Konkursy są nieodłącznym elementem życia szkoły, aktywizują młodzież, pobudzają jej ambicje, wzbogacają i uatrakcyjniają proces dydaktyczny. Jednak często się zdarza, że nauczyciele, chcąc aby ich uczniowie osiągali dobre wyniki, do konkursów wybierają tylko najlepszych, co powoduje, że w potyczkach biorą udział ciągle ci sami uczniowie. Inni nie mają szans.

Przedstawiamy zasady konkursu mitologicznego, który od lat organizowany jest w Zespole Szkół nr 1 w Lubinie. Konkurs obejmuje kilka konkurencji, dlatego daje możliwości wykazania się wszystkim uczniom.

Pierwszy etap ma charakter literacko-plastyczny. Uczniowie w pojedynkę lub w zespole tworzą komiksy wybranego mitu. Można zastosować dowolną technikę: rysunek, obraz komputerowy, obraz malowany farbami, a nawet kolaż, w którym zostaną wykorzystane np. współczesne fotografie prasowe. Można komiks utrzymać w pewnej konwencji - baśniowej, filmu rysunkowego, kryminalnego itp. Pomysłowość uczniów jest ogromna. Widzieliśmy już komiksy trójwymiarowe, a nawet z ruchomymi obrazami. Komisja oceniająca prace przyznaje punkty (od 0 do 3 za każdy walor). Brane są pod uwagę: wierność wobec mitu, humor, estetyka i pomysłowość. Nagradzane są trzy najciekawsze komiksy, ale można też zastosować wyróżnienia (np. za walory literackie tzw. chmurek). Wszystkie komiksy należy pokazać na wystawie.

Drugi etap konkursu ma charakter turnieju, w którym udział biorą trzyosobowe drużyny z poszczególnych klas. Konkurs teoretyczny składa się z dwóch części – półfinału i finału. Zadania półfinałowe zbudowane są z sześciu serii pytań ułożonych tematycznie. Przedstawiciel drużyny wybiera numer pytania, przed odpowiedzią drużyna może się naradzić. Pierwsza odpowiedź jest decydująca. Czas i możliwa do zdobycia liczba punktów są ściśle określone.

Jedna z osób drużyny powinna być przygotowana do opowiadania wybranego mitu. Jury ocenia płynność i szczegółowość opowiadania, ale także jego barwność i dodatkowe walory, które przykuwają uwagę słuchaczy. Za opowiadanie mitu można otrzymać od 0 do 8 punktów.

Inna z osób drużyny jest przebrana za postać mitologiczną, którą ma zadanie zaprezentować. Jury ocenia pomysłowość stroju i stopień trudności jego wykonania, przyznając od 0 do 15 punktów.

Należy zadbać o właściwą oprawę całości. Drużyny siedzą przy osobnych stolikach, konkurs prowadzi para konferansjerów, jest osoba odpowiedzialna za pomiar czasu, osoba zapisująca punkty na widocznej tablicy. Decyzja o uznaniu odpowiedzi i przyznaniu odpowiednich punktów należy do czteroosobowego jury. Właściwy klimat na sali powinna wprowadzać muzyka i dekoracje. Dodatkową atrakcją może być przyznawanie nagrody publiczności np. za ciekawe opowiadanie mitu lub przebranie.

Propozycja pytań półfinałowych

I. (po dwa pytania na drużynę, czas – 15 sek. Za prawidłową odpowiedź – 1 punkt).

Z mitologią obcujemy na co dzień, wiele związków frazeologicznych z niej się właśnie wywodzi - rozszyfruj pojęcia:

puszka Pandory
koń trojański
róg obfitości
stajnia Augiasza
czyn heroiczny
Syzyfowa praca
jabłko niezgody
węzeł gordyjski
X muza
miecz Damokles
robota Penelopy
pięta Achillesa
męki Tantala
olimpijski spokój

Odpowiedzi: 1. źródło nieszczęść, 2. podstęp, 3. dostatek, 4. bałagan, nieporządek, 5. bohaterski, nadludzki, 6. ciężka praca bez efektu, 7. przyczyna sporu, 8. sprawa bardzo trudna do rozwiązania, 9. film, 10. grożące niebezpieczeństwo, 11. praca bez końca, 12. czuły, słaby punkt, 13. dręczące pragnienie, 14. niewzruszony.

II. (po 1 zadaniu na drużynę, punktacja i czas jw.).

Dokończ porównania

silny jak ...
wierna jak ...
podstępny jak ...
piękny jak ...
bogaty jak ...
tajemniczy jak...
odrodził się jak ...
piękna jak ...

Odpowiedzi: 1. Herkules, Herakles; 2. Penelopa; 3. Ulisses; 4. Apollo; 5. Krezus; 6. Sfinks; 7. Feniks z popiołów; 8. Afrodyta.

