Na cichym podkładzie muzycznym utworów: Ordinary world, Join me, Be, Sacrifice, Fields of gold, Join me (chill out version), Heaven can wait, Before the dawn, Only you.

I

Przetrwa ten, kto stworzył swój świat.
Bóg istnieje, bo stworzył swój świat,
Homer istnieje, bo stworzył swój świat,
I Michał Anioł, i Mozart.
Rafael stworzył wiele postaci –
wszystkie one żyją.
[…]
Ile jeszcze światów powstanie?
Ile postaci?

(R. Kapuściński: *** [Przetrwa ten…]. W: Notes, s. 19)

II

Swoje podróże po świecie rozpocząłem blisko pół wieku temu. Spędziłem w nich, wędrując przez wszystkie kontynenty – ponad dwadzieścia lat. Prawie cały ten czas upłynął mi w tzw. Trzecim Świecie, w krajach Azji, Afryki i Ameryki Łacińskiej. Dlaczego sprawy i losy tego właśnie świata stały się moim głównym tematem? Dwa były co najmniej tego powody – jeden emocjonalny, drugi merytoryczny. Pochodzę z Polesia, które było najbiedniejszą częścią Polski – i być może – Europy. Wcześnie utraciłem „kraj lat dziecinnych”, do którego nie wolno mi było wrócić przez czterdzieści lat. Myślę, że tęsknota za tą prostą i – dziś powiedzielibyśmy – słabo rozwiniętą krainą kształtowała mój stosunek do świata: chętnie przebywałem w krajach ubogich, bo było w nich coś z Polesia.

(Lapidarium V, s. 51-51)

III

O tak
trwało długo
zanim nauczyłem się myśleć
o człowieku
jako o człowieku
zanim odkryłem ten sposób myślenia
nim poszedłem tą drogą
w tym zbawczym kierunku
i mówiąc o człowieku albo
rozmyślając o nim
przestałem zadawać pytania
czy jest biały czy czarny
anarchista czy monarchista
czciciel mody czy stęchlizny
swój czy obcy
a zacząłem pytać
co w nim jest człowiekiem

(R. Kapuściński: Zapis pewnej idei. W: Notes, s. 40)

II

Kiedy kończyłem wydział historii UW, stanął przede mną wybór: kontynuować swoje zainteresowania, spędzając czas w archiwach, czy raczej próbować śledzić historię w jej procesie stawania się, obserwować historię w chwilach, kiedy ją tworzymy i kiedy ona nas tworzy. Pociągnęło mnie to drugie, a to dlatego, że wówczas, w połowie naszego stulecia, moment był niezwykły i wyjątkowy: rodził się Trzeci Świat”. (Lapidarium V, s. 52)

IV

… pytałem czy być człowiekiem to coś oczywistego co dzieje się samo przez się czy też trzeba ciągle do tego zmierzać nakłaniać się stale wzbudzać w sobie chęć bycia człowiekiem

i odtąd zacząłem szukać go w jego odrębności

(Zapis pewnej idei, s. 40)

II

Szybkiemu, dynamicznemu rozwojowi świata towarzyszą dwie groźne deformacje:

po pierwsze – rozwój ten generuje nierówności (wewnątrz kraju i w skali planety);

po drugie – wszędzie rośnie siła i zamożność centrum, a słabną i ubożeją peryferie.

Wszyscy i wszędzie uczestniczymy w grze, której zasadą jest, że zwycięzca bierze wszystko (np. szef zarabia tyle, ile reszta załogi łącznie). Słowem – nowy feudalizm: na wierzchołku – pan, władca, suweren, a poniżej – cały podległy mu świat lenny – wasale, służba, kmiotkowie.

(Lapidarium V, s. 16)

V

By osiągnąć natychmiast
pokój duszy,
powróć w wyobraźni
na ziemię
po tysiącu lat,
szukając śladów
swego życia.

(A. de Mello: Siewki, s. 226)

II

… obecność i wpływ Europy na naszej planecie kurczą się coraz bardziej, a proces ten w ostatnich latach uległ wyraźnemu przyspieszeniu. Coraz mniej jest Europy w Afryce, coraz mniej w Azji i na obszarach Oceanii. Mniej nawet w Ameryce Łacińskiej. Dawniej wszędzie tam spotykałem Europejczyków, było ich pełno. Wyjeżdżali na inne kontynenty jako kupcy, misjonarze, administratorzy, technicy i lekarze, wielu z nich osiedlało się na stałe. […] Dzisiaj nic z tego nie zostało. Nikogo z tych ludzi już nie ma. Wyjechali, rozproszyli się lub wymarli, a nowych nie widać.

(Lapidarium V, s. 26)

VI

Oto źródło
wszystkich ludzkich cierpień:
uważać za trwałe to,
co ze swej natury
jest przemijające.

(A. de Mello: Siewki, s. 235)

VII

Rzeczywistość
jest twoim domem –
znajdź go,
i już nigdy wiecej
nie będziesz sam.

(A. de Mello: Siewki, s. 235)

II

Ameryka i Europa – dwie różne i coraz wyraźniej odmienne szkoły myślenia, sposoby widzenia świata. Ameryka – to optymizm, pragmatyzm, dynamiczność, pewna siebie rzeczywistość („jeżeli jest problem, to trzeba go rozwiązać”). Myśl europejska – przeciwnie – jest wątpiąca, sceptyczna, to myśl, która ceni sobie ironiczny dystans.

