Biblioteka Noblistów Prywatnej Szkoły Podstawowej z Oddziałami Dwujęzycznymi nr 2 Prywatnego Liceum z Oddziałami Dwujęzycznymi im. Noblistów Polskich w Krakowie

Powierzchnia: ok. 60 mkw.
Liczba uczniów: 354.
Zbiory: ok. 13 tysięcy jednostek.
Wyposażenie: komputer.
Liczba etatów: 1 (30 godzin).
Strona biblioteki szkolnej: https://bit.ly/bibliogarden.
Strony szkoły:
– https://www.edukacja.krakow.pl;
– https://www.facebook.com/noblisci.

Sześć fundamentów Biblioteki Noblistów: człowiek, słowo, relacje, współpraca, dyscyplina, rezyliencja

Biblioteka Noblistów jest oparta na wolności – przede wszystkim wolności słowa nauczyciela bibliotekarza, który nie boi się wyrażać swoich myśli i wbrew wszelkim przeciwnościom realizuje swoją wizję czytelnictwa oraz wspiera rezyliencję dziecka. Jaka jest ta wizja?

Przede wszystkim ukierunkowana na słowo i na człowieka. Słowo w mojej pracy ma ogromne znaczenie – jego odpowiednia artykulacja potrafi zapalić iskrę niemalże w każdym czytelniku. Przez 11 lat pracy zrozumiałem jedno: moje własne pasje często stają się pasjami uczniów. A jeśli nie, to przynajmniej inspirują ich do odkrywania własnych marzeń. W dzisiejszych czasach warto pokazywać, że pasja i marzenia mają sens. One uskrzydlają, motywują do działania, nie pozwalają pozostać w tyle.

Mimo wielu trudności i obojętności ze strony innych biblioteka szkolna może się stać azylem – nie tylko dla czytelników, ale także dla osoby, która w niej pracuje. Wszystko jednak zależy od tego, kim jest ten bibliotekarz. W naszym środowisku panuje swoista zuchwała skłonność do narzekania (faktycznie, powodów do niezadowolenia nie brakuje), ale jednocześnie mamy niezwykłą zdolność do budowania relacji. A to w dzisiejszym świecie – pełnym sztucznej inteligencji, jupiterów i wszechobecnej obojętności – jest bezcenne.

W Bibliotece Noblistów skupiam się na człowieku – jego talentach, predyspozycjach. Jeśli tylko się da, żongluję nimi tak, aby mogły zakwitnąć lub odnaleźć swoją drogę w innym obszarze szkolnej rzeczywistości. Od 2023 r. jesteśmy uhonorowani znakiem jakości „Uskrzydlam” od Nauczycielki Roku 2022 Iwony Pietrzak-Płachty.

Wolność słowa, pasja, relacje, osobowość bibliotekarza, jego multipotencjalność i uwaga skierowana na człowieka, a przede wszystkim to, by nam się jeszcze chciało – to według mnie imperatywy współczesnej biblioteki szkolnej.

Dlaczego u mnie to działa?

Moje dobre bibliotekarskie duchy: Grażyna Jędryczka, Wanda Matras, Liliana Majda-Niezgoda, Małgosia Koźma i Bogumiła Górna, osoby związane z czytelnictwem, zwróciły mi kiedyś uwagę, że mam w sobie pewien magnes przyciągający ludzi i roztaczam wokół siebie aurę życzliwości. Z perspektywy czasu dostrzegam w ich słowach sporo prawdy – to, co się teraz dzieje, zdaje się potwierdzać tę intuicję. Nie szukam jednak w tym głębszego znaczenia. Po prostu pracuję, a praca, jak wiadomo, uszlachetnia – nawet jeśli bywa ogromnym obciążeniem.

To prawda, że potrafię zjednywać ludzi, a w połączeniu z wysiłkiem psychofizycznym przekłada się to na sukcesy w mojej pracy. Nie narzekam na brak czytelników – biblioteka tętni życiem. Zaglądają do niej nie tylko uczniowie, ale i nauczyciele, i to nie zawsze w celu wypożyczenia książki. Czasem przychodzą porozmawiać, schronić się przed hałasem korytarza, poczytać w ciszy na wygodnym fotelu, skorzystać z antystresowej kolorowanki, którą zawsze mam pod ręką, czy wesprzeć bibliotekę, przekazując książkowe dary. Wierzę, że przyciąga ich nie tylko atmosfera tego miejsca, ale także to, co mogą tu otrzymać – albo sami od siebie zostawić. „Proszę pana, czy mogę wypożyczyć jeszcze jedną część z serii Sisters? Bo bez czytania wybuchnę!” – chwile, w których padają takie pytania, rozpalają pasję i nie pozwalają pozostać obojętnym wobec czytelnika.

Podsumowując: to, jacy jesteśmy, ma największe znaczenie. Ludzcy, ale jednocześnie wymagający i niepokorni – to właśnie napędza nas do działania, rozwija i otwiera drzwi do nowych możliwości.

U mnie miszmasz

Na mojej bibliotecznej orbicie króluje kreatywność! Tu klasyka spotyka się z nowoczesnością, a czytelnicy wchodzą do świata, który inspiruje, bawi i porusza. W Bibliotece Noblistów można więcej niż tylko czytać – można odnaleźć spokój z książką w ręku, zdobyć receptę na złość, poznać doktora od emocji, zanurzyć się w antystresowe kolorowanie z kwiatami wytrwałości, zrobić selfie w naszej niepowtarzalnej fotobudce z książek albo… po prostu zakochać się w literaturze.

