I Wstęp

Konieczność nauczania elementów wiedzy dziennikarskiej wynika z założeń regulaminowych szkoły, a także z istnienia w szkole redakcji gazetki uczniowskiej. Aby mogła ona funkcjonować na coraz wyższym poziomie, uczniowie powinni posiąść stosowną wiedzę. Proponuję więc program nauczania elementów wiedzy dziennikarskiej w klasach II- III LO w wymiarze 1 godziny tygodniowo (można go realizować także w ramach funkcjonującego programu języka polskiego).

Poziom poszczególnych elementów programu dostosowany jest do wieku i możliwości ucznia, skorelowany z treściami programowymi języka polskiego. Dzielę go na wiedzę teoretyczną (wprowadzenie terminologii dziennikarskiej, konstrukcji gatunków dziennikarskich) oraz praktyczną, z wykorzystaniem nabywanych na każdym poziomie wiadomości. Całość nauki elementów wiedzy dziennikarskiej kończyłaby się profesjonalnymi warsztatami dziennikarskimi (organizowanymi np. przez Stowarzyszenie Młodych Dziennikarzy „Polis” w Warszawie) w klasie III i uzyskaniem przez uczniów certyfikatu młodego dziennikarza.

Fakt, że uczniowie zgłębią wiedzę z zakresu dziennikarstwa, dopomoże im w kontynuowaniu nauki nie tylko na studiach humanistycznych czy dziennikarskich, ale także w każdym innym profilu oraz w rozmaitych sytuacjach społecznych. w których się znajdą jako uczniowie i później – jako ludzie dorośli. W toku nauki bowiem stykaliby się z przedstawicielami różnych jednostek kulturalnych, świata prasy, radia i telewizji i uczyli oczekiwanych zachowań i postaw.

Zdobywane wiadomości i umiejętności na bieżąco wykorzystywane będą w pracy redakcji gazetki szkolnej.

II Wiadomości:

Struktura redakcji gazety i szczegółowa wiedza o pracy dziennikarskiej.
Gatunki publicystyczne ich budowa. Znaki korektorskie i ich wykorzystanie.
Prawo prasowe i inne dokumenty obowiązujące dziennikarza.
Źródła wiedzy dziennikarskiej – literatura o prasie (czasopismo dla dziennikarzy – „Press”).
Podstawowa wiedza na temat dziennikarstwa radiowego i telewizyjnego.
Klasyfikacja czasopism.
Edukacja regionalna.

III Kompetencje:

Redagowanie poszczególnych gatunków dziennikarskich – obiektywna ocena faktów.
Przeprowadzanie wywiadu z wykorzystaniem zdobytych wiadomości i umiejętności i właściwe przedstawienie go czytelnikowi.
Systematyczne wzbogacanie słownictwa z zakresu wielu dziedzin, w tym dziennikarskiej.
Słuchanie interlokutora i mówienie w sposób interesujący dla rozmówcy.
Korzystanie z podręcznych słowników.
Samokontrola w dziedzinie pisarskiej (stylistyka, gramatyka).
Poprawność ortograficzna i interpunkcyjna.
Swoboda w korzystaniu z programów edytorskich, skanera, urządzeń niezbędnych w pracy dziennikarza: dyktafonu, magnetofonu, cyfrowego aparatu fotograficznego.

IV Postawy:

Szacunku do polskiego i europejskiego dziedzictwa kulturowego.
Zgodnego z zasadami etyki dziennikarskiej tłumaczenia i przekazywania zdobytej wiedzy.
Kulturalnego zachowania się w różnych relacjach międzyludzkich.
Wierności ideom, które się wyznaje, a zarazem umiejętności bycia obiektywnym w ocenie ludzi i zdarzeń, a także szacunku dla cudzego zdania (tworzenie właściwej hierarchii wartości i kształtowanie pożądanych postaw).
Szacunku dla pracy drugiego człowieka (umiejętność współdziałania w grupie).
Rzetelności i uczciwości w zawodzie dziennikarza.
Odpowiedzialności za swoją pracę (napisany tekst).

