Współczesne biblioteki oferują znacznie więcej niż tylko książki. Dzisiaj to miejsce spotkań – ludzi, idei, myśli, doświadczeń, szeroko pojętej kultury. Idąc z duchem czasu, próbując sprostać wymaganiom teraźniejszych bibliotek oraz budując pozytywny wizerunek biblioteki szkolnej poza kulturą, proponuję naszym uczniom także i rozrywkę. Kultura i rozrywka to zatem dwa solidne fundamenty, na których stoi nasza biblioteka. A co składa się na jej filary?

Nasza specyfika

W naszej szkole istnieje kilka różnorakich profili, od humanistycznego, przez matematyczno-informatyczny, po wojskowy i biologiczno-chemiczny. Chcąc sprostać oczekiwaniom wszystkich uczniów, zaproponowałam wielorakie rozwiązania w obszarze działania biblioteki. Głównymi celami są szeroko pojęta promocja czytelnictwa i biblioteki szkolnej oraz utrwalanie wizerunku biblioteki nowoczesnej, kreatywnej, przyjaznej i otwartej na potrzeby wszystkich. Nie tylko aktywnych czytelników, ale i każdego, nawet najbardziej opornego i niechętnego do współpracy z biblioteką ucznia poprzez próbę wyjścia różnymi metodami naprzeciw zróżnicowanym zainteresowaniom i oczekiwaniom. Moja biblioteka to miejsce, w którym nie tylko czyta i wypożycza się książki, ale także można spędzić czas w sposób atrakcyjny i niestandardowy.

Na cele szczegółowe składają się u nas: krzewienie wartości patriotycznych i duchowych; szlifowanie umiejętności wyszukiwania, selekcji i wykorzystania informacji; obcowanie uczniów z kulturą, nauką, ale także rozrywką poprzez organizowanie spotkań z ludźmi nauki i kultury, uwzględniających potrzeby uczestnictwa w nich naszej młodzieży; organizowanie gier dydaktycznych, zabaw, teleturniejów, różnego rodzaju akcji.

Biblioteka dla wszystkich i z myślą o wszystkich

Oferujemy:

książki z powiększoną czcionką i audiobooki dla uczniów słabowidzących;
książki w języku ukraińskim dla uczniów borykających się z problemem migracji;
publikacje poruszające kwestie relacji społecznych, problemów nastolatków;
literaturę young adult;
gry i zabawy o zróżnicowanej tematyce;
konkursy.

Do naszej biblioteki może przyjść każdy. Nie trzeba być pasjonatem książek, by poczuć się ważnym i szanowanym. Razem tworzymy wspólnotę, której przewodzi bibliotekarz, a uczniowie stanowią równie ważne ogniwo. Nauczyciel wskazuje kierunek, ale to zaangażowanie i pasja uczniów sprawiają, że nasza biblioteka się rozwija. W końcu każda inicjatywa i koncepcja są tworzone z myślą o uczniach i dla nich. Razem popełniamy błędy, razem się na nich uczymy i je poprawiamy. Jesteśmy idealnie nieidealni. Każdego dnia pracujemy nad swoim rozwojem osobistym. Uczymy się wspólnie i osobno, razem wzrastamy. Cechuje nas nieustająca praca nad sobą.

Dystans, jeszcze raz dystans i poczucie humoru!

To pomaga zburzyć wszelkie bariery w relacji nauczyciel – uczeń. Nie traktuję uczniów z góry. Pamiętam, jak sama (jeszcze niedawno) byłam w ich wieku i przemierzałam te same szkolne korytarze. Anegdota, dowcip – to zawsze działa. Aby przełamać lody, często zasiadam z moimi uczniami do wspólnej gry. Podczas niej rozmawiamy, wymieniamy się doświadczeniami, śmiejemy się. Nasza relacja opiera się na wzajemnym szacunku. Nie wolno z nikogo drwić, szydzić – to w zasadzie jedyny argument przeciwko należeniu do „wspólnoty”. Szanujesz grupę, czuj się jak w rodzinie. Jest to doskonała odskocznia.

Od siebie wymagaj najwięcej!

„Winda wioząca na szczyt sukcesu jest zepsuta. Musisz dojść tam po schodach – stopień po stopniu” – twierdził Joe Girard.

Jako przewodniczka stada od siebie wymagam najwięcej. Wciąż podnoszę sobie poprzeczkę. W szkole, której jestem absolwentką, praca jest przyjemnością, pracuję z sercem! Nieraz też mi się nie chce, mam gorszy dzień. Co mnie wówczas motywuje? Poczucie misji!

8 filarów w „Ósemce”, czyli biblioteczny potencjał

Konkursy – twórcze, projektowe, artystyczne

Aby pozyskać uczestników, organizuję różnorodne konkursy, tak aby każdy wybrał coś dla siebie. Są więc konkursy literackie, plastyczne, fotograficzne. Jeśli ktoś nie czuje się dobrze w literaturze, może spróbować sił w plastyce lub fotografii. Niekiedy uczniowie sami podsyłają mi swoją koncepcję konkursu. Był portret pisarza, więc dlaczego by nie zrobić portretu aktora? Biorę pod uwagę zdanie, zainteresowania i potrzeby uczniów.