Jesteśmy centrum życia kulturalnego szkoły: organizujemy Tydzień Szczęścia, zajęcia „Czytam, więc jestem”, badania czytelnicze inspirowane magazynem „Biblioteka w Szkole”, kreatywne zabawy z literaturą polską, francuską, amerykańską, portugalską itp. Nasze randki w ciemno z książką są wyjątkowe – z dodatkiem… liści miłorzębu japońskiego, który rośnie w naszym ogrodzie! A to dopiero początek. U nas można poznać teatr kamishibai, otworzyć skrzynkę butai, porozmawiać o literackich nowościach, uczestniczyć w Dniu Głośnego Czytania, a nawet przeglądać naszą padletową witrynę biblioteki. Rozkręcamy konkursową karuzelę z aktywnościami, takimi jak logopedyczno-recytatorska petarda „Gimnastyka języka” albo kreatywne starcie ekologiczne w konkursie na najbardziej odjechanego śmieciopotwora. Pomysły? Mamy ich mnóstwo – i wierzymy, że niektóre z nich jeszcze zmienią świat!

Kultywujemy międzypokoleniową transmisję wartości poprzez organizację chociażby Światowego Dnia Pluszowego Misia. Na ten czas Biblioteka Noblistów wypożycza od uczniów, rodziców, dziadków i babć oraz pracowników ich prywatne misie na wystawę „Pluszolandia”. Wyobraźcie sobie czytelnię wypełnioną ponad dwustoma misiami. Robi to wrażenie, ale magia dzieje się dopiero wtedy, kiedy na wystawie pojawia się miś, który ma ponad 120 lat i przeżył już dwie wojny światowe; kiedy pojawia się miś pani Kasi z administracji, który 30 lat temu podarował jej różę i pierścionek zaręczynowy, czy ponad 50 misiów z kolekcji rodziców Franka.

Wspólnie z uczniami budujemy choinki z książek – wyższe nawet niż bibliotekarz! A podczas ogólnopolskiej akcji „Czytaj.pl” dla licealistów zamieniamy się w książkowych maratończyków. Dzięki regałowi bookcrossingowemu krąży wśród nas więcej książek, niż można zliczyć. Na zajęciach „Milowe Noblistów” eksplorujemy świat coachingu: uczymy się mówić o emocjach, kontrolować je, rozwijać kreatywność i komunikację. Pracujemy z obrazem, metaforą, ruchem i bajką. Wchodzimy w świat porozumienia bez przemocy, self-reg i bajkoterapii. Dzięki kartom milowym tworzymy historie, gramy, uczymy się i wzmacniamy naszą odporność psychiczną.

Nasza biblioteka to przestrzeń, gdzie dzieci budują swoją pewność siebie, uczą się empatii, rozwijają kompetencje społeczne, językowe i emocjonalne. A wszystko przez zabawę, ruch, emocje i magię słów. Biblioteka Noblistów to literacki mikrokosmos – kreatywny, radosny, emocjonalny i naukowy.

Lata nas dzielą, łączy pasja!

Jak radzę sobie z przepaścią wiekową uczniów? Cóż, mamy prawdziwy rozstrzał – od 7 do 19 lat. Brzmi ciekawie, prawda? I choć te różnice wiekowe są wyraźne, wcale ich tak nie odczuwamy. W szkole mamy świetną organizację: licealiści są na trzecim piętrze, kl. IV-VIII okupują drugie piętro, edukacja wczesnoszkolna jest na piętrze pierwszym, a przedszkole z biblioteką – na parterze. Dodatkowo mamy trzy osobne wejścia i trzy klatki schodowe, dzięki czemu uczniowie swobodnie i bezpiecznie poruszają się po szkole.

Jednak największym wyzwaniem są… przerwy! U nas nie ma dzwonków – i jestem z tego naprawdę zadowolony! Przerwy są jednak podzielone: inne dla kl. „0” i I-III, inne dla kl. IV-VIII i licealistów. Choć bywa to utrudnieniem w mojej pracy, radzę sobie z tym od lat – po prostu umiem to wykorzystać!

Wiekowa przepaść to też wielka wartość. Licealiści świetnie odnajdują się w roli mentorów, czytają młodszym, pomagają przy organizacji stoisk na kiermaszach, a nawet prowadzą licytacje czy zajęcia biblioteczne dla młodszych. Doradztwo przy doborze książek przez starszych uczniów to absolutny hit – młodsze dzieci uwielbiają ich polecenia. Mamy różny wiek, ale wspólny cel.

Więcej o bibliotecznej pracy z młodzieżą w Prywatnej Szkole Podstawowej nr 2 i Prywatnego Liceum z Oddziałami Dwujęzycznymi im. Noblistów Polskich w Krakowie w odrębnym artykule Daniela Korczykowskiego: Starszy? Młodszy? Ważne, że wkręcony.

Czytanie jest fundamentem

Czytanie to nie tylko nieodzowny element biblioteki, ale także jej żywa ozdoba. Zawsze się sprawdza – wystarczy, że uczniowie słuchają, gdy np. bibliotekarz czyta na głos. Wszyscy znamy zalety głośnego czytania, więc korzystajmy z niego na bezpłatnych zastępstwach, podczas akcji dla czytelników, a także codziennie, niezmiennie i z pasją. Nie przepadasz za czytaniem na głos? Zaproś do tego rodziców, nauczycieli lub starszych uczniów – najważniejsze, by czytanie stało się priorytetem biblioteki. To naprawdę działa!

