Od 6 kwietnia 2000 r. polski nauczyciel może osiągnąć następujące stopnie awansu zawodowego: nauczyciel stażysta, nauczyciel kontraktowy, nauczyciel mianowany, nauczyciel dyplomowany.

Żeby nauczyciel mógł awansować na wyższy stopień, musi mieć odpowiednie kwalifikacje, odbyć odpowiedni staż (są oczywiście wyjątki, dla których staż jest niepotrzebny) zakończony pozytywną oceną dorobku zawodowego oraz uzyskać – w zależności od szczebla, na który się wchodzi albo akceptację komisji kwalifikacyjnej, albo pozytywny wynik egzaminu. Wszystko to oczywiście (jak to w polskiej oświacie) obwarowane jest mnóstwem warunków, zależności, otoczone jest pułapkami i krętymi ścieżkami, a jednocześnie zawiera niedopowiedzenia, niejasności. Są też oczywiście różnego rodzaju „boczne furtki”.

Przechodzenie przez poszczególne etapy awansu związane jest z ciągłym produkowaniem różnego typu wniosków, planów, sprawozdań, dokumentów w określonych terminach (bywa, że pod rygorem konieczności rozpoczęcia postępowania od nowa) i najlepiej zgodnie z „zalecaną” instrukcją.

Poniżej przedstawiam modelowy schemat trzynastu działań koniecznych do uzyskania kolejnego stopnia awansu zawodowego.

W praktyce nic wszyscy startują z jednego miejsca. A o tym, od jakiego stopnia nauczyciel rozpoczyna swoją wspinaczkę po drabinie awansów zawodowych, decyduje fakt, czy 6 kwietnia 2000 r. (dzień wejścia w życie nowelizacji Karty Nauczyciela) pracował w szkole i na jakiej zasadzie był zatrudniony.

Krótszą drogę mają nauczyciele zatrudnieni przed 6 kwietnia 2000 r. Jeżeli jesteś nauczycielem, który w dniu 6 kwietnia 2000 r. był zatrudniony na podstawie mianowania, masz już z mocy prawa stopień nauczyciela mianowanego i jesteś nauczycielem zatrudnionym na podstawie mianowania w rozumieniu nowych przepisów. Ale jeżeli nie masz wymaganych kwalifikacji, to możesz spać spokojnie tylko do 31 sierpnia 2006 roku, kiedy to twój stosunek pracy automatycznie wygaśnie. Co musisz zrobić? Jeżeli masz stuprocentową pewność, że w najbliższym czasie przestaniesz pracować w szkole (np. odchodzisz w przyszłym roku na emeryturę, wyjeżdżasz na stałe do ciotki z Ameryki, zakładasz własny interes, wychodzisz za mąż za milionera, który nie życzy sobie, by jego żona przychodziła do domu umazana kredą itp.) – to nic musisz robić nic. Nie musisz nawet czytać dalszego ciągu tych wywodów. Natomiast jeżeli z pracą w szkole wiążesz swoje plany zawodowe na dłużej, to musisz przed 31 sierpnia 2006 roku uzupełnić kwalifikacje. Czym wcześniej to zrobisz, tym wcześniej będzie ci przysługiwało prawo do podjęcia starań o uzyskanie stopnia nauczyciela dyplomowanego.

Niektórzy nauczyciele mianowani (wciąż mowa o osobach zatrudnionych przed 6 kwietnia 2000 r.) mogą ubiegać się o stopień nauczyciela dyplomowanego po skróconym stażu. Oto szczegóły. Nauczyciele, którzy:

mają III stopień specjalizacji zawodowej lub kwalifikacje trenerskie klasy mistrzowskiej, stopień naukowy (od doktora w górę), ukończone studia podyplomowe zgodne z nauczanym przedmiotem, kwalifikacje do nauczania co najmniej dwóch przedmiotów, uznany dorobek zawodowy (potwierdzony otrzymaniem nagrody ministra, kuratora lub równorzędnej albo Medalu Komisji Edukacji Narodowej – mogą mieć skrócony staż do 9 miesięcy,
mają I lub II stopień specjalizacji zawodowej lub kwalifikacje trenerskie I lub II klasy – mogą mieć skrócony staż do 1 roku i 9 miesięcy.

Przepisy mówią, że w sprawie skrócenia stażu w ww. okolicznościach nauczyciel ma złożyć wniosek. Nie mówią jednak, do kogo (pewnie do dyrektora) i czy ten ktoś może (ewentualnie w jakich okolicznościach) do takiego wniosku się nie przychylić.

Warto zwrócić tu uwagę na możliwość szybszego awansowania dzięki posiadaniu kwalifikacji do nauczania co najmniej dwóch przedmiotów. Pomyśl, czy nie masz takich kwalifikacji. (np. polonista, któremu dyrektor uznał to wykształcenie jako kwalifikacje także do prowadzenia zajęć w bibliotece - nie musisz faktycznie uczyć dwóch przedmiotów, musisz mieć kwalifikacje).

Jeżeli jesteś nauczycielem, który dnia 6 kwietnia 2000 r. nie miał mianowania, lecz był zatrudniony na podstawie umowy o pracę i posiadał wymagane kwalifikacje, to znaczy, że z mocy prawa masz status nauczyciela kontraktowego. W dodatku w terminie do 6 kwietnia 2002 r. możesz złożyć wniosek o podjęcie postępowania egzaminacyjnego na stopień nauczyciela mianowanego po odbyciu skróconego stażu. O długości twojego stażu zadecyduje (na podstawie oceny dorobku zawodowego) organ prowadzący szkołę na wniosek dyrektora szkoły. Twój staż nie może być jednak krótszy niż 9 miesięcy.

Jeżeli dnia 6 kwietnia 2000 r. brakowało ci kwalifikacji (a pracujesz w szkole na co najmniej 1/2 etatu), to jesteś z mocy prawa nauczycielem stażystą zatrudnionym na podstawie umowy o pracę. Musisz jednak do 31 sierpnia 2006 r. uzupełnić kwalifikacje i uzyskać stopień nauczyciela kontraktowego. W przeciwnym razie twoje stosunki (służbowe) z przełożonym w r. 2006 samoczynnie wygasną.

Powyższe zasady automatycznego uzyskiwania stopnia nauczyciela mianowanego, nauczyciela kontraktowego lub nauczyciela stażysty dotyczą też nauczycieli, którzy w dniu 6 kwietnia 2000 roku byli na urlopach bezpłatnych. Któryś ze wspomnianych wyżej stopni przysługuje ci z urzędu. Nie musisz pisać żadnych podań, wszczynać żadnych specjalnych procedur.