Informację o konkursie umieszczam w ogłoszeniach w dzienniku elektronicznym, na Facebooku. Znając potencjał moich uczniów, zachęcam także indywidualnie, poprzez rozmowę. Słowo „zachęcam” jest tu kluczowe. Nasi wychowankowie często są przebodźcowani, absorbują ich rozmaite aktywności – nie tylko obowiązki szkolne – dlatego staram się trafić do nich sposobem, zmotywować. Podaję za przykład ludzi sukcesu, którzy doszli do celu poprzez ciężką pracę i osiągnęli znakomite efekty. Polecam książkę Josepha Murphy’ego Potęga podświadomości. Zachęcam do sporządzenia listy spraw mniej ważnych i ważniejszych, do selekcji i wyboru priorytetów. Niekiedy po prostu odpuszczam. Konkurs nie zając, nie ucieknie. Jak nie ten, to inny.

Następnie wybieramy termin, który pasuje większości. Rezerwujemy salę lub po prostu zapraszam do siebie, do biblioteki. Jako członków jury wybieram koleżanki i kolegów polonistów oraz uczniów, którzy są u mnie na zastępstwie. Po przeliczeniu głosów wybieramy laureata. Często mam dylemat, bo zdania nauczycieli i uczniów są podzielone. Wówczas wyłaniam dwóch laureatów – głosami nauczycieli i głosami uczniów. Nagrody w postaci gier dydaktycznych lub albumów czy książek finansuje rada rodziców albo wybieram je z puli nagród książkowych z Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa. W tym roku realizuję ten program po raz drugi i o ile pierwotnie przeznaczyłam całą pulę na zakup nowości wydawniczych, o tyle teraz połowę kwoty postanowiłam wygospodarować na promocję czytelnictwa, w tym organizowanie spotkań autorskich i zakup książek na nagrody. Dało mi to spore pole manewru w organizacji inicjatyw czytelniczych.

Poniżej przedstawiam wybrane konkursy organizowane do tej pory.
- Konkurs na portret wybranego pisarza. Format i technika dowolna. Dozwolona była również technika komputerowa. Powstały piękne, wielobarwne prace. Pośród nich znalazł się także portret wykonany na płótnie.
- Konkurs na portret wybranego aktora. Jak wyżej, format i technika dowolna. Dozwolona była również technika komputerowa. Powstały piękne, wielobarwne prace.
- Test poprawności językowej, czyli dający możliwość sprawdzenia, czy poprawnie używamy języka polskiego i stosujemy prawidłowe formy, czy kaleczymy nasz język. Test składał się z 30 pytań, przeważnie z dwoma wariantami odpowiedzi.
- Dyktando z języka polskiego. Analogicznie do konkursu wyżej: wszystkie chętne osoby mogły sprawdzić się w dyktandzie przygotowanym przez zespół polonistów.
- Konkurs wiedzy o Harrym Potterze. Konkurs w postaci testu zamkniętego (72 pytania z czterema wariantami odpowiedzi). Frekwencja w konkursie pokazuje, że Harry Potter wbrew pozorom jeszcze nie trafił do lamusa i wciąż jest na topie. W ostatniej edycji zwyciężczyni uzyskała maksymalną liczbę punktów!
- „Zostań Czytelniczym Omnibusem”. Konkurs zorganizowany z okazji Dnia Książki i Praw Autorskich. Zadanie polegało na wypełnieniu arkusza z zadaniami („czyj to cytat?”, krzyżówka, wykreślanka, rebus, zadanie z szyfrem itp.). Wszystkie polecenia dotyczyły utworów literackich i ich twórców. Zwyciężyły osoby z największą liczbą punktów. Projekt miał na celu sprawdzenie wiedzy literackiej, był także świetną powtórką i sprawdzianem dla uczniów przygotowujących się do matury.
- Konkurs plastyczny na plakat promujący czytelnictwo. W tym roku hasło przewodnie Międzynarodowego Miesiąca Bibliotek Szkolnych brzmiało: „Poznajmy się w bibliotece”. Uczennica, która wygrała, wykonała piękną pracę i w formie kodeksu przedstawiła bardzo wartościowe treści, ukazując, czym dla niej jest książka i jaką ma wartość. Zwycięską pracę można obejrzeć pod linkiem: https://8lo.edu.bydgoszcz.pl/spotkajmy-sie-w-bibliotece-w1,370,88824.html.
- Projekt okładki książki. Zadanie polegało na wykonaniu własnego projektu okładki książki. Format, technika były dowolne. Jeden z uczniów wykorzystał okładkę segregatora. Powstały piękne, nietuzinkowe prace. Zwycięską można obejrzeć pod linkiem: https://bit.ly/42Iw0yc.
  
  Skąd pomysły?
  
