Pomysł zajęć zrodził się w toku obserwacji rzeczywistości, która dostarcza wiele dowodów na to, że coraz częściej przenosimy obce polskiej tradycji zwyczaje na rodzimy grunt, a nie zawsze znamy dokładnie rodowód i istotę tego, co nasze. Młody człowiek niejednokrotnie nie uświadamia sobie wagi kultywowania dawnego obyczaju. Musi mu w tym pomóc rodzina i szkoła.

Moja propozycja może być realizowana w klasie VI szkoły podstawowej i w gimnazjum na wybranych lekcjach tzw. bloku humanistycznego (ja poświęciłam dwie lekcje języka polskiego i godzinę wychowawczą). Zawiera też elementy ścieżek edukacyjnych. Jest na tyle elastyczna, że daje możliwość rezygnacji z niektórych ćwiczeń lub wprowadzania elementów dodatkowych. Określenie ram czasowych zajęć zależy od nauczyciela oraz poziomu i możliwości klasy

Moi uczniowie doskonale bawili się w czasie zajęć. Mówili też, że wiele się nauczyli, co można było stwierdzić w czasie interesująco przygotowanego spotkania andrzejkowego.

Cele ogólne:

kształtowanie szacunku dla kultury i obyczaju rodzimego,
bogacenie wiedzy o elementach tradycji polskiej,
dostrzeganie znaczenia w życiu człowieka takich wartości, jak: miłość, życzliwość, szacunek,
doskonalenie umiejętności samodzielnego korzystania ze zbiorów i warsztatu informacyjnego biblioteki,
wdrażanie do samokształcenia i samooceny.

Cele operacyjne:

Uczeń:

czyta cicho ze zrozumieniem,
porządkuje tekst, zachowując jego logiczny układ i spójność wypowiedzi,
wskazuje w tekście elementy wierzeń pogańskich i chrześcijańskich,
dostrzega związki łączące tradycję polską z europejską,
określa rolę zwyczaju w kulturze narodowej,
buduje poprawną wypowiedź kilkuzdaniową (głos w dyskusji), argumentuje, cytuje,
sprawnie wyszukuje informacje w Słowniku języka polskiego, Słowniku wyrazów obcych, Księdze imion,
sporządza bibliografię,
segreguje przysłowia zgodnie z przyjętą zasadą (np. meteorologiczne, dydaktyczne),
aktywnie pracuje w grupie, skutecznie komunikuje się z członkami zespołu,
dokonuje przekładu intersemiotycznego,
korzysta z instrukcji przy organizowaniu imprezy klasowej,
redaguje tekst zaproszenia,
ocenia wyniki własnej pracy.

Metody:

dominacja metody zajęć praktycznych; elementy metody podającej i poszukującej.

Formy pracy:

praca grupowa, zbiorowa, indywidualna; pogadanka, praca z tekstem, ćwiczenia redakcyjne, dyskusja, scenki pantomimiczne, skojarzenia.

Środki dydaktyczne:

tekst Stare czy nowe obyczaje, instrukcja dla organizatorów wieczoru andrzejkowego, wykaz wróżb, słowniki, Księga imion, przysłowia listopadowe, kartki do skojarzeń, teksty zagadek, krzyżówki, karty samooceny.

Formy aktywności uczniów:

zaangażowanie, badanie, przekształcanie, prezentacja (pojawiają się wielokrotnie).

Tok lekcji

Skojarzenia (praca indywidualna) – 5 minut

Lekcję zaczynam od ćwiczenia wyzwalającego zaangażowanie uczniów. Każdy uczeń otrzymuje narysowane na kartce słoneczko z napisanym wewnątrz wyrazem IMIĘ. Na promykach musi napisać jak najwięcej słów, które mu się z nim kojarzą (nazwy świąt, nazwisk, miejscowości itp.) .

Pogadanka (jej celem jest nawiązanie do powstałych skojarzeń lub ich dopełnienie).