V Program nauczania:

(w zgodzie z Rozporządzeniem Ministra Edukacji i Sportu z 16 lutego 2002 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół, a także programem nauczania języka polskiego w liceum i technikum – numer w zestawie: DKOS-4015-45/02)

Rok I (klasa II – 39 godz.)

Gromadzenie z prasy ogólnopolskiej wycinków będących przykładami różnych gatunków dziennikarskich.
Wycieczki do redakcji „Tygodnika Wałbrzyskiego” lub „Słowa Polskiego” oraz udział w przedstawieniach teatralnych, wystawach, spotkaniach z ciekawymi ludźmi – w miarę możliwości raz w miesiącu.
Struktura redakcji gazetki szkolnej - Kolegium Redakcyjne: rola redaktora naczelnego, sekretarza redakcji, korektora itp.
Dostrzeganie różnic w języku literackim i publicystycznym.
Bogacenie słownictwa dziennikarskiego – tworzenie słownika poznanych terminów.
Wycieczki do „Radia Wałbrzych” lub „Studia Wałbrzych” – porównanie pracy dziennikarza prasowego z dziennikarstwem radiowym (relacje).
Wycieczki i spotkania z ludźmi kultury: wystawa artystyczna (kształcenie umiejętności jej krytycznej oceny), przedstawienie teatralne, impreza kulturalna typu: „Lekcja z Poezją” itp.
Redagowanie artykułów do szkolnej prasy. Graficzna organizacja wypowiedzi pisemnej.
Nauka korzystania z narzędzi pracy dziennikarza: dyktafonu, komputera.
Posługiwanie się terminologią dziennikarską:

Grafika strony: lead, wersaliki, deadline, stopka redakcyjna, logo, kolumna, fotoreportaż, czołówka, makieta, łamanie strony itp.
Rozróżnianie pojęć:

redaktor a dziennikarz,
reporter a publicysta,
fotoreportaż a reportaż,
redaktor naczelny a redaktor prowadzący itp.

11. Wizyta w Powiatowej Bibliotece pod Atlantami w Wałbrzychu:

Poznanie katalogów i odszukanie haseł: prasa, dziennikarz, dziennikarstwo.
Słowniki wiedzy dziennikarskiej i inne materiały informacyjne przydatne w pracy dziennikarza.
Czytelnia czasopism – klasyfikacja czasopism.

Rok II (klasa III – 35 godz.+ 35 godz. warsztatów w Warszawie)

Rozumienie pojęć:

Archiwum redakcyjne.
Autoryzacja.
Agencja prasowa.
Reklama i antyreklama oraz reklama ukryta.
Cenzura w prasie.

2. Wizyta w Bibliotece pod Atlantami:

Dokumenty obowiązujące dziennikarza prasowego: Prawo Prasowe, Konstytucja RP – kształcenie umiejętności ich odszukania i korzystania z nich.
Doskonalenie umiejętności korzystania z katalogów.
Archiwum prasowe.

3. Redagowanie artykułów prasowych do gazetki szkolnej (wg kategorii gatunkowych zawartych w tabeli), a także – w porozumieniu z lokalną prasą – zamieszczanie najlepszych w czasopismach dla dorosłych.

4. Nawiązanie kontaktu z innymi redakcjami – przygotowanie konferencji prasowej.

5. Udział w ogólnopolskich konkursach gazet szkolnych.

6. Poznanie historii prasy polskiej, radia i telewizji.

7. Udział w warsztatach dziennikarskich organizowanych przez Stowarzyszenie Młodych Dziennikarzy „Polis” z Warszawy.

8. Uroczyste wręczenie Certyfikatów Młodego Dziennikarza z udziałem zawodowych dziennikarzy prasy lokalnej.

VI Narzędzia pracy:

Wszyscy uczniowie zaopatrzą się w segregatory, w które zostaną wpięte także tzw. kieszenie na artykuły z prasy ogólnopolskiej (ilustrujące poszczególne gatunki dziennikarskie). Służyć im będą przez dwa lata nauki. Poza tym uczniowie posługiwać się będą dyktafonem oraz korzystać z komputerów i poznawać programy edytorskie (Page Maker 6,0, edytory tekstów) i samodzielnie redagować gazetę.