A co, jeśli dodać do czytania odrobinę tajemnicy, magii albo czegoś zupełnie nieoczekiwanego? W Bibliotece Noblistów właśnie tak się dzieje. Nie jest to wielkie show, choć zdarza się, że moje czytanie przybiera formę występu, koncertu czy nawet monologu czytelniczego. Oczywiście, wymaga to przygotowania, ale warto!

W naszej pracy często musimy działać spontanicznie. Dostajesz nagłe zastępstwo – i co wtedy? Zacznij od wprowadzenia o wydawnictwach ciągłych. Jeśli masz czasopisma, rozłóż je w bibliotece i pozwól dzieciom samodzielnie wybrać te, które chcą przeczytać. Możesz zorganizować ciche czytanie lub powiesić czasopisma na przenośnym wieszaku na ubrania – u mnie ta metoda okazała się strzałem w dziesiątkę! Dzieci z entuzjazmem wymieniały się lekturą, przeglądając artykuły. Na zakończenie warto usiąść w kółku i zadać kilka pytań, np.: „Jaką cenną informację znalazłeś lub znalazłaś w czasopiśmie?” albo „Co w tym artykule nie przypadło ci do gustu?”.

Świetnym pomysłem jest też czytanie performatywne, które wymaga wcześniejszego przygotowania, ale daje niesamowite efekty. Bardzo dobrze sprawdza się również czytanie a vista – spontaniczne, bez wcześniejszego przygotowania. Szczególnie jeśli wybierzemy tekst pełen humoru, który rozbawi uczniów i otworzy ich na lekturę.

Najlepsze efekty daje czytanie otwarte, w którym można bawić się treścią książki, wykonywać ruchy, pokazywać ilustracje i angażować uczniów do aktywnego uczestnictwa. Czytanie ewokowane muzyką to kolejny as w rękawie – odpowiednia ścieżka dźwiękowa potrafi stworzyć niesamowitą atmosferę. Warto sięgnąć po muzykę relaksacyjną, klasyczną czy instrumentalną, pamiętając, by była jedynie subtelnym tłem, a nie zagłuszała treści.

W Bibliotece Noblistów ogromnym powodzeniem cieszy się również czytanie teatralne. Nazywam je tak, ponieważ wymaga pełnego zaangażowania – uruchomienia mimiki, modulacji głosu, a czasem nawet wprowadzenia rekwizytów i kostiumów. Trzeba mieć odwagę, by wczuć się w rolę, a czasem nawet trochę się wygłupić przed uczniami – ale to właśnie sprawia, że książka i biblioteka ożywają!

Czytanie w bibliotece to nie obowiązek – to przygoda, która może stać się magicznym doświadczeniem dla każdego. Do efektywnego czytania, kiedy chcemy, żeby stało się ono rodzajem jakiegoś show, koncertu czytelniczego, trzeba już się przygotować. Oczywiście wszystko tak naprawdę zależy od tego, jaki chcemy osiągnąć efekt i jakich mamy słuchaczy, czytelników.

Krótkie shorty literackie

Warsztat nauczyciela bibliotekarza to prawdziwa siła napędowa udanych zajęć – zwłaszcza tych czytelniczych czy warsztatowych. To nie tylko kwestia wiedzy, ale też efekt codziennej praktyki i nieustannego poszukiwania nowych rozwiązań.

Szkolna rzeczywistość bywa jednak bezlitosna – o 90 minutach możemy pomarzyć, a nawet 60 to często luksus. Zazwyczaj mamy do dyspozycji 45 minut – a to naprawdę niewiele, by zdążyć przeczytać tekst, porozmawiać i jeszcze zrealizować ćwiczenia czy działania warsztatowe. Dlatego kluczowe są krótkie, konkretne, ale wartościowe teksty – idealne do pracy w ograniczonym czasie. Nie chodzi o to, by czytać bez przerwy przez 45 minut – chodzi o to, by książka była impulsem do działania, dyskusji, refleksji.

Oto zestaw top 10 sprawdzonych krótkich form literackich (z kategorią tematyczną), które świetnie sprawdzają się w każdej grupie wiekowej: od szkoły podstawowej po liceum/technikum, a nawet w świecie dorosłych.

Madonna: Jabłka Pana Peabody’ego (plotka, ekologia słowa, znaczenie słowa w życiu człowieka).
Marijanović Stanislav: Mała encyklopedia domowych potworów (nasze potwory-sobowtóry domowe, komediowe podejście do cech charakteru, satyryczne opisy potworów, świetny materiał na warsztaty).
Silverstein Shel: Drzewo darów (przyjaźń, bezinteresowność, czerpanie radości z dzielenia się).
Verde Susan: Ja, człowiek (wartość istnienia).
Verde Susan: Ja, spokój (uważność, spokój i czerpanie z tego dla siebie).
Wiliams Rachel: Warto czekać. Opowieści, które uczą cierpliwości i wytrwałości, pomagają znieść trud oczekiwania.
Yamada Kobi: Co robisz z pomysłem? (pomysł, poczucie własnej wartości, przedsiębiorczość).
Yamada Kobi: Co robisz z problemem? (problem, rozwój osobisty).
Yamada Kobi: Może. O magicznym potencjale, który drzemie w każdym człowieku (wyjątkowość istnienia człowieka, spełnianie marzeń).
Yamada Kobi: Próbowanie (próbowanie, spełnianie marzeń).