  Pomysły na konkursy często przychodzą spontanicznie. Zazwyczaj rodzą się przy okazji jakiegoś nadchodzącego święta ważnego dla biblioteki. Niekiedy inspirują mnie i podsyłają pomysły sami uczniowie. U schyłku ubiegłego roku dużą inspiracją do konkursów był udział w ogólnopolskim projekcie „Zaczytana szkoła”. Recenzja, zaskakujące zakończenie, żywa okładka książki, ulubiony bohater literacki – konkurs cosplay, komiks… To i jeszcze więcej robiliśmy w ramach udziału w tym inspirującym i ciekawym projekcie. W wydarzeniu wzięła udział praktycznie cała nasza społeczność szkolna. Dzięki szerokiej gamie pomysłów każdy znalazł coś dla siebie.
  
  Wychodzimy poza szkołę
  
  Nasi uczniowie także uczestniczą w zewnętrznych konkursach. Sukcesem zakończyło się wzięcie udziału w konkursie dla szkół ponadpodstawowych „Wybrała(e)m, przeczytała(e)m, polecam, czyli gawęda o jednej książce”, który został zorganizowany przez Pedagogiczną Bibliotekę Wojewódzką w Bydgoszczy. Jedna z naszych uczennic zajęła pierwsze miejsce w trzech wojewódzkich konkursach recytatorskich i jedno wyróżnienie, jeszcze inna zaś pierwsze miejsce w konkursie na logo Muzeum Oświaty. A w jaki sposób wytropiliśmy kandydatów do konkursów? Poetycki potencjał dostrzegł polonista, w pozostałych konkursach ja, bibliotekarka. W jaki sposób? Często mam zastępstwa z młodzieżą, podczas których zawsze próbuję nawiązać z nimi dialog. Inicjuję rozmowę także podczas wypożyczeń książek. Pytam o zainteresowania. Czuję się niejako łowczynią talentów. Obserwuję, pytam, prowadzę dyskusję, wyciągam wnioski. W razie potrzeby wiem, do kogo z czym uderzyć. Po efektach widzę, że chyba jednak mam nosa. Jak zachęcam? Podobnie jak do swoich konkursów. Rozmową i sposobem…
Gry dydaktyczne, teleturnieje, pokoje zagadek

Gry dydaktyczne to mój konik. Pisałam już o nich w „Bibliotece w Szkole” 2023 nr 7-8. Memory z pisarzami, dobble, fantasy sudoku, boom-boom z wizerunkami filozofów to niektóre z nich.

Gry to rewelacyjna metoda sprawdzenia wiedzy w formie zabawy, sposób na integrację, metoda relaksu, oderwanie od codziennych obowiązków. Wspólnie z uczniami wybieramy dogodny termin, często gramy także podczas zastępstwa. Nasze gry są świetnym sposobem na powtórkę informacji. Nierzadko udaje się także dowiedzieć się czegoś ciekawego, pozyskać świeżą wiedzę. Nigdy nie brakuje śmiechu i dobrej zabawy. „Baba z wozu, chłopu lżej?”, a może jeszcze lepiej: „baba z chłopa”? Słyszałam już różne ciekawe interpretacje. Gry rozładowują napięcie, pozwalają się lepiej poznać. Które sprawdzają się najbardziej? Wszystkie! Uczniowie lubią zarówno te, które wymagają rywalizacji, jak i te, które uczą pracy zespołowej. W teleturniejach uczniowie mają okazję sprawdzić wiedzę ogólną z różnych dziedzin, w grach testują pamięć, spostrzegawczość i refleks.

Wszystkie te gry zrobiłam sama, wzorując się na oryginalnych. Dla chcącego nic trudnego! Grę planszową również możesz zrobić samodzielnie: wystarczy przygotować planszę z polami i wymyślić własne reguły gry.

Teleturnieje? Jeden z dziesięciu, Milionerzy, Va banque, Joker, Gra w ciemno, Postaw na milion i inne? Wszystkie można przygotować i rozegrać w warunkach biblioteki szkolnej. Wystarczy podpatrzeć w telewizji reguły gry i działać! Papier, drukarka, zgrzewarka? Któż z nas tego nie ma na wyposażeniu biblioteki szkolnej? A jak nie ma, to panie z sekretariatu na pewno mają!

To samo dotyczy pokoju zagadek. U mnie to idealna powtórka z lektur szkolnych. Krzyżówki, szyfry, zagadki logiczne, zadania wymagające analitycznego myślenia? Uczniowie to uwielbiają! I nie tylko humaniści. To znakomity kąsek także dla klas matematyczno-informatycznych. Ktoś powie: „Po co ona to robi?” albo „Dziewczyno, pracujesz w liceum, kto ci przyjdzie w coś zagrać?”. Odpowiadam: to naprawdę działa! Biblioteka to nie tylko książki. Warto pokazać tę drugą stronę i sposobem spróbować zachęcić „oporniaka” do czytania. Myśli taki, że przyszedł do biblioteki, żeby sobie pograć, a ty go podstępem werbujesz do bibliotecznego świata i delikwent przepadł. Uważasz, że to nie zadziała? Spróbuj chociaż raz!
Koło biblioteczne

W naszej szkole działa koło biblioteczne „EmiLove mole”. Nazwę koła przejęłam od mojego poprzednika. Jest chwytliwa i nawiązuje do imienia patrona, Emila Warmińskiego, i pasji czytania.

