Wybory z 2015 r.

Poprzednie i do tej pory jedyne Ogólnopolskie Wybory Książek odbyły się w 2015 r., gdy chcieliśmy spożytkować energię wytworzoną w trakcie protestu „Stop likwidacji bibliotek”. Wraz ze środowiskiem bibliotekarzy udało nam się zorganizować badanie na wielką skalę. Wzięło w nim udział 450 tysięcy uczniów, a sukces wydarzenia przerósł nasze najśmielsze oczekiwania. Badanie było tym bardziej przydatne, że rok później funkcjonowanie rozpoczął Narodowy Program Rozwoju Czytelnictwa.

Co z „Jak nie czytam, jak czytam”?

Pojawiają się już pytania, czy w tym roku odbędzie się akcja „Jak nie czytam, jak czytam”. W naszej redakcji pracują cztery osoby i nie pobieramy w związku z organizacją akcji żadnych dofinansowań, więc niestety nie jesteśmy w stanie zorganizować równolegle dwóch takich przedsięwzięć. W przeprowadzonej przez nas ankiecie 45% zeszłorocznych organizatorów zgodziło się na organizację w tym roku Wyborów Książek, 19% wolało dotychczasową formę, a 35% z nich wyraziło chęć zorganizowania obu akcji. Ponieważ w wielu szkołach „Jak nie czytam, jak czytam” stało się już szkolną tradycją, nic nie stoi na przeszkodzie, by chętni połączyli czytanie z wyborami. Z tym że część dotycząca czytania będzie nieformalna, ponieważ sprawozdania i regulamin w tym roku dotyczą wyborów.

Zasady są proste

Na początku polecamy zapisanie się na mapę uczestników na stronie WyboryKsiazek.pl. Nie jest to obowiązkowe, ale zapewni otrzymywanie mailem informacji np. w sprawie zmian organizacyjnych lub materiałów do pobrania.

Wybory mają charakter przypominający prawdziwe wybory państwowe. W określonym przez szkołę dniu lub dniach uczniowie wrzucają do urn wyborczych anonimowe karty, na których wpisują od jednej do trzech najciekawszych książek, które przeczytali w ostatnim czasie. Po zakończeniu wyborów szkolna komisja wyborcza podlicza głosy i tworzy zestaw tytułów w podziale na przedziały wiekowe. Ważne, by zrobić to według instrukcji i w pliku będącym szablonem, który będzie dostępny na stronie WyboryKsiazek.pl, żebyśmy mogli później podliczyć głosy z tysięcy placówek z całej Polski. Na koniec wystarczy przesłać plik za pomocą formularza. Akcję można rozbudować o różne działania poboczne, których propozycje również znajdziecie na WyboryKsiazek.pl.
Proponujemy dwie formy głosowania: stacjonarną i ruchomą. W pierwszym przypadku to uczniowie przychodzą do komisji wyborczej, a w drugim – komisja wyborcza odwiedza klasy po wcześniejszym umówieniu się i wypełnieniu kart do głosowania. Można też zastosować system mieszany, w którym część uczniów głosuje w klasach, a pozostali (np. nieobecni w dniu wyborów) w określonym terminie mogą dorzucić głos do urny, przychodząc do lokalu wyborczego.

Dlaczego warto wziąć udział?

Przede wszystkim by poznać preferencje uczniów. Każda instytucja lub firma powinna znać potrzeby swoich odbiorców. Dotyczy to zwłaszcza bibliotek, które mogą w ten sposób podkreślić swoją wyjątkową rolę w szkole: miejsca otwartego, komfortowego, stworzonego, by wspierać uczniów w nauce, odpoczynku i wartościowej rozrywce. Z pewnością większość bibliotek na swój sposób zbiera informacje od czytelników, jednak możliwość uczestniczenia w ogólnopolskim wydarzeniu dodatkowo zmotywuje uczniów do wzięcia udziału.

Trudno przecenić wartość materiału stworzonego na podstawie głosów kilkuset tysięcy dzieci i młodzieży pod kątem zakupów np. w ramach NPRC i generalnie poruszania się na wielkim rynku wydawniczym. Będą to cenne informacje również dla polonistów, wydawców i wszystkich osób zainteresowanych promocją czytania. Nikt, poza środowiskiem nauczycieli bibliotekarzy, nie jest w stanie przeprowadzić takiego badania, czego dowodzi rządowa próba z 2014 r. „Książki naszych marzeń”, gdy o wynikach w praktyce zdecydowali wydawcy. To akcja naprawdę potrzebna, dająca wartościowe dane.