Takich książek mam w swoim warsztacie bardzo dużo. Są moimi ratowniczkami. Powyższe top of the top to ponadczasowe shorty, książki coachingowe, zawierające moc wartości, które warto krzewić wśród dzieci i młodzieży. Niewątpliwie dobrze mieć warsztat za sobą, aby wiedzieć, co i na jakim poziomie edukacyjnym wykorzystać z tej literatury.

Nobel czytelnictwa

Na zakończenie roku szkolnego w naszej szkole odbywa się uroczysta gala rozdania Nobli – najwyższych szkolnych wyróżnień, przyznawanych corocznie w kilkunastu kategoriach.
Z dumą udało mi się wprowadzić kategorię Nobla czytelnictwa dla kl. I-III. Niestety, walkę o tę nagrodę w kl. IV-VIII musiałem zakończyć. Nasze środowisko nauczycielskie nie zawsze jest gotowe na to, by biblioteka stała się istotnym elementem świadomości całej kadry pedagogicznej. To smutne i trochę niedojrzałe. Przyznawane są wyróżnienia takie jak Literat Roku, Przyrodnik Roku czy Germanista Roku, a jednak nazwa Bibliotekarz Roku wzbudziła kontrowersje i opór. Dlaczego? Nie zamierzam wnikać – szkoda na to energii.

Kto ma szansę na Nobla czytelnictwa? Przede wszystkim ten, dla kogo literatura to coś więcej niż obowiązek – kto czyta z pasją, odkrywa książki z własnej inicjatywy i dzieli się nimi z innymi. Często jest to osoba o niezwykłej czytelniczej wrażliwości, prawdziwy przyjaciel lub prawdziwa przyjaciółka biblioteki. Cieszę się, że co roku mogę wyróżnić taką osobę i wygłosić czytelniczą laudację przed całą społecznością szkolną.

Dostęp do biblioteki

Biblioteka to prawdziwe wrota do świata wiedzy i kultury – miejsce, w którym każdy uczeń może znaleźć coś dla siebie. Jej dostępność jest imponująca: otwarta od wczesnych godzin porannych aż do późnych popołudni, często jeszcze wtedy, gdy mogą do niej dotrzeć dzieci biorące udział w zajęciach opiekuńczo-wychowawczych w świetlicy. Ta otwartość nie jest przypadkowa – dostępność biblioteki dla ucznia to fundament edukacji, szczególnie na pierwszym etapie kształcenia, kiedy formujemy przyszłych czytelników i budujemy ich pierwsze relacje z literaturą, słowem i kulturą. Nie zamykajmy bibliotek szkolnych o 13.00. Czasy się zmieniły.

Budżet bez limitu i dodatkowe baterie

Nauczyciele bibliotekarze często zmagają się z ograniczonym budżetem na zakup książek. Na szczęście istnieją sposoby, by wzbogacić księgozbiór – choć wymaga to czasu i zaangażowania. W sieci regularnie pojawiają się konkursy, w których można wygrać zestawy książek lub pojedyncze egzemplarze, co stanowi cenne wsparcie dla biblioteki. Musimy śledzić media w tym zakresie.

W Bibliotece Noblistów nie ma limitu budżetowego na literaturę, co ogromnie doceniam – to dowód na to, że książki w szkole są dla jej prezeski Krystyny Majak priorytetem. Mimo to raz w roku organizuję akcję „Lektura dla biblioteki”, która przynosi znakomite efekty. Kluczowym elementem jest precyzyjna informacja – zawsze jasno określam, jakie książki są potrzebne, a jakich nie przyjmujemy. Podkreślam również, że darczyńcy mogą przekazywać zarówno egzemplarze używane, jak i nowe, jeśli mają taką możliwość.

Rzetelna komunikacja naprawdę działa. Wśród rodziców często znajdują się miłośnicy literatury, którzy nie tylko dopytują o konkretne potrzeby, ale też sami chętnie zakupują wartościowe pozycje dla biblioteki. Moja inicjatywa przynosi świetne rezultaty – dzięki niej rodzice przez cały rok przekazują książki i materiały edukacyjne, wzbogacając zasoby biblioteki. To dowód na to, że odpowiednio poprowadzona akcja może przynieść znakomite efekty! Po akcji, kiedy już dary przejdą opracowanie itd., następuje akcja „Wypożyczalnia prezentów”, dająca możliwość wypożyczania tych właśnie darów. Czasem, jak ostatnio w 2024 r., montujemy film Nietypowy modowy pokaz książkowy, w którym prezentujemy nowości literackie podarowane przez uczniów.

Gang książkowych ninja

Są tacy uczniowie, o których mógłbym nakręcić serial – i to kilka sezonów! Ale dziś skupię się na ekipie, która sprawia, że Daniel Korczykowski to nie „jakiś tam” bibliotekarz, tylko Biblioteczny Boss, a Biblioteka Noblistów to nie zwykłe miejsce z książkami, tylko kulturalne centrum wszechświata. Bo żeby zapalać innych, trzeba samemu płonąć jak fajerwerki na finale sylwestra – i właśnie tacy są oni: Mole Krejzole!

