Wstęp
Kluczowym narzędziem poznawczym, a zarazem warunkiem dobrego funkcjonowania w społeczeństwie jest język. Pozwala on myśleć, zadawać pytania, opisywać świat i wyrażać swe opinie. Ułatwia zawieranie i pielęgnowanie znajomości, dzięki niemu można snuć marzenia i refleksje. Język potrzebny jest dzieciom do zdobywania informacji i wiedzy oraz do nawiązywania relacji. Słaba znajomość języka, to źródło ciągłych frustracji i poważna przeszkoda w osiąganiu sukcesów w życiu społecznym, zawodowym i prywatnym. Codzienne czytanie jest niezwykle skutecznym sposobem zbudowania bogatego zasobu słów, mimowolnego uczenia poprawnej gramatyki i składni, a także doskonalenia mowy. Mądre książki przynoszą wzorce właściwych zachowań. Dzięki czytaniu i rozmowie o problemach, które porusza książka, dzieci uczą się odróżniania dobra od zła, rozwija się ich wrażliwość moralna.
Książka to nie tylko rozrywka i pożyteczny sposób spędzania wolnego czasu, to również przewodnik po różnych dziedzinach życia, instruktarz i poradnik. Często sięgamy po nią by znaleźć rozwiązanie nurtującego nas problemu. Książki kulinarne, poradniki ogrodnicze, żywieniowe, podróżnicze, przyrodnicze, dotyczące opieki nad zwierzętami, zdrowego stylu życia, itp. mają bezpośredni wpływ na nasze późniejsze działania. Są źródłem praktycznej wiedzy przynoszącej widoczne efekty.
Uczniowie z niepełnosprawnościami, zwłaszcza z niepełnosprawnością intelektualną, mają szansę na odnoszenie sukcesów właśnie na polu praktycznych aktywności. Trudność w tworzeniu pojęć abstrakcyjnych i uogólnień, fragmentaryczne deficyty rozwojowe przyczyniają się do problemów w uczeniu się dzieci niepełnosprawnych intelektualnie. Nie przekreśla to jednak możliwości ich rozwoju. Myślenie konkretno-obrazowe i sytuacyjne, jakim dysponują, każe ukierunkować ich edukację przede wszystkim na praktyczne działanie. Możliwość przeniesienia informacji zawartej w książce do praktycznej aktywności może być dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną motywujące do sięgnięcia po nią. Czytanie tutaj staje się sposobem na przyswajanie wiedzy w aktywny, a więc najefektywniejszy sposób. Pozwala lepiej funkcjonować społecznie, a zatem daje większą pewność siebie. Sięgnięcie po książkę poradnikową, instruktażową, hobbystyczną daje konkretne, widoczne, i namacalne efekty. Pozwala na osiąganie celów, a więc i na samorealizację oraz poczucie zadowolenia z wykonanej pracy. Książka instruktażowa czy poradnikowa mogą stanowić punkt wyjścia do rozwijania zainteresowań i sięgania po inne książki z danej dziedziny.
Cel ogólny programu to przygotowanie uczniów z niepełnosprawnością do korzystania z książek jako pomocy w różnych dziedzinach codziennego życia oraz kształtowanie umiejętności wyszukiwania informacji.
Cele szczegółowe:
- Rozwijanie i poszerzanie wiedzy o świecie, rozbudzanie ciekawości świata.
- Budzenie zainteresowania książką.
- Kształcenie mowy, wzbogacanie zasobów biernego i czynnego słownika.
- Kształcenie nawyków czytelniczych, nawyku sięgania po książkę .
- Zapobieganie uzależnieniu od multimediów.
- Doskonalenie umiejętności czytania ze zrozumieniem.
- Ćwiczenie koncentracji uwagi, umiejętności słuchania i kierowania się instrukcją działania.
- Rozwijanie sprawności manualnych.
- Praktyczne poznanie technologii, materiałów i narzędzi w dostępnym uczniom zakresie.