W tradycji polskiej imię odgrywało wielką rolę. To ono pojawiło się historycznie jako pierwsze. Dopiero później powstało nazwisko. Początkowo imiona dziedziczono z pokolenia na pokolenie. Dziś czasami też się to zdarza. Od imion tworzono nazwy miejscowości, świąt.

Jak brzmi nazwa święta, którego opis widnieje na kartce? (zagadki)

Zagadki – nazwy świąt (5 minut)

Każda grupa otrzymuje treść zagadki i po wspólnej jej analizie odgaduje nazwę święta związanego z imieniem. Odszukuje też w Księdze imion i w Słowniku wyrazów obcych informacje na temat imion: Barbara, Katarzyna, Mikołaj, Sylwester. Po upływie 5 minut grupy prezentują wyniki swojej pracy. Nauczyciel zaś informuje, że dokładniej zajmą się andrzejkami (stąd temat lekcji: „Święty Andrzeju...”, zapisany po zakończeniu tej części lekcji).

Treść zagadek

Jeszcze do niedawna tego właśnie dnia chłopcy zbierali się w męskim gronie, by z najróżniejszych znaków na niebie i ziemi przepowiedzieć sobie imię przyszłej żony. Nazwa tego dnia brzmi tak samo, jak pewnych smakowitych pierniczków oblanych czekoladą, (katarzynki)
Nazwa tego dnia jest ściśle związana z imieniem solenizanta. Ten dzień (a właściwie wieczór i noc) obchodzony jest bardzo uroczyście prawie na całym świecie, chociaż tylko w Polsce nosi nazwę ściśle związaną z męskim imieniem. Najważniejszy jest koniec tego dnia, a dokładnie – ostatnie sekundy, (sylwester)
Patronką tego dnia jest opiekunka pewnego zawodu. To święto szczególnie uroczyście obchodzone jest na Śląsku. Z dniem tym wiąże się także przysłowie ludowe: „Gdy...po wodzie, to Boże Narodzenie po lodzie”. (Barbórka)
To bardzo miły dzień, szczególnie łubiany przez dzieci, choć i dorośli czasem go obchodzą. Jest „wstępem” do gwiazdkowych wizyt pewnego świętego. Warto tego dnia zajrzeć pod poduszkę lub do butów, (mikołajki)

Porządkowanie i analiza tekstu „Stare czy nowe obyczaje?”

Uczniowie otrzymują tekst (bez tytułu) pocięty na kilka części i instrukcję, zgodnie z którą będą pracować w grupach. Ilość części zależy od poziomu klasy. W klasie, w której tempo pracy jest szybkie, dajemy uczniom cały tekst, zaś w pracujących wolniej części od I do IV.

(część I)

Późną jesienią, po zakończeniu najważniejszych prac rolniczych, gdy dni były coraz krótsze, a wieczory długie, rozpoczynała się na wsi pora zalotów i kojarzenia małżeństw. Wlokące się wieczory jesienne sprzyjały też wróżbom. Wigilia świętego Andrzeja (starożytny rybak z Betsaidy, pierwszy apostoł) przypadająca 29 listopada, to tradycyjny wieczór wróżb. Dziewczęta usiłowały w tym dniu dowiedzieć się czegoś o swym przyszłym losie.

(część II)

Wróżby typu andrzejkowego były rozpowszechnione w całej niemal chrześcijańskiej Europie (św. Andrzej uznany jest za patrona rybaków i panien chcących zmienić szybko stan cywilny). Łączą się jednak ze znacznie starszymi wierzeniami pogańskimi, według których w tym okresie przybywają na ziemię duchy z zaświatów. Istnieje więc wtedy możliwość zapytania ich za pośrednictwem wróżb o najbliższą przyszłość. Po raz drugi pojawia się taka okazja po okresie godów, jak ongiś nazywano święta Bożego Narodzenia, gdy duchy będą opuszczały ziemię.