Największym skarbem nauczyciela są uczniowie, którzy nie tylko łapią bakcyla, ale też zarażają się całym wirusem kreatywności. W moim przypadku to zgrana, turbozaangażowana, nie-do-zatrzymania drużyna skupiona wokół biblioteki i jej misji: szerzenia czytelniczego szaleństwa. Poznajcie aktyw biblioteczny „Mole Krejzole” – działają w nim czytelnicy, aktorzy, społecznicy, kreatorzy, pomocnicy, naprawiacze, dekoratorzy i nieustający dostawcy dobrej energii.

Sam aktyw na ten moment składa się z 21 osób, bo to przede wszystkim grupa, która co tydzień ma lekcję w każdy czwartek, rozpisaną w dzienniku jako zajęcia dodatkowe. Lekcja to złe słowo, ale mamy 45 minut na wspólne działania. To grupa, która zrodziła się z pasji działania. Po prostu zobaczyłem, że jest grono dzieciaków, które chcą czegoś więcej, i założyłem aktyw biblioteczny. Zaproponowałem go tym, którzy przychodzili, i zebrała się grupa najpierw 15 osób. Potem, po prośbach rodziców, dopisało się sześć. Nie ma podziału wiekowego, dlatego że tak się złożyło, iż jest to grupa, z którą widywałem się w kl. I-III na moich zajęciach czytelniczych „Rozwijanie przez czytanie”. Wiekowo zatem są rówieśnikami. W tej chwili są w trzech różnych kl. VI – dosłownie wszyscy. Wierzę, że dotrwają do końca podstawówki.

Był taki moment w pierwszym roku naszych działań, że w czerwcu poprosili mnie, abym nie zamykał im drogi do aktywu od kolejnego roku szkolnego. Umówiliśmy się, że od września działamy w tym samym składzie. Tak się stało, ale po drodze pojawiło się kilka nowych osób i dlatego jest nas teraz 21.

Gdy zaczęło się o nas mówić, rosło zainteresowanie wśród młodzieży. Uczniowie jednego z wychowawców bardzo chcieli wziąć w aktywie udział. Powiedziałem, że nie prowadzę zapisów, bo mam komplet. Szczerze? 30-40 osób w 45 minut byłoby nie do ogarnięcia. Nie jestem robotem. Choć propozycje typu „Prowadź dwie grupy na zmianę” się pojawiły… Uśmiechnąłem się, ale wiem jedno: jestem konsekwentny i wiem, co działa. Oburzenie jednej z koleżanek było słuszne, iż to niesprawiedliwe, że nie ma zapisów, rekrutacji itp. Zarazem nie mogę odmówić moim stałym bywalcom. I tak źle, i tak niedobrze. Patrząc inaczej, cieszę się, ponieważ to znaczy, że robimy coś dobrego i wartościowego. Nie wiem, jak w przyszłości rozwinie się temat zapisów dla nowych członków aktywu, ale ja przy mojej liczbie obowiązków w tej placówce drugiej grupy nie poprowadzę. Zostawiłem temat, bo brak systematyczności mógłby spowodować rozbicie np. dwóch różnych grup, a tak jest jedna, i to naprawdę fenomenalna.

Ten gang książkowych ninja działa w podzespołach jak prawdziwa biblioteczna liga: mamy sekcję łączników klasowych (czyli plotkarzy literackich), bibliotekarsko-konserwatorską (reanimatorzy książek!), prasową (nasze małe CNN), propagandową (robimy hałas o czytaniu!), dekoracyjną („wow” factor 100%), czytelniczą (bo książki się same nie przeczytają) i administracyjną (mózgi operacji).

Co robią? Co tylko się da! Od polecania książek jak najlepsi booktokerzy, przez prowadzenie zajęć i organizację akcji, po naprawy tomów, kodowanie, pieczętowanie i wszystkie inne rytuały biblioteczne. Zmieniamy wnętrza, organizujemy wystawy, pomagamy w wypożyczalni, prowadzimy infoserwis na terenie szkoły i ogarniamy dyżury, a nawet robimy teatr!

Tak, dobrze czytasz – teatr! I to jaki! Wystawiliśmy już Sanatorium Doroty Gellner (kultowy klasyk na Dzień Głośnego Czytania), Czytanie jest super Muuro Leafa, Bzimpa i Gniopa na podstawie Książki bez obrazków komika B.J. Novaka i magiczną Wypożyczalnię skrzydeł Iwony Pietrzak-Płachty w wersji kamishibai, która była częścią wielkiej akcji pasowania na czytelnika. Trzeba dodać, że dołączyła wtedy do nas sama autorka książki, która specjalnie przyjechała na tę imprezę. Zatem mieliśmy dodatkowo w szkole spotkania autorskie dla pozostałych klas. Nasz teatr to działania długofalowe, dzięki którym po prostu osiągamy zamierzone efekty.

Spotykamy się raz w tygodniu w bibliotece, gdzie planujemy, wymyślamy, śmiejemy się i robimy rzeczy, które zmieniają szkolną rzeczywistość. Ale to nie wszystko – działamy też na przerwach, po lekcjach, czasem w trakcie zajęć. Pasja nie zna granic dzwonków.

Dzięki Molom Krejzolom narodził się biblioteczny wolontariat. To ognisko ludzi, którzy są ambasadorami czytelnictwa w naszej szkole. A ja? Jestem tylko szczęściarzem, bo mogę z nimi działać.