- Wzmacnianie poczucia własnej wartości i sprawczości pozytywnej.
- Rozbudzanie wyobraźni.
- Nauka obcowania z książkami w sposób samodzielny, refleksyjny i twórczy.
Program czytelniczy „Praktyczna książka” podzielony został na tematyczne moduły, jednak nie narzuca konieczności zrealizowania wszystkich zadań z każdego modułu. Wskazuje kierunki, zgodnie z którymi nauczyciel prowadzi uczniów, mając na uwadze ich dobro, rozwój i zainteresowania. Nauczyciel może samodzielnie wybrać metody, formy pracy i środki dydaktyczne, kierując się ich skutecznością i atrakcyjnością w danym zadaniu. Najważniejsze, aby kierował się podstawowymi zasadami ortodydaktyki:
- życzliwą pomocą,
- kształtowaniem pozytywnej atmosfery pracy,
- aktywności w nauce,
- dominacji wychowania nad nauczaniem,
- indywidualizacji,
- właściwego doboru treści kształcących.
Metody pracy
Program ten nie podaje ściśle metod, jakie należy zastosować. Ze względu na ich wielość i szerokie możliwości zastosowania oraz kompetencje, aspiracje i możliwości nauczyciela pozostawiam dowolność w ich doborze. Oczywiście będą się tu musiały znaleźć metody podające i werbalne, które zawsze będą stanowiły punkt wyjścia do dalszych działań. Cenne będą również metody poglądowe oparte na pokazie czy prezentacji. Punktem kulminacyjnym jednak jest tutaj aktywne działanie, zadanie, które fizycznie należy wykonać. Stanowi ono również nagrodę za trud wcześniejszego sięgnięcia po informację, wyszukania w literaturze przykładów i sposobów wykonania jakiegoś zadania.
Formy pracy uwzględniają oczywiście głównie pracę indywidualną, niektóre zadania wymagają lub umożliwiają pracę całej grupie bądź zespołom.
Sposób realizacji
Program „Praktyczna książka” przewidziany jest do realizacji w ciągu całego roku szkolnego, we własnym tempie klasy bądź grupy. Treści zostały zawarte w pięciu modułach tematycznych, z których można wybrać kilka propozycji działań. Zaleca się jednak, by zostały zrealizowane przynajmniej po dwa działania z każdego modułu, aby zachować zasadę trwałości osiągnięć, a sięganie po książkę stało się nawykiem.
Spis proponowanych książek do wykorzystania w trakcie realizacji zdań:
- Mizielińscy A. i D., Mapy, wyd. Dwie Siostry, Warszawa 2018
- Mapa tras rowerowych Lublińca, wyd. Urząd Miejski w Lublińcu, Katowice 2007
- Marks Ł.(opr.), Atlas historia. Klasy 5-6. WSiP, Warszawa 2022
- Przewoźniak M. , Odkrywcy kontynentów. Pod żaglami na krawędź świata, wyd. Zielona Sowa, Warszawa 2016
- Arciszewska-Binnebesel A., Arteterapia. Szczęśliwy świat tworzenia, wyd. Harmonia, Gdańsk 2014
- Mikolasek O., Muller M., Składanie serwetek. 80 pomysłów na pięknie nakryty stół, Warszawski Dom Wydawniczy
- Averiss C., Follath I., Radość, wyd. Zielona Sowa , Warszawa 2019
- Zielone koktajle. 365 przepisów, wyd. Publicat 2016
- G. Christian i in., Smoothie z superproduktów. Wyd. Jedność, 2018
- Rotta J., Proste przepisy. Mały mistrz kuchni, wyd. Debit, 2013 Bielsko-Biała
- Rotta J., Udane przyjęcia. Mały mistrz kuchni, wyd. Debit, 2013 Bielsko Biała
