TOK LEKCJI

I. Czynności organizacyjno-porządkowe

Powitanie i sprawdzenie listy obecności.

II. Rekapitulacja wtórna

Przypomnienie wiadomości z ostatniej lekcji: „Jak nagrywać filmy za pomocą telefonów?”. Uczniowie odpowiadają na pytania związane z poszczególnymi etapami przygotowań do realizacji nagrania filmu za pomocą telefonu komórkowego. Przypominają o tak ważnych elementach jak: scenariusz, wybór aktorów, scenografia, sprzęt, wolna pamięć na urządzeniu, stabilizacja ruchów operatora, parametry ustawień obrazu i dźwięku.

III. Ogniwo wiążące

Na ostatniej lekcji uczniowie poznali poszczególne etapy przygotowania do samodzielnego nagraniamateriału filmowego. Omówiono i przedyskutowano różne scenariusze, wizje i pomysły uczniów na filmy. Część osób zwracała szczególną uwagę przede wszystkim na scenariusz i planowanie filmu wyrażającego własną wizję artystyczną. Dla innych ważniejsze i kluczowe było przygotowanie techniczne – umiejętność obsługi sprzętu, odpowiedni dobór ustawień, jakość obrazu i dźwięku.

Wielu młodych ludzi bardzo wcześnie zaczyna swoją przygodę z telefonem, tabletem, smartfonem. Po zapoznaniu się z obsługą urządzenia już po kilku dniach są w stanie nagrywać pierwsze filmy. Niektórzypublikują je później na dostępnych platformach, np. YouTubie, i marzą o tym, aby zostać gwiazdami internetu. Z punktu widzenia młodego człowieka publikacja własnego filmu w internecie nie wydaje się trudna. Jednak wielu pomija konieczność odpowiedniegomontażu materiału filmowego, tak aby spełniał podstawowe standardy i był atrakcyjny dla widza.

Tematem tej lekcji jest przygotowanie się do montowania filmu. Nauczyciel zapoznaje uczniów z obsługą wybranego programu do obróbki materiału wideo – bezpłatnego programu Shotcut. Mimo że program jest darmowy, to oferuje duże możliwości w zakresie nagrywania filmów w różnych formatach. Do tego ma wbudowane narzędzia do dodawania efektów obrazui dźwięku. Jego zaletą jest także bardzo prosta obsługa i prawie kompletne menu w języku polskim. Tytuł zajęć: „Montaż filmowy w programie Shotcut”.

IV. Nowa lekcja

Prezentacja i instalacja programu

Shotcut to bezpłatny program do edycji materiałów wideo. Aplikacja umożliwia łatwe i szybkie edytowanie klipów wideo oraz rozpoznaje materiał wideo nagrany za pomocą kamer cyfrowych, kamer wbudowanych w urządzenia, filmy z telefonów oraz filmy zapisane w podstawowych formatach wideo. Ponadto obsługuje różne formaty graficzne, co ułatwia dodawanie efektów filmowych. Edycję w programie umożliwia wieloformatowa oś czasu, na której można dodawać ścieżki dowolnych filmów i utworów muzycznych. Za pomocą osi czasu można precyzyjnie zaznaczać i kontrolować klatka po klatce fragmenty do edycji, a także ustawiać poziom dźwięku za pomocą wbudowanych specjalnych mierników. Dostępna jest też bogata gama efektów wideo do zastosowania w montażu.

Program można pobrać ze strony www.shotcut. org. Wystarczy wpisać adres strony w pasku przeglądarki internetowej lub wpisać hasło w dowolnej wyszukiwarcez nazwą programu. Po załadowaniu się strony należy kliknąć w widoczny poniżej na zdjęciu link Click to Download prowadzący do sekcji pobierania.

Pobieranie programu Shotcut.

Program można zainstalować na różnych systemachoperacyjnych (Linux, MacOS i Windows). Po wybraniu odpowiedniego systemu operacyjnego użytkownik ma do dyspozycji kilka opcji z aktywnym plikiem instalacyjnym. Wystarczy kliknąć na jedną z nich i rozpoczyna się pobieranie pliku (polecam raczej wersję .exe niż spakowaną .zip).