Biblioteka łączy ludzi – wolontariat biblioteczny

Zaczęło się niewinnie – trochę pieczątek, trochę porządkowania półek… A skończyło się na tym, że biblioteka tętni życiem dzięki ekipie uczniów, którzy sami garną się do działania! Organizujemy wystawy książkowe, robimy plakaty promujące czytanie, ogarniamy materiały do akcji – jednym słowem: robimy klimat!

Wolontariat biblioteczny powstał naturalnie – po prostu zebrała się grupa zaangażowanych osób, które chcą coś robić i dobrze się przy tym bawić. Chętnych jest tylu, że czasami nie nadążam z przydziałami. Niektórzy przychodzą nawet na przerwach, po lekcjach, a zdarza się, że w trakcie lekcji, a wtedy muszę ich prosić, aby przyszli później.

Jasne, że niektórzy liczą na plusy z zachowania, ale wcale mi to nie przeszkadza. Bo są też tacy, którzy po prostu polubili to miejsce i chcą tutaj przebywać jak najczęściej. I właśnie o to chodzi! O stworzenie przestrzeni, gdzie książki łączą ludzi.

WOLONTARIAT SZKOLNY – ENKLAWA DLA LICEALISTÓW

Oczywiście w bibliotece prowadziłem także wolontariat szkolny. Tutaj pula działań przekraczała w ostatnich latach moje oczekiwania. Nasze akcje charytatywne cieszyły się ogromnym zainteresowaniem i przyciągnęły do biblioteki czytelników oraz pomocników do wolontariatu bibliotecznego. Poprzez działania charytatywne na terenie szkoły uczę dzieci i młodzież zwracać uwagę na potrzeby innych, słabszych i wymagających opieki. W przedsięwzięcia wolontariatu oprócz uczniów angażuję także nauczycieli i rodziców naszej placówki, którzy chętnie niosą wszelką pomoc i służą wsparciem. Najbardziej zaangażowani w wolontariat są uczniowie klas starszych, od kl. VII aż po liceum. Nie oznacza to, że młodsi się nie angażują, ale starszych uczniów mogę poprosić o więcej niż pierwszaka, chociażby nawet ze względu na bezpieczeństwo przy różnych akcjach. Mam wrażenie, że dla licealistów wolontariat to taka enklawa, centrum działania, gdzie mogą wykazać się swoimi kompetencjami i chęcią pomocy. Działamy nie tylko na terenie Krakowa, ale i całego kraju. Wraz z wolontariuszami udało nam się pomóc już wielu osobom i zwierzętom. Nie skupiamy się na jednej konkretnej grupie odbiorców, ale często odpowiadamy na potrzeby środowiska lokalnego, kraju. Poniżej część zorganizowanych akcji:

„Akcja dla zwierzaków” we współpracy z Biblioteką Kraków – zbiórka na rzecz schroniska dla zwierząt;
„Dokarmiamy ptaki” – akcja zachęcająca do zakładania karmników i dokarmiania ptaków przy swoich domach;
„Kino za baterie” – akcja zbierania baterii (przez cały rok szkolny);
„Nobliści na 100” dla Centrum Terapii Zajęciowej;
„Nobliści pamiętają o zapomnianych grobach” – akcja sprzątania grobów na cmentarzu;
„Nobliści solidarni z Ukrainą” – zbiórka na rzecz dotkniętych wojną;
„Na straży czytelnictwa” – zbiórka książek dla biblioteki z Wielkopolski;
„Podaruj uśmiech dzieciom” – zbiórka zabawek i gier edukacyjnych na rzecz Małopolskiego Hospicjum dla Dzieci;
„Szafowanie dla Filipa” – zbiórka odzieży używanej na rzecz chorego Filipa z ramienia fundacji Moja Fundacja;
szkolna impreza WOŚP;
zbiórka dla powodzian;
zbiórka książek dla pacjentów Oddziału Psychiatrycznego Dzieci i Młodzieży w Szpitalu Babińskiego.

Uczniowie bardzo chętnie angażują się w wyżej wymienione akcje charytatywne. To nie są jednak wszystkie ich działania. Powyższe przedsięwzięcia wymagały ode mnie skrupulatnego przygotowania i dobrej organizacji. W działania organizacyjne, administracyjne udało mi się zaangażować setki uczniów, którzy przychodzili często po zakończonych zajęciach, w ramach przerw, i pomagali prowadzić ewidencję zbiórek, przygotowywać listy materiałów od darczyńców czy pakować materiały do transportu, który z kolei organizowali rodzice. Bez współpracy z dobrymi duchami z kadry pedagogicznej wolontariat nie cieszyłby się taką popularnością i sukcesami. Jeżeli redakcja pozwoli, chciałbym wymienić ich z nazwiska, bo byli i są również prawdziwymi wolontariuszami: Renia Rettinger, Klaudia Kudyba, Monika Madej-Michalska, Asia Putek i Paweł Kindlik. Jestem wdzięczny wam i wszystkim pozostałym, wspierającym moją pracę w ostatnich latach.

ZMYSŁOCZUŁE PRZERWY

Wprowadziłem dla uczniów kl. I-VIII szkoły podstawowej nowy międzynarodowy projekt „Zmysłoczułe szkoły – Wyciszamy przerwy. Wyciszamy szkoły. Wyciszamy się”.
Zaprosiłem do tego projektu psycholożki szkolne Hanię Krawczyńską i Asię Putek i wraz z nimi raz na tydzień prowadzimy tematyczne, zmysłoczułe przerwy dla uczniów w bibliotece szkolnej i grocie solnej.