- Calombaris G., Kuchnia grecka, wyd. Pascal, 2016
- Konopnicka M. i in., Wierszyki na deser, wyd. SBM, Warszawa 2017
- Śnieżkowska – Bielak E., Wesoła kuchnia. Wierszyki dla dzieci, wyd. SBM, Warszawa 2015
- Kasdepke G., Słodki rok Kuby i Buby. 28 opowiadań i trochę więcej przepisów na słodkości. wyd. Literatura, Łódź 2015
- Lamański H., Kwiatowe dekoracje, wyd. SBM, Warszawa 2016
- Kosińska-Wappa E., Sztuka układania kwiatów, wyd. Multico, Warszawa 2012
- Bojrakowska-Przeniosło A., Układanie kwiatów. Kompozycje na każdą okazję, wyd. RM, Warszawa 2015
- Beck A., Skalniaki. Budowa i pielęgnacja, wyd. RM, 2013
- Ulanowski K. (tł.), Origami. Aktywne zabawy, wyd. Ibis, Poznań 2009
- Astruc S., Origami. Wycinaj. Składaj. Baw się, wyd. Publicat, Poznań 2009
- Dziamska D., Bajkowe kółeczka, czyli orgiami płaskie z koła, wyd. BIS, Warszawa 2008
- Dziamska D., Magiczne kwadraty, czyli orgiami płaskie z kwadratu, wyd. BIS, Warszawa 2008
- Mueller S. i in., 101 prezentów od dzieci, wyd. Liber, Warszawa 2006
- Tołłoczko J. i in., Quilling. Cuda z papieru, wyd. Buchmann, 2015
- Ulanowski K. (tł.), Magiczna masa papierowa, wyd. Ibis, 2009
- Owen C., Papierowe fantazje, wyd. Kluszczyński, Kraków 1994
- Shrimpton S., Szydełko dla początkujących, wyd. Publicat, 2022
- Biała A., Koraliki. Biżuteria, wyd. Arkady 2010
- Dankowska I. i In., Ozdoby i upominki na różne okazje, WSiP, warszawa 1997
- Mullins A. i In., Makrama dla początkujących i nie tylko. 24 inspirujące projekty, wyd. Publicat 2021
- Guichard J. i In., Wszystko o …pszczołach, wyd. Dragon, Bielsko – Biała 2017
- Socha P., Pszczoły, wyd. Dwie Siostry, Warszawa 2015
MODUŁ I – Na mapach i planach
- Wycieczka do miasta – zapoznanie się z różnymi planami miast. Wyjście z planem miasta, rozpoznawanie nazw ulic i charakterystycznych obiektów.
- Mój dom na planie – rysowanie mapy swojej okolicy.
- Kraina idealna – tworzenie mapy wymarzonej krainy (naklejanie ilustracji, zdjęć, symboli, rysowanie, zastosowanie metody kolażu).
- Mapa Polski – odrysowywanie konturów na dużym formacie, nanoszenie najważniejszych miast, rzek, interesujących obiektów, ciekawostek o Polsce. Zespołowe tworzenie dużej mapy Polski.
- Puzzle świata – wycinanie konturów kontynentów, wysp, etykiet z nazwami. Naklejanie ich na duży arkusz – tworzenie własnej mapy.
- Przez morza i oceany – wielcy podróżnicy i wielkie odkrycia geograficzne, tworzenie mapy z wyrysowanymi szlakami wielkich odkrywców, poznanie statków, którymi podróżowali. Tworzenie lapbooka dotyczącego odkryć geograficznych.
MODUŁ II – Kulinaria
- Sztuka składania serwetek – składanie serwetek papierowych i z materiału według różnych instrukcji, aranżowanie nakrycia stołu. Przygotowanie wystawy z różnymi modelami złożonych serwetek.
- Savoir vivre przy stole – wspólne spożywanie posiłku ze szczególnym uwzględnieniem właściwego nakrywania do stołu, posługiwania się sztućcami, postawy przy stole. Wykorzystanie książek instruktarzowych oraz opowiadań zawierających wskazówki właściwego zachowanie przy stole.