Wybór wersji do pobrania.

Na samej stronie mamy jeszcze interesujące opisy programu i wideo przewodniki. W sekcji tutoriale wideo znajdziemy kilka filmów w języku angielskim wyjaśniających, jak edytować filmy, dodawać efekty czy podkładać dźwięk.

Tutoriale wideo.

Po ściągnięciu pliku instalacyjnego należy go uruchomić i zainstalować program na komputerze. Warto przy instalacji zaznaczyć możliwość utworzenia ikonki programu na pulpicie (Create Desktop Shortcut Icon). Uczniowie często o tym zapominają, a potem szukają programu w systemie.

Instalacja programu.

Po prezentacji podstawowej obsługi programu uczniowie dostają do wykonania ćwiczenie uwzględniające poznane możliwości programu. Do ćwiczenia pobierają niezbędne pliki (film, zdjęcie, muzykę). Nauczyciel udostępnia także instrukcję z opisemwszystkich elementów zadania.
Omówienie podstawowej obsługi programu

W drugiej części lekcji nauczyciel prezentuje uczniom podstawy obsługi programu Shotcut. Dokładnieomawia widok programu, interfejs i poszczególne opcje menu. Pokazuje sposób tworzenia projektu, otwierania plików multimedialnych, dodawania do osi czasu i poruszania się po wybranych ścieżkach. W celu lepszego poznania wybranych możliwości programu nauczyciel wykorzystuje artykuły prasowe i prezentuje materiał filmowy.

Następnie pokazuje udostępniony na YouTubie film Jak montować filmy w programie Shotcut. Poleca uczniom, aby uważnie obejrzeli film instruktażowy i zapamiętali jak najwięcej informacji. W trakcie wyświetlania filmu mogą zapisywać pytania, na które nauczyciel odpowiada po zakończeniu emisji.

Poradnik dotyczący montażu filmu w Shotcut. Źródło: https://tiny.pl/rls6r

Po zakończeniu filmu nauczyciel zachęca uczniów do zapoznania się z artykułami prasowym na temat programu Shotcut.
Praca z programem – zadanie filmowe
1. Otwieranie programu, tworzenie własnego projektu i dodawanie plików ćwiczeniowych
  
  Na początku nauczyciel prosi uczniów, aby uruchomili program na swoich komputerach. Po wykonaniutej czynności powinni stworzyć własny projekt i wpisać odpowiednią nazwę w kategorii Project name. Z reguły jest to ich imię i nazwisko.
  
  Tworzenie projektu.
  
  Po zatwierdzeniu nazwy projektu każdy uczeń pobiera do programu ściągnięte wcześniej pliki ćwiczeniowe. Najłatwiej to zrobić za pomocą ikonki Otwórz plik. Wystarczy wybrać w nowym otwartym oknie katalog z odpowiednimi plikami, zaznaczyćwszystkie te pliki i kliknąć przycisk Otwórz. Dzięki tej metodzie otwarte pliki automatycznie załadują się do programu i będą widoczne w zakładce Lista odtwarzania. Jest to dużo sprawniejszy i szybszysposób niż otwieranie każdego pliku osobno.
  
  Dodawanie plików.
  
  Po załadowaniu plików do programu widoczny jest już podstawowy interfejs. Warto w tym momencie powiedzieć uczniom, że edycja filmów, muzyki i zdjęć odbywa się w części dolnej zwanej Oś czasu,gdzie można dokonywać zmian, cięć, montażu i dodawać efekty na plikach multimedialnych.
  
