagłady. (...)

(Tadeusz Borowski: Odezwa)

Chłopiec I:

Poezja nie ocala

Dziewczyna I:

nie pociesza

Chłopiec VII:

nie jest kraciastą chustką na otarcie łez

Dziewczyna VII:

nie jest Chlebem ani wodą (...)

Dziewczyna VI:

Nie zastąpi podania ręki

Chłopiec VI:

ani uczonego traktatu

Dziewczyna V:

ani prawdziwej modlitwy (...)

Chłopiec V:

Szkoda że nie jest tym wszystkim (...)

Chłopiec II:

że nie jest nawet spojrzeniem

Dziewczyna II:

listem zaglądającym w oczy

(Anna Kamieńska: Poezja nie ocala)

Cogito:

Pisanie jest zawsze pisaniem do kogoś (...) za książką kryje się autor. Jego pisanie jest zawsze listem do czytelnika. Piszemy zazwyczaj listy do przyjaciół. Książka jest listem autora do przyjaciela.

Poeta:

Dzisiaj do ciebie mówię trudne słowa:
nie ma w tym życiu żadnego przypadku.
Skoro wybrałeś życie i myślisz więc jesteś
to wiedz że jesteś znaczy odpowiadasz (...)
jeśli nie chcesz uciekać od świata
musisz w nim znaleźć cząstkę swojej klęski
to jest tak wiele co mnie łączy z tobą.
Twoje więzy ze mną przyjacielu bracie
to wspólne rzeczy które mamy bronić.

(Jacek Bierezin: Traktat)

POETA mówiąc rozdaje duże obwoluty tomików, na nich znane nazwiska poetów, poetek

Scena X

Dziewczyna I:

Teraz kiedy już wiemy

Dziewczyna II:

jak kruche jest to czym jesteśmy
jak bardzo nas nie ma (...)

Chłopiec I:

idźmy tylko za ciosem braku

Chłopiec II:

kochajmy w sobie nawzajem słabość

(Anna Kamieńska: Po imieniu)

Cogito:

Jak epoki geologiczne
Idą dzieje. Czy idą, czy stoją?
Nie wiesz nawet. I nie pytaj milczeń,
(...)
Spojrzyj. Przeraź się. Zacznij na nowo.

(Mieczysław Jasturn: Dzieje)

Scena XI

Deklaracje ICH, wskazówki COGITO i BARDA

Dziewczyna VII:

Niech się otworzę jak na oścież dom
aby przeze mnie wiatr ogromny dął

Dziewczyna VI:

Niech się rozjaśnię jak okno we mgle

Dziewczyna V:

Niech się przełamię jak gorący chleb (...)

Chłopiec VII:

Niech wzrok odzyskam i dotyk i słuch

Chłopiec VI:

Niech się nauczę zapomnianych słów.

(Wiktor Woroszylski: Na pobyt w Polsce papieża Jana Pawia II)

Cogito:

(...) Zza morza bzdur zasadniczych,
Zza Himalajów nonsensu
Wracają słowa, które się liczą,
Dopóki w głowach myśli krążą
Nie zarażone pogardą,
Jest święte słowo: WOLNOŚĆ!
Jest święte słowo: PRAWDA! (...)
Hej, filomatów następcy!
Hej, filaretów prawnuki!
Zespólmy myśli w jedno ognisko,
W jedno ognisko duchy!
Choćby nam kiedyś wraże moce
Świat postawiły na głowie.
Jest święte słowo: POLSKA!
Jest święte słowo: CZŁOWIEK!

(Jan Pietrzak: Święte słowa)

BARD śpiewa „Pamiętajcie o ogrodach” Jonasza Kofty, ONI śpiewają refren.

Scena XII

Dziewczyna I:

Wszystkie kolory ujrzeć!

Dziewczyna III:

Poznać wszystkie kwiaty,

Chłopiec I:

Smak każdej wody znać,

Chłopiec III:

Każdej ziemi zapach,

Dziewczyna V:

Widzieć,

Dziewczyna VI:

Słyszeć,

Chłopiec V:

Wiedzieć,

Chłopiec VI:

Czuć

Dziewczyna VII:

Najgłębiej, najdalej.

Dziewczyna VI:

Innym cząstkę siebie móc
Ofiarować w darze. (...)

Dziewczyna V:

Marzyć,

Chłopiec VII:

tęsknić,

Chłopiec VI:

wierzyć,

Chłopiec V:

śnić

Dziewczyna II:

najszczerzej, najpełniej!

Dziewczyna IV:

Przeżyć wszystkie swoje dni
do końca, do głębi.

Chłopiec I:

Przywrócić wartość słowom:
godność, miłość, dobroć! (...)