(część III)

Podczas gdy św. Andrzej miał pomóc dziewczętom w odkrywaniu przyszłości, chłopcy gromadzili się na podobne wróżby w wigilię św. Katarzyny, czyli 24 listopada. Jednakże tak zwane katarzynki były mniej atrakcyjne od andrzejek i z czasem uległy zapomnieniu. Ślad tego starego zwyczaju i dawnych wierzeń pozostał jedynie w przysłowiu: „W święto Katarzyny są pod poduszką dziewczyny”. Obecnie oba obrzędy zostały połączone i są obchodzone jako tradycyjne andrzejki. Rozpowszechnione w całej Polsce, stanowią doskonały pretekst do młodzieżowej zabawy.

(część IV)

Niektórzy badacze tego zwyczaju twierdzą, że zarówno katarzynki, jak i andrzejki pochodzą ze starożytnej Grecji. Wskazują oni na podobieństwo imienia Katarzyna z greckim słowem „katharos” (czysty, niewinny). Święta Katarzyna miała więc być patronką młodzieńców, pragnących się żenić i strażniczką wiernych narzeczonych. Mogła zatem pomagać kawalerom w odgadywaniu ich przyszłości. Uczeni greccy, etnografowie, archeolodzy i historycy przysięgają na Zeusa, że andrzejki powstały w ich ojczyźnie na Sporadach, wyspach rozsianych malowniczo w południowo-wschodniej części Morza Egejskiego (andres – mężowie, mężczyźni – podobieństwo do greckiej wersji imienia Andrzej). Polscy folkloryści, a wśród nich wybitny badacz wierzeń Europy Witold Klinger (1875-1962), skłaniają się do uznania Grecji za ojczyznę andrzejek.

(część V)

Najstarszą, prawdopodobnie, wzmiankę w piśmiennictwie polskim o andrzejkowych wróżbach możemy znaleźć w utworze Marcina Bielskiego wydanego w 1557r. pod nazwą „Komedja Justyna i Konstancja”. Jedna z bohaterek tego utworu mówi:

„Nalejcie wosku na wodę

Ujrzycie swoją przygodę

Słuchałam od swej macierze

Gdy która mówi pacierze

W wigilją Andrzeja świętego

Ujrzy oblubieńca swego”.

(część VI)

Barbara Ogrodowska w swej książce Święta polskie. Tradycja i obyczaj pisze:

„Dziewczęta wszystkich stanów, bogate i biedne, na wsi i w mieście, wierzyły, że ujrzą w snach swego przyszłego małżonka, zwłaszcza, jeśli będą pościć i żarliwie się modlić do św. Andrzeja. Nie jadły więc i nie piły przez cały dzień i w modłach polecały świętemu swe najgorętsze marzenia o chłopcu silnym i pięknym, o ślubie i hucznym weselu (...).”

Wierzono, że zjawy senne o narzeczonych będą nawiedzać dziewczęce sypialnie, jeśli na misce z wodą, ustawionej w pobliżu łóżka, położy się mostek misternie zbudowany z patyczków. Po takim moście niezawodnie miał przychodzić sen o ukochanym.

Pisała kiedyś panna Jasielska:

„W wigilię św. Jędrzeja

spełniona moja nadzieja.

Bodaj to się sprawdziło,

co mi się ongi wyśniło,

że z rąk ojca dobrodzieja

zostałam wydana za pan Stefana”.