  Widok programu.
2. Przygotowanie odpowiednich ścieżek na osi czasu
  
  Przed przystąpieniem do edycji filmowej plików należy odpowiednio przygotować ścieżki wideo i audio. Każdy zaimportowany film może mieć własną ścieżkę wideo o kolejnych nazwach: V1, V2, V3. Wystarczy, że uczniowie przeniosą film o nazwie „Butik” w obręb panelu Oś czasu. Po przeciągnięciu filmu automatycznie utworzy się ścieżka wideo. Po tej ścieżce uczeń porusza się za pomocą białego wskaźnika. Widok ścieżki można odpowiednio powiększyć lub pomniejszyć, używając widocznego w programie suwaka pomiędzy plusem (+), a minusem (−).
  
  Tworzenie ścieżki wideo.
  
  Osobno tworzy się ścieżki audio. Tutaj uczniowie muszą wybrać z dodatkowych opcji osi czasu polecenie Dodaj ścieżkę audio. Taka ścieżka jest również widoczna na dole ekranu i ma swoją kolejną nazwę A1.
  
  Tworzenie ścieżki audio.
  
  Warto zwrócić uwagę uczniom na pewną widoczną różnicę w ścieżkach. Materiał wideo ma dźwięk i obraz (ikonki głośnika i oka), natomiast ścieżka audio ma tylko możliwość odtwarzania dźwięku (ikona głośnika). W bardzo łatwy sposób można zmienić ścieżkę, którą w danym momencie edytujemy. Wystarczy na nią po prostu kliknąć. Aktywna ścieżka do edycji jest zawsze otoczona czerwoną obwódką.
  
  Widok obu ścieżek.
3. Wykonywanie poszczególnych efektów w programie.
  
  Pierwszym zadaniem uczniów jest usunięcie fragmentu filmu. Na początku muszą wiedzieć, o który dokładnie fragment chodzi. (Na swoich lekcjachproponuję im wycięcie fragmentu pomiędzy 5 a 10 sekundą). Na aktywnej ścieżce wideo uczeń zaznacza białym suwakiem 5 sekundę filmu i robi cięcie za pomocą ikonki Podziel w miejscu suwaka. Podobnie postępuje w 10 sekundzie filmu.
  
  Wstawianie cięć do filmu.
  
  Wybrany fragment filmu między 5 a 10 sekundą należy usunąć, klikając prawy przycisk myszy w obrębie tego fragmentu i wybierając z menu podręcznego opcję Usuń.
  
  Usuwanie fragmentu filmu.
  
  Drugim zadaniem dla uczniów jest wykonanie przejścia. Uczniowie muszą teraz przeciągnąć dłuższy fragment filmu za pomocą lewego przycisku myszy na ten, który jest przed 5 sekundą. Po nałożeniu jednego fragmentu na drugi pojawi się możliwośćzrobienia odpowiedniego efektu przejścia.
  
  Nakładanie fragmentów na siebie.
  
  Wystarczy, aby uczniowie kliknęli na widoczną w miejscu nałożenia na ścieżce zakładkę (fioletowa koperta, klepsydra). Klikając w nią prawym przyciskiem myszy, wybierają opcję Właściwości.
  
  Wybór właściwości fragmentu filmu.
  
  Pojawia się okno o nazwie Przejście, w którym można dokonać wyboru odpowiedniego typu, np. Rozpuszczanie. Program oferuje bardzo dużo typów przejść wideo. Warto je poznać i stosować.
  
  Wybór odpowiedniego efektu przejścia.
  
  Kolejne polecenie dotyczy usunięcia dźwięku z materiału wideo. Do wykonania tego zadania uczniowie zaznaczają cięcia na ścieżce wideo w 10 i 20 sekundzie, tak jak to robili wcześniej.
  
  Usuwanie ścieżki audio z filmu.
  
  Na zaznaczonym fragmencie naciskają prawy przycisk myszy i z dodatkowych opcji menu wybierają funkcję Odetnij audio. Po kliknięciu pojawia się dodatkowa ścieżka audio z dźwiękiem wyodrębnionym z materiału wideo. W dalszej pracy ta ścieżka nie będzie potrzebna, dlatego uczniowie ją usuwają za pomocą prawego przycisku myszy i opcji Usuń.
  