Kultura Europy jest w porównaniu z duchem kultury amerykańskiej nostalgiczna, nawet – katastroficzna, jest uporczywym spoglądaniem w lusterko wsteczne, mimo że przecież prowadząc wóz, powinniśmy patrzeć przed siebie!

(Lapidarium V, s. 27)

I

Pożegnaj się
z minionymi dniami
pełnymi blasku –
bo inaczej twe serce
nie nauczy się nigdy
kochać
teraźniejszości

(A. de Mello: Siewki, s. 238)

III

Ile jeszcze
wczorajszych
miłości
i marzeń,
i obaw
ma wpływ
na ciebie
dzisiaj?

(Ib., s. 248)

II

Powiększa się rozbrat między środowiskami ludzi myśli i refleksji a instytucjami władzy, panowania politycznego. Z jednej strony – ludzie najwyższej kultury, autorzy ważnych dzieł, przenikliwych teorii i opinii, z drugiej – praktycy polityki, członkowie rządów, liderzy partii, właściciele mediów. I między tymi obozami – żadnej łączności, kontaktu, przenikania. Gorzej – te dwa kręgi traktują się podejrzliwie, nieufnie, nawet z pogardą.

Ludzie wysokiej kultury bezsilni, pozbawieni głosu, żyjący coraz bardziej w osobnym, zamkniętym świecie campusów, instytutów naukowych, prywatnych pracowni, a na drugim krańcu – klan polityków, pełen demagogów i oportunistów, klan coraz to wstrząsany aferami korupcyjnymi.

(Lapidarium V, s. 29-30)

IV

Pewność jest grzechem fanatyków,
terrorystów i faryzeuszów.
Liść każe nam myśleć,
że możemy się mylić.

(A. de Mello: Siewki, s. 257)

V

Posłuchaj Dobrej Nowiny:
Bóg jest niesprawiedliwy –
każe świecić słońcu
nad dobrymi i nad złymi.

(Ib., s. 258)

VI

Zanurz się
w swych korzeniach,
w Naturze,
a odnajdziesz
samego siebie

(Ib., s. 259)

II

Zadając pytanie o przeszłość, jej treść i kształt, człowiek podświadomie zakłada, że wszystko będzie rozwijać się tak jak dotychczas, według znanych nam z doświadczenia i historii scenariuszy i prawd, tyle że czegoś będzie więcej, a czegoś – mniej, na przykład, że będzie więcej dobrobytu, a mniej wojen. Tymczasem przyszłość może się ukształtować w zupełnie inny sposób, w rezultacie zmian głęboko rewolucyjnych, o wyniku nieprzewidywalnym, jako że charakteru tych zmian ani ich przebiegu jeszcze nie znamy albo jeszcze nie rozumiemy.

(Lapidarium V, s. 122)

VII

Prawie nic nie wiem,
co zdarzy się w przyszłości –
ale zobaczyłem
jej piękno
i sens.

(A. de Mello: Siewki, s. 227)

II

Za dużo wysiłku i energii myślowej zużywają ludzie na zwalczanie absurdów i nonsensów wypowiadanych przez nieobliczalnych durniów, zamiast poświęcić je rozwijaniu mądrych i ważnych myśli. Słowem – nie zniżaj się do poziomu ciemniaków, nie słuchaj tego, co mówią – bądź w swoim myśleniu arystokratą.

(Lapidarium V, s. 121)

I

Życie
nie jest problemem
do rozwiązania,
pytaniem
czekającym na odpowiedź.
Życie jest tajemnicą
do kontemplowania,
podziwiania
i smakowania.

(A. de Mello: Siewki, s. 227-228)

II

Dobrem zwyciężaj zło, Tak, to bywa możliwe, ale często za cenę jakże straszliwych ofiar!

(Lapidarium V, s. 123)

Trzeba trzymać się z dala od toczących się sporów, bo są przepojone nienawiścią, jadem, trucizną. Nie chodzi w nich o to, by coś ustalić, ale żeby komuś podstawić nogę, wymierzyć cios, ogłuszyć. A potem chichotać, ale nie patrząc w lustro, bo w nim czyha na nas twarz, której wolałoby się nie widzieć.

(Ib., s. 124)

III

Najgorsze
okrucieństwa historii
popełniano
w dobrej wierze

(A. de Mello: Siewki, s. 243)

IV

Odważ się
stawić czoło
rzeczywistości
i powiedz
o wszystkim, do czego jesteś
przywiązany:
„To też
przeminie”.

(Ib., s. 246)

II

Honor, godność, uczciwość, sumienie, prawdomówność – kiedyż to ostatni raz usłyszałem te słowa wypowiedziane w moim kraju w jakiejś zwykłej, codziennej rozmowie?

(Lapidarium V, s. 117)

V

Śpiew Buszmenów o śmierci
Kiedy umieramy,
Wiatr w ten dzień przychodzi,
Żeby nas stąd wymieść,
Zatrzeć ślady naszych stóp.
Wiatr wzbija kurzawę
I nią zasypuje
Ślady, które były,
Gdzieżeśmy chodzili,
Bo inaczej byłoby tak,
Jak gdybyśmy dalej
Wciąż jeszcze żyli.

(Cyt. za Lapidarium V, s. 125)

Co w numerze?