W innej sytuacji są nauczyciele zatrudnieni po 6 kwietnia 2000 r. Generalnie obowiązuje tu zasada, że osoba, która po tej dacie rozpoczyna pracę w szkole, musi mieć od razu (a nie w 2006 r.) odpowiednie kwalifikacje i że na początek uzyskuje stopień nauczyciela stażysty. Zrobiono dwa wyjątki dla uzyskania stopnia awansu w specjalnym trybie: dla osób, które przez co najmniej 3 lata pracowały w szkole wyższej jako nauczyciele akademiccy, oraz dla osób posiadających co najmniej pięcioletni okres pracy i „znaczący dorobek zawodowy”. Jeżeli spełniasz jeden z tych warunków, możesz ominąć stopień nauczyciela stażysty i od razu, z dniem nawiązania umowy, stać się nauczycielem kontraktowym. Co to jest stopień naukowy doktora, mniej więcej wiadomo, ale co to znaczy „znaczący dorobek zawodowy”...? Otóż może to oznaczać i wszystko, i nic. Praktycznie jest to tzw. furtka dla dyrektora szkoły do pozyskiwania do szkoły wartościowych osób. Pewnie przy okazji tu i ówdzie prześlizgnie się tą furtką jakiś odstawiony od urzędu lokalny działacz czy zwykli „krewni i znajomi królika”.

Przebieg stażu odbywa się według pewnych ogólnych zasad (jednakowych dla „starych” i „nowych” nauczycieli). Do najistotniejszych reguł należą:

Bieg stażu przerywa się w przypadku nieobecności nauczyciela w szkole (choroba, zwolnienie z obowiązku świadczenia pracy, urlop inny niż wypoczynkowy) trwającej łącznie dłużej niż 3 miesiące (przy czym z mętnie sformułowanych przepisów wynika, że być może nie dotyczy to starających się o uzyskanie stopnia nauczyciela dyplomowanego osób ze stopniem doktora oraz osób, które w specjalnym trybie uzyskały z dniem nawiązania stosunku pracy stopień nauczyciela kontraktowego). Po ustaniu przyczyny przerwania stażu można złożyć wniosek o kontynuację stażu. Jeżeli od momentu przerwania stażu do momentu wniosku o kontynuowanie stażu upłynęło nie więcej niż 6 miesięcy, odbytą część stażu (z wyłączeniem okresu nieobecności) zalicza się. Jeżeli 6-miesięczny termin został przekroczony, staż trzeba zacząć od początku. Przepisy mówią, że nauczyciel kontraktowy i nauczyciel mianowany mogą też w każdej chwili przerwać staż na swój wniosek. Nie wiadomo jednak po co mieliby to robić – tym bardziej, że przerwany w ten sposób staż trzeba zaczynać od nowa.
Na wniosek nauczyciela ubiegającego się o stopień awansu zawodowego w skład komisji (kwalifikacyjnej lub egzaminacyjnej) wchodzi przedstawiciel związku zawodowego wskazany we wniosku.

Poniżej kilka ważnych informacji dla ubiegających się o awans na poszczególne stopnie.

Stażysta na kontraktowego

Jeżeli w trakcie stażu zmieniasz miejsce zatrudnienia, postaraj się za część już odbytego stażu uzyskać pozytywna opinię. Pozwoli ci to (jeżeli w ciągu trzech miesięcy zaczniesz pracować w innej szkole) niejako kontynuować staż w nowym miejscu pracy.
Wniosek o podjęcie postępowania kwalifikacyjnego musisz złożyć w terminie 14 dni od dnia uzyskania pozytywnej oceny dorobku zawodowego za okres stażu. Jeżeli przegapisz ten termin, grozi ci konieczność odbycia stażu od początku. Nie wiadomo, po co MEN (znane z tego, że od lat żadnych terminów nie dotrzymuje) wprowadziło taki rygoryzm, ale widocznie miało jakiś powód. Pilnuj więc terminu lub dobrze żyj z sekretarką.
Komisja kwalifikacyjna dla nauczycieli ubiegających się o stopień nauczyciela kontraktowego jest powoływana przez dyrektora szkoły. W jej skład wchodzą: dyrektor lub wicedyrektor (jako przewodniczący); przewodniczący zespołu przedmiotowego (wychowawczego) albo (w przypadku braku zespołu) zatrudniony w szkole nauczyciel mianowany lub dyplomowany; opiekun stażu
Nauczycielowi stażyście, który rozpoczął postępowanie kwalifikacyjne i nie spełnił warunków awansu, dyrektor szkoły wręcza (w trybie decyzji administracyjnej) decyzję odmowną nadania stopnia nauczyciela kontraktowego. Jeżeli nauczyciel nie zgadza się z decyzją dyrektora, może odwołać się do organu prowadzącego szkołę.
Nauczyciel stażysta, który nie uzyskał akceptacji komisji kwalifikacyjnej, a jego odwołanie też okazało się bezpodstawne, może ponownie złożyć wniosek o dodatkowy staż w wymiarze 9 miesięcy, a po jego odbyciu o podjęcie ponownego postępowania kwalifikacyjnego. Ale uwaga – w jednej szkole taka powtórka może się odbyć tylko raz.

Kontraktowy na mianowanego

Jeżeli masz stopień naukowy (od doktora w górę), możesz ubiegać się o skrócenie stażu do 9 miesięcy. Powiedzmy, że jesteś wybitnym naukowcem. Twój dorobek dydaktyczny i naukowy został pozytywnie oceniony, a świat nauki złożył do Prezydenta RP wniosek o nadanie ci tytułu profesora. Jeżeli w dodatku później w Pałacu Prezydenckim wręczono ci odpowiedni akt, to masz szczęście, bo gdyby przyszło ci do głowy uczyć w szkole, to nie tylko możesz starać się o wskoczenie od razu na stopień nauczyciela kontraktowego, ale wręcz możesz próbować (diabli wiedzą, czy z odpowiednim skutkiem, ale przepisy dają nadzieję) składać wniosek o skrócenie (do dziewięciu miesięcy) stażu na stopień nauczyciela mianowanego. Podobne uprawnienia do starań o skrócenie stażu mają wspominane już osoby ze „znacznym dorobkiem zawodowym”, które przy przyjęciu do pracy też ominęły stopień nauczyciela stażysty.
Wniosek o podjęcie postępowania egzaminacyjnego musisz złożyć w terminie 14 dni od dnia uzyskania pozytywnej oceny dorobku zawodowego za okres stażu. Nie przegap tego terminu, bo będzie ci grozić konieczność odbycia stażu od początku.
Komisję egzaminacyjną dla nauczycieli kontraktowych powołuje organ prowadzący szkołę, a w skład komisji wchodzą: przedstawiciel organu prowadzącego szkołę – jako przewodniczący komisji; dyrektor lub wicedyrektor szkoły; trzej eksperci z listy ekspertów MEN.
Nauczycielowi, który nie spełnił warunków awansu, odmowę nadania stopnia nauczyciela mianowanego przekazuje (w drodze decyzji administracyjnej) organ prowadzący szkołę. Jeżeli nauczyciel nie zgadza się z decyzją odmowną organu prowadzącego szkołę, może odwołać się do organu sprawującego nadzór pedagogiczny.
W jednej szkole możliwa jest tylko jedna powtórka procedury kwalifikacyjnej na stopień nauczyciela mianowanego. Trzeba napisać dwa podania: o ponowny staż (9 miesięcy), a po jego zakończeniu o przeprowadzenie egzaminu kwalifikacyjnego