  Usuwanie dodatkowej ścieżki audio.
  
  Usuwanie dodatkowej ścieżki audio. Kolejny efekt do zastosowania przez uczniów to zmiana fragmentu filmu na czarno-biały. Tutaj uczniowie ponownie zaznaczają za pomocą cięć fragment ścieżkiwideo pomiędzy 30 a 35 sekundą. Mając aktywny fragment (nauczyciel przypomina o czerwonej obwódce wokół), wybierają z górnego menu ikonkę o nazwie Filtry. Po kliknięciu na nią ukazuje im się dodatkowe okno, na którym muszą kliknąć ikonkę plusa (+), aby dodać konkretny filtr do filmu.
  
  Dodawanie filtrów.
  
  Spośród wielu dostępnym filtrów w trzech kategoriach uczniowie odnajdują filtr o nazwie Nasycenie. Żeby przejść do właściwości ustawień wybranego filtra, muszą dwukrotnie na niego kliknąć.
  
  Wybór filtra „Nasycenie”.
  
  W ustawieniach filtra „Nasycenie” uczniowie zmieniają parametry poziomu nasycenia kolorów i redukują je do zera. Wówczas otrzymają efekt filmuczarno-białego.
  
  Zmiana parametrów filtra.
  
  W dalszej części zadania uczniowie mają wykonać przyspieszenie wyświetlania filmu. Po raz kolejny zaznaczają na ścieżce wideo odpowiednie cięcie na 40 sekundzie filmu. Na wybranym fragmencie pomiędzy 35 a 40 sekundą klikają prawy przycisk myszy i wybierają Właściwości.
  
  Wybór właściwości.
  
  W dodatkowym oknie zmieniają prędkość fragmentu na 2,5 (klikając w odpowiednie ministrzałki obok). Po zamknięciu tego okna wybrany fragmentzostanie skrócony i powstanie pusta przestrzeń pomiędzy dwoma kawałkami filmu.
  
  Zmiana prędkości wyświetlania fragmentu.
  
  Należy wówczas na tej zielonej przestrzeni nacisnąć prawy przycisk myszy i kliknąć Usuń. W tym momencie film będzie kontynuowany bez zbędnych przerw.
  
  Usuwanie pustej przestrzeni.
  
  Innym rodzajem efektu w tym zadaniu jest zmiana rozmiaru obrazu. Uczniowie poprzez cięcia zaznaczają fragment filmu pomiędzy 40 a 45 sekundą. Z menu górnego wybierają ikonkę Filtry oraz, po kliknięciu plusa (+), wyszukują nowy efekt.
  
  Wybieranie filtra „Size, Position, Rotate”.
  
  Tym razem potrzebny im będzie filtr o nazwie Size, Position, Rotate, czyli rozmiar, pozycja i obrót. Po dwukrotnym kliknięciu w nazwę tego filtra przechodzą do jego właściwości i zmieniają ustawienia na Slow Zoom In, czyli powolne zbliżanie się ekranu.Należy pamiętać, że filtry w programie są stosowane automatycznie po zamknięciu dodatkowego okna z parametrami filtrów. Program nie wymaga akceptacji zmian, np. naciśnięcia przycisku OK.
  
  Ustawianie parametrów filtra „Size, position, rotate”.
  
  Kolejne polecenie dla uczniów dotyczy kopiowania i wklejania wybranego fragmentu filmu. Na początku zaznaczają poprzez cięcia fragment wideo pomiędzy 45 a 46 sekundą, klikają na zaznaczeniuprawy przycisk myszy i wybierają Kopiuj (lub skrót klawiszowy Ctrl+C).
  
  Kopiowanie wybranych fragmentów filmu.
  
  Aktywny fragment skopiuje się do pamięci programu.Wystarczy tylko ustawić suwak za 46 sekundą i wybrać z ikonek dostępnych na osi czasu ikonkę wklejania Paste. Fragment automatycznie wklei się do filmu. Tę czynność uczniowie powtarzają pięć razy.
  