VII Przewidywane osiągnięcia uczniów:

W zakresie wiedzy uczeń:

zna i rozumie pojęcia związane z dziedziną dziennikarską, swobodnie się nimi posługuje,
rozpoznaje, odróżnia poznane gatunki dziennikarskie, określa ich podstawowe cechy gatunkowe,
zna podstawowe wiadomości z historii prasy, radia i telewizji,
odróżnia styl dziennikarski od innych,
zna nazwiska najsłynniejszych reportażystów, felietonistów i autorów in. tekstów dziennikarskich oraz współczesnych dziennikarzy radiowych i telewizyjnych.
wie, jak i gdzie poszukiwać wiadomości na tematy związane z dziennikarstwem,
zna dokumenty obowiązujące dziennikarza,
wie, jak wygląda praca zawodowego dziennikarza, realizatorów programów radiowych i telewizyjnych,
zna dziennikarzy lokalnych.

W zakresie umiejętności uczeń:

przestrzega etyki dziennikarskiej,
zbiera materiały do artykułów,
samodzielnie redaguje podstawowe gatunki dziennikarskie, podejmuje próby napisania artykułu problemowego oraz eseju,
krytycznie ocenia np. wystawy malarstwa, przedstawienia teatralne, imprezy kulturalne, filmy itp.,
odróżnia komentarz od opinii, komentuje wydarzenia kulturalne,
zna strukturę redakcji gazetki szkolnej, wie, jaka jest rola redaktora naczelnego, sekretarza redakcji, korektora, redaktora prowadzącego, fotoreportera,
potrafi sporządzić makietę gazetki szkolnej i przygotować ją do druku na komputerze w jednym z programów edytorskich,
korzysta ze znaków korektorskich, dbając tym samym o czystość języka,
organizuje konferencję prasową z ciekawą osobowością szkolną,
przekazuje swą wiedzę młodszym kolegom,
dyskutuje na tematy związane z bieżącym życiem młodego człowieka, broni swego stanowiska, szanując zdanie rozmówców,
przeprowadza wywiady z osobami dotychczas nieznanymi, poznaje środowisko, w którym będzie funkcjonować jako człowiek dorosły,
korzysta z narzędzi pracy dziennikarskiej: dyktafonu, magnetofonu, komputera.
samodzielnie tworzy słownik wiedzy dziennikarskiej,
korzysta z podręcznych słowników,
dokonuje samokontroli w dziedzinie pisarskiej (stylistyka, gramatyka),
dba o poprawność ortograficzną i interpunkcyjną swoich tekstów,
klasyfikuje czasopisma wg różnych kryteriów,
korzysta z doświadczeń związanych z udziałem w konkursach prasoznawczych.

VIII Badanie kompetencji:

Po każdym roku proponuję przeprowadzać badanie kompetencji dziennikarskich: uczniowie każdej klasy mieliby za zadanie zredagować (1 numer rocznie) gazetkę szkolną oraz systematycznie wywiązywać się z redagowania wszystkich poznanych gatunków dziennikarskich. Nie przewiduję sprawdzianów czy testów (choć ich nie wykluczam), gdyż program wymusza na młodych redaktorach posługiwanie się na co dzień nabywaną wiedzą. Poza tym mają to być „warsztaty”, czyli głównie praktyczne nabywanie umiejętności redagowania gazety.

Sposoby i metody oceniania uczniów:

Zdobyte wiadomości i umiejętności uczniów z dziedziny prasoznawstwa w ciągu całego roku szkolnego będą sprawdzane poprzez ewaluację wewnętrzną, dokonywaną przez nauczyciela prowadzącego klasę:

Formy pisemne: różnego rodzaju formy paraliterackie (felieton, reportaż), szkolne (esej), dziennikarskie (artykuły prasowe), w razie konieczności – testy oceniające poziom opanowania materiału nauczania.
Formy ustne: referaty, przygotowanie materiałów do artykułów prasowych. udział w konferencji prasowej itp.
Formy praktyczne: redagowanie (składanie) gazety szkolnej, powarsztatowej, klasyfikowanie tekstów do druku, korekta, grafika, organizacja spotkań, itp.