Mianowany na dyplomowanego

Wniosek o podjęcie postępowania kwalifikacyjnego możesz złożyć w okresie 3 lat od dnia otrzymania pozytywnej oceny dorobku zawodowego. Pamiętaj o tej dacie, bo jeżeli ją przegapisz, to z jakichś względów musisz zaczynać staż na nauczyciela dyplomowanego od początku.
Osoby ze stopniem naukowym (od doktora w górę) i te ze „znaczącym dorobkiem zawodowym” mogą starać się o skrócenie stażu do 9 miesięcy.
Osoby, które od czasu uzyskania stopnia nauczyciela mianowanego pracują przez co najmniej 2 lata i 9 miesięcy na stanowisku dyrektora szkoły i legitymują się co najmniej dobrą oceną pracy, mogą od razu złożyć wniosek o wszczęcie postępowania kwalifikacyjnego o awans na stopień nauczyciela dyplomowanego. Podobne prawo mają nauczyciele, którzy zostali urlopowani lub zwolnieni z obowiązku świadczenia pracy (np. ze względu na pracę w związkach zawodowych), a także osoby zatrudnione w kuratoriach oświaty i innych urzędach (np. w MEN) na stanowiskach wymagających kwalifikacji pedagogicznych.
O ile nauczyciel stażysta dopiero rozgląda się po szkole, podpatruje nauczycieli, łapie pierwsze doświadczenia, a nauczyciel kontraktowy zaczyna się domyślać, o co w tym wszystkim chodzi, to ty masz wykazać, że w swojej dziedzinie jesteś już samodzielnym fachowcem, który ma swoją wizję pracy, bez trudu opracowuje materiały programowe i metodyczne, jest twórczy, kreatywny, odpowiedzialny. Zaleca się zatem, by kandydat na nauczyciela dyplomowanego zrealizował co najmniej cztery z następujących zadań:
- przygotowanie i wdrożenie autorskiego programu działań edukacyjnych, wychowawczych, opiekuńczych lub innych związanych z dana specjalnością;
- opracowanie co najmniej dwóch publikacji, referatów lub innych materiałów związanych z wykonywaną pracą.
- prowadzenie zajęć otwartych dla mniej doświadczonych nauczycieli lub pełnienie funkcji związanych z wewnątrzszkolnym doskonaleniem zawodowym;
- aktywna i systematyczna współpraca ze strukturami samorządowymi lub innymi organizacjami działającymi na rzecz systemu edukacji, pomocy społecznej lub postępowania w sprawach nieletnich;
- realizacja zadania egzaminatora Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej albo eksperta komisji kwalifikacyjnej lub egzaminacyjnej dla nauczycieli ubiegających się o awans zawodowy lub rzeczoznawcy do spraw programów nauczania, podręczników, środków dydaktycznych, programów wychowania przedszkolnego albo konsultanta Centrum Edukacji Artystycznej (jako nauczyciel szkoły artystycznej);
- pełnienie funkcji doradcy metodycznego lub zdobycie kwalifikacji edukatora albo trenera terapeuty;
- uzyskanie dodatkowych kwalifikacji zawodowych umożliwiających poszerzenie zakresu działań edukacyjnych, wychowawczych, opiekuńczych lub innych związanych z zadaniami szkoły;
- samodzielna lub zespołowa realizacja innych zadań na rzecz edukacji, pomocy społecznej, postępowania w sprawach nieletnich lub uzyskanie znaczących osiągnięć w pracy zawodowej.
Z myślą o nauczycielach bibliotekarzach kandydujących na stopień nauczyciela dyplomowanego do powyższego wykazu powinien być dodany punkt mówiący o przeprowadzeniu dużych prac koncepcyjnych i organizacyjnych związanych z modernizacją warsztatu biblioteki (np. w dziedzinie komputeryzacji biblioteki) lub z pełnieniem przez bibliotekę funkcji ośrodka informacyjno-dydaktycznego wspierającego aktywnie proces dydaktyczny i wychowawczy.
Nauczycielowi, który nie spełnił wymogów awansu na stopień nauczyciela dyplomowanego, decyzje odmowną (w trybie decyzji administracyjnej) przekazuje organ sprawujący nadzór pedagogiczny. Jeżeli nauczyciel nie zgadza się z ta decyzją, może odwołać się do właściwego ministra.
Procedurę ubiegania się o stopień nauczyciela dyplomowanego można powtórzyć, ale konieczne jest odbycie ponownego stażu w wymiarze 2 lata i 9 miesięcy.

Po przeczytaniu powyższych wywodów pewnie zadasz sobie pytanie, co mi to daje? I czy warto się w te procedury bawić. Otóż prawda jest brutalna: jeżeli chcesz (lub musisz) pracować w szkole, to w zasadzie nic masz wyjścia i przez pierwsze dwa szczeble drabiny musisz szybko przebrnąć. Osoba rozpoczynająca pracę w szkole podpisuje umowę na czas określony (rok szkolny) i może ją w określonych sytuacjach ewentualnie przedłużyć na jeszcze jeden rok. Jeżeli w tym czasie nie przejdzie z pozytywnym wynikiem procedury kwalifikacyjnej na stopień nauczyciela kontraktowego, musi szukać innej pracy. Nauczyciel kontraktowy jest (jak sama nazwa wskazuje) zatrudniany na podstawie kontraktu. Kontrakt laki zawierany jest na maksymalnie 3 lata. Można go ewentualnie przedłużyć o rok.

Dopiero nauczyciel mianowany może (chociaż wcale nie musi) mieć umowę o pracę zawartą na czas nie określony. Jeżeli jest leniwy lub z racji innych zajęć ma mało czasu, to chyba nie musi wszczynać procedury kwalifikacyjnej na stopień nauczyciela dyplomowanego (co wcale nie znaczy, że nie będzie podlegał różnym ocenom).

Warto jednak spojrzeć na stopnie awansu od strony dochodów nauczyciela. W r. 2001 średnie wynagrodzenie nauczycieli na poszczególnych szczeblach liczone w stosunku do wynagrodzenia stażysty ma wynosić:

nauczyciel kontraktowy – 123%,
nauczyciel mianowany – 161%,
nauczyciel dyplomowany – 184%.