(Józef Szczypka: Kalendarz polski. Warszawa, Instytut Wydawniczy PAX,1984)

Instrukcja do pracy z tekstem

Ułóżcie fragmenty tekstu w logiczną całość, zachowując spójność między poszczególnymi jego częściami.
Nadajcie tekstowi najtrafniejszy, waszym zdaniem, tytuł.
Korzystając ze „Słownika wyrazów obcych”, „Słownika języka polskiego” i innych dostępnych wam źródeł, sporządźcie słowniczek wyrazów, których znaczenia dokładnie nie rozumiecie.
Na podstawie informacji zawartych w tekście i innych źródeł sporządźcie bibliografię i umieśćcie ją na końcu uporządkowanego artykułu.
Wyszukajcie w tekście odpowiedzi na poniższe polecenia.
Elementy jakich wierzeń dostrzegacie w zwyczajach andrzejkowych? Uzasadnijcie swój sąd. Przytoczcie odpowiedni cytat.
Uzupełnijcie zdanie: „Treść artykułu świadczy o związku tradycji polskiej z kulturą ....”
Przygotujcie kilkuzdaniową wypowiedź na temat: „Rola tradycji w życiu współczesnej młodzieży”.
Zaplanujcie ciekawą formę prezentacji tego, nad czym wspólnie pracowaliście. Postarajcie się o to, żeby każdy członek grupy wziął udział w prezentacji.

Zadanie 1, 2, 5 i 6 powinny wykonać wszystkie grupy, polecenia 3 i 4 można przydzielić dodatkowo kolejnym zespołom. W trakcie prezentacji lub po jej zakończeniu należy poświęcić około 10 minut na dyskusję („Rola tradycji w życiu współczesnej młodzieży”).

W tym momencie możemy zakończyć pracę, jeśli mamy do dyspozycji jedną lekcję. Pozostałą część scenariusza realizujemy, jeżeli dysponujemy kolejną lekcją języka polskiego i godziną wychowawczą.

Przysłowia – 10 minut

Przysłowia są ważnym elementem kultury ludowej i narodowej. Wyrażają one bezpośrednio lub za pomocą metafory myśl, naukę ogólną, odnoszącą się do określonej sytuacji życiowej. Przysłowie może mieć postać stwierdzenia lub pouczenia, formę zdania lub równoważnika.

Zbieraniem przysłów zajmuje się paremiolog, ich badaniem zaś nauka zwana paremiologią (parema - 'przysłowie', gr. 'sentencja'). Naukowcy proponują podział przysłów na grupy: meteorologiczne, dydaktyczne, zawodowe, matrymonialne, obrzędowe.

Pogrupuj przysłowia zgodnie z proponowaną klasyfikacją. Decyzję co do ich miejsca w odpowiedniej grupie przedyskutuj w zespole. Szczególną uwagę zwróć na te przysłowia, które dotyczą imion. (Uczniowie otrzymują listę przysłów i grupują je. Następnie prezentują wyniki pracy grupy; uzasadniają).

Jaka pogoda listopadowa, taka i marcowa.
W listopadzie goło w sadzie.
W listopadzie grzmi, rolnik wiosnę śni.
Deszcze listopadowe budzą wiatry grudniowe.
Grzmot listopada dużo zboża zapowiada.
Kwitną drzewa w listopadzie, zima aż do maja będzie.
W listopadzie jodła sucha, nie trzeba będzie kożucha.
Liść na drzewie mocno trzyma, nie tak prędko przyjdzie zima.
W listopad liść z drzewa opadł.
Od świętego Marcina (l1 XI) zima się zaczyna.
Od świętej Katarzyny (25 XI) śnieżne pierzyny.
Gdy Andrzej się zjawi (30 XI), to i zimę postawi.
Pogoda i mróz listopada, mokry styczeń zapowiada.
Kiedy listopad po śniegu brodzi, zbożom zaszkodzi.
Na świętego Andrzeja dziewkom z wróżby nadzieja.
Na świętego Andrzeja błyska pannom nadzieja.
W święto Katarzyny są pod poduszką dziewczyny.
W wilię świętego Andrzeja jest dla dziewcząt nadzieja.
Noc Andrzeja świętego przyniesie nam narzeczonego.

Andrzejkowy wieczór (30 minut)

Przygotowania do andrzejkowego wieczoru wróżb. Podział klasy na 3 lub 4 zespoły. Każdy z nich otrzymuje: instrukcję dla organizatorów andrzejkowego spotkania, listę wróżb i 2 grupy zadań do wykonania i zaprezentowania na forum klasy.