Coroczny udział klasy w konkursach dla redakcji gazet szkolnych oraz w ogólnopolskim konkursie gazet szkolnych – Forum Pismaków.
Możliwość konfrontowania swoich umiejętności poprzez udział w miejskich, rejonowych i ogólnopolskich konkursach literackich lub na artykuł prasowy.

Oceny cząstkowe:

Podstawę oceny stanowią co najmniej trzy pisemne prace – artykuły prasowe.

Celująca – uczeń może otrzymać taką ocenę:

za artykuł prasowy, który został zakwalifikowany do druku i ukazał się w prasie lokalnej (regionalnej, ogólnopolskiej),
za pracę nad redagowaniem – składaniem gazety szkolnej na komputerze poza godzinami swoich zajęć,
za korektę całej gazety szkolnej przed jej wydaniem,
za osiągnięcia w konkursach prasoznawczych.

Celującą ocenę końcową – semestralną – otrzymuje także uczeń, który jest laureatem regionalnych i ogólnopolskich konkursów prasoznawczych.

Bardzo dobrą ocenę otrzymuje uczeń, który:

wywiązuje się ze swoich obowiązków wzorowo, oddając do oceny więcej niż trzy artykuły prasowe w semestrze; artykuły pisane mają odpowiednią formę prasową, są zgodne z obowiązującymi zasadami gatunkowymi i nie zawierają błędów językowych,
systematycznie pracuje na zajęciach, zbiera potrzebne materiały, współpracuje z kolegami w grupie,
jest obecny na wszystkich zajęciach,
za kontrolne teksty otrzymuje ocenę co najmniej bardzo dobrą.

Ocenę dobrą otrzymuje uczeń, który:

oddaje do oceny najwyżej trzy prace pisemne,
oddaje do oceny trzy prace pisemne, wymagające poprawek merytorycznych,
za kontrolne teksty otrzymuje ocenę co najmniej dobrą.

Ocenę dostateczną otrzymuje uczeń, który:

oddaje tylko jedną bezbłędną pracę pisemną, pozostałe wymagają poprawek, niechętnie uczestniczy w pracy grupowej, uchyla się od obowiązków,
pracuje niesystematycznie,
opuszcza w semestrze pojedyncze zajęcia bez usprawiedliwienia,
za kontrolne teksty otrzymuje ocenę co najmniej dostateczną.

Ocenę dopuszczającą uzyskuje uczeń, który:

oddaje prace w ostatniej chwili,
pracuje niesystematycznie,
opuścił 30% zajęć,
kontrolne teksty napisał na ocenę co najmniej dopuszczającą.

Ocenę niedostateczną otrzymuje uczeń, który:

nie przedłożył żadnej pracy pisemnej,
nie opanował podstawowych wiadomości z zakresu prasoznawstwa,
bez usprawiedliwienia opuścił większość zajęć,
nie pisał sprawdzianów bądź uzyskiwał z nich oceny niedostateczne.

Ocena końcowa – roczna jest wynikiem pracy w całym roku szkolnym, a nie za drugi semestr.

IX Uwagi:

Jestem opiekunką redakcji gazetki szkolnej od dziesięciu lat. W tym czasie odbyłam z młodzieżą wycieczki do Radia BRW, „Radia Wałbrzych”, Telewizji Polskiej Wrocław, redakcji „Tygodnika Wałbrzyskiego”, „Słowa Polskiego”, „Gazety Dolnośląskiej”, spotkaliśmy się z wieloma dziennikarzami. Zorganizowałam warsztaty dziennikarskie prowadzone przez przedstawicieli Stowarzyszenia Młodych Dziennikarzy „Polis” w Warszawie. Dzięki temu młodzież uczestniczyła w nagraniach na żywo programów telewizyjnych pt.: „Rower Błażeja”, spotykała się z redakcjami „Filipinki”, „Życia” i in., doskonaliła nabywane na zajęciach koła czy lekcjach umiejętności redagowania tekstów dziennikarskich. Po każdych warsztatach powstawała gazeta.

Nawiązałam wiele kontaktów, które teraz owocują ścisłą współpracą z dziennikarzami i możliwością zrealizowania programu. Wszystkie więc zaplanowane w programie treści nie są nierealne. Dzięki temu wiele dzieci ze szkoły podstawowej, w której wcześniej pracowałam, wybrało później klasy humanistyczne z elementami dziennikarstwa w szkołach średnich, natomiast młodzież kończącą liceum warsztaty zachęcają do podejmowania studiów dziennikarskich.