Biblioteki stoją przed dużymi wyzwaniami. Trwają prace nad zmianą podstawy programowej oraz kanonu lektur, za rok dobiega końca druga edycja NPRC. To ważne, by środowisko nauczycieli bibliotekarzy uczestniczyło w ogólnopolskiej dyskusji i pokazywało swoje – przecież niespotykane w innych grupach – możliwości organizacyjne. Powtarzamy ten argument do znudzenia przy każdej organizowanej akcji, ale jeśli zestawimy obecną pozycję i postrzeganie środowiska nauczycieli bibliotekarzy z tymi sprzed lat, gdy biblioteki planowano likwidować, widać, jak duży dokonał się postęp.

Wybory są również świetną okazją do promocji roli biblioteki w ramach szkoły oraz wśród uczniów. Akcja zostanie z pewnością zauważona przez dyrekcję i grono pedagogiczne. Przejrzeliśmy raz jeszcze komentarze, które otrzymaliśmy od współorganizatorów w 2015 r. Były pełne entuzjazmu i podziwu dla zaangażowania uczniów, radości z efektów, słów o zadowoleniu dyrekcji, linków do publikacji w lokalnych mediach i informacji o zainteresowaniu ze strony całej społeczności.

To zarazem okazja do bezpośredniej promocji czytania i podniesienia wskaźników czytelniczych. W akcji uczestniczą uczniowie spoza kręgu najaktywniejszych czytelników i sympatyków biblioteki, którzy podejmują wysiłek wyboru najciekawszych przeczytanych książek, więc łatwiej niż na co dzień będzie ich zachęcić do wypożyczenia kolejnej pozycji poprzez różne formy wyjścia z ofertą biblioteki, np. wystawą „bestsellerów” towarzyszącą wyborom czy propozycjami najciekawszych tytułów spośród określonych gatunków. Więcej pomysłów, podzielonych według grup wiekowych, zamieścimy na stronie WyboryKsiazek.pl.

Wnioski i porady

Dzięki uwagom przesłanym przez poszczególnych organizatorów w 2015 r. mamy całą listę porad i obserwacji dotyczących organizacji wyborów. Ich pełną listę znajdziecie na stronie.

Z komentarzy wynikało, że akcja jest dość prosta i komfortowa w przygotowaniu: ma jasno określony cel, przebieg działania i zasady. Jest odpowiednia również dla osób, które nie czują się zbyt pewnie w organizowaniu działań wymagających występów publicznych i motywowania uczestników.

Nie trzeba bać się o zaangażowanie i dyscyplinę wśród uczniów, ponieważ będą dokładnie wiedzieli, czego od nich oczekujemy, i nie zdążą się znudzić. Zresztą nie wymagamy od nich wiele. Organizatorzy wyrażali dużą satysfakcję z zaangażowania uczniów i bardzo pozytywnych reakcji na to, że ktoś pyta ich o opinię, że traktuje podmiotowo, że nie narzuca odpowiedzi, że ich wybory nie są w żaden sposób oceniane. Traktowanie dzieci i młodzież jak starszych, dojrzałych czytelników, którzy mogą wyrazić swoje zdanie i mieć wpływ na księgozbiór, procentuje lepszą oceną biblioteki. Organizatorzy dzielili się również radością wynikającą z obserwacji uczniów, którzy po głosowaniu dyskutują o książkach i swoich wyborach.

Charakter akcji umożliwia szerokie zaangażowanie do organizacji czytelników najbardziej aktywnych, skupionych wokół biblioteki. Warto to zrobić, powołując np. sztab wyborczy, który w mniejszym lub większym stopniu zajmie się promocją przedsięwzięcia, przeprowadzeniem wyborów, tworzeniem komisji wyborczej, aż do podliczenia głosów i upowszechniania wyników.
Bardzo wiele osób chwaliło się, że zorganizowanie wyborów zachęciło dyrekcję, radę rodziców lub organ prowadzący do kupienia bibliotece książek wyłonionych przez uczniów. Ciężko o lepszy argument w staraniach o dodatkowe finansowanie niż świeża lista rekomendacji wyłoniona w głosowaniu potencjalnych czytelników.

