Marek Grechuta:
Żyć nie można bez piękna…
Jakże ubogi byłby świat bez sztuki,
źródła wzruszenia,
To najpiękniejszy życia kwiat… […]
Jest taki wiersz, który za gardło
nas ściska… […]
Jest taka pieśń, co ciało dreszczem
przeszywa…

(fragm. piosenki Sztuka, sł. i muz. M. Grechuta)

Piosenka Sztuka jako przerywnik i ciche tło muzyczne.

Lata 60. – pod Madonnami

Dziennikarz:
Sen złotowłosej dziewczynki Juliana Tuwima na pulpicie, za klawiaturą student architektury Politechniki Krakowskiej Marek Grechuta. Na pianinie w akademiku grywa ich dwóch i ten drugi właśnie idzie: Jan Kanty Pawluśkiewicz. […] Idzie i nie może się nadziwić: co to za koleś z tego Grechuty? Nie słucha jazzu jak wszyscy, czyta poezję i sam układa piosenki. Próbują razem zrobić muzykę do Tuwima. I zrobią – przebojowe Pomarańcze i mandarynki. Zakładają w cztery osoby kabaret Anawa. (DF nr 41, s. 14)

Marek Grechuta:
Widzę w trzecim rzędzie te czarne oczy. Jest ta Czarna Madonna! Myślałem, że spadnę ze sceny. Po koncercie podeszła do mnie:

Ewa Demarczyk:
Panie Marku, bardzo mi się podobają pana piosenki, proszę tego stylu nie zmieniać.

Marek Grechuta:
Wtedy zdarzył się niezwykły,
przedziwny wypadek,
sam już nie wiem jak to było,
trudno opowiadać.
jedno tylko dziś pamiętam,
jak jej zaśpiewałem:

„Usta milczą, dusza śpiewa,
usta milczą, świat rozbrzmiewa”.

(Nie dokazuj, miła, nie dokazuj. GW 2006 nr 237, s. 18)

Dziennikarz:

Każdy koncert nagrywają i dwie godziny później odsłuchują, żeby wychwycić każdą błędną nutę. Przed Opolem ’68 trzyminutowe Serce ćwiczą przez pięć dni po dwie godziny. Efekt: na próbie Czerwono-Czarni wstają z miejsc i biją brawo. A dziennikarze przynają piosence nagrodę.

(DF nr 41, s. 14)

Marek Grechuta:

...mowa Skargi, ...wzrok Stańczyka, ...mądre bajki Krasickiego, ...piękno wierszy Mickiewicza, ...poematy Słowackiego, ...powieści Sienkiewicza - to ojczyzna twa.

(fragm. piosenki Ojczyzna, sł. i muz. M. Grechuta)

Piosenka Ojczyzna jako przerywnik i ciche tło muzyczne.

Lata 70. - pod żaglami

Dziennikarz:

Marek Grechuta jest na fali. [...] „Czy to jest przyjaźń, czy to jest kochanie?” - to zdanie Adama Mickiewicza wprowadzone do języka potocznego przez Grechutę.

W 1970 r. wychodzi pierwsza płyta - Marek Grechuta i Anawa. Na niej takie hity jak Niepewność Mickiewicza, Wesele Wyspiańskiego albo W dzikie wino zaplątani. Ta ostatnia piosenka to dzieło spółki Marek Grechuta i Jak Kanty Pawluśkiewicz, polskich Lennona i McCartneya. Naprawdę są wtedy tak nazywani.

(DF nr 41, s. 14)

Marek Grechuta:

Świecie nasz, świecie nasz,
Chcę być z tobą w zmowie,
Z blaskiem twym, siłą twą,
Co mi dasz - odpowiedz!

(Świecie nasz. GW 2006 nr 237, s. 19)

Dziennikarz:

Piosenka Świecie nasz wychodzi w 1972 r. na płycie Korowód (tytułowy utwór wygrał rok wcześniej Opole). I spółka rozpada się. [...] Musi minąć pięć lat, żeby do siebie zatęsknili. Biorą na warsztat Witkacego. [...]