Więcej w odrębnym artykule Daniela Korczykowskiego: Zmysłoczułe przerwy w bibliotece i szkolnej grocie solnej.

ROZWIJANIE PRZEZ CZYTANIE

Z czytelnikami przemierzam krainy emocji na przedmiocie „Rozwijanie przez czytanie”. To obowiązkowy warsztatowy przedmiot dla pierwszaków, na którym realizuję swój program „Akademia Emocji”.

Książka jest w stanie podać gotowy wzór postepowania, receptę na złość, wskazać schronienie w razie strachu czy lekarstwo na spokój, wyciszenie. To zajęcia oparte na moim własnym programie z elementami biblioterapii, realizujące treści z zakresu zdrowia emocjonalnego uczniów oraz honorujące wskazówki drzewa Hiszpańskiej Szkoły Superrodziców. Szkoła ta stworzyła drzewo sześciu wskazówek, które pomagają zarządzać emocjami dziecka. Nawiązuję do tych treści podczas „Rozwijania przez czytanie”.

Pomóż mi zrozumieć to, co dzieje się wokół mnie oraz jakie emocje odczuwam.
Spróbuj zrozumieć, co się ze mną dzieje. Tak samo jak dorośli mam swoje powody.
Wyrażam swoje emocje tak, jak potrafię: krzykami, płaczem, narzekaniem… Naucz mnie innych sposobów!
Pomóż mi lepiej panować nad moimi emocjami, tak bym nie przekraczał lub przekraczała pewnych granic.
Jeśli nie potrafisz znaleźć rozwiązania mojego problemu, pokaż mi inne drogi bez nakłaniania mnie do wybrania konkretnej z nich.
Przede wszystkim okazuj mi mnóstwo miłości i współczucia!

Poprzez literaturę i sztukę, rozpatrywane w szerokim spektrum, staramy się poznać nasze emocje, pracować z nimi i wykorzystywać różnorodne narzędzia, aby potem, kiedy będzie ku temu okazja, umiejętnie z nich korzystać. Wszystko po to, aby wzrastać emocjonalnie i cieszyć się tym, że razem możemy kształtować siebie nawzajem.

OKŁADKI I WYSTAWKI REZONUJĄ

Prezentacja ma moc! Pokaz wybranych eksponatów czy książek potrafi całkowicie odmienić charakter zajęć – dodać im energii i pozwolić uczniom zaprezentować swoje talenty. U mnie ta forma przybiera postać tematycznych wystawek książek, które przyciągają wzrok i zachęcają do sięgnięcia po lekturę. Hasła typu „Zaczytaj się na wiosnę” (książki wiosenne i z zielonym okładkami), „Literatura jest kobietą” (książki o dziewczynkach i kobietach) czy „Czytanie daje kopa” (literatura motywacyjna) działają jak magnes. A czasem wystarczy po prostu wystawić same okładki – bez opisów, bez haseł – bo dobra okładka potrafi mówić sama za siebie.

Wystawki towarzyszą również moim zmysłoczułym przerwom – w zależności od tematu czasem trzeba się porządnie przekopać przez katalog lub regały biblioteki, by znaleźć coś wyjątkowego.

Ale to nie wszystko! Dzięki współpracy z Wydawnictwem Dwie Siostry udało się zorganizować wielkoformatowe wystawy, takie jak „Pszczoły”, „Co robią uczucia?”, „Drzewa” czy „Którędy do Yellowstone?” – gigantyczne plansze oparte na książkach, które stały się świetną bazą do zajęć czytelniczych. Z wystaw korzystali również nauczyciele przedmiotowi, co tylko potwierdza uniwersalność ekspozycji.

Do tej parady wystawowej dołączyć warto informację o nietypowych gazetkach czytelniczych, które przyciągają czytelników do biblioteki. Należały do nich gazetki promujące literaturę, nauczycieli, teksty z książek i inne motywy wartościowe dla uczniów. Były to m.in.: „Prywatne Biblioteczki Nauczycieli”, „Biblioteka w Memach”, „Czarna Książka Kolorów”, „Moje Szczęście”, „Gdybym Była Książką” i wiele innych.

Do ekspozycji często włączam też prace uczniów – te powstałe nie tylko na zajęciach czytelniczych, ale i z konkursów. Trafiają one na ścianę antracytową albo za oszkloną szybę w bibliotece, stając się dumą autorów. Dla ucznia zobaczenie własnej pracy na wystawie to coś więcej niż wyróżnienie – to budowanie poczucia wartości i obecności w społeczności szkolnej. Do tej pory na bibliotecznej tafli szkła prezentowaliśmy m.in. wystawki prac uczniowskich: „Siła asertywności”, „Co robisz z pomysłem? – zmieniasz świat!”, „Recepty na złość”, „Plasterki na smutek”, „Hotele dla uczuć” (z zajęć z psychologiem), „Nobliści o emocjach”, „Kryjówki dla strachu”.