III. (po 1 zadaniu na drużynę, punktacja i czas j.w.)

Wyjaśnij, co to znaczy:

Zostać ugodzonym strzałą Amora.
Znaleźć się w objęciach Morfeusza.
Staczać homeryckie boje.
Odnieść pyrrusowe zwycięstwo.
Osiąść na laurach.
Zachowywać się jak Narcyz.

Odpowiedzi: 1. zakochać się; 2. zasnąć; 3. wielkie; 4. okupione wielkimi stratami; 5. zaprzestać działania, zadowoliwszy się pierwszymi osiągnięciami; 6. zachwycać się sobą.

IV. (po 2 pytania na drużynę, czas i punktacja jw.)

Po serii pytań związanych z obecnością mitologii w naszym języku czas na zadania, które przeniosą nas na Olimp. Podaj imiona bogów rzymskich odpowiadających następującym bogom greckim:

Zeus to ...
Hermes to ...
Atena to ...
Afrodyta to ...
Hefajstos to...
Dionizos to ...
Eros to ...
Artemida to ...
Ares to ...
Demeter to ...

Odpowiedzi: 1. Jowisz; 2. Merkury; 3. Minerwa; 4. Wenus; 5. Wulkan; 6. Bachus; 7. Amor; 8. Diana; 9. Mars; 10. Ceres.

V. (czas na odpowiedź 20 sek. Po 3 pytania na drużynę)

Pobądźmy w kręgu olimpijskich problemów – proponujemy serię pytań, za które można otrzymać od 0 do 3 punktów.

W jaki sposób Hefajstos obdarowywał boginki i bogów?
Wymień imiona 3 bogów i określ dziedziny ich władzy.
Kto królował w podziemiach?
Kto władał morzami?
Wymień patronów miłości w mitologii greckiej.
Która z bogiń nauczyła ludzi uprawy zbóż?
Co stanowiło pokarm bogów?
Czym bogowie różnili się od ludzi? Podaj 3 cechy.
Który z bogów nauczył ludzi uprawy winnej latorośli i wytłaczania wina?
Jak nazywał się kulawy bóg ognia, kowali i złotników?
Jak przedstawiano Amora?
Kogo porwał biały byk z łąki usianej kwiatami?
Jakie zwierzą towarzyszyło Artemidzie łowczyni?
Co na swych barkach podtrzymywał Atlas?
Jakich grzechów dopuścił się Edyp?

Odpowiedzi: 1. boginie radował biżuterią, bogom kuł zbroje, 2. np. Atena – bogini mądrości, Ares bóg wojny, Artemida bogini łowów, Hestia opiekunka domowego ogniska, 3. Hades Pluton, 4. Posejdon – Neptun, 5. Afrodyta, Apollo, Eros, 6. Demeter Ceres, 7. nektar i ambrozja, 8. nieśmiertelnością, kolorem krwi, umiejętnością zmieniania postaci, 9. Dionizos – Bachus, 10. Hefajstos Wulkan, 11. pyzate dziecko z lukiem i strzałą, 12. Europę, 13. lania, 14. sklepienie niebieskie, 15. zabił ojca i ożenił się z matką, z którą miał 4 dzieci.

VI. (po 3 pytania na drużynę). Seria pytań dotycząca kosmogonii mitologicznej, genealogii bogów oraz świata podziemnego. Oceniana i punktowana jak w zestawie V.

Na początku był chaos, z którego wyłoniła się pierwsza para bogów – podaj ich imiona.
W jaki sposób – wedle wyobrażeń mitologicznych powstał człowiek?
Jak Uranos rozprawił się ze swym potomstwem?
Najstarszy z Tytanów był ojcem wszystkich rzek i oblewał wokół Ziemię – jak się nazywał?
W jaki sposób powstali bogowie?
Czyim synem był Eros?
Powstały z krwi wyciekającej z rany Uranosa powalonego przez Kronosa – kim były?
Kto przewoził dusze do świata zmarłych?
Podaj imiona rodziców Zeusa.
Amaltea to ...
Kto strzegł wejścia do Hadesu, królestwa piekieł?
Miejsce najsroższych kaźni w Hadesie to... Kto tam trafiał?
W jaki sposób przyszła na świat Atena?
Jak można było uspokoić piekielnie hałaśliwego Cerbera – straszne psisko o trzech paszczach?
Jaką jednostką monetarną posługiwano się w Hadesie? Do czego służyła?

