SCENA I

Miasto. Ruchliwa ulica przed świętami. Ludzie spieszą się, z głośników płynie lekka świąteczna muzyka, jakiś mężczyzna zachęca do kupna choinek, pod sklepem siedzi żebrak, trzymając kartkę z prośbą o wsparcie, obok student gra na gitarze i zbiera pieniądze do futerału.

Sprzedawca:

Choinki, zielone choinki, świeże choinki....
W domu choinka zielona, cała rodzina zadowolona!
Święta bez choinki to smutek dla rodzinki!

Oparte o mur domu siedzą dwa anioły, smutno przyglądają się zabieganym ludziom, Anioł I ciężko wzdycha. Na chwilę cichną wszystkie odgłosy miasta – stopklatka.

Anioł I:

Teraz wszystko całkiem inaczej,
to, co stare, odeszło, minęło,
zamiast złota niosą dolary,
zamiast mirry – video.
Zamiast kadzidła – komputer [1]

Anioł II:

Zastanów się, czy jesteś dzisiaj gotów być świadkiem Jego narodzin. Na czym będzie polegać Twoje czuwanie? A może, jak mieszkańcy Betlejem, chcesz przespać swoje człowieczeństwo i nie widzieć chwały Jego narodzin?

Rusza stopklatka – na ulicy taki sam ruch jak wcześniej. Dwaj mężczyźni wychodzą z banku, są wyraźnie podekscytowani, przenoszą dyskusję na ulicę.

Maciek:

Miałeś nosa z tymi akcjami. Kto by się spodziewał, że tak zdrożeją... No, stary, gratulacje.

Antek:

Śledziłem kurs Macrovity od kilku tygodni, wiedziałem, że akcje spółki z takim kapitałem muszą w końcu poszybować w górę.

Maciek:

No tak, kiedy Proimpex zaczął spadać, można było przewidzieć takie zachowanie akcjonariuszy. Prezes będzie z nas zadowolony. Nie przypuszczał, że zakończymy rok z takim zyskiem.

Antek:

I będą premie. A nic tak nie poprawia człowiekowi samopoczucia jak nagły zastrzyk gotówki. Po takiej końcówce roku nasza pozycja w firmie musi się zdecydowanie poprawić. Myślę, że stary weźmie to pod uwagę, kiedy będzie zakładał filię w Pradze. Przecież musi tam mieć zaufanych ludzi... (śmieje się).

Maciek (nerwowo spogląda na zegarek):

Słuchaj, pogadamy o tym innym razem. Teraz lecę, bo prawdę mówiąc, nie mam jeszcze żadnych prezentów. Paweł już od tygodni błaga mnie o nowe narty. Chłopak świetnie sobie radzi na stoku. Ostatnio prawie nie mieszkam w domu. Elżbieta już nawet nic nie mówi, ale czuję, że awantura wisi w powietrzu.

Antek:

Przynajmniej to mam z głowy. Odkąd Magda odeszła, święta nie mają dla mnie znaczenia. Nuda. A bezczynność mnie paraliżuje. Dopiero w firmie czuję się w swoim żywiole. Firma to mój cały świat (ostatnie słowa wypowiada z dziwną zadumą i niepewnością).

Maciek:

No właśnie, a co u Magdy? Masz z nią jakiś kontakt?

Antek:

Wiesz, że rozstaliśmy się w przyjaźni, ale dawno jej nie widziałem. Podobno się z kimś spotyka... Tak naprawdę niewiele mnie to interesuje. Wyjaśniliśmy sobie parę spraw i każde poszło w swoją stronę. To wszystko.

Maciek:

O rany, zapomniałem! Miałem odebrać z dworca kuzynkę Eli i jej męża. Zupełnie wyleciało mi to z głowy...

Antek:

O, widzę, że u was szykują się prawdziwie rodzinne święta...

Maciek:

To jakaś dziwna sprawa. Ta kuzynka jest w ciąży, jej mąż stracił pracę w kopalni... A wiesz, jaka jest moja Ela. Siostra miłosierdzia. Musi wszystkim pomagać, więc ich zaprosiła. Zresztą teściowa też bardzo nalegała. To jakieś zawiłe sprawy rodzinne. Nie bardzo chciałem w to wnikać. Moją żonę trudno jest do czegoś zniechęcić. Jak się na coś uprze, to szkoda gadać... Coś czuję, że ona chce ich ściągnąć na stałe.

Antek:

Skądś to znam...

Maciek:

Muszę zadzwonić do Elżbiety, że ich nie odebrałem, pewnie będzie wściekła. No to cześć, stary, wesołych świąt (wyjmuje telefon komórkowy).