Instrukcja dla organizatorów andrzejkowego wieczoru

Pomieszczenie, w którym zamierzacie odsłaniać przyszłość, nie powinno być jaskrawo oświetlone, ponieważ duchy lubią półmrok. Zapalcie więc świece, najlepiej siedem, bo siódemka jest magiczną liczbą, symbolizującą: los, kosmos, czas, przestrzeń, spełnienie, świętość. Świec może być również tyle, ilu jest uczestników obrzędu. Wówczas każdy zapala swoją.

Ściany udekorujcie skręconymi paskami kolorowej bibułki. Pamiętajcie przy tym o znaczeniu różnych barw. Czerwień symbolizuje miłość, błękit – nadzieję, zieleń – zdrowie, wtajemniczenie.

Teraz możecie przystąpić do wróżb. Pamiętajcie jednak o tym, by przed każdą z nich wypowiedzieć słowa: „Święty Andrzeju, daj mi znać, co się ze mną będzie dziać!” lub „Co się uleje – to będzie”.

Jeśli uczestnicy zabawy będą mieli problem np. z odczytaniem znaczenia uzyskanego z wosku kształtu, możecie im podpowiedzieć, korzystając ze ściągi (anioł – dobra wiadomość, brama – przyszłe szczęście, but – osiągnięcie, drabina – awans, drzewo – zmiana na dobre, gruszka – poprawa finansów, gwiazda – szczęście, jabłko – powodzenie, klepsydra – czas na decyzję, koniczyna – pomyślność, księżyc – miłość, liść – pomyślna nowina, łabędź – szczęśliwe życie, samolot – podróż, ucho – niespodziewana wiadomość). Najbardziej wskazane jest jednak uruchomienie własnej wyobraźni i pomysłowości.

I. Grupa zadań dla zespołów

Przeczytajcie uważnie treść instrukcji.
Na jej podstawie opracujcie plan działania, uwzględniając w nim:

przebieg andrzejkowego spotkania,
zaprojektowanie i wykonanie dekoracji,
zredagowanie treści zaproszenia,
przydział zadań poszczególnym współorganizatorom spotkania.

II. Grupa zadań dla zespołów

Zapoznajcie się z listą wróżb andrzejkowych.
Uzgodnijcie, które z nich możecie wykorzystać w czasie organizowanego przez was spotkania.
Jakie elementy ludowej magii pojawiają się w tych wróżbach? Wymieńcie je. (żywioły – ogień, woda; liczby, kolory, studnia, lustro itp.).
Z listy wróżb wybierzcie tę, którą chcecie ciekawie zaprezentować pozostałym grupom w formie scenki pantomimicznej.

Lista wróżb

SŁOMA (WIÓRY) – Przynieś garść słomy. Rozsyp ją i policz ilość słomek. Jeśli jest parzysta, wyjdziesz za mąż za tego, kogo kochasz.

ZAPAŁKI (DREWIENKA) – Wysyp na stół zawartość kilku pudełek zapałek. Weź ich garść i odliczaj: „kawaler, wdowiec, kawaler ...” Jeśli przy ostatniej zapałce powiesz „kawaler”, za niego wyjdziesz za mąż.

KOŁKI W PŁOCIE – Wyjdź przed dom i stań koło płotu. Następnie odlicz w nim dziewięć kołków. Na dziewiątym zawiąż wstążkę i przyjrzyj mu się dokładnie. Tak będzie wyglądał twój mąż (gruby, chudy, prosty, krzywy, spróchniały, itp.).

LANIE WOSKU NA WODĘ (przez klucz – zamyka wszelkie sekrety, tajemnice, otwiera bramy do niebios, umożliwia kontakt z dobrymi duchami) – Roztopiony wosk lej cienką stróżką przez ucho klucza. Poczekaj chwilę, aż wosk stężeje. Następnie wyjmij go z wody i na podstawie otrzymanego kształtu (można rzucić cień na ścianę) odczytaj zawód swego ukochanego.