Jeżeli to jest prawda i jeżeli potrzebujesz pieniędzy, to pewnie warto awansować.

Przepisy (rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 3 sierpnia 2000 r. w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego nauczycieli) określają, czym nauczyciel powinien zajmować się na poszczególnych etapach swojej kariery zawodowej i jakie są wymagania kwalifikacyjne umożliwiające uzyskanie awansu na wyższy stopień. Ze wspomnianym rozporządzeniem (i ze znowelizowaną Kartą Nauczyciela) nauczyciel ubiegający się o uzyskanie wyższego stopnia awansu zawodowego może się ewentualnie rozstawać tylko przed pójściem na randkę i podczas kąpieli. Dlatego nie ma tu potrzeby wymieniania postanowień tych aktów prawnych.

Trudno powiedzieć, by z przepisów regulujących sprawy stopni awansu zawodowego wyłaniała się jakaś szczególna troska o pozyskanie do zawodu osób z predyspozycjami szczególnie pożądanymi w zawodzie nauczycielskim, o zaludnienie szkół pedagogami lubiącymi swoją pracę, lubiącymi uczniów, umiejącymi ze sobą współpracować, chcącymi wspólnie tworzyć przyjazną szkołę. Niewiele w aktach prawnych i w związanych z nimi oficjalnych komentarzach mówi się np. o uczniu i jego potrzebach. Za to wiele tam określeń typu: procedura, sprawozdanie, dokumentowanie, wniosek, zgoda, tryb itp. Skoro genialni autorzy przepisów o uzyskiwaniu stopni awansu nie byli w stanie wymyślić nic więcej niż to, co wymyślili, to pewnie wielu kandydatom do zmiany stopni awansu nie pozostanie nic innego, jak zrobić im przyjemność i postępować zgodnie z ich wyobrażeniami o współczesnym nauczycielu. Sporo zależeć będzie od praktyki, jaka w kwestii procedury awansów w poszczególnych szkołach, miastach, gminach, powiatach i województwach się wytworzy. Są symptomy wskazujące, że części (oby jak najmniejszej) nauczycieli przyda się znajomość trzech „biurokratycznych zasad przetrwania”.

Zasada 1. Najważniejsze są „kwity”. Kwity – czyli pisemne potwierdzenia faktów lub opinii (nie koniecznie do końca prawdziwych). Generalnie kwitem jest wszystko, co jest napisane. Aktywnie wytwarzaj i zbieraj kwity – na co się da. Jeżeli np. dyrektor był obserwatorem twoich zajęć, napisz krótką (kilka podstawowych faktów) relację z przebiegu zajęć i z rozmowy, którą z dyrektorem na temat zajęć przeprowadziliście (choćby to była tylko wymiana zdań na korytarzu) i daj ją dyrektorowi do podpisania. Gdyby nie chciał podpisać, dołącz do notatki pisemko (krótką prośbę o potwierdzenie udziału w zajęciach itp.) i złóż to w sekretariacie. Sekretarka kwituje ci kopię i w ten sposób, bez względu na dalsze czynności dyrektora, ty masz już kwit. Nie marnuj czasu na udział w wewnątrzszkolnych lub zewnętrznych formach doskonalenia nauczycieli, jeżeli nie masz możliwości uzyskania pisemnego potwierdzenia tego doniosłego wydarzenia (żądaj zaświadczenia, świadectwa, pisemnego potwierdzenia udziału – jakiegokolwiek kwitu). Jeżeli np. jesteś opiekunem nauczyciela stażysty, wymieniajcie się kwitami: on tobie potwierdzi np. „dzielenie się swoim doświadczeniem z innymi pracownikami szkoły”, ty jemu udział choćby w nietypowej formie doskonalenia zawodowego. Dobrymi kwitami są także wszelkie twoje notatki własne – np. z rozmowy przeprowadzonej z grupą uczniów po zajęciach szkolnych lub z lokalnym policjantem, kierownikiem domu kultury itp., jak też dokumenty pisane przez inne osoby (np. odpowiedź na twoje pismo do związku zawodowego, redakcji czasopisma itd.). Uzyskane kwity po odpowiedniej segregacji i ewentualnym opisaniu służą udokumentowaniu twojej pracy. Są dowodami na twoją aktywność, dają (np. przy procedurze odwoławczej) duże gwarancje sukcesu, bo kwitom trudno coś przeciwstawić.

Zasada 2. To nie jest tylko moja sprawa. Przeczytaj dobrze przepisy prawne i sprawdź, kto za co w związku z twoim stażem odpowiada. Na przykład obowiązkiem dyrektora szkoły jest „zapewnienie prawidłowego przebiegu stażu” nauczyciela ubiegającego się o wyższy stopień awansu. To dyrektor ma obowiązek umożliwić ci wypełnienie takich obowiązków, jak np. możliwość obserwacji zajęć czy udział w wewnątrzszkolnych i ewentualnie w zewnętrznych formach doskonalenia zawodowego. Skoro jest odpowiedzialny, to niech coś robi. Dlatego, zamiast wgryzać się w temat, poproś go na piśmie, by np. przedstawił ci sposób prowadzenia dokumentacji szkolnej w kierowanej przez niego placówce. Nie może być sytuacji, że to ty chodzisz za dyrektorem i prosisz, by przyszedł poobserwować twoje zajęcia. Dlatego napisz do dyrektora pismo z prośbą o wyznaczenie terminów, w których masz obserwować go podczas zajęć, zaproponuj konkretne swoje zajęcia do obserwacji przez dyrektora. W ten sposób niejako przerzucasz na dyrektora swój kłopot.

Zasada 3. Chciałem, ale nie mogłem. Przy dokonywaniu każdej oceny ludzkiej aktywności ważną rolę odgrywają nie tylko dokonane czyny, ale też udokumentowane intencje. Przy dzisiejszej przysłowiowej już nędzy oświatowej łatwo sprawić wrażenie osoby, która dużo chce, jest przebojowa, pełna fantastycznych pomysłów, ale w zgrzebnej rzeczywistości nie może rozwinąć skrzydeł. Nie hamuj się, rzucaj kosztownymi pomysłami. MEN jest obecnie w fazie zachłyśnięcia się Internetem, więc bombarduj e-mailami każdego, kto się nawinie (adres poczty elektronicznej MEN: minister@men.waw.pl), staraj się uczestniczyć w różnego rodzaju przedsięwzięciach szkoleniowych, na które ani ciebie, ani twojej szkoły nie stać, i oczywiście skrupulatnie zbieraj kwity pokazujące, jak rzucano ci kłody pod nogi, jak tłamszono twoją energię.