- Kuchnia grecka – wyszukiwanie informacji dotyczących Grecji, poznanie charakterystycznych dla Grecji dań, przygotowanie kilku z nich. Wykorzystanie książek kulinarnych i informatorów dotyczących Grecji.
- Urodzinowe przyjęcie – przygotowywanie prostych przekąsek i przystawek, szybkich deserów, dekorowanie potraw. Poznanie różnych sposobów ciekawego przybrania stołu, przygotowanie imiennych winietek.
- Babeczki radości – przygotowywanie i dekorowanie babeczek po wcześniejszej lekturze książki terapeutycznej C. Averiss, I. Follath „Radość”
- Smoothie – najlepszy napój na świecie –przygotowywanie koktajli z warzyw i owoców, wyszukiwanie informacji dotyczących ich zdrowotnych właściwości (można na wstępie wykorzystać wiersze J. Tuwima „Warzywa” lub J. Brzechwy „Na straganie”).
MODUŁ III – Zielono nam
- Praca ogrodnika – przesadzanie, dzielenie roślin, dobieranie doniczek, , podlewanie, zbieranie informacji dotyczących wymagań oraz właściwości sadzonych roślin. Można wykorzystać rośliny o zdrowotnych właściwościach tj. żyworódka, aloes, bazylia i dodatkowo zapoznać się z ich dobroczynnym wpływem na zdrowie.
- Wiosenne nowalijki – sianie rzeżuchy, bazylii, pietruszki, sałaty itp. do pojemników w pomieszczeniu, etykietowanie pojemników. Wyszukiwanie informacji na temat tych roślin.
- Oznaczanie roślin –wyprawa do lasu lub na łąkę z atlasami roślin, zbieranie ich do zasuszenia. Poznawanie nazw, siedlisk i właściwości poszczególny roślin.
- Zielnik – przygotowanie zielnika z zebranych wcześniej roślin, opisywanie okazów. Zaprezentowanie stworzonej księgi lub kart z okazami społeczności szkolnej w czasie np. apelu lub wystawy zbiorów.
- Piękne bukiety – układanie bukietów z kwiatów suchych bądź zebranych na łące i w ogrodzie. Poznanie podstawowych zasad układania kwiatów. Rodzaj użytych materiałów jest zależny od pory roku. Można wykonać kompozycje na różne pory roku.
- Kwiatowa kartka okolicznościowa – wykonanie kartki z wykorzystaniem naturalnych materiałów roślinnych (suszone kwiaty i liście).
- Pachnąca torebka – wykonanie zapachowego woreczka z darami przyrody. Zawartość woreczka może różnić się w zależności od pory roku (lawenda, płatki róży, chaber, mech, cynamon, goździki itp.).
- Domowy skalniak – tworzenie kompozycji z roślin skalnych i kaktusów w szklanych naczyniach. Inspirowanie się zasadami tworzenia skalniaków ogrodowych. Poznanie nazw roślin i ich wymagań pielęgnacyjnych.
MODUŁ IV – Papier jest cierpliwy
- W świecie orgiami – poznanie podstawowych form orgiami, składanie dowolnych figur. Wykonane modele można wykorzystać do wykonania kartki okolicznościowej: urodzinowej lub świątecznej (naklejanie) - wykorzystać figur przestrzennych i płaskich.
- Pudełko na prezenty – wykonanie tekturowych pudełek (wysuwane, w kształcie zamykanego serca itp.). Odrysowywanie kształtu, składanie, ozdabianie pudełka. Można je wykonać z okazji jakiegoś święta, np. Dzień Matki, Dzień Babci, Dziadka, Walentynki itp.
- Książkowe postacie – wykonanie jeża, myszki, anioła poprzez odpowiednie zaginanie kartek w starej książce. Wykorzystanie starych, zniszczonych i nieużywanych książek. Postacie formuje się przez zaginanie rogów i brzegów kartek oraz dodanie drobnych elementów w postaci koralików, pomponów, kokardek, koronek, wstążek itp.
