Marzenia często zderzają się z rzeczywistością
Każdy nauczyciel bibliotekarz chciałby pracować w funkcjonalnie urządzonej i dobrze wyposażonej bibliotece, z księgozbiorem wypełnionym ciekawymi tytułami, a także przestrzenią zagospodarowaną atrakcyjnie dla lubiących tu przychodzić uczniów. Każdy nauczyciel bibliotekarz chciałby móc poświęcać im odpowiednią ilość czasu, by skutecznie promować czytelnictwo i kulturę, wspólnie z całym środowiskiem szkolnym sprzyjać rozwojowi uzdolnień i zainteresowań, wspierać dzieci i młodzież w trudach szukania swojego miejsca w grupie rówieśniczej i radzenia sobie z problemami kolejnych etapów dorastania. Każdy nauczyciel bibliotekarz chciałby mieć dla swoich działań wsparcie dyrekcji szkoły i odnosić sukcesy zawodowe w postaci udziału w zdobywaniu wiedzy, rozwoju szeroko rozumianych zainteresowań, kompetencji kulturowych i społecznych oraz w budowaniu poczucia wartości swoich uczniów.
Mamy sporo świetnych bibliotek szkolnych (staramy się ich pracę pokazywać na łamach „Biblioteki w Szkole”), ale nie można udawać, że wielu nauczycielom bibliotekarzom rzeczywistość często utrudnia lub wręcz uniemożliwia spełnianie zawodowych celów i ambicji. Problemy znamy dobrze: wielkość, stan techniczny i przestarzałe wyposażenie wielu bibliotek, brak stałych budżetów na książki, pomoce dydaktyczne i metodyczne, przerost biurokracji, obciążanie części nauczycieli bibliotekarzy czynnościami administracyjnymi wykraczającymi poza ich zakres obowiązków i przygotowanie zawodowe (np. związanymi z zamawianiem podręczników w szkołach podstawowych), traktowanie w niektórych szkołach nauczycieli bibliotekarzy jako osób pierwszego wyboru do realizowania doraźnych zastępstw, zmniejszanie dostępności uczniów do bibliotek w wyniku obcinania liczby godzin na ich prowadzenie, brak zainteresowania dyrekcji szkół możliwościami i rozwojem bibliotek szkolnych itd.
W takiej sytuacji nie można się dziwić, że nie wszyscy nauczyciele bibliotekarze mogą zrealizować swoje plany i ambicje zawodowe, a także oczekiwania ich przełożonych. To rodzi zrozumiały brak poczucia satysfakcji, a czasem – zawodową frustrację.
Nie wszyscy dostrzegają potencjał
Biblioteki szkolne mają unikalny charakter w strukturze szkoły. Składają się na to np.: „odławkowanie” uczniów, brak przymusu przychodzenia, brak oceniania, integracja ponadklasowa uczniów w różnym wieku, brak rygoru realizacji podstaw programowych, interdyscyplinarność, możliwość pracy indywidualnej i w małych grupach, swoboda w wyborze różnorodnych form i metod pracy – także z czynnym kreowaniem ich przez uczniów. To daje bibliotece (czyli też szkole) duże możliwości edukacyjnej i wychowawczej odpowiedzi na wiele problemów współczesnych dzieci i nastolatków.
Niestety jest wiele przesłanek świadczących o tym, że władze oświatowe (na różnych szczeblach) często nie przywiązują większej wagi do bibliotek szkolnych. Nie mają pomysłu na wykorzystanie ich potencjału i tego specyficznego usytuowania w szkole. Nie tylko same ich nie dostrzegają, ale też unikają okazji do rozmów na ten temat.
Nasza redakcja od 2 lat (czyli od początku funkcjonowania obecnego rządu) bezskutecznie stara się o możliwość przeprowadzenia wywiadu z wiceministrą Katarzyną Lubnauer, w której zakresie obowiązków leży nadzór nad bibliotekami szkolnymi. Chcielibyśmy zapytać o opinie, pomysły i plany dotyczące bibliotek szkolnych. Jednak wiceministra – chociaż zazwyczaj kilka razy w tygodniu wypowiada się w mediach na najróżniejsze tematy dotyczące polityki międzynarodowej i krajowej – na sprawy bibliotek szkolnych nie ma czasu.
Chcieliśmy też zapytać, dlaczego MEN np. od wielu lat nie chce pochylić się nad przygotowanymi przez środowisko nauczycieli bibliotekarzy standardami bibliotek szkolnych. Bibliotekarze szkolni są chyba ostatnią grupą nauczycieli, dla której nie ma norm zatrudnienia uzależnionych od liczby uczniów w szkole, co jest oczywistym działaniem przeciwko obowiązkowi zapewnienia wszystkim uczniom równych szans edukacyjnych i sprzyja pogłębianiu nierówności w tym zakresie.
Także część władz samorządowych decyduje się na oszczędności na bibliotekach szkolnych: zmniejszanie godzin dostępności bibliotek dla uczniów, brak chęci na uwzględnianie w budżetach pieniędzy na książki, remonty i modernizację lokali, na odpowiadające potrzebom XXI w. wyposażenie.
Razem można więcej
Jaką mamy redakcyjną strategię na rozpoczynający się rok? Będziemy tradycyjnie informować, zabierać głos w sprawach bibliotek szkolnych oraz upominać się o możliwość podnoszenia jakości ich oferty dla uczniów. Ale przede wszystkim – podobnie jak przez ostatnie 35 lat – będziemy umożliwiać nauczycielom bibliotekarzom prezentowanie osiągnięć, przykładów dobrych praktyk, atrakcyjnych pomysłów, sposobów na rozwiązywanie problemów.
Doświadczenie pokazuje, że to dobry kierunek, który daje wsparcie i poczucie wspólnoty. Dzięki temu powstaje zgromadzona w jednym miejscu baza wiedzy fachowej. Tworzymy ją wspólnie i działa ona w dwie strony – można z tego dorobku czerpać (dzięki portalowi Biblioteka.pl w łatwy sposób) i wykorzystywać go w swojej pracy, ale też jednocześnie można go wzbogacać swoimi opiniami, pomysłami, przykładami działań. Zapraszamy do czynnego udziału w tej obustronnej korzystnej wymianie.