Ważna uwaga, kierowana przede wszystkim do nauczycieli stażystów ubiegających się o status nauczyciela kontraktowego. Rozejrzyj się wokół siebie. Jeżeli stwierdzisz, że w szkole, w której właśnie zaczynasz pracę, panuje zdrowa atmosfera, a twój dyrektor jest OK i szybko dał ci do zrozumienia, że zależy mu nie na męczeniu cię ministerialną procedurą na zasadzie „sztuka dla sztuki”, lecz przede wszystkim na pozyskaniu w twojej osobie dobrego nauczyciela do dobrej szkoły, to nie kompromituj się znajomością trzech powyższych zasad.

Wiele kontrowersji wśród nauczycieli (zwłaszcza tych „starych”, sprzed 6 kwietnia 2000 r.) wzbudza obecnie sprawa kwalifikacji.

Generalna zasada jest taka: stanowisko nauczyciela może zajmować osoba, która posiada wyższe wykształcenie z odpowiednim przygotowaniem pedagogicznym lub ukończyła zakład kształcenia nauczycieli i podejmuje pracę na stanowisku, do którego są to wystarczające kwalifikacje (Karta Nauczyciela, art. 9, ust. I, pkt I). Osoba, która nie spełnia takich wymogów, w zasadzie nie może obecnie podjąć pracy w szkole (dopuszcza się jedynie możliwość uzupełnienia podczas stażu braku przygotowania pedagogicznego). Osoby, które nie legitymują się odpowiednimi kwalifikacjami, a przed 6 kwietnia 2000 r. pracowały w szkołach, mają możliwość uzupełnienia wykształcenia (zasady zostały omówione wcześniej). Pod pojęciem „zakład kształcenia nauczycieli” może kryć się: kolegium nauczycielskie, nauczycielskie kolegium języków obcych, studium nauczycielskie albo pedagogiczne studium techniczne.

W Karcie Nauczyciela podana jest jedynie ogólna zasada. Omówienie szczegółów związanych z kwalifikacjami znajduje się w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10 października 1991 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudnić nauczycieli nie mających wyższego wykształcenia (Dz. U. Nr 98 poz. 433 z późn. zmianami). W stosunku do nauczycieli zatrudnionych w różnych typach szkół i w bibliotekach pedagogicznych sprawy wymaganych kwalifikacji wyglądają następująco:

Kwalifikacje do prowadzenia zajęć bibliotekarskich w bibliotekach szkolnych posiada również osoba, która legitymuje się: świadectwem dojrzałości liceum bibliotekarskiego lub świadectwem dojrzałości i dyplomem policealnego studium bibliotekarskiego, a ponadto przygotowaniem pedagogicznym.

Uwaga: w powyższym wykazie pominięto wymogi kwalifikacyjne nauczycieli języków obcych, nauczycieli ze szkół specjalnych, nauczycieli praktycznej nauki zawodu w szkołach zasadniczych i średnich, nauczycieli przedmiotów artystycznych.

Oczywiście od razu nasuwa się kilka pytań. Pierwsze brzmi: co to jest przygotowanie pedagogiczne. Wspomniane wyżej rozporządzenie w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli mówi, że przygotowanie pedagogiczne jest to „nabycie wiedzy i umiejętności z zakresu psychologii, pedagogiki i dydaktyki szczegółowej nauczanych w powiązaniu z kierunkiem (specjalnością) kształcenia i praktyką pedagogiczną w wymiarze nie mniejszym niż 270 godzin oraz odbycie pozytywnie ocenionych praktyk pedagogicznych w wymiarze nie mniejszym niż 150 godzin”. O posiadaniu przygotowania pedagogicznego świadczy dyplom (zaświadczenie) szkoły wyższej albo świadectwo ukończenia kursu pedagogicznego prowadzonego przez zakład kształcenia nauczycieli lub inną instytucję, osobę prawną lub fizyczną, które mogą prowadzić takie kursy zgodnie z przepisami w sprawie placówek doskonalenia nauczycieli. Z listów i wypowiedzi nauczycieli wynika, że nie wszyscy z nich wiedzą, czy mają przygotowanie pedagogiczne, czy nie. Zdarzają się paradoksy: oto absolwentka historii ze specjalizacją nauczycielską przysyła do redakcji czasopisma pytanie, gdzie i w jakim trybie może uzyskać przygotowanie pedagogiczne. Niektórzy nauczyciele zapomnieli, że mają gdzieś w papierach zaświadczenia o dawno ukończonych kursach. A zatem: zanim zapiszesz się na kurs. pogrzeb w szufladzie, sprawdź, co masz napisane w dyplomie, itp.

Pytanie drugie brzmi: co to są studia na kierunku (specjalności) zbliżonym do nauczanego przedmiotu lub rodzaju prowadzonych zajęć? Przepisy mówią enigmatycznie, że kierunek studiów zbliżony do nauczanego przedmiotu lub rodzaju prowadzonych zajęć to „kierunek (specjalność) dający dostateczną wiedzę merytoryczną z ich zakresu”. O ewentualnym uznaniu danego kierunku za „zbliżony” decyduje dyrektor szkoły. Żeby go przekonać, można odwołać się np. do porównania programów poszczególnych kierunków studiów, zakresu potrzebnej wiedzy i umiejętności. Trudno by było udowodnić, że np. ukończenie AWF daje dostateczną wiedzę merytoryczną do nauczania historii, ale przecież dyrektora, który kwestionowałby możliwość uznania nauczycielowi bibliotekarzowi ukończenia studiów polonistycznych, należałoby na sygnale zawieść do najbliższego zakładu dla obłąkanych.

Dzięki swoim kompetencjom do uznawania (lub nieuznawania) ukończonego przez nauczyciela kierunku studiów za „zbliżony” do nauczanego przedmiotu lub rodzaju prowadzonych zajęć, dyrektor szkoły staje się bardzo wpływową osobą. Jego decyzja daje bowiem podstawę do określenia kwalifikacji posiadanych przez nauczyciela w akcie nadania stopnia awansu zawodowego. Jeżeli twój dyrektor uzna, że twoje studia są „zbliżone”, to są i nikomu nie do tego. Co prawda ustalenie dokonane przez dyrektora teoretycznie dotyczy tylko danej szkoły, ale przecież wpisanie tych kwalifikacji w akcie nadania stopnia awansu zawodowego będzie już na stałe przypisane do nauczyciela i honorowane w innych szkołach.