- Daj się wkręcić – Quilling – wykonanie prac z gotowych, kolorowych pasków papieru skręcanych w dowolne kształty. Wykonane prace mogą być prezentem z okazji święta, urodzin itp.
- Naczynia z masy papierowej – wykonanie miseczek i doniczek z masy papierowej, ozdabianie, malowanie wyschniętych form. Inspirowanie się wzorami z książek instruktażowych.
- Kwiaty z papieru – wykorzystanie bibuły do tworzenia różnych rodzajów kwiatów. Poznanie różnych technik i sposobów zwijania i układania bibuły, łączenia jej z pręcikami drucikami.
MODUŁ V – Zrób to sam
- Moje własne etui – szycie z filcu etui na telefon lub okulary według wykroju. Ozdabianie według własnego pomysłu. Przycinanie odpowiedniego kształtu, inspirowanie się przykładami podanymi w książkach.
- Potrafię szydełkować – nauka robienia oczek łańcuszka, półsłupków i słupków, inspirowanie się modelami na fotografiach oraz fotograficznymi instrukcjami. Wykonanie naszyjników, prostych bransoletek, okrągłych podkładek pod kubek.
- Moja biżuteria – zapoznanie się z technikami tworzenia biżuterii, wykonanie własnych ozdób. Inspirowanie się wzorami z książek, ilustracjami i instruktażami .
- Fantazyjne doniczki – poznanie różnych florystycznych aranżacji oraz możliwości wykorzystania różnych pojemników na kwiaty. Przygotowanie własnej malowanej donicy. Można wykorzystać inne kreatywne rozwiązania np. oklejenie donicy patyczkami bambusowymi itp.
- Torebka na prezent – przygotowanie torebki, ozdabianie jej według własnego pomysłu. Zajęcia można przygotować w odniesieniu do konkretnych okazji świątecznych, urodzin, Dnia Babci, Dziadka czy Matki i w połączeniu z lekturą związaną z tym tematem.
- Skąd się biorą świeczki? – poznanie naturalnego procesu powstawania wosku. Samodzielne wykonanie świeczek w różnych kolorach i z różnymi dodatkami. Wykorzystanie książek dotyczących życia pszczół.
Oczekiwane efekty
Dzięki realizacji treści przedstawionych w programie uczestnicy:
- wykażą zainteresowanie książką,
- rozwiną umiejętność słuchania ze zrozumieniem,
- poprawią koncentrację uwagi,
- podniosą poziom wiedzy i kultury ogólnej,
- rozwiną sprawność manualną,
- nabędą umiejętności korzystania z instrukcji słownych, obrazkowych i pisanych,
- będą dbać o własne książki oraz udostępnione pozycje z księgozbioru,
- poznają terminy i pojęcia związane z biblioteką i książką oraz z dziedzinami ujętymi w poszczególnych modułach,
- będą potrafili korzystać z czytelni i bibliotek,
- zaczną postrzegać książki jako atrakcyjne,
- poprawią umiejętność swobodnego wypowiadania się, przekazywania informacji,
- nauczą się działać w zespole,
- poznają radość i satysfakcję z efektów własnych działań.
Ewaluacja programu
Aby przekonać się, czy cele programu zostały zrealizowane, a dzieci opanowały wymagane umiejętności i poszerzyły swoją wiedzę konieczne jest przeprowadzenie ewaluacji. W wyniku tego procesu powstaną niezbędne informacje do oceny wartości merytorycznej i metodycznej programu i wskazówki do jego modyfikacji i udoskonalenia.
Ewaluacji będzie podlegać:
- atrakcyjność programu dla dzieci,
- użyteczność – czego nauczyły się dzieci podczas zajęć,
- strategia – czy stosowane metody są skuteczne,
Zostaną zastosowane różnorodne formy ewaluacyjne.
Narzędziami zbierania informacji będą:
- kwestionariusz wywiadu z dzieckiem,
- obserwacje,
- analiza wytworów dziecięcych.