Rok 1977 należy do Grechuty. Szalona lokomotywa idzie w największych salach w Polsce, w katowickim Spodku przez siedem dni z rzędu. Mistrz zwycięża w Opolu piosenką ze spektaklu Hop, szklankę piwa.

(DF nr 41, s. 14)

Marek Grechuta:

Pani jest aktorką?

Krystyna Janda:

Tak.

Marek Grechuta:

Czy pani śpiewa?

Krystyna Janda:

Śpiewałam tylko na studiach.

Marek Grechuta:

A może pani pójść ze mną do instrumentu? ... Będzie pani śpiewała w Opolu na festiwalu.

Dziennikarz:

Krystynę Jandę dziennikarze wyróżniają w Opolu za napisaną przez niego Gumę do żucia. [...] Janda przyznaje w wywiadach, że kocha się w Marku Grechucie. Od kiedy zobaczyła go jako nastolatka w telewizji i „łykała niezrozumiałe wtedy dla niej łzy”.

(DF, ib.)

Marek Grechuta:

Człowiek jest miarą wszystkich rzeczy. [...]
Wiedza jest to dar zdobyty przez lata ogromnej, żmudnej pracy. [...]
Wiedza - środek, mądrość, cel. [...]
Mądrość to jest intuicja.

(fragm. piosenki Wiedza, sł. i muz. M. Grechuta)

Piosenka Wiedza jako przerywnik i ciche tło muzyczne.

Lata 80. - pod Piwnicą

Dziennikarz:

„Balerina - jaka mina”. Ten rym z wierszyka na serwetce pamięta do dziś Anna Szałapak. Takie wierszyki to dla Grechuty chleb powszedni. Układa i rozdaje.

Balerina, bo Szałapak śpiewa na festiwalu w Arezzo w 1981 r. o Rozalii i Spanioletcie. Zespół Piwnicy pod Baranami wygrywa festiwal.

A potem jest stan wojenny. [...] Grechuta odchodzi z Piwnicy pod Baranami, w 1986 r. daje recitale w Piwnicy pod Różą.

(DF, ib.)

Marek Grechuta:

I stały się maliny narzędziem pieszczoty
Tej pierwszej, tej zdziwionej, która w całym niebie
Nie zna innych upojeń, oprócz samej siebie,
I chce się wciąż powtarzać dla własnej dziwoty

Dziennikarz:

Erotyk Leśmiana z muzyką Grechuty wykonany wspólnie z Krystyną Jandą to jeden z ostatnich hitów mistrza.

(DF, ib.)

Marek Grechuta:

Bo mój cały świat jest dla ciebie a ty
jesteś mi światłem, doliną wśród mgły,
powietrzem, ziemią i wodą.
Te słowa: kocham cię.

(fragm. piosenki Miłość, sł. i muz. M. Grechuta)

Piosenka Miłość jako przerywnik i ciche tło muzyczne.

Lata 90. - pod różą

Dziennikarz:

W latach 90. Marek Grechuta jeszcze występuje na scenie. Janusz Janina Iwański do końca życia będzie pamiętał błysk w oku i różę w ręku mistrza. [.::]

W 1999 r. w Szczecinie na dużą plenerową imprezę przyszło z 10 tysięcy ludzi. Janina występuje tam z jazzowym zespołem. A po nim Grechuta. Ktoś daje mu czerwoną różę. Mistrz wychodzi i nie daje rady zaśpiewać. A ma wykonać dziesięć utworów.

Więc zespół gra, tłum śpiewa, a Grechuta dyryguje czerwoną różą. Janusz Janina Iwański ma łzy w gardle.

Walkę, którą mistrz toczy ze sobą o każdy publiczny występ, pamiętają do dziś wszyscy bliscy Grechuty. [::.] Grechuta musi grać, żeby żyć.

(DF, ib.)

Marek Grechuta:

Gdy widzisz ptaka w locie, jak wolny jest,
jak płynie sobie aż po nieba kres. [...]
Wolność - to diament do oszlifowania. [...]
Wolność - to ta najjaśniejsza z gwiazd, nadzieja. [...]
Wolność - to wśród mądrych ludzi żyć, widzieć dobroć w oczach ich i szczęście. [...]
Wolność - ją wymyślił dla nas Bóg, aby człowiek wreszcie mógł, w niebie się znudzić.