Kto należy do koła?

Czy odpowiedź nie nasuwa się sama? Mole książkowe, bibliofile, zapaleńcy książkowi? Otóż nie. Znaczy i tak, i nie. Do prowadzonego przeze mnie koła może należeć każdy! Ale jak to: ktoś, kto nie lubi i nie czyta książek, może być członkiem koła bibliotecznego? Tak! Powiedziałabym nawet: tym bardziej. Oczywiście, że z maniakami książkowymi pracuje się łatwiej, ale dla mnie to pole do popisu, możliwość, a także wyzwanie. Tu moja rola, aby przekonywać do czytania, oczywiście nie przymusem, tylko sposobem. Czyli de facto kto do koła należy? Wszyscy uczniowie, którzy chcą do niego należeć, niekoniecznie zapaleńcy książkowi, lecz także miłośnicy gier i osoby o zróżnicowanych pasjach. Słowem: każdy, kto może coś do niego wnieść.

Jak działa koło?

Gdy zaczęłam pracować, koło już istniało. W zasadzie to jego uczestnicy poinformowali mnie o tym i zapytali, czy zamierzam również je prowadzić. Stwierdziłam, że nic nie stoi na przeszkodzie. Kontynuuję więc działanie koła. Jak werbuję nowych uczestników? Na początku września, gdy przychodzą do nas najmłodsi uczniowie, robię ankiety czytelnicze, rozmawiam, podpytuję. Informuję, że prowadzę koło, i wyjaśniam, czym się zajmujemy. Odpowiadam na potencjalne pytania, zachęcam do udziału.

Koło pracuje na zasadzie partnerstwa, współpracy z bibliotekarzem. Jak równy z równym. Liczę się ze zdaniem uczniów, ich pomysłami, koncepcjami. W końcu to dla nich tutaj jestem! Razem przygotowaliśmy wiele akcji promujących czytelnictwo: „Z książką mi do twarzy”, „Zaczytani wiosną”, „Zaczytani jesienią”, gry, zabawy, warsztaty, mobilną wypożyczalnię i wiele, wiele innych, a jeszcze więcej zapewne przed nami.

Kiedy się spotykamy?

Jestem elastyczna, dopasowuję się pod uczniów. Nie mamy sztywnego programu, działamy spontanicznie. Wiemy z autopsji, że najlepsze akcje wychodzą bez planowania. Czasami wyznaczam termin spotkania i na zasadzie burzy mózgów kombinujemy, jaką inicjatywę możemy wspólnie przeprowadzić. Zawsze pamiętamy jednak o zasadzie balansu. Była inicjatywa promująca czytelnictwo, będzie gra dydaktyczna i na odwrót. Jednak częściej pomysły rodzą się same, indywidualnie. Wówczas dana osoba na własną rękę przychodzi do mnie, prezentując swoją koncepcję, a ja rozważam za i przeciw jej realizacji, oceniam realność zaadaptowania pomysłu w warunkach szkolnych.

Niegdyś jeden z uczniów po Milionerach zaproponował mi teleturniej Jaka to melodia?. Po aprobacie dyrekcji, zapewnieniu uczniów o pomocy przy realizacji przedsięwzięcia, sprawdzeniu radiowęzła wspólnie stwierdziliśmy, że to zagra. Teleturniej cieszył się niebywałym powodzeniem – uczniowie sami wybierali utwory z playlisty i puszczali uczestnikom. Mój udział w tej akurat inicjatywie był znikomy. Można powiedzieć, że uczniowie sami wszystko zorganizowali.
Kreatywne warsztaty

Jesień aż się prosi o warsztaty frotażu. A co to takiego? Czym jest frotaż? Z francuskiego frottage to tarcie – technika odciskania faktury dowolnych przedmiotów (np. drewna, tkaniny, liści, kamieni) na powierzchni papieru przez przyłożenie papieru do danej rzeczy i mocne pocieranie go ołówkiem (lub innym podobnym narzędziem). My, zgodnie z tematyką jesieni, odciskamy fakturę liści na powierzchni papieru za pomocą suchych pasteli. Tak powstają piękne, wielobarwne prace.

Co roku zapraszamy także panie z wojewódzkiej i miejskiej biblioteki publicznej na warsztaty „Book folding art”, na których można starym, zniszczonym książkom dać drugie życie i stworzyć z nich… prawdziwą sztukę. Zawsze powstają bardzo ciekawe prace. Serduszka, jeżyki, a przed świętami Bożego Narodzenia choinki. To propozycja warsztatów stricte książkowo-bibliotecznych.

Inne pomysły na warsztaty to decoupage, dekupaż – technika zdobnicza polegająca na przyklejaniu na odpowiednio spreparowaną powierzchnię (np. drewno, metal, szkło, tkaninę, plastik, ceramikę) wzoru wyciętego z papieru lub serwetki papierowej (technika serwetkowa).