Antek:

Jakie cześć?! Zapomniałeś, że prezes zapowiedział się na chwilę z życzeniami? Chyba musimy uczcić nasz sukces. O nie, nie wymigasz się, bo szef się wścieknie. Kupimy jakieś ciasto i idziemy do firmy posłuchać życzeń i pochwał.

Maciek (całkowicie zrezygnowany)'.

Cholera, zapomniałem. Zadzwonię chociaż do domu, że będę później... Nie czekaj na mnie, spotkamy się w firmie.

Gwar na ulicy narasta, potem cichnie, znowu stop-klatka.

Anioł I:

Mój krzyż co przyszedł z niewidzialnej strony
zna samotność w spotkaniu przy stole
niepokój i spokój bez serca bliskiego
wie że mąż częściej wzdycha niż kawaler.

Anioł II:

Rozbudźmy w nim czuwanie, aby nie przespał swojej modlitwy i swojego życia. Rozbudźmy w nim wrażliwość na głos nieba, który teraz gaśnie od jego słabości.

SCENA II

Dom, przedświąteczna krzątanina.

Elżbieta:

Paweł, dzwoniłeś do taty?

Paweł (zza ściany):

Tak, dwa razy. Ale ojciec, jak zwykle, wyłączył komórkę. Można się było tego spodziewać.

Elżbieta:

Nie mów tak, tata na pewno zaraz będzie. Przecież wiesz, że dzisiaj finalizowali z Antkiem jakąś ważną sprawę. Pracowali nad tym od tygodni. Spróbuj to zrozumieć.

Paweł:

Mamo, ja staram się to zrozumieć w każde święta, w każde moje urodziny, w każdą waszą rocznicę, kiedy masz spuchnięte oczy... ale tego nie rozumiem, nie ro-zu-miem!

Elżbieta (krzyczy):

Przestań, z szacunku dla mnie, przestań w ten sposób mówić. Myślisz, że mnie to nie boli. Ale staram się to zrozumieć! Ojciec ciężko pracuje...

Paweł:

Mamo, prawda jest taka, że ojciec dawno już zapomniał, co to jest rodzina. Dla niego liczy się tylko hossa na giełdzie i kursy obligacji. Nie bądź naiwna, w jego życiu dla nas nie ma miejsca. Ani ty, ani ja nie jesteśmy żadną z cyfr, do których przywykł, a więc go po prostu nie interesujemy! Nie interesujemy!

Elżbieta:

Milcz! Nie pozwalam ci tak mówić! Zabraniam (płacze)! Synu, ja wierzę, że tata nie zapomniał, nie zapomniał, tylko musi się odnaleźć.

Paweł:

Twoja wiara jest pusta. Słyszysz? Pusta! I jeszcze zaprosiłaś tę babę i jej męża nieudacznika. Brawo! Całkiem niezła rodzinna farsa! Wtłoczymy się – każdy w swoją rolę – i będziemy udawać, że jesteśmy szczęśliwi! Beze mnie! Ja się wypisuję! (wybiega z domu, potrąca staruszkę, której wysypują się zakupy, na chwilę przystaje, rozgląda się dookoła, zapina kurtkę, wkłada ręce w kieszenie i odchodzi. A na ulicy gwar, muzyka, mężczyzna zachęca do kupna choinek itd.).

Staruszka I:

Pawełku, poczekaj, gdzie się tak spieszysz... (rozgląda się bezradnie, patrzy na swoje rozsypane zakupy). Nawet nie przeprosił, co mu się stało?

Staruszka II:

Dzień dobry, pani Stasiakowa, widziałam wszystko, widziałam. A to łobuz jeden. I czego to się można spodziewać po tych młodych? Pędzą gdzieś, dzień dobry nawet nie powiedzą i jeszcze człowieka zlekceważą...

Staruszka I:

To dziwne, Paweł nigdy się tak nie zachowywał, zawsze grzeczny był i zakupy mi pomagał wnosić na to moje trzecie piętro, nie wiem, co się z nim stało...

Staruszka II:

Tak, tak. To gdzie się sąsiadka na święta wybiera? Bo po mnie to zięć już dzisiaj przyjeżdża. Do dzieci jadę, prezentów już nakupiłam, chociaż co to za prezenty ja mogę kupić za tę moją rentę? Drobiazgów kilka i to całe upominki. To gdzie sąsiadka...?

Staruszka I (przerywając):

A ja nigdzie, droga pani, ja już od kilku lat sama w domu jestem, czasami tylko do kościoła pójdę... (odchodzi, zostawiając swoją zaskoczoną rozmówczynię) A ja nigdzie... sama jestem jak palec...

