SCENKA 1

Płatnerz Maciej:
Przemko, pójdziesz do zamku i oddasz do rąk własnych rycerzowi Stanisławowi Ciołkowi ten oto miecz. Powiedz mu, żem go z najlepszego żelaza wykuł, dobrze wyważył, a i pięknie przyozdobił.

Przemek:
Dobrze, ojcze, tak uczynię, jak mi mówisz. Może nawet zobaczę komnaty zamkowe, bom dotąd jedynie zamek z zewnątrz oglądał.

Płatnerz Maciej:
Tylko wracaj prędko, boś mi tu potrzebny! Pamiętaj jeno! Do rąk własnych!

Giermek Zbyszek:
Co się tak gapisz? Czego tu szukasz? A! Już widzę! Miecz przyniosłeś. Daj mi! Zaniosę go memu panu.

Przemek:
Ale ojciec kazał mi oddać go do rąk własnych rycerzowi Stanisławowi Ciołkowi!

Giermek Zbyszek:
Nie bój się! Jestem jego giermkiem. To tym mieczem będzie pasował mnie na rycerza mój pan.

Przemek:
Przecie się nie boję! A ty? Od jak dawna jesteś giermkiem?

Giermek Zbyszek:
Służę memu panu już jedenastą wiosnę, a niedługo wreszcie otrzymam własny miecz i ostrogi.

Przemek:
Może i ja bym tak mógł.

Giermek Zbyszek:
To być nie może. Rycerz musi być dobrze urodzony. Poza tym wiele wody w Wiśle upłynąć musi, nim giermek pasowany na rycerza zostanie. Ja, kiedy skończyłem siódmy rok życia, zostałem oddany tutaj na służbę. Wprzódy byłem paziem, teraz jestem giermkiem. I jako giermek muszę utrzymywać w gotowości bojowej cały rynsztunek mego pana oraz dbać o jego konia. Do mych obowiązków należy też noszenie tarczy z herbem. Wszyscy wokół widzą herb i wiedzą, z kim mają do czynienia. A ja przy okazji nabieram tężyzny. Służba rycerzowi to, bracie, ciężki kawałek chleba. A i w bitwach trzeba brać udział. Kurz, hałas, ciżba. Giermek nie tylko na siebie musi zważać, ale i na swego pana.

Przemek:
Eee... Po tym coś mi tu rzekł, widzę, że rzemiosło rycerskie nie mnie pisane.

Giermek Zbyszek:
Cóżeś taki strapiony? Tak już ten nasz świat urządzony. Nic na to nie poradzimy. Ale... Skoro masz ten miecz oddać do rąk własnych memu panu, to ja cię do niego zaprowadzę. A po drodze opowiem ci o życiu na zamku. Chcesz?

Przemek:
Przecie, że chcę!

Giermek Zbyszek:
Oto więc wchodzimy na dziedziniec zewnętrzny. Jest on, jak widzisz, otoczony wieżami i murami obronnymi. Nim przyszedłeś, doskonaliłem tutaj umiejętność walki. Do ćwiczeń służą giermkom takie oto drewniane miecze.

Przemek:
A te zabudowania tam na lewo? Do czego służą? Chyba widzę tam krowę, o... i prosiaka.

Giermek Zbyszek:
Tam trzymamy zwierzęta na mięso. Chodźmy dalej!

Przemek:
Znowu mur i następna brama?

Giermek Zbyszek:
Teraz wchodzimy na dziedziniec wewnętrzny. Tu właśnie mieszkam. Popatrz! Tam są stajnie, kuchnie i studnia z wodą. A przed nami baszta. To mieszkalna, ale i obronna część tego zamku. Zauważ, że na parterze nie ma okien, a drzwi są wąskie i wysoko! W razie potrzeby możemy się tu bronić przez długie tygodnie.

Przemek:
A gdzie teraz mnie prowadzisz?

Giermek Zbyszek:
Do wielkiej sali. Tam znajdziemy mego pana. Będziesz mógł wreszcie dać mu ten miecz.

SCENKA 2

Wojski:
Sprawa chłopów z Bronowic, Chrobota i Wita. Obydwaj to poddani wielmożnego pana. Chłopów tych przyprowadził sołtys Bronowic, Wojciech. On też przedstawi wielmożnemu panu ich sprawę do rozstrzygnięcia.

Wit:
Łaski, wielmożny panie, łaski!

Sołtys Wojciech:
Cicho, chłopy! Wpierw wielmożny pan, Stanisław Ciołek, sprawę musi poznać, a potem sprawiedliwy wyrok wyda.