Do redakcji „Biblioteki w Szkole” przychodzi sporo listów dotyczących kwalifikacji. Ich autorzy często używają takich sformułowań: „dyrektor powiedział mi”, „w mojej szkole te zasady nie są uznawane”, „nie wiem, dlaczego jestem wynagradzana według innej grupy niż koleżanka, która ma identyczne wykształcenie” itp. W sprawach uznania kwalifikacji, stosunków służbowych, w sprawach płacowych nie można decydować „na wyczucie”, polegać na wiedzy (często wątpliwej) przysłowiowej pani Zosi. Pracownik ma święte prawo do jednoznacznej informacji na temat przepisów decydujących o zasadniczych sprawach związanych z jego zatrudnieniem. Dlatego w razie wątpliwości może zwrócić się do dyrektora z prośbą o podanie podstawy prawnej takiej a nie innej decyzji. Dyrektor jest zobowiązany albo swoją decyzję zweryfikować (co często po dokładnym przestudiowaniu przepisów robi), albo powołać się na konkretny przepis (co daje nauczycielowi możliwość przyznania racji dyrektorowi lub ewentualnego odwołania się od jego decyzji).

Wielu nauczycieli nie zna przepisów, nie wie, gdzie szukać pomocy. Najprostszą drogą jest zwrócenie się do któregoś ze związków zawodowych. Związki zawodowe zajmują się sprawami pracowniczymi na co dzień, mają doświadczenie, często dysponują wyspecjalizowanymi służbami, a dbanie o interesy pracowników nie jest ich dobrą wolą, ale statutowym obowiązkiem. Każdy nauczyciel może też zwrócić się ze swoimi wątpliwościami do właściwego kuratorium oświaty, a także prosić o interpretację przepisów Ministerstwo Edukacji Narodowej. Wykorzystywanie tej „urzędowej” drogi jest wskazane z kilku względów. Po pierwsze niektórym urzędnikom przyda się czasem jakieś zajęcie. Po drugie otrzymanie korzystnej dla siebie opinii prawnej z kuratorium albo ministerstwa z reguły szybko załatwia problem. Po trzecie, to dzięki takim „głosom z ludu” urzędnicy (którzy przecież bardzo często są oderwani od realnego świata) dowiadują się o tzw. lukach w prawie, o nieprzewidywalnych skutkach przepisów prawnych itp., co czasem skutkuje udoskonaleniem obowiązującego prawa.

I ostatnia deska ratunku: sąd pracy. Jeżeli nie masz wątpliwości, że potraktowano cię w sposób niezgodny z prawem (co nie zawsze jest równoznaczne z pojęciem „sprawiedliwość”), to odwołaj się do sądu pracy.

Rozpoczęcie procedury zmierzającej do uzyskania któregokolwiek ze stopni awansu wiąże się z napisaniem i przedstawieniem do zatwierdzenia planu rozwoju zawodowego.

Rzecz jest całkiem w naszych warunkach nowa. Przepisy nie mówią jednoznacznie, jak taki plan ma wyglądać. Wysyłane są jednak różne instrukcje, zalecenia, sygnały. Kształtują się różne „szkoły” pisania planów rozwoju. W prasie nauczycielskiej, w opracowaniach metodycznych i informacyjnych (udostępnianych przez poszczególne ośrodki doskonalenia zawodowego, kuratoria, Centralny Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli) każdy nauczyciel znajdzie ogólne informacje dotyczące tworzenia planu rozwoju zawodowego (ogólny schemat planu rozwoju zawodowego nauczyciela został opublikowany m.in. w miesięczniku „Wszystko dla Szkoły” 2000 nr 10 s. 13-14). Nie ma sensu dublować tych powszechnie dostępnych w każdej szkole materiałów. W komentarzach podkreśla się, że główne cechy dobrego planu to:

realizm, trzymanie się rzeczywistości, czyli – jak to ktoś ładnie określił – plan powinien być „realizowalny” z punku widzenia możliwości szkoły i nauczyciela;
dostosowanie poziomu planowanych zadań do stopnia awansu, o jaki dany nauczyciel się ubiega; siłą rzeczy inne wymogi muszą obowiązywać dla stażysty inne dla nauczyciela ubiegającego się o stopień nauczyciela dyplomowanego;
dostosowanie planu do specyfiki i potrzeb konkretnej szkoły, dotychczasowych działań nauczyciela,
w planie nie powinno być spraw oczywistych, rutynowych.

Redakcja „Biblioteki w Szkole” otrzymała od czytelników wiele przykładów konkretnych planów rozwoju na różne stopnie awansu. Każdy plan rozwoju zawodowego powinien być w jakimś sensie dokumentem niepowtarzalnym. Dotyczy bowiem konkretnej osoby (która ma określone wykształcenie, umiejętności, temperament, predyspozycje, zainteresowania, wady, zalety itp.) oraz konkretnej szkoły, działającej w określonym środowisku, mającej swoje specyficzne potrzeby, problemy, klimat, priorytety. Nie da się zatem (i w ogóle nie ma takiej potrzeby) skonstruować czegoś w rodzaju wzorcowego planu rozwoju nauczyciela bibliotekarza. Warto może jednak przedstawić jako przykład, wzór, inspirację – główne cechy kilku już istniejących planów rozwoju zawodowego nauczycieli bibliotekarzy, koncentrując się przede wszystkim na sposobie prezentacji zagadnień związanych ze specyfiką jego pracy.

Niemal wszystkie plany grupują planowane zadania w czterech podstawowych sferach działalności nauczyciela. Są to: sfera organizacyjna, osobista, dydaktyczna, wychowawcza (zwana czasem: wychowawczo-opiekuńczą). Niektórzy autorzy, żeby zaakcentować intencje konstruowanego planu, dodają (może i słusznie) do nazw poszczególnych sfer słowo „rozwoju”. Ich plan składa się zatem ze sfer: rozwoju organizacyjnego, rozwoju osobistego itd. Różna jest też kolejność umiejscowienia poszczególnych sfer w ramach planu, ale to chyba nie ma większego znaczenia. W jednym z planów sferę dydaktyczną zastąpiono „sferą bibliotekoznawczą”, w której starano się uwzględnić działania wynikające ze specyfiki pracy nauczyciela bibliotekarza. W innym planie pojawiła się ciekawa sfera biblioteczno-marketingowa (z zadaniami typu: promowanie biblioteki jako pracowni interdyscyplinarnej w szkole, środowisku, mieście, kraju; aktywne powiększanie biblioteki zgodnie z potrzebami szkoły; rozbudowa warsztatu pracy; pozyskiwanie sponsorów; współpraca z innymi szkołami).

Chyba właśnie z umiejscowieniem zadań bibliotekarskich autorzy planów mieli najwięcej kłopotów. Wymykają się one bowiem z funkcjonujących w środowisku i przygotowanych przede wszystkim z myślą o tzw. przedmiotowcach schematów planów rozwoju. Z reguły więc starano się podzielić realizowane zadania „biblioteczne” między poszczególne części planu.