Dekupaż klasyczny polega na naklejaniu wzoru z papieru i pokryciu go wieloma warstwami lakieru tak, aby wtopił się całkowicie i nie był wyczuwalny przy dotknięciu. W zamyśle ma on wyglądać jak namalowany. Słowo pochodzi od francuskiego czasownika decouper – wycinać.
Akcje promujące czytelnictwo

Wszyscy angażujemy się w różnego rodzaju akcje ogólnopolskie i nie tylko i doskonale je znamy, dlatego wspomnę o kilku mniej standardowych, niesztampowych inicjatywach. Dla odmiany będzie ich osiem.
- „Zaczytani jesienią”. Akcja promująca czytelnictwo nad pobliskim Balatonem (to małe jeziorko w Bydgoszczy, nieopodal naszej szkoły). Uczniowie fotografowali się z książką w dłoni na tle jesiennej scenerii.
- „Zaczytani wiosną”. Akcja promująca czytelnictwo z wybraną książką na tle Opery Nova. Po sukcesie akcji „Zaczytani jesienią” przy okazji Święta Wolnych Książek, korzystając z tego, że znaleźliśmy się w sercu miasta nad rzeką, na tle naszej pięknej opery, zaprosiłam uczniów do akcji polegającej na sfotografowaniu się z wybraną książką. Powstały wiosenne zdjęcia, na których uczniowie promowali książki z naszej półki bookcrossingowej.
- „#TataTeżCzyta!”. Akcja polegająca na zrobieniu zdjęcia taty czytającego książkę, która miała na celu promocję czytelnictwa, pokazanie młodzieży dobrego wzorca i tego, że mężczyźni przecież również czytają. Wzorowana na ogólnopolskiej akcji. Szczegółowe omówienie – zob. artykuł: #Tata też czyta – s. 24.
- Cytaty promujące czytelnictwo przygotowane na Ogólnopolskie Święto Wolnej Książki. Kiedy szykowałam się do udziału w akcji, przygotowałam dla moich uczniów wybrane cytaty promujące czytelnictwo. Następnie wydrukowałam je na białym papierze, wycięłam, przykleiłam na kolorowych kartkach i zalaminowałam, chcąc zapewnić większą trwałość i uchronić je przez zniszczeniem. Na rewersie kart było logo naszej szkoły. Z tak przygotowanymi minitransparentami przemierzaliśmy ulice miasta podczas przemarszu i promowaliśmy czytelnictwo na Wyspie Młyńskiej. Uczniom spodobała się ta inicjatywa.
- Proczytelnicza akcja „Mobilna wypożyczalnia”. Nie przyszła góra do Mahometa, przyszedł Mahomet do góry. Mobilna wypożyczalnia ruszyła na korytarze szkolne i do sal lekcyjnych promować książki zakupione w ramach dotacji z Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa. Jakie książki wybraliśmy? Te, o których zadecydowali uczniowie. Wybrałam kilkoro wychowanków, którzy następnie wzięli ode mnie dwa koszyki z książkami i ruszyli przed siebie. Stanęli na korytarzach, wchodzili do sal. Wrócili… z pustymi koszkami.
- Mobilna „Book-rozdawanka”. Jakkolwiek nieatrakcyjnie brzmi ta nazwa, akcja polegała na rozdawaniu książek z naszej półki bookcrossingowej mieszkańcom Bydgoszczy podczas Święta Wolnych Książek. Wywołała radość i uśmiech na twarzy bydgoszczan. Każdy uczeń wybrał książkę z naszego regału i podarował ją pierwszej napotkanej osobie.
- Liberatura, książka artystyczna i niekonwencjonalna. Czym jest liberatura? Jest to rodzaj literatury totalnej, w której tekst i forma książki stanowią integralną całość. W utworach liberackich ważne są nie tylko tekst, warstwa słowna, ale również typografia, konstrukcja, format i kształt. Punktem kulminacyjnym było pokazanie licznych przykładów literatury tego typu: książki twórców liberatury, Zenona Fajfera i Katarzyny Bazarnik, Oka-leczenie i książki w butelce.
- Spotkanie czytelniczo-integracyjne. Zajęcia czytelnicze dla uczniów z pobliskiej szkoły specjalnej, które rozpoczęliśmy od przeczytania fragmentów opowiadania Marcina Pałasza Wszystko zaczyna się od marzeń. Po krótkim sprawdzeniu uwagi w postaci kilku pytań do tekstu płynnie przeszliśmy do wykonania zakładek do książek. Zajęcia były świetną okazją do integracji oraz nawiązania nowych znajomości.
Szkolny Klub Recenzenta

Uczniowie chcą czytać nowości, lecz biblioteki szkolne zwykle mają problem z ich zdobyciem. U nas nauczycielom udało się nawiązać współpracę z wydawnictwami. Apetyt na książki jednak rośnie w miarę czytania i przydałoby się coś więcej niż przesyłane pojedyncze egzemplarze.