TWIST SHOW W BIBLIOTECE

Czasem żeby przyciągnąć uczniów do biblioteki i zarazić ich miłością do książek, trzeba po prostu… przynieść ze sobą pasję! U mnie to zadziałało – i to jak! Gdy tylko mogę, zamieniam bibliotekę w prawdziwą balonową krainę wyobraźni. W ruch idą twisterki – długie balony, z których wspólnie z uczestnikami tworzymy kolorowe zwierzaki, bajkowe postacie, fantastyczne rośliny i inne cudaki! To nie są zwykłe zajęcia – to prawdziwe twist show! Jest muzyka cyrkowa, są balonowe animacje, pokaz pełen energii, a do tego książki z instrukcjami, które pozwalają dzieciakom samodzielnie odkrywać świat modelowania balonów. Ta międzypokoleniowa zabawa to nie tylko frajda – to także nauka: cierpliwości, sprawności manualnej, radzenia sobie z niepowodzeniami i wiary w siebie. Zajęcia dostosowuję do każdej grupy wiekowej – i wszędzie budzą ten sam zachwyt. Bo przecież w bibliotece też może dziać się magia!

Czas trwania warsztatów dla dorosłych to 6-10 godzin – w bloku lub kilku spotkaniach. Czas trwania warsztatów dla grup szkolnych: 1-2 godziny – w jednym bloku (istnieje możliwość podzielenia na bloki w ciągu roku szkolnego).

Przedstawiam mój własny program takich warsztatów, które przenoszą w świat twistowania.

Opowieści balonowej treści – czyli jak z fascynacji balonami narodziła się pasja, która dziś wciąga tłumy?
Balony przez wieki – szybki przelot przez historię modelowania balonów.
Balonowa teoria w pigułce – podstawy, które warto znać, zanim weźmiesz pierwszy balon w dłoń!
Zestaw mistrza twistera – sprzęt, gadżety i różne rodzaje balonów, które robią robotę.
Balony w akcji! – nowatorskie pomysły na wykorzystanie twistowania w pracy z dziećmi w szkołach, bibliotekach, świetlicach czy domach dziecka.
Kultura twistowania – o tym, jak balonowe animacje wspierają rozwój dziecka:
- rozgrzewki dla małych (i dużych) twisterów;
- oddechowe triki dla spokoju i koncentracji;
- „Co balon mówi o wychowaniu?” – edukacyjne korzyści z twistowania.
Twister czyta! – przegląd książek i publikacji, które uczą, inspirują i bawią.
Zabawy z książką i balonem – czyli jak połączyć literaturę z balonowym światem na zajęciach dla dzieci.
Efekt „wow!” – balonowe sztuczki jako atrakcja na imprezach, eventach czy spotkaniach czytelniczych.
Muzyka do balona – jak dodać rytm i emocje, wykorzystując muzykę animacyjną, filmową i cyrkową?
Animacje na wesoło – kreatywne zabawy z balonami, które angażują i rozkręcają każdą grupę!
Twistujemy na serio! – praktyczne warsztaty z modelowania balonów: uczymy się skręcać zwierzątka, postaci z bajek, kwiaty i inne cuda.

Powyższy program warsztatów często jest modyfikowany, ponieważ takie zajęcia prowadzę także dla różnych grup wiekowych, w tym również dla nauczycieli, aby mogli wprowadzać tę zabawę do szkół, przedszkoli i różnych instytucji edukacyjnych.

WARTOŚCI RODZINNE

Na moim bibliotecznym kontynencie jest też wyjątkowe miejsce – Wyspa Rodziców i Dziadków! To właśnie oni z pełnym zaangażowaniem biorą udział w „Rodzinnym Konkursie”, nie tylko łączącym rodziny, ale także krzewiącym wartości rodzinne i czytelnicze. Tworzą oni niesamowitą wystawę wielkoformatowych dzieł, które z dumą eksponujemy w holu głównym szkoły przy bibliotece. I powiem jedno – zawsze przerasta to moje najśmielsze oczekiwania! Laurki dla biblioteki, zakładki z okazji trzydziestolecia szkoły, gigantyczne sowy czy książkowe mole – to pokłosie już czterech edycji rodzinnej eksplozji kreatywności! Konkurs ten organizuję z okazji Międzynarodowego Miesiąca Bibliotek Szkolnych, jakim jest październik. Niejedno muzeum czy galeria sztuki nie powstydziłyby się takich prac i spokojnie mogłyby przygotować ich wielką ekspozycję.

Nasza kultowa Sowa Mądra Głowa do dziś wita wszystkich czytelników przy wejściu do wypożyczalni i stała się nieodłącznym symbolem tego magicznego miejsca. „Rodzinny Konkurs” to już prawdziwa tradycja szkoły – i z roku na rok udaje się porwać do działania coraz więcej rodzin. Bo to, co powstaje, to nie są zwykłe prace… To prawdziwe dzieła sztuki. Jeśli jeszcze ich nie widzieliście, koniecznie musicie je zobaczyć. Gwarantuję – takich cudów się nie spodziewacie! Poniżej linki do wideo z czterech edycji wystaw:

MOJE I NASZE trudności i WYZWANIA

Jak wielu nauczycieli bibliotekarzy, również ja w swojej pracy zawodowej napotykam różnorodne trudności. Pomimo wieloletnich apeli środowiska instytucje odpowiedzialne za edukację nie podjęły skutecznych działań w celu poprawy sytuacji zawodowej bibliotekarzy szkolnych. W związku z tym uważam, że kluczowe znaczenie ma rozwijanie postawy asertywności – bez niej nie jesteśmy w stanie efektywnie zadbać o nasze prawa i potrzeby.

Zamiast poświęcać energię na narzekanie, wolę skoncentrować się na rozwiązaniach, które pomagają mi