SCENA III

Na scenę powoli wchodzi ciężarna kobieta. Trzyma pod rękę męża, który niesie niewielką torbę podróżną. Idą niepewnie, rozglądając się. Przechodzą wolno przez scenę. Można skierować na nich światło, jednocześnie ściemniając resztę sceny.

SCENA IV

Magda:

Antek! Cześć, co za niespodzianka. (jest zmieszana, ale stara się to ukryć, więc ciągle mówi). Właśnie robię ostatnie zakupy, ee, takie tam drobiazgi. Właściwie, to nie bardzo wiedziałam, co kupić, i okazało się, że straciłam fortunę. Ale pocieszam się, że to tylko raz do roku (chwila milczenia, oboje patrzą na siebie). Przepraszam, Antek, ciągle mówię, ale czy to nie dziwne, że po dwóch latach spotykamy się tu i teraz...

Antek:

Magda, pięknie wyglądasz...

Magda:

Nie żartuj ze mnie. Od kiedy to byłe żony pięknie wyglądają?

Antek:

Wiesz, że mówię prawdę. Wiesz, że zawsze mówię prawdę, a od kiedy stała się ona nieznośna dla nas obojga...

Magda:

Przestań, nie chcę o tym mówić.

Antek:

Przepraszam, nie chciałem cię urazić. Spotykasz się z kimś, jesteś szczęśliwa? Nie odpowiadaj, jeśli nie chcesz...

Magda:

Tak, jestem z kimś i chciałabym być z nim tak szczęśliwa, jak wtedy z tobą, kiedy mieliśmy po dwadzieścia pięć lat... Mam nadzieję, że to szczęście okaże się trwalsze niż tamto nasze. Wesołych świąt.

Antek:

Wesołych świąt, Magda. (Magda wolno odchodzi, Antek stoi chwilę jak przykuty do ziemi). Ale jestem głupi, dałem się naciągnąć na jakieś babskie sentymenty. Mogłem jej przecież powiedzieć, że kupiłem mieszkanie, że awansowałem, że dzisiejszy dzień to dzień mojego sukcesu. Mogłem jej to powiedzieć...

Anioł I:

Mogłeś jej powiedzieć, że codziennie pracujesz do późna, że wracasz do pustego domu, że nikt na ciebie nie czeka. Usypiasz w fotelu z pustą szklanką w dłoni, roisz w swojej biednej głowie kolejne zakupy akcji, fuzje i przedsięwzięcia. I ciągle jesteś sam w tym swoim nowoczesnym mieszkaniu, które napawa cię strachem.

Kobieta i mężczyzna znowu wolno idą przez scenę. Kobieta nagle chwyta się za brzuch.

Maria:

Usiądźmy na tej ławce, źle się poczułam. O Boże, to chyba już, chyba się zaczęło.

Józef:

Spokojnie, Marysiu, spokojnie. To przecież jeszcze miesiąc, to nie może wydarzyć się teraz, w tym mieście... Wytrzymaj, Marysiu, wytrzymaj, proszę cię. Zaraz wezwę pomoc (wybiega).

Dziewczyna I:

Świetne te kolczyki, marzyłam o takich. Idziemy do Galerii? Jeszcze nie mam prezentów dla starych. Ale to rutyna: dla ojca jakiś krawat, a dla matulki coś ze srebra i spadamy na pizzę.

Dziewczyna II:

Gdzie idziemy na sylwestra? Myślisz, że w „Prohibicji” będzie OK?

Dziewczyna I:

Szczerze? Andrzej nie lubi house’a, woli tradycyjny clubbing. Chodźmy do „Awansu”.

Dziewczyna II:

Mnie tam wszystko jedno, i tak nie mam z kim pójść, chyba że Andrzej wyrwie tego fajnego gościa, z którym był na meczu.

Dziewczyna I:

Masz duże szanse. Anka, popatrz na tę kobietę na ławce, chyba pijana jakaś. O rany, ale wcięta, aż usiedzieć nie może. Żałosne (odchodzą, do Marii podchodzi Antek).

Antek:

Przepraszam, pani źle się czuje?

Maria:

Ja.... to chyba już... Tutaj gdzieś jest mój mąż, poszedł szukać pomocy.

Antek:

Proszę głęboko oddychać. Nic pani nie będzie. Już dzwonię po karetkę (wyjmuje telefon). Pogotowie? Proszę natychmiast przyjechać na plac Konstytucji, tak, kobieta rodzi, proszę się pośpieszyć... Co to znaczy za pół godziny?... To niemożliwe! Proszę natychmiast przyjechać, tu nie można zwlekać... Nie daruję wam tego... Jeśli tej kobiecie coś się stanie... (na scenie robi się ciemno, słychać tylko grę na gitarze – kolęda).