Stanisław Ciołek:
Mówcie, sołtysie! O co więc spierają się chłopi z Bronowic? Mówcie śmiało!

Sołtys Wojciech:
Ano idzie o to, że Wit oskarża Chrobota, że ten mu krowę zmarnował, i domaga się zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, a i jeszcze ukarania Chrobotowego syna, za sprawą którego ową stratę poniósł. A jak to dokładnie było, to niech sam Wit powie. Wicie, teraz możesz panu swojemu, Stanisławowi Ciołkowi, opowiedzieć, jak do tego doszło.

Wit:
Sprawiedliwości dopraszam się, sprawiedliwości, łaskawy panie!

Sołtys Wojciech:
Ale mówcie, jak to z tą krową było! A nie jęczycie niczym owe chrome dziady pod kościołem!

Wit:
Dwa dzionki temu bydlątka moje wygonione zostały na pastwisko, co to wzdłuż lasu się rozciąga. Po południu przylatuje do mnie wyrostek, który to bydła strzegł, i mówi, że jednej krowy nie ma. To ja duchem na to pastwisko lecę, coby te krowiny policzyć. No i prawda, jednej nie ma. I to tej najtłuściejszej, co to najwięcej mleka dawała. Pastuchowi w łeb dałem i pytam, jak to się stało, że nie spostrzegł, kiedy krowa przepadła. A on mówi, że się wiedźmy Południcy zląkł i w cieniu drzewa ukrył.

Stanisław Ciołek:
Gdzie tu więc wina Chrobota? Widzi mi się, że to twój pastuch krowy nie dopilnował i dlatego stratę żeś poniósł.

Wit:
Ale to nie koniec jeszcze mej opowieści. Zaraz pospieszyłem krowy szukać. I kogo widzę? Chrobota, który rzecze, że krowiątko moje na jego pole wlazło i syn jego ją przegnał. Więc pewnikiem do lasu uciekła. No i po krowie! Dlatego pokornie zadośćuczynienia się dopraszam i kary dla Chrobotowego syna, że mi ją zmarnował.

Stanisław Ciołek:
Czemuście nie poszli dalej krowy szukać? Mogła być niedaleko?

Wit:
Zmierzchało już, wielmożny panie. A po nocy po lesie chodzić strach. Bo to i wilcy, i człeka złego spotkać można, albo i co gorszego jeszcze. Wiadomo przecie wszystkim, że w lesie złe moce mieszkają.

Stanisław Ciołek:
Co ty na to, Chrobocie? Rzeknij i ty swoje! Przecie ciebie tu oskarżają.

Chrobot:
Co tu gadać, wielmożny panie? Jam człek biedny, a przecie daniny do zamku i dziesięcinę do klasztoru trza płacić.

Stanisław Ciołek:
Znam cię przecież i wiem, żeś się od powinności nigdy nie uchylał.

Chrobot:
Prawda to, że syn mój Witową krowę przegnał, bo w szkodę wlazła. Swojego bronił! Nie karajcie go za to!
U Wita w chacie dzieci chmara,
a i na pastucha, i parobka go stać. Mnie jedynie syn pomaga. Jeśli pójdzie do lochu albo za karę na służbę, to sam będę musiał wszystko robić.

Stanisław Ciołek:
Oto więc, co postanowiłem. Krowa Wita przepadła i winny temu pastuch, że jej nie upilnował, ale
i sam Wit też, bo jej nie szukał, choć mogła być niedaleko. Chrobotowy syn nie będzie ukarany. Owszem, krowę przegonił, ale nie chciał, aby zniszczyła ona ojcowskie plony.

Wit:
To niech odszkodowanie zapłaci chociaż!

Stanisław Ciołek:
Nie upierajcie się dłużej, Wicie, bo ciebie ukarzę za to, że przychówku nie strzegliście jak należy. To jak będzie?

Wit:
Zmiłuj się, łaskawy panie!

Stanisław Ciołek:
Tedy spór rozstrzygnięty. Koniec na dziś, bo czuję się nietęgo. Muszę syna do klasztoru posłać po jakie lekarstwo.

SCENKA 3

Ojciec Szymon:
Witaj, synu. Z czym do mnie przybywasz?

Syn rycerza – Kaźko:
Mój ojciec, Stanisław Ciołek, przysyła mnie tu po jakieś lekarstwo na bóle w kościach. Stary już jest. Będzie mu już czterdzieści wiosen i jeszcze te zimne komnaty...