(fragm. piosenki Wolność, sł. i muz. M. Grechuta)

Piosenka Wolność jako przerywnik i ciche tło muzyczne.

Wiek XXI

Dziennikarz:

Wiek XXI zastaje Marka Grechutę w białym domku na podkrakowskich wzgórzach. Rzadko stąd wychodzi. Kiedy w 2002 r. dostaje Fryderyka za całokształt twórczości, ledwo sunie do mikrofonu i dostaje owację na stojąco. [...]

Kraków, Lanckorona, Kazimierz Dolny, Zamość, Sydney, Wenecja, Nowy Jork - to Niezwykłe miejsca. Tak Grechuta nazywa swoją ostatnią płytę wydaną [w 2003 r.]”

(DF, ib.)

Marek Grechuta:

Manhattan to bajka. W 2001 r. organizator koncertu zrobił mi przyjemność, pojechaliśmy oglądać rozświetlony Manhattan z górującymi nad nim dwiema wieżami World Trade Center. Gdyby te budynki były niższe, to by mniej ludzi zginęło. Architektura powinna być kameralna. [...]

Straszna tragedia, która zniszczyła World Trade Center
Sprowadziła smutek do domów i na ulice,
Gdy architekci projektują tysiąc pięter,
Ja wolałbym w tym miejscu zobaczyć Sukiennice.

(DF, ib.)

Piosenka Natura, dwukrotnie odtworzona, jako przerywnik i ciche tło muzyczne.

Grzegorz Turnau, poeta pieśniarz:

Startowałem w Studenckim Festiwalu Piosenki, gdzie jurorami byli m.in. Marek Grechuta i Jan Kanty Pawluśkiewicz. To było coś. [...] Słuchajmy Marka Grechuty i cieszmy się, że żyliśmy w jego czasach. A idąc własną drogą, trzeba często wracać do źródeł.

Grechucie zawdzięczam to samo, co wszyscy: zaproszenie do „innego, lepszego dnia”.

(GW 2006 nr 237, s. 19)

Artur Rojek, wokalista Myslovitz:

To najważniejszy polski artysta. [...] On jako jeden z niewielu przeżył swój czas. Jego muzyka jest wciąż aktualna, działa rewolucyjnie, uderza z ogromną siłą. [...] Gdyby urodził się w Londynie czy Nowym Jorku, to jestem stuprocentowo pewien, że stawiano by go obok Boba Dylana czy Lou Reeda. [.] Bo wszystko wokół nas przemija, a emocje pozostają. Minęło tyle lat, a duch Grechuty jest ten sam”.

(Ib.)

Jacek Majchrowski, prezydent Krakowa:

Był osobą, która swą twórczością uczyła miłości, pokory, wrażliwości i kultury. Bez niego Kraków będzie innym miastem”.

(GW 2006 nr 244, s. 17)

Jan Kanty Pawluśkiewicz, kompozytor:

Tutaj jest październik i choć cień u powiek, tam będą ci grały skrzypce lipowe, będą śpiewały jarzębinowe.”

(Ib.)

Dziennikarz:

Jego utwory oddziaływały na kolejne pokolenie polskich twórców i słuchaczy. Mistrz podkreślał, że często przychodzili po koncercie do jego garderoby odbiorcy piosenek w różnym wieku, mówiąc, że określony utwór pozwolił im przetrwać ciężkie chwile w życiu. To była, jak uważał, największa nagroda.

(wg GW 2006 nr 237, s. 18)

Marek Grechuta:

Jedna jest ziemia jak jedno Słońce,
Jak jedno niebo dla dni i nocy. [...]
Ziemia nas karmi chlebem i miodem,
Pięknych widoków wielkim albumem.
Niech pozostanie barwnym ogrodem
I uszanujmy Natury dumę.

(fragm. piosenki Natura, sł. i muz. M. Grechuta)

Piosenka Natura do końca.

Co w numerze?