A jeśli nawet uczniowie nie kontynuują nauki w tej dziedzinie, to o wiele lepiej radzą sobie w nowych sytuacjach, dorabiają pisaniem tekstów do gazet i w inny sposób wykorzystują nabytą na zajęciach wiedzę.

Dwukrotnie pracowałam wg tego programu z klasami licealnymi. Dzieliłam je na 5-osobowe grupy i każda z nich „doświadczała” redagowania gazetki szkolnej od początku do końca. Przy czym cała klasa także pisała teksty i przekazywała grupie. Ta klasyfikowała je do druku bądź nie, omawiając swoje decyzje na zajęciach warsztatowych.

Na koniec przeprowadziłam wśród uczniów ankietę, która pokazała, że przygotowywanie gazety do druku dało młodzieży najwięcej radości, ale i praktycznych umiejętności, grupy rywalizowały między sobą o najlepsze wydanie, a skutkiem było osiągnięcie w trzech niezależnych konkursach gazetkowych pierwszych miejsc.

W r. 1997 stworzyłam program nauczania elementów wiedzy dziennikarskiej, w ramach programu nauczania języka polskiego, w klasach V-VIII. O swoich doświadczeniach związanych z realizacją programu napisałam kilka artykułów drukowanych w prasie, m.in.:

Jak powstaje „Szkolne co-nieco” (scenariusz lekcji redakcyjnej?). „Nowe w Szkole” 1997/98 nr 2 s. 23-24;
Program nauczania elementów wiedzy dziennikarskiej w szkole podstawowej w kl. V-VIII (wraz ze scenariuszem lekcji redakcyjnej: Jak powstaje gazetka „Szkolne co nieco”?)., Język Polski w Szkole dla klas V-VIII” 1998/99 z. 3 s. 82-88;
„Co-nieco” sukcesu. „Monitor Szkolny” 1999 nr 105/1999 s. 12-14;
Podpowiedzi dla początkujących gazetkowiczów. „Monitor Szkolny” 1999 nr 105 s. 14-15;
Program nauczania elementów wiedzy dziennikarskiej w szkole podstawowej w kl. V-VIII. W: Szkoła w rozwoju. Praca zbiorowa pod redakcją Jana Kropiwnickiego, Jelenia Góra 2000 s. 138-143;
Przygoda z dziennikarskim słowem. W: Szkoła w Praca zbiorowa pod redakcją Jana Kropiwnickiego, Jelenia Góra 2000 s. 144-145;
„Co-nieco” sukcesu. W: Szkoła w rozwoju. Praca zbiorowa pod redakcją Jana Kropiwnickiego, Jelenia Góra 2000 s. 149-153;
Jan Kropiwnicki, Elżbieta Sura, Romuald Witczak: Jak stworzyć dobrą gazetką szkolną? Vademecum redaktora i opiekuna, Wydawnictwo Nauczycielskie Jelenia Góra 2002.

X Bibliografia:

Barańczak Stanisław: Czytelnik ubezwłasnowolniony. Perswazja w masowej kulturze literackiej, Paryż 1983.

Borowkin Stanisław: Wypowiedzi pisemne (4). „Język polski w klasach 1V-VIII” 1989/90 nr 1.

Bortnowski Stanisław: Warsztaty dziennikarskie, Warszawa, Wydawnictwo Stentor, 1999.

Dobre myślenie o świecie i ludziach. Z Ryszardem Kapuścińskim rozmawia M. Lebecka. „Kresy” 1994 nr 1.

Fik Ignacy: O reportażu. W: Wybór pism krytycznych, Warszawa 1961.

Jedliński Ryszard: Gatunki publicystyczne w szkole średniej. Warszawa 1994. [recenzja, felieton, reportaż, artykuł, esej, wywiad].

„Język polski w klasach IV-VIII”. 1989-90 nr 6 [Dłuższe formy wypowiedzi w szkole podstawowej].

Kida Jan: Przysposobienie czytelnicze i informacyjne. „Język polski w kl. IV-VIII” 1988-89 nr 2.