Inspiracją do utworzenia klubu była grupa uczniów systematycznie odwiedzających bibliotekę i szperających na półkach w poszukiwaniu nowości i bestsellerów. Ich entuzjazm, gdy opowiadali o przeczytanych książkach, pobudził naszą inwencję. Młodzi recenzenci szukali książek w zbiorach biblioteki szkolnej, prywatnych zasobach i w bibliotece. Uznaliśmy, że warto byłoby stworzyć dyskusyjny klub książki, w którym będą mogli się podzielić swoimi refleksjami, i tak powstał Szkolny Klub Recenzenta, czyli blog przedstawiający opinie i recenzje książek uczniów dwóch liceów: I LO i VIII LO w Bydgoszczy. Opiekunem klubu w naszej placówce jest nauczyciel języka polskiego. Uczniowie piszą recenzje książek udostępniane tutaj: https://www.szkolnyklubrecenzenta.pl.
Wystawki/ gazetki czytelnicze

Adekwatnie do miesiąca, pory roku, wydarzenia: jeśli mamy Dzień Niepodległości, to o Piłsudskim, jeśli Międzynarodowy Miesiąc Bibliotek Szkolnych, to o 10 zaletach czytania książek. Wystawa twórców regionu bydgoskiego to już nasza tradycja z okazji Dnia Języka Ojczystego. Przychodzi z wizytą pan od zabytków? Robimy „Zrujnowane zabytki”, wystawkę książek naszego gościa, pasjonującego się zabytkami województwa. Wydarzenia praktycznie każdego miesiąca mogą zainspirować zarówno do spotkania autorskiego, jak i zrobienia wystawki czy gazetki.
Spotkania autorskie

Kogo można zaprosić? I czy koszt spotkania to taki poważny problem? Koszt spotkań autorskich jest różny. Bardzo poczytny pisarz może zażyczyć sobie nawet 10 tys. zł za godzinę spotkania, a inna porównywalnie popularna autorka – 3500 zł. Tak czy inaczej jest to zbyt wygórowany koszt dla bibliotek szkolnych. Realną kwotą w szkole jest moim zdaniem suma do 1500 zł. Tyle można pozyskać dzięki radzie rodziców czy korzystając z Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa. W 2024 r. dzięki NPRC udało nam się sfinansować spotkanie z Łukaszem Wierzbickim, twórcą choćby słynnej Afryki Kazika, oraz dwa spotkania z Katarzyną Ryrych, autorką wielu książek z gatunku young adult.

W sprawie spotkań autorskich warto uderzyć do lokalnych twórców. W każdej części kraju tworzą pisarki, poeci, artystki, którzy chętnie opowiedzą o swoim warsztacie pracy. Nie oczekując żadnej gratyfikacji, wypromują wytwór swego intelektu, my zaś damy uczniom możliwość obcowania z ludźmi kultury. Gdy pojawia się problem i nie mamy punktu zaczepienia, czy ściślej rzecz ujmując, po prostu nie mamy kontaktów, popytajmy koleżanki i kolegów polonistów, poszukajmy w internecie. Nie bójmy się zaproponować artyście spotkania. Co mamy do stracenia? Najwyżej odmówi.

Okazji do zaproszenia gości jest mnóstwo. Praktycznie każdy miesiąc podsuwa nam rozwiązania. W styczniu można zaproponować spotkanie z okazji Dnia Pisma Ręcznego. Luty to Dzień Języka Ojczystego, marzec – Dzień Pisarza i Dzień Poezji. W kwietniu okazją do świętowania może być Dzień Książki i Praw Autorskich, w maju – Tydzień Bibliotek itd. Niekiedy świętujemy także bez okazji. A czemu by nie?

Organizacja spotkania

Gdy już gość do nas dotrze, warto zadbać o komfortowe warunki. Wcześniej podpytać, czego potrzebuje, komputera, rzutnika. Kiedyś jeden z moich gości zażyczył sobie myszki, ponieważ nie lubi korzystać z touchpada. Wymagania przyszłego gościa warto sobie zanotować, by na ostatnią minutę nie szukać nerwowo potrzebnych przedmiotów czy gadżetów. Stwarza to tylko nieprzyjemną atmosferę, co wpływa niekorzystnie zarówno na gospodarza, jak i na gościa. Kubek, woda. Stały punkt programu. Logiczne? Niekiedy z rutyny można zapomnieć. Na mojej liście jest zatem za każdym razem. Ktoś może woli kawę lub herbatę? Zaproponuj! Przygotuj sobie szybciej te wszystkie rzekomo prozaiczne rzeczy, jak czajnik, mleko czy cukier. Nerwowe poszukiwania nie zbudują dobrej atmosfery.

Spotkanie na stojąco czy na siedząco? Z mikrofonem czy bez? Biblioteka, aula, większe, mniejsze audytorium? Spotkanie na zasadzie dialogu czy prelekcja? To niby z pozoru błahe sprawy, ale jeśli nie ustalimy ich wcześniej, wówczas problem może pojawić się w trakcie, a po co nam niepotrzebny stres? Trzeba go zredukować do minimum.

Przed każdym spotkaniem konieczne jest także przeczytanie chociażby kilku publikacji autora, zapoznanie się z jego życiorysem, przygotowanie listy pytań. Warto, by spotkanie było skierowane do odpowiedniej grupy odbiorców, zarówno jeśli chodzi o ich wiek, jak i zainteresowania. Kiedy mam spotkanie z osobą, która podróżuje, zapraszam klasy turystyczne, kiedy osoba ta pisze książki – humanistyczne.