(Jan Pietrzak: Oto)

Cogito:

Idź dokąd poszli tamci do ciemnego kresu
po złote runo nicości twoją ostatnią nagrodę
idź wyprostowany wśród tych co na kolanach
wśród odwróconych plecami i obalonych w proch
Ocalałeś nie po to aby żyć
masz mało czasu trzeba dać świadectwo (...)
Strzeż się oschłości serca kochaj źródło zaranne
ptaka o nieznanym imieniu dąb zimowy (...)
powtarzaj wielkie słowa powtarzaj je z uporem
jak ci co szli przez pustynię i ginęli w piasku (...)
Bądź wierny. Idź

(Zbigniew Herbert: Przesłanie Pana Cogito)

BARD wraz z wszystkimi śpiewa „Jak pięknie by mogło być” (słowa Jonasza Kofty, piosenka z repertuaru Haliny Frąckowiak)

Uwagi o realizacji

Oni – dżinsy, koszulki (jednakowe, bez napisów).

One – spódnice (jednokolorowe, bawełniane lub dżinsowe), koszulki (jednakowe, bez napisów).

Od sceny XI mają różnie zawieszone, przewiązane kolorowe apaszki lub szaliki – wręcza je w czasie piosenki Kasandra.

Pan Cogito – chłopiec w czarnych lub granatowych spodniach, sportowej koszuli (bez nadruków), może być w swetrze

Poeta – chłopiec odróżniający się strojem, np. cały na biało (biała koszula, białe spodnie, białe buty)

Kasandra – szeroka, powiewna szata lub do dopasowanej jednobarwnej sukienki dopięte kolorowe jedwabne szalki, upięte, tworzące wrażenie powiewnej szaty.

Obwoluty tomików – na sztywnych złożonych kartkach duże, wyraźne nazwiska poetów, musi być 14, każdy dostaje 1

P. Cogito – na początku siedzi na krześle, gdy mówi, wstaje lub chodzi. Do sceny IV siedzi nieruchomo, potem widać, że się bardzo angażuje, nawet gdy nic nie mówi.

Bibliografia:

J. Bierezin: Traktat, T. Borowski: Odezwa, Z. Herbert: Przesłanie P. Cogito, M. Hillar: My z drugiej połowy XX w., J. Pietrzak: Oto, Święte słowa, W. Woroszylski: Na pobyt w Polsce papieża Jana Pawła II [w:] Od Staffa do Wojaczka. Poezja polska 1939-1985 antologia. Oprac. Bohdan Drozdowski, Bohdan Urbankowski; Łódź Wyd. Łódzkie, 1998.

Wł. Broniewski: Robotnik z Radomia, A. Kamieńska: Rozterka Kasandry, L. Staff Nadzieja [w:] Od Staffa do Wojaczka. Poezja polska 1939-1985 antologia. Oprac. B. Drozdowski, B. Urbankowski; Łódź Wyd. Łódzkie, 1988.

E. Bryll: *** (Za czym kolejka ta stoi?) Portret własny [w:] E. BRYLL: Wiersze. Warszawa Instytut Wyd. „PAX”, 1988 r.

Iwaszkiewicz: Plejady [w:] Ryszard MATUSZEWSKI Wiersze polskich poetów współczesnych; Warszawa WSiP, 1982.

M. Jasturn: Dzieje, A. Kamieńska Śmieszne, J. Lechoń: Pytasz, co w moim życiu..., J. Liebert: Uczę się ciebie..., L. Staff: Kochać i tracić, Odys, J. Tuwim Litania, J. Twardowski: Co zginęło [w:] Barbara Kryda: Krajobraz poezji polskiej. Antologia; Warszawa WSiP, 1986.

A. Kamieńska: Muzyka, Po imieniu, Puste miejsca [w:] A. KAMIEŃSKA Wpół słowa. Wiersze z lat 1979-1980, Warszawa „Czytelnik”, 1983.

A. Kamieńska: Poezja nie ocala. Prorocy [w:] A. KAMIEŃSKA Rękopis znaleziony we śnie. Wiersze z lat 1973-1975; Warszawa „Czytelnik”, 1978.

T. Nowak: Jak się przed tobą wytłumaczę [w:] Wojciech WIŚNIEWSKI Tego nie dowiecie się w szkole (Z wizytą u pisarzy); Warszawa „Nasza Księgarnia”, 1979.

L. Szenwald: List do J. Tuwima w Ameryce [w:] Lucjan SZENWALD Utwory poetyckie; Warszawa „Książka i Wiedza”, 1950.

W. Szymborska: Schyłek wieku [w:] W. SZYMBORSKA Ludzie na moście; Warszawa „Czytelnik”, 1986 r.

T. Śliwiak: Test [w:] W. WIŚNIEWSKI: Tego nie dowiecie się w szkole (Z wizytą u pisarzy) t. II; Warszawa „Nasza Księgarnia”, 1981.

Co w numerze?