ŁÓDECZKI – Przygotuj dwie skorupki jaj lub łupinki orzecha. Do ich dna umocuj zapalone świeczki. Tak przygotowane łódeczki puść na wodę (żywioły – woda i ogień). Jeśli zbliżą się do siebie, jest szansa na ślub; gdy się oddalą, a świeczki zgasną lub wpadną w wodę – zniknie miłość zdmuchnięta przez złe moce.

LANIE WOSKU (lub ołowiu) INACZEJ – Rozgrzany wosk lej na wodę przez włókna lnu, konopi lub brzozowe gałązki. Jeśli plasterki wosku (ołowiu) zbliżą się do siebie – będzie ślub, gdy będą krążyły oddzielnie – stan panieński (kawalerski) jeszcze potrwa.

GAŁĄZKA WIŚNI – Trzy dni przed wigilią św. Andrzeja zerwij w sadzie gałązkę wiśni. Wstaw ją do wazonu. Jeśli zakwitnie rankiem 29 listopada, wkrótce ktoś cię pokocha gorąco.

JABŁKO – Obierz jabłko tak, żeby skórka stanowiła długi wąż. Następnie lewą ręką rzuć łupinę za siebie. Ułoży się ona w literę, od której zaczynać się będzie imię ukochanej osoby.

ZIARENKA – Z gniazd nasiennych jabłka wybierz ziarenka. Każdemu nadaj imię. Przyklej je na czole. To, które odpadnie jako pierwsze, oznacza wielką miłość.

SIWE KONIE – Od świtu 29 XI licz siwe konie napotkane na drodze. Mężczyzna, którego ujrzysz po odliczeniu setnego konia, będzie twoim mężem.

PSY – Wyjdź przed dom i nasłuchuj, z której strony dochodzi szczekanie psów. Stamtąd właśnie nadejdzie kandydat na męża.

KOT – Stańcie w kręgu. Do środka wpuśćcie czarnego kota. Gdy wystraszony kot uciekając muśnie twoją nogę, jako pierwsza wyjdziesz za mąż.

GŁODNY PIES – Na ławie ułóżcie kawałki kiełbasy lub upieczone przez siebie ciasteczka. Następnie wpuśćcie wygłodniałego psa. Której własność pies porwie, ta najpierw wyjdzie za mąż.

KOGUT – Siądźcie kołem. Przed sobą połóżcie ziarenko pszenicy. Teraz wpuśćcie do kręgu koguta (lub czarną kurę). Pierwsze zjedzone ziarnko oznaczać będzie rychłe małżeństwo.

CHLEBOWY PIEC – O północy zajrzyj do chlebowego pieca. Jeśli zobaczysz tam wizję śpiącego młodzieńca, twój przyszły mąż będzie śpiochem, piecuchem i leniem.

STUDNIA – O północy popatrz uważnie w głąb studni. Tam odbije się twarz twego ukochanego.

LUSTRO – Usiądź przed lustrem. Obok siebie postaw dwie płonące świece. Wpatruj się w zwierciadło tak długo, aż ujrzysz w nim twarz przyszłego męża.

GARNUSZKI (lub talerzyki) – Przygotujcie 10 garnuszków. Pod każdym z nich ukryjcie jeden z przedmiotów: chleb, cukierek, listki, różaniec, kwiatek, monetę, klucz, pierścionek, czepek, książkę. Następnie zmieńcie ich kolejność i wybierajcie po jednym dla siebie. Odkryty pod nim przedmiot wróży: dobrobyt(chleb), słodkie życie (cukierek), dalsze panieństwo (listki), życie zakonne (różaniec), miłość (kwiatek, bogactwo (moneta), zamknięcie się w pokoju i popłakiwanie w poduszkę (klucz), zaręczyny (pierścionek), ślub i wesele (czepek), kariera naukowa (książka).