Oczywiście niezależnie od tego, czy spotkanie było płatne, czy pro bono, warto się odwdzięczyć chociażby prostym gestem w postaci bukietu kwiatów czy czekoladkami. Jako wyraz zainteresowania miło jest podjąć dyskusję z autorem lub autorką na temat jakiegoś konkretnego aspektu twórczości, wiersza czy książki. Warto organizować spotkania autorskie, by zrozumieć pisarski warsztat pracy. Książki, których autora lub autorkę mieliśmy okazję poznać osobiście, są również częściej i chętniej czytane przez młodzież, dlatego staram się zorganizować takie spotkanie przynajmniej raz w miesiącu.

Ważne kompetencje w pracy nauczyciela bibliotekarza

Uczestniczyłam ostatnio w bardzo ciekawym szkoleniu zorganizowanym przez Miejski Ośrodek Edukacji Nauczycieli w Bydgoszczy „Kompetencje 4K”. Wyróżniono na nim cztery podstawowe, kluczowe kompetencje w pracy nauczyciela, w tym bibliotekarza. Są to: kreatywność, komunikacja, kooperacja i krytyczne myślenie. Czym one są dla mnie?

Kreatywność

Moim zdaniem najważniejsza, kluczowa w pracy w bibliotece jest kreatywność. Różnorodność działań znacznie podnosi rangę biblioteki i jej znaczenie. Tam, gdzie wieje nudą, nie zajrzy pies z kulawą nogą. Co więc warto byłoby zrobić? Tu każdy musi znaleźć swoją własną receptę. Coś, w czym czujemy się spełnieni. Nie patrz na innych. Jeden ma fioła na punkcie fantastyki, drugi woli poezję. Do każdego zainteresowania można wymyślić wiele działań z nim związanych. Przekonaj się, realizacja jakich działań sprawia ci największą radość, i po prostu zacznij to robić. Nie będę odkrywcza, jeśli powiem, że robienie tego, co sprawia nam przyjemność, przynosi najlepsze owoce. Nie bój się porażek. Nie wyjdzie jedna akcja, to wyjdzie następna. Moim konikiem stały się gry dydaktyczne.

Komunikacja

Nie mniej ważna jest komunikacja – trzeba się jakoś dogadać z odbiorcą. Wciąż uczę się prawidłowej z ludźmi, aby przynosiła pożądane efekty. Wbrew pozorom nie jest to łatwa sztuka. Trzeba dbać o odpowiedni dobór słów. „Zachęcam”, „zapraszam” to jedne z kluczowych sformułowań w komunikacji z odbiorcą. Nigdy do niczego nie zmuszam, nie wywieram presji. Sama jestem osobą, która zwraca uwagę na sposób komunikowania. Roszczeniowo nie załatwisz nic. Grzecznie i sposobem? Załatwisz to, o co prosiłaś, i jeszcze więcej.

Warto też znaleźć czas na rozmowę z uczniem. My, bibliotekarze, często traktowani jesteśmy jak psycholodzy. Lubię, gdy uczniowie mi się zwierzają ze swoich problemów. Jest to dowód zaufania, a także okazja do budowania dobrych, pozytywnych relacji nauczyciel–uczeń. Bywa, że moment do rozmów ze względu na nawał obowiązków nie jest, mówiąc eufemistycznie, komfortowy, warto jednak wygospodarować choćby chwilę, żeby uczeń poczuł się dla nas ważny. Zastępstwa? Jakkolwiek na nie psioczymy (sama nie jestem wyjątkiem), są rewelacyjną okazją do poznania uczniów i ich potencjału. Jestem typem słuchaczki-obserwatorki. Patrzę, obserwuję, wyciągam wnioski. A co najważniejsze? Dystans i poczucie humoru. Biblioteka ma być azylem, miejscem oderwania od sprawdzianów, odpowiedzi. Kończyłam liceum, w którym pracuję, i lubię z nostalgią powspominać lata beztroski, a uczniowie lubią anegdoty. Czemu tego nie połączyć?

Kooperacja

W bibliotece wolę pracować sama. Ku mojej uciesze trafiło mi się samodzielne stanowisko. Dlaczego wolę sama? Bo sama sobie jestem sterem, żeglarzem i okrętem. Lubię robić wszystko od A do Z. Nie lubię po kimś kończyć. Nie lubię, gdy ktoś kończy moje zadanie. Przychodzę do pracy pracować, wówczas nikt i nic mnie nie rozprasza. Koleżanki mam poza pracą, a ze współpracą, nie oszukujmy się, jest różnie. Każdy ma prawo mieć swoją koncepcję. Ja mam swoją filozofię biblioteki i nikt nie wchodzi mi w paradę.

Jak powszechnie jednak wiadomo, razem możemy więcej! Nie jestem alfą i omegą. W bibliotece pracuję sama, ale mogę, a nawet pragnę, dobrać sobie współpracowników poza nią, i to mi odpowiada: że samodzielnie wybieram osoby do współpracy.