Tylko dwie autorki (Ewa Mikołajczyk z Krakowa i Grażyna Nadziejko-Jura ze Szczecina) nie podzieliły swojego planu na powszechnie stosowane sfery. Obie – jak przystało na kandydatki do stopnia nauczyciela dyplomowanego – odważnie zrezygnowały z wyszczególniania w planie wszystkich mniej istotnych, porządkowych w gruncie rzeczy czynności i działań, które często należą do elementarnych obowiązków nauczyciela. Prawdopodobnie wyszły z założenia, że rozczłonkowanie pracy nauczyciela na cztery sfery jest sztuczne, bo przecież wszystkie sfery zazębiają się, wzajemnie na siebie oddziałują. Ewa Mikołajczyk skoncentrowała się więc na trzech obszarach: działaniach mających na celu doskonalenie warsztatu i metod pracy, działaniach wykraczających poza wykonywane obowiązki służbowe oraz działaniach służących doskonaleniu zawodowemu i rozwojowi własnemu. Natomiast Grażyna Nadziej ko-Jura zastosowała formułę sześciu rozwiniętych, pojemnych zadań wkraczających jednocześnie w kilka sfer działalności nauczyciela. Jej plan rzeczywiście pokazuje pewną sztuczność, „teoretyczność” podziału pracy nauczyciela na cztery sfery.

Autorzy większości planów uznali, że najbardziej czytelną, najwygodniejszą formą zapisu ich zamierzeń jest tabela. Poszczególne tabele różnią się rodzajem uwzględnionych informacji. Minimum stanowi wyszczególnienie w tabeli z planem rozwoju następujących zagadnień: treść zadania, formy realizacji, termin, uwagi.

W najbardziej rozbudowanym planie uwzględniono: treść zadania, cele, formy realizacji, oczekiwane efekty, termin realizacji, sposób dokumentowania efektów, wymagania kwalifikacyjne, uwagi.

Plany rozwoju zapisane w formie opisowej (bez tabel) zawierają z reguły tylko treść zadania i termin realizacji. Niektóre zadania podane są tu w postaci warunkowej (np. „Chciałabym mieć możliwość realizacji programu «Edukacja czytelnicza i medialna» (...). Oczywiście realizacja tego projektu będzie możliwa po ujęciu go w planie szkoły. Liczę tu na przychylność dyrekcji ”).

Oto krótki przegląd zawartości niektórych nadesłanych do redakcji planów rozwoju. Nie oddzieliliśmy planów nauczycieli kontraktowych od planów na stopień nauczyciela dyplomowanego, staramy się też (zgodnie z przeświadczeniem, że każdy plan rozwoju można rozpatrywać tylko w kontekście konkretnej osoby i konkretnej szkoły) nie wartościować poszczególnych zapisów.

Sfera organizacyjna

Poszczególne plany zawierają tu przede wszystkim zadania „ogólnonauczycielskie” (np. zapoznanie się z procedura awansu zawodowego, złożenie wniosku o rozpoczęcie stażu, opracowanie planu rozwoju, zapoznanie się z dokumentami określającymi zasady funkcjonowania szkoły, uczestnictwo w pracach organów szkoły, współpraca z organizacjami społecznymi i samorządowymi, współpraca z Samorządem Uczniowskim, sporządzenie sprawozdania z realizacji planu zawodowego, złożenie wniosku o podjęcie postępowania kwalifikacyjnego, dokumentowanie realizacji planu rozwoju itp.).

W sferze organizacyjnej część autorów zamieściła swoje zadania „bibliotekarskie”, np.:

poznanie aktualnych aktów prawnych dotyczących bibliotek szkolnych (formy realizacji: analiza statutu szkoły, artykułów z prasy oświatowej i bibliotekarskiej, zeszytów „Biblioteczki reformy”; efekty: znajomość podstaw prawnych funkcjonowania biblioteki; sposób dokumentowania efektów: kopie dokumentacji i sporządzone notatki gromadzone w teczce samokształceniowej);
dokumentowanie realizacji planu rozwoju zawodowego poprzez: gromadzenie (...) scenariuszy zajęć i spotkań bibliotecznych (lekcje, spotkania z ciekawymi ludźmi, konkursy, wystawy), zdjęć;
konsultacja z doradcą metodycznym w sprawie samokształcenia oraz systematyczna współpraca w trakcie realizacji zadań podczas stażu;
współpraca z nauczycielami przedmiotów (zwłaszcza języka polskiego i sztuki) w zakresie realizacji programu edukacji regionalnej;
systematyczna współpraca z innymi bibliotekami (szkolne, publiczne, pedagogiczne);
rozpoczęcie wdrażania bibliotecznego programu komputerowego (tworzenie kartotek zagadnieniowych);
rozszerzenie współpracy z instytucjami kulturalnymi (biblioteki szkolne, publiczne, pedagogiczne: uzgodnienie form i terminów współpracy) – formy realizacji: konkretne przedsięwzięcia międzyszkolne;
współpraca z firmą komputerową: sporządzenie pisemnych uzgodnień dotyczących zajęć w pracowni komputerowej;
rozszerzenie działalności aktywu bibliotecznego (podział na grupy, przydzielenie zadań, rozmowy o realizacji zadań, ewaluacja;
informowanie nauczycieli o zadaniach biblioteki jako pracowni multimedialnej i jako ośrodka informacji o szkole (formy: wygłoszenie referatu na posiedzeniu komisji humanistycznej).

Sfera osobista

Również w tej sferze obok zadań „ogólnonauczycielskich” (np. wstępna ocena własnych umiejętności, poszerzanie wiedzy i umiejętności, studiowanie literatury pedagogicznej, wymiana doświadczeń, przygotowanie materiałów szkoleniowych na zebranie zespołów samokształceniowych, pełnienie dodatkowych funkcji w szkole: protokolant rady pedagogicznej, obsługa kserografu, współtworzenie planu pracy szkoły, uczestnictwo w życiu kulturalnooświatowym miasta) pojawiają się m.in. takie zadania:

podjęcie studiów podyplomowych (lub uczestnictwo w warsztatach) z dziedziny edukacji czytelniczej i medialnej;
opracowanie monografii biblioteki;
promocja biblioteki w środowisku;
wymiana doświadczeń zawodowych z bibliotekarzami szkół podstawowych i gimnazjów;
doskonalenie umiejętności korzystania z Internetu;
wspomaganie nauczycieli w realizacji ścieżki międzyprzedmiotowej „Edukacja czytelnicza i medialna”;
obserwacja i analiza zainteresowań czytelniczych uczniów klas IV-VI (formy: zbieranie informacji o środowisku uczniowskim wg ankiety);
opracowanie dwóch publikacji z dziedziny bibliotekarstwa szkolnego;
doskonalenie komunikacji między czytelnikami i bibliotekarzami (formy: udział w zajęciach warsztatowych);
uczestnictwo w konferencjach metodycznych dla nauczycieli bibliotekarzy;
studiowanie literatury fachowej dotyczącej działalności bibliotek („Biblioteka w Szkole”, „Nowe Książki”);
zdobycie podstawowych wiadomości i umiejętności z zakresu komputeryzacji biblioteki szkolnej w związku z planowaną komputeryzacją biblioteki;
zainicjowanie kącika informacyjnego biblioteki w pokoju nauczycielskim;
przygotowywanie bibliografii i literatury na konkursy odbywające się w szkole i poza nią.