BUTY – Ustawcie po kolei buty, jeden za drugim, w kierunku drzwi. Czyj bucik jako pierwszy przekroczy próg, ten ma największą szansę zmienić stan cywilny.

W IGŁY(wróżba dla par) – Do głębokiego talerza z wodą połóżcie delikatnie igły. Jeśli się spotkają, wkrótce się pobierzecie.

SERDUSZKA – Na jednej stronie papierowego serduszka napisz imiona chłopców (dziewcząt). Przekłuj serduszko igłą po niezapisanej stronie. Odwróć serce i sprawdź, jak będzie brzmiało imię ukochanej osoby.

W KARTECZKI POD PODUSZKĄ – W wieczór poprzedzający dzień św. Andrzeja włóż pod poduszkę karteczki z napisanymi imionami chłopców (dziewczyn). Z czyim imieniem wyciągniesz kartkę wczesnym rankiem, ten (ta) będzie twoim (twoją) wybrankiem (wybranką).

W CHŁOPIĘCE SNY – Sen w noc poprzedzającą imieniny Andrzeja wróżył chłopcom przyszłe losy: biała kura – piękną pannę, czarna – wdowę, kura z kurczętami – wdowę z licznym potomstwem, sowa – babę mądrą ale ponurą i paskudną, siwy koń – dozgonne kawalerstwo.

Prezentacja

Po upływie 30 minut grupy prezentują wyniki swojej pracy i w toku dyskusji decydują o ostatecznym kształcie andrzejkowego wieczoru. Odgadują też nazwy wróżb prezentowanych w scenkach pantomimicznych.

Samoocena

Uczniowie otrzymują karty samooceny. Dokonują jej w skupieniu, wstawiając do odpowiedniej części tabeli numery 10 zasugerowanych przez nauczyciela kompetencji. Punkt 11 ma charakter zadania otwartego. Jego wykonanie może okazać się przydatne nauczycielowi w autorefleksji i modyfikowaniu tego typu toku lekcji w przyszłości.

Karta samooceny

POTRAFIĘ

MAM JESZCZE PEWNE KŁOPOTY

NIE POTRAFIĘ

1.

2.

3.

Spróbuj szczerze i samokrytycznie ocenić siebie. W tym celu wpisz do odpowiedniej części tabelki numery podanych niżej umiejętności. Zastanów się dobrze nad tym, czy już TO (punkty od 1 do 10) potrafisz zrobić, czy nie potrafisz, a może masz z TYM jeszcze pewne trudności.

Potrafię:

szybko czytać ze zrozumieniem,
sprawnie porządkować dłuższy tekst, zachowując jego spójność,
wskazywać trafnie cytaty na zadany temat,
budować poprawną językowo wypowiedź kilkuzdaniową,
odważnie uczestniczyć w dyskusji,
przytaczać silne argumenty na poparcie swego zdania,
sprawnie korzystać ze słowników i innych źródeł informacji,
redagować zaproszenie,
aktywnie uczestniczyć w pracach zespołowych,
obiektywnie oceniać pracę własną i kolegów.
Co na dzisiejszej lekcji podobało Ci się najbardziej, a co najmniej?

Bibliografia

J. Kamocki: Od andrzejek do dożynek, Warszawa 1986.

B. Krzywobłocka: Stare i nowe obyczaje, Warszawa 1986.

J. Szczypka: Kalendarz polski, Warszawa 1984.

J. Krzyżanowski: Nowa księga przysłów i wyrażeń przysłowiowych polskich, Warszawa 1969.

K. Pankowska: Drama – zabawa i myślenie, Warszawa 1990.

K. Pankowska: Edukacja przez dramę, Warszawa 1997.

E. Brudnik, A. Moszczyńska, B. Owczarska: Ja i mój uczeń pracujemy aktywnie, Kielce 2000.

Co w numerze?