Kto ma potencjał na „bibliotecznego przyjaciela”? Zespół polonistów to idealni partnerzy, a jeśli są kreatywni, pracowici, twórczy, kontaktowi i przyjaźni, współpraca odbywa się na zasadzie partnerstwa. Dzięki współpracy z polonistami i ich kontaktom udało mi się zorganizować wiele spotkań autorskich z poetami, pisarkami, filozofami. Razem organizujemy Zaduszki w bibliotece, podczas których czytamy wiersze o tematyce nostalgicznej i wykonujemy prace plastyczne nawiązujące do tematu przemijania. Razem przygotowujemy „Narodowe czytanie” i „Głośne czytanie”. Projekt „Zaczytana szkoła” także został zrealizowany we współpracy zespołu polonistów i biblioteki. Razem możemy więcej!

Krytyczne myślenie

Dlaczego potrzebujemy krytycznego myślenia? Bo ułatwia ono dokonanie analizy problemu i podjęcie działań zmierzających do jego rozwiązania. Korzystam z tej umiejętności zwłaszcza przy przygotowywaniu gier dydaktycznych.

Każdą grę przed puszczeniem jej w obieg muszę sprawdzić – przetestować, czy wszystko jest spójne, kompatybilne. Zasady mojej własnej planszówki zmieniałam kilkukrotnie, bo w praktyce się okazało, że jedna zasada przeczy drugiej. Popełniam błędy i naprawiam je, od razu, bez zwłoki, zanim coś umknie. Niekiedy jest to proces żmudny, ale konieczny, by miało to wszystko sens. Koniec końców uczniowie sami przychodzą i pytają, kiedy kolejna gra. Jeśli w tym czasie absorbują mnie inne obowiązki służbowe, a coś mi w głowie zaświta, zainspiruje mnie, od razu sięgam po notes, żeby fajna koncepcja gdzieś się nie ulotniła. Niekiedy jest to jakaś złota myśl, a innym razem hasło, nawet z pozoru prosty frazes, gra słów. Wszystko, co może się kiedyś przydać. Czy sięgam po notes? W sumie… mam go pod ręką!

Kultura i rozrywka – fundamenty biblioteki

Biblioteka, którą mam przyjemność prowadzić, opiera się na dwóch fundamentach: kulturze i rozrywce. To na nich zbudowałam koncepcję swojej wymarzonej biblioteki. Jest ona banalnie prosta, ale jej sukces i powodzenie tkwią właśnie w tej prostocie. Wyobraźmy sobie, że uczymy się do ważnego egzaminu czy, jak uczniowie, do matury. Czy lepiej przyswoimy wiedzę, wkuwając dzień i noc, czy wówczas, gdy będziemy robić sobie przerwy na coś, co lubimy najbardziej – rower, spacer? Kiedy nauka będzie bardziej efektywna?
A patrząc z perspektywy biblioteki? Kiedy przyciągnie ona więcej osób? Kiedy będziemy wymagać czytania lektur na przerwie międzylekcyjnej, czy kiedy damy odpocząć, zrelaksować się, poświęcimy czas? Czy nie lepiej ściągnąć uczniów do biblioteki sposobem?

Spójne ogniwa

Kultura i rozrywka są ze sobą spójne. Te dwa działania można łatwo połączyć. Dla przykładu: kiedy przygotowywałam Dzień Książki i Praw Autorskich, połączyłam to z urodzinami Bydgoszczy. W zgodzie z tym tematem zaprosiłam autorów książek związanych z moim miastem – Małgorzatę Grosman, piszącą o znanych bydgoszczankach i bydgoszczanach, i Roberta Gawłowskiego, który poświęcił Marianowi Rejewskiemu książkę Jestem tym, który rozszyfrował Enigmę. Nieznana historia Mariana Rejewskiego. Spotkania dopełniły zajęcia z pracowniczką z pracowni regionalnej wojewódzkiej i miejskiej biblioteki publicznej, która przyniosła do nas bardzo wartościowe materiały w postaci gazet, kronik, słowników, kalendarzy, książek adresowych i telefonicznych – pomogły one uczniom dowiedzieć się więcej o dawnej Bydgoszczy.

Dwa teleturnieje z wiedzy o Bydgoszczy, Milionerzy i Joker, przyciągnęły natomiast inną grupę odbiorców: miłośników gier.

Zarówno jedni, jak i drudzy są tak samo ważni, tworzą naszą biblioteczną wspólnotę. Dzięki nim biblioteka jest taka, jaka jest i jaka chce być: otwarta i przyjazna wszystkim użytkownikom, pełna zrozumienia, tolerancji, empatii, zachęcająca do pytań i poszukiwania na nie odpowiedzi.

Z pustego i Salomon nie naleje

Oczywiście możemy stanąć na głowie, mieć głowę pełną kreatywnych pomysłów, zapał do pracy i działania. Jeśli nasi zwierzchnicy nie zdają sobie sprawy z roli i wagi biblioteki, trywializują jej funkcje, a zadania bibliotekarza ograniczają do podręczników i bezpłatnych zastępstw w ramach godzin pracy, to świata nie zwojujemy. My, nauczyciele bibliotekarze mamy różne doświadczenia, niestety często niekoniecznie pozytywne.

Co w numerze?