SCENA VI

Dom, cicho, na stole puste talerze, nie- ubrana choinka, Elżbieta stoi przy oknie.

Maciek:

Elu, przepraszam. Nie mam nic na swoje usprawiedliwienie. Zapomniałem, dzisiaj był bardzo trudny dzień, nie mogłem inaczej.

Elżbieta:

Nie chcę tego słuchać.

Maciek:

Posłuchaj, przemyślałem to. Od nowego roku wracam do poprzedniej firmy. Wiem, pieniądze będą mniejsze, ale przynajmniej będę z wami. Już postanowiłem. Dzisiaj już powiedziałem to szefowi. (Po chwili) nie przyjechali?

Elżbieta:

Nie.

Maciek:

Szkoda, myślałem, jak im pomóc. Moglibyśmy oddać im to mieszkanie, które wynajmujemy, a dla Józka znalazłby się praca w firmie. Na początku nie byłoby to nic specjalnego, może stanowisko kierowcy... A i mama miałaby zajęcie, pomogłaby Marysi przy dziecku. Na początku może byłoby ciężko, ale wspólnie dalibyśmy radę, przecież to nasza rodzina. Pamiętasz nasz pokój w akademiku? Nie było gdzie postawić łóżeczka Pawła, a byliśmy szczęśliwi.

Elżbieta:

Po co to mówisz? Oni nie przyjechali. Nie przyjechali, a Pawła nie ma od kilku godzin. Umieram z niepokoju.

SCENA VII

Maciek (dzwoni):

Dobry wieczór, z tej strony Wilczyński, ojciec Pawła. Czy zastałem Tomka? Chciałbym go zapytać o Pawła. Gdzieś poszedł, pomyślałem, że może jest z państwa synem... A, Tomek wyjechał na narty. .. No to życzę wesołych świąt.

Elżbieta (płacze):

Wybiegł jak wariat, trochę się kłóciliśmy...

Wchodzą Paweł i Antek.

Antek:

Słuchajcie, to niesamowite (opowiada dość chaotycznie). Najpierw spotkałem Magdę, ale to nieważne, bo potem zobaczyłem ciężarną kobietę, która siedziała na ławce, jej mąż szukał pomocy, więc wezwałem karetkę. Nagle napatoczył się Paweł, który poznał, że to ta wasza kuzynka Maria. Pojechaliśmy do szpitala...

Paweł:

... i urodziliśmy zdrowego chłopca!

Wszyscy (śmieją się):

Urodziliśmy?

Gaśnie światło, z rożnych stron sali wychodzą aktorzy grający w przedstawieniu i wygłaszając swoją kwestię, wieszają na pustej choince serca lub niosą świece.

Magda:

Tak długo byli razem tak wiele łączyło
ciała nawet na odległość całowali w liście
lecz rozstania przychodzą nagle i tak sobie
jeżeli Bóg rozdzieli to potem pojedna

Antek:

nie bój się chodzenia po morzu
nieudanego życia
wszystkiego najlepszego
dokładnej sumy niedokładnych danych
miłości nie dla ciebie
czekania na nikogo
Przytul w ten czas nieludzki
swe ucho do poduszki
bo to co nas spotyka
przychodzi spoza nas.

Paweł:

nie proszę już o spokój
ani o to żeby było inaczej
nie mam żalu że nie mam malucha
ani o to że mi najbliżsi rozrąbali głowę
przyszedłem podziękować że jesteś Bogiem.

Maciek:

Święty Tomaszu niewierny
ze mną było inaczej
On sam mnie dotknął
włożył dłonie w grzechu mego rany
bym uwierzył, że grzeszę i jestem kochany
Bóg grzechu nie pomniejszy ale go wybaczy
za trudne i po co tłumaczyć.

Elżbieta:

Myślała że został już tylko na fotografii
z twarzą bez oddechu
tymczasem w każdej chwili
kiedy zapala światło
nakrywa do stołu w świecie tak małym
w którym jest już wszystko
wiedząc że zmęczenie jest przynajmniej
połową miłości
że kochać – to nie znaczy iść w swą własną drogę.

Wskazówki do inscenizacji:

Scena – urządzony fragment miasta: sklepy, skwer z ławką, migocące światełka, kolędy, ogólnie – wrażenie przedświątecznej atmosfery. Z prawej strony sceny wygospodarowane miejsce urządzone jak mieszkanie: tylko stół, nakrycie, niewielka choinka. Pod sceną z lewej strony szopka, pod którą na koniec przedstawienia z różnych stron sali podchodzą aktorzy wygłaszający swoje końcowe kwestie.

[1] Wszystkie fragmenty wierszy z tomu Jan Twardowski, Wiersze, Białystok 1995.

Co w numerze?