Dla oddania entuzjazmu, z jakim czytaliśmy sprawozdania, przytoczymy fragment z podsumowania tamtej edycji akcji.

Nie da się ocenić, ile pozytywnych efektów wybory przyniosły w każdej z uczestniczących w nich szkół i dla bibliotek szkolnych w ogóle. Marketingowiec z jakiegoś domu mediowego przypomniałby, że pozytywne emocje związane z danym działaniem i miejscem zostają w podświadomości o wiele dłużej niż wymuszony przekaz i że jest to najlepsza kampania wizerunkowa z możliwych. Niejeden rodzic powie, że nauczyciele wreszcie wypuścili dzieci z ławek i zorganizowali im coś niestandardowego. Dyrektor pomyśli, że skoro uczniowie chcą czytać, to jednak ta biblioteka na coś się przydaje i warto ją wspierać.

Smak prawdziwych wyborów

Jak wynika z głosów z 2015 r., uczniom bardzo się wówczas podobał udział w wydarzeniu przypominającym prawdziwe wybory państwowe. To podnosi rangę imprezy i buduje jej odświętny charakter. Warto więc zadbać o różne atrybuty wyborów, szczególnie jeżeli w szkole znajduje się komisja wyborcza. Dziewięć lat temu często przygotowywano urny wyborcze, a nad przebiegiem czuwały komisje. To świetna okazja do połączenia akcji z edukacją obywatelską i przeprowadzenia (np. we współpracy z nauczycielem WOS-u) praktycznych zajęć na temat wyborów państwowych: z imitacją komisji wyborczej i realnym wyjaśnieniem cech wyborów.

Kampania wyborcza

Skoro mamy wybory, to warto zorganizować kampanię wyborczą. Może mieć charakter informacyjny, profrekwencyjny, zachęcający do udziału w głosowaniu i wyjaśniający jego zasady. W 2015 r. wyborom towarzyszyły różnorodne przedsięwzięcia: dyskusje, debaty, inscenizacje, wystawy i inne. Wykorzystywano plakaty, grafiki, szkolne media i media lokalne. Na marginesie: w niedużych społecznościach lokalnych wyniki takich wyborów z pobliskiej szkoły będzie ciekawym materiałem do publikacji dla miejscowych redakcji czy serwisów internetowych, a także powodem do dyskusji w mediach społecznościowych.

Pytania i odpowiedzi

Na resztę pytań odpowiadamy na stronie WyboryKsiazek.pl.

Kiedy można zorganizować wybory?

W dowolnym terminie od początku maja do 14 czerwca.
Czy dzieci z oddziałów przedszkolnych lub kl. I, które nie umieją jeszcze pisać, mogą wziąć udział?

Koniecznie, bo z pewnością zrobią to bardzo chętnie. Nie przesadzając, uczestnictwo w oficjalnych wyborach na pewno będzie dla nich przeżyciem, a lista rekomendacji powodem dyskusji. Proponujemy rozdać im karty do głosowania do wypełnienia wraz z rodzicami lub z wychowawcą w czasie zajęć. Można to połączyć np. z pracą plastyczną na temat ilustracji do ulubionej książki.
Ile mogą trwać wybory?

Dowolną liczbę dni, choć pewnie warto wyznaczyć główny termin, by zmotywować uczniów do udziału. Gdy coś trwa za długo, to traci na znaczeniu.
Czy są przewidziane nagrody?

Tak. Na pewno zasponsorujemy jakieś nagrody, postaramy się również o sponsorów zewnętrznych. Szczegółowe informacje znajdą się na stronie.
Kto może zasiąść w komisji wyborczej?

Dowolne osoby wyznaczone przez organizatora, którym jest nauczyciel bibliotekarz. Mogą to być nauczyciele, uczniowie, członkowie społeczności szkolnej.
Skąd wziąć wzory kart do głosowania?

Ze strony WyboryKsiazek.pl

Cele

Poznanie faktycznych preferencji czytelniczych uczniów.
Zebranie materiału pomocnego podczas zakupów w ramach NPRC.
Promocja biblioteki w ramach szkoły jako miejsca aktywnego i otwartego na preferencje uczniów.
Promocja bibliotek w środowisku oświatowym.
Włączenie się środowiska bibliotekarzy do dyskusji nad zmianą kanonu lektur.
Promocja czytania książek dla przyjemności, według swoich preferencji.

Co w numerze?