Odpowiedzi: 1. Uranos – Niebo, Gaja Ziemia, 2. ulepił go Prometeusz z gliny i łez, 3. strącił je w bezdenne czeluści Tartaru, 4. Okeanos – Ocean, 5. wyłonili się z Chaosu, 6. Afrodyty, 7. Erynie – boginie zemsty, 8. Charon. 9. Kronos i Reja. 10. koza, która wykarmiła Zeusa, 11. czujny strażnik Cerber, 12. Tartar dla zbrodniarzy, 13. wyskoczyła z obolałej głowy Zeusa rozłupanej przez Hefajstosa, 14. rzucić mu ciastko pieczone na miodzie, Orfeusz wykorzystał grę na lirze, 15. Charon przewoził dusze przez Styks za jednego obola.

Finał

W konkursie zwykle bierze udział 5-6 drużyn, do finału powinny się zakwalifikować 3 lub 4. Konkurencje związane z opowiadaniem mitu i prezentacją stroju powinny przeplatać części teoretyczne, aby nie znużyć widowni. Punkty za strój i opowiadanie są przypisywane całej drużynie, ale nagrody mogą też otrzymywać konkretni uczniowie, w miarę zasobności szkoły. Podając prawidłową odpowiedź uwzględniliśmy imiona bogów w wersji greckiej i rzymskiej. Jeśli polecenie nie wymaga podania wybranej, konkretnej wersji, za prawidłową należy uznać każdą z nich.

Zestaw pytań finałowych (po 4 pytania na drużynę, czas odpowiedzi 20 sek. Za prawidłową odpowiedź od 0 do 3 punktów).

Czyja nieobecność spowodowała nieurodzaj i groziła światu klęską?
Kogo Parys obdarzył złotym jabłkiem?
Jak Apollo zemścił się na królu Midasie?
Co stało się przyczyną wojny trojańskiej?
Podaj treść zagadki Sfinksa.
Kto zginął od rany w piętę?
Co to była egida?
Jak zemściła się boginka niezgody za to, że nie zaproszono jej na ślub Tetydy z Peleusem?
Kto i w jaki sposób cierpiał przez miłość do ludzi?
Jak chciała zapewnić nieśmiertelność swemu synowi boginka morska Tetyda?
Jakimi owocami mogły być złote jabłka Hesperyd, które zdobywał Herakles?
Dlaczego Kora (Persefona) musiała pozostać w królestwie podziemia?
W jakich postaciach występował Zeus w swych romansach?
Podaj imię kobiety, która wylęgła się z jaja złożonego przez Ledę?
Jaki związek ma Herakles z Mleczną Drogą?
Kto pomógł Tezeuszowi wydostać się z labiryntu po zabiciu Minotaura?
Jak nazywali się uczestnicy wyprawy Jazona po złote runo?
Wymień imiona braci Antygony.

Odpowiedzi: 1. Demeter, 2. Afrodytę, 3. dał mu ośle uszy, 4. porwanie żony Menelaosa – pięknej Heleny, 5. co to za zwierzę, obdarzone głosem, które rano chodzi na czworaka, w południe na dwóch nogach, a wieczorem na trzech? – człowiek, 6. Achilles, 7. cudowna tarcza Dzeusa, sporządzona ze skóry kozy Amaltei, 8. Eris skłóciła boginie rzucając jabłko z napisem „dla najpiękniejszej”, 9. Prometeusz został przykuty do skał Kaukazu, a żarłoczny ptak wyjadał mu wciąż odrastającą wątrobę. 10. kąpała Achillesa w Styksie, trzymając go za piętę, 11. pomarańczami, 12. bo spożyła w Hadesie ziarnko owocu granatu, 13. jako łabędź, jako złoty deszcz, jako ziemski władca. 14. piękna Helena, 15. powstała, gdy Zeus potajemnie przystawi! syna do piersi Hery, a ta odtrąciła dziecko, 16. Ariadna, 17. Argonauci, 18. Polinejkes, Eteokles.

Pytania dodatkowe (do dogrywki, jako pytania kwalifikujące do konkursu, jeśli drużyn jest za dużo, do wykorzystania jako quiz dla publiczności itp.).

Podaj imię jednego z synów Europy.
Jaki ptak był atrybutem Ateny, co symbolizował?
Co to była hekatomba?
Kto ciągnął rydwan Hery?
Czy Hekate była boginką miłości?
Podaj imię nimfy bez wzajemności zakochanej w Narcyzie.
Jak miał na imię mąż Persefony?
Kim był Henryk Schliemann?

Odpowiedzi: 1. Minos, Radamantys, Sarpedon, 2. sowa, symbol mądrości, 3. ofiara ze stu wołów, później każda ofiara z większej ilości zwierząt, 4. pawie, 5. nie, była boginką ciemności, 6. Echo, 7. Hades, 8. kupcem, który idąc śladami „Iliady” odkrył miejsca opisane przez Homera.

Co w numerze?