  Wklejanie wybranych fragmentów filmu.
  
  Przedostatnim zadaniem jest dodanie tekstu na ekranie filmu. Uczniowie zaznaczają cięcia pomiędzy 55 a 60 sekundą. Mając aktywny fragment, wybierają z górnego menu ikonkę Filtry. Następnie klikają plus (+) i wybierają filtr o nazwie Text Simple.
  
  Dodawanie filtra „Text Simple”.
  
  We właściwościach tego filtru muszą wpisać w czarnym oknie o nazwie Tekst podany przykład napisu „MYSZKA MIKI”, a następnie zmienić ustawienia grubości tekstu na 6, marginesów na 4 oraz pozycjiwyświetlania na środek w poziomie i w pionie.
  
  Ustawianie parametrów w filtrze.
  
  Ostatnim z efektów będzie dodanie przygotowanego wcześniej zdjęcia lub fotografii. Uczniowie przeciągają na oś czasu zdjęcie myszek, trzymając wciśnięty lewy przycisk myszy, i dołączają obrazek w 60 sekundzie filmu.
  
  Dodawanie zdjęcia do ścieżki wideo.
4. Kończenie pracy ze ścieżką wideo i audio.
  
  Po wykonaniu wszystkich poleceń dotyczących efektów filmowych uczniowie przygotowują zadanie do zapisu. W tym celu usuwają niepotrzebny pozostały fragment filmu, który znajduje się za zdjęciem. Klikają w niego prawym przyciskiem myszy i wybierają opcję Usuń.
  
  Usuwanie pozostałych fragmentów ścieżki wideo.
  
  Teraz muszą dopasować do wideo odpowiednią ścieżkę audio (podkład muzyczny). Na aktywnej ścieżce audio zaznaczają odpowiednie cięcia pomiędzy 10 a 20 sekundą filmu, tam, gdzie wcześniej usunęli dźwięk z wideo.
  
  Usuwanie pozostałych fragmentów ścieżki audio.
  
  Pozostałe części ścieżki audio po 20 sekundzie i przed 10 sekundą mogą spokojnie usunąć, klikając na nie prawym przyciskiem myszy i wybierając opcję Usuń.
  
  Dopasowywanie ścieżki audio do fragmentu wideo.
  
  Dopasowywanie ścieżki audiodo fragmentu wideo. Po usunięciu pierwszych 10 s ścieżki audio nastąpi automatyczne przesunięcie pozostałego fragmentu na początek ścieżki. Należy go odpowiednio przesunąć i dopasować, trzymając wciśnięty lewy przycisk myszy na 10 sekundzie ścieżki, żeby był zsynchronizowanyz materiałem wideo.

V. Wyeksportowanie filmu

Na zakończenie pracy z programem Shotcut należy zapisać nasz film. W tym celu wybieramy z opcji górnego menu Plik i klikamy Eksportuj wideo.

Następnie trzeba wybrać odpowiedni konwerter wideo do zapisu filmu (proponuję uczniom wybórYouTube). Po wybraniu YouTube’a trzeba kliknąć na przycisk Eksportuj plik, wybrać katalog na swoim komputerze i wpisać nazwę filmu, np. „imię i nazwisko ucznia, klasa”. Należy pamiętać, że po kliknięciu Zapisz następuje proces buforowania. W zależności od wydajności sprzętu może to potrwać kilka minut. Nie należy zamykać programu przed osiągnięciem 100% zapisu. Teraz gotowy film wystarczy wysłać nauczycielowilub udostępnić do oceny.

Zapisywanie filmu w odpowiednim formacie.

Pomocne adresy w internecie:

https://bit.ly/30apbVY
https://shotcut.org/
https://youtu.be/mVLK_0LGTrY
https://youtu.be/PxwpHLDyAL0
https://youtu.be/9eRLHSzTujo
https://bit.ly/3rikhSL

Co w numerze?

Dodatek:Biblioteka – Centrum Informacji 02/2021

Dodatek:
Biblioteka – Centrum Informacji 02/2021