Kąkolewski Krzysztof: Teoria i praktyka dziennikarstwa. Warszawa 1964.

Korolko Mirosław: Sztuka retoryki. Przewodnik encyklopedyczny, Warszawa 1990,

Kropiwnicki Jan, Sura Elżbieta, Witczak Romuald: Jak stworzyć dobrą gazetkę szkolną? Vademecum redaktora i opiekuna. Jelenia Góra 2002

Lis Tomasz, Skowroński Krzysztof, Ziomecki Mariusz: ABC dziennikarstwa. Wskazówki i porady nie tylko dla początkujących. Warszawa 2002.

Markiewicz Henryk: Zabawy literackie, Kraków 1992.

Markiewicz Marek: Główne problemy wiedzy o literaturze. Kraków 1980.

Miller Marek: Reporterów sposób na życie. Warszawa 1983.

Niedzielski Czesław: Reportaż w: Literatura polska. Przewodnik encyklopedyczny. T. 2. Warszawa 1985.

Pisarek Walery: Retoryka dziennikarska. Kraków 1985.

Pisarek Walery: Umiejętność przekonywania czy sztuka porozumienia,. W: Słowa między ludźmi, Warszawa 1986.

Prawo mediów. Warszawa 2002 [zawiera CD- ROM].

Program nauczania języka polskiego w klasach I-III nr DKOS-4015-45/02.

Saloni Zygmunt: O kształceniu umiejętności pisania na wyższym poziomie nauki szkolnej. Warszawa 1979.

Schopenhauer Artur: Erystyka, czyli sztuka prowadzenia sporów. Tłum. Bolesław i Lucja Konorscy, Kraków 1973.

Sławiński Janusz (red.): Słownik terminów literackich. Warszawa 1976.

Żak Stanisław: Słownik. Kierunki, szkoły, terminy literackie. Kielce 1991.

Niektóre hasła programowe w zakresie pisania i czytania (kontynuacja)	Formy wypowiedzi dziennikarskiej
Notatka	notatka prasowa dotycząca wydarzeń szkolnych news: jak pisać (zasada pięciu pytań).
Dialog	wywiad; jak szukać ciekawego tematu, sposób konstruowania pytań.
Sprawozdanie	sprawozdanie (relacja) ze spotkania z dziennikarzem lub innym ciekawym człowiekiem, z przedstawienia teatralnego. projekcji filmu, wystawy itp.; sprawozdanie-recenzja; sprawozdanie-reportaż.
Zawiadomienie	zawiadomienie o mającej się odbyć imprezie szkolnej.
Zaproszenie	zaproszenie młodszych kolegów (klasy gimnazjalnej) na lekcję redakcyjną.
List	list do redakcji – różne funkcje listu do redakcji; odpisywanie na listy czytelników.
Opis postaci	opis postaci rzeczywistej – portret.
Graficzna organizacja wypowiedzi pisemnej	grafika strony gazety (tytuły, podtytuły, śródtytuły, leady, rodzaje czcionek, zdjęcia, podpisy pod zdjęciami itp.).
Edukacja czytelniczo-medialna	katalogi poświęcone dziennikarstwu.
Czasopisma młodzieżowe	klasyfikacja czasopism.
Słowniki w pracy ucznia	samodzielnie tworzony słownik wiedzy dziennikarskiej.
Ortografia, interpunkcja	znaki korektorskie.

Niektóre hasła programowe w zakresie pisania i czytania	Doskonalenie form wypowiedzi dziennikarskiej
Sprawozdanie typu: reportaż	reportaż: temat, jego cechy, sposoby pozyskiwania materiałów, proces pisania reportażu
Sprawozdanie typu: recenzja	recenzja właściwa (krytyczna ocena dzieła)
Rozprawka	felieton, komentarz artykuł problemowy
Słownictwo	język literacki a język publicystyczny
Dyskusja	przygotowanie konferencji prasowej polemika na lamach prasy
Esej	esej publicystyczny
List	odpowiedź na list, poradnik
Opinia a komentarz	komentarz publicystyczny
j.w.	gatunki typowe dla radia i telewizji – podobieństwa i różnice w zestawieniu z dziennikarstwem prasowym

Co w numerze?