Sfera dydaktyczna

W tej dziedzinie widać zakończone z różnym skutkiem starania autorów bibliotekarskich planów rozwoju, by nie zamieszczać w planach zadań rutynowych.

Sprawa jest o tyle skomplikowana, że w zasadzie nigdzie nie jest powiedziane, co należy do podstawowych obowiązków nauczyciela bibliotekarza, a co można nazwać działaniem na rzecz rozwoju.

Wiele zależy tu od stanu organizacyjnego konkretnej biblioteki, jej wyposażenia, warsztatu, miejsca w szkole. Dla jednej biblioteki ważnym zadaniem jest np. stworzenie możliwości dostępu do katalogów przez Internet, a dla innej wielkim krokiem do przodu będą działania na rzecz zorganizowania prowizorycznej czytelni. Jednej miary tu nie ma.

W sferze rozwoju dydaktycznego omawiane plany nauczycieli bibliotekarzy są z reguły bardzo bogate, ale po części dlatego, że właśnie tu znaleziono miejsce dla wielu czynności specyficznie bibliotekarskich, mających niekiedy charakter raczej organizacyjny.

Proponowane w planach rozwoju zadania „dydaktyczne” to m.in.:

Udział w realizacji ścieżki „edukacja czytelnicza i medialna” i pomoc w realizacji innych ścieżek międzyprzedmiotowych (np. opracowanie i wdrożenie programu ścieżki, uczenie korzystania z różnych źródeł informacji, prowadzenie zajęć dydaktycznych).
Propagowanie czytelnictwa (np. pomoc w doborze lektury, promocja książek wspomagających rozwój osobowości).
Pełnienie przez bibliotekę funkcji ośrodka informacji (np. gromadzenie materiałów na określony temat, rozbudowa kartotek zagadnieniowych).
Wykorzystywanie Internetu, multimediów. założenie książki adresowej stron internetowych.
Prowadzenie lekcji bibliotecznych, konkursów, zajęć otwartych, innych przedsięwzięć.
Doskonalenie warsztatu i metod pracy pedagogicznej (udział w konferencjach metodycznych, przygotowywanie autorskich scenariuszy lekcji bibliotecznych).
Opracowywanie artykułów do prasy fachowej.
Opracowanie i realizacja własnych programów (np. „Małe ojczyzny”, „Edukacja czytelnicza i medialna).

Sfera wychowawcza i opiekuńcza

Oto przykłady planowanych zadań:

Znajomość programu wychowawczego szkoły (formy realizacji: włączenie właściwych zadań do planu pracy biblioteki).
Zapoznanie się z sytuacją niektórych uczniów (formy: nawiązanie współpracy z pedagogiem; współpraca z wychowawcami; indywidualne rozmowy z rodzicami uczniów).
Aktywna realizacja zadań wychowawczych i opiekuńczych (formy: otoczenie indywidualną opieką dzieci spędzających wolny czas w czytelni).
Przygotowywanie uczniów do uczestnictwa w życiu kulturalnym poprzez uczenie: kultury osobistej, właściwego zachowywania się na imprezach organizowanych przez bibliotekę, szacunku dla gości oraz miejsc związanych z kulturą.
Organizowanie spotkań dla uczniów i rodziców dotyczących zagrożeń (narkomania, alkohol, AIDS).
Promocja literatury kształtującej właściwe postawy czytelników w życiu szkoły, rodziny, środowiska, kraju.
Kontynuacja tradycji świątecznej (formy: wystawy, gazetki, inscenizacje).
Współpraca z Miejskim Ośrodkiem Pomocy Społecznej (formy: zbiórka książek dla dzieci z ubogich rodzin).

Lektura pierwszych propozycji planów rozwoju zawodowego nauczycieli bibliotekarzy pozwala na pierwsze wnioski:

Środowisko nauczycieli bibliotekarzy powinno wypracować koncepcje uwzględnienia w planach rozwoju zawodowego (zwłaszcza na stopień nauczyciela kontraktowego i mianowanego) działań związanych ze specyfiką pracy w bibliotece szkolnej. Jako jedną z możliwości warto rozważyć propozycję wydzielenia w planie rozwoju odrębnej sfery „bibliotekarskiej”.
Funkcjonujące materiały metodyczne i informacyjne związane z uzyskiwaniem stopni awansu są opracowywane w zasadzie wyłącznie „pod” nauczycieli przedmiotów. Zachodzi obawa, że również taka filozofia zdominuje kryteria oceny sporządzania i realizacji planów i że te kryteria będą niejako automatycznie „przykładane” do oceny osiągnięć nauczycieli bibliotekarzy.
Nauczyciele bibliotekarze mają możliwość podejmowania większej aktywności w sferze dydaktycznej dzięki włączaniu się do realizacji (lub przyjmowaniu obowiązków koordynatora) ścieżki „Edukacja czytelnicza i medialna”.

Redakcja „Biblioteki w Szkole” deklaruje utrzymywanie stałego zainteresowania sprawami uzyskiwania stopni awansu przez nauczycieli bibliotekarzy. Będziemy starali się publikować materiały ułatwiające naszym czytelnikom szybkie i bezpieczne wchodzenie na poszczególne szczeble zawodowej drabiny. Wychodząc z założenia, że każdy plan rozwoju zawodowego jest sprawą indywidualną. raczej nic widzimy potrzeby przedrukowywania całych planów. Chyba cenniejsze byłyby wskazówki doradców metodycznych, członków komisji kwalifikacyjnych i egzaminacyjnych.

Redakcja dziękuje Marii Klimuk (Elbląg), Zofii Kucharskiej i Małgorzacie Lenartowicz (Kluczbork), Ewie Mikołajczyk (Kraków), Hannie Młodkowskiej (Gdańsk), Małgorzacie Nastalskiej (Słupsk), Grażynie Nadziej ko-.lurze (Szczecin), Violettcie Sajkiewicz (Elbląg), Irenie Sztukiel (Szczecinek), Krystynie Tokarskiej (Siemiatycze), Hannie Trybińskiej (Elbląg), Irenie Wronie (Szczecinek), Jolancie Zawadzie (Gdańsk) za udostępnienie planów rozwoju zawodowego.

Co w numerze?