Ojciec Szymon:
Pójdź za mną! Ja jestem ojciec Szymon. Byłeś ty kiedy w jakim opactwie?

Syn rycerza – Kaźko:
Onegdaj, będąc jeszcze dzieciną, zachorowałem i ojciec z matką zabrali mnie do opactwa, aby tam szukać ratunku. Przyobiecano mnie wówczas Bogu, jeśli przeżyję. Rzekli pono: „Jemu habit pisany,
a nie miecz”. Ale nic z owego czasu nie pamiętam. Opowiedz mi więc, ojcze, jak tu jest.

Ojciec Szymon:
My, benedyktyni, rzadko opuszczamy mury klasztoru. Wszystko, czego nam trzeba, wytwarzamy sami tu, na miejscu.

Syn rycerza – Kaźko:
Jakże to?

Ojciec Szymon:
A tak. Uprawiamy zboża, warzywa i zioła, hodujemy owce, kozy i kury. Zakładamy też pasieki, skąd mamy nie tylko miód, ale i wosk na świece. Mamy tu i młyn, i warsztaty rzemieślnicze, a i szpital znajdziesz, gdzie opiekujemy się chorymi i starcami.

Syn rycerza – Kaźko:
Dokąd mnie prowadzisz, ojcze Szymonie?

Ojciec Szymon:
Musisz tu ostać na noc, bo niedługo zmierzchać będzie, a niebezpiecznie nocą podróżować. Nie tylko zbójcy, ale także złe moce czyhać mogą na podróżnych. A i lekarstwo dla twego ojca jutro dopiero gotowe będzie. Tymczasem pozwól mi spełnić twą prośbę i pokazać ci, jak my, benedyktyni, żyjemy. Tu są nasze cele.

Syn rycerza – Kaźko:
Ale one ciasne!

Ojciec Szymon:
Niewiele nam trzeba. Tak zresztą nakazuje nam nasza reguła zakonna. Przyświeca nam maksyma „ora et labora”. Tedy właśnie modlitwa
i praca wypełniają nam dni tutaj.

Syn rycerza – Kaźko:
Módl się i pracuj! To musi się Bogu podobać!

Ojciec Szymon:
Wierzę, że ma On nas w swej opiece i obdarza łaską.

Syn rycerza – Kaźko:
Skąd wiecie, kiedy nadchodzi czas na modlitwę?

Ojciec Szymon:
Bicie dzwonów przypomina nam o tym. Modlimy się zarówno we dnie, jak i w nocy. Lecz dbamy nie tylko o czystość myśli i serca, ale też o schludność ciała. Więc codziennie myjemy się w zimnej wodzie.

Syn rycerza – Kaźko:
A gdzie jadacie?

Ojciec Szymon:
O tu, w refektarzu. Spożywamy posiłek w milczeniu bądź słuchając Pisma Świętego. Mięsa prawie wcale nie jadamy, częściej ryby albo drób. Niedługo zjesz z nami drugą dzisiejszego dnia ciepłą strawę. Nim to nastąpi, zaprowadzę cię jeszcze do skryptorium.

Syn rycerza – Kaźko:
O, ileż tu książek?!

Ojciec Szymon:
Jesteśmy dumni z naszej biblioteki. To zasługa kopistów. Nasz najszybszy skryba przepisuje około 200 stron na tydzień. Lecz to żmudna praca! Zgina kopistom grzbiety, przyćmiewa wzrok, powoduje ból w żołądku i w żebrach...

Syn rycerza – Kaźko:
Ja i tak chyba wolałbym robić to niż wojować. Cicho tu, bezpiecznie i spokojnie. A czemu owe księgi są uwiązane do ściany łańcuchami?

Ojciec Szymon:
A to z racji tego, iż pergamin jest bardzo drogi. Nadto jest on pięknie przez kopistów ozdobiony inicjałami, bordiurami i miniaturami.

Syn rycerza – Kaźko:
Skąd bierzecie farby?

Ojciec Szymon:
Jużem ci rzekł. Wszystko robimy sami. Niebieski z roślin, purpurowy z małych ślimaków, żółty z kwiatów krokusa, a zielony z miedzi i soku ze zgniłych jabłek, zaś czerwony z małych robaczków, zwanych czerwiami. A ot i twoja cela. Tu spędzisz noc.

Syn rycerza – Kaźko:
Twarde to łoże. Niełatwe jest wasze życie, ojcze. Tak bardzo odmienne od dworskiego. Ale skoro Bóg habit mi przeznaczył, to niech się stanie wola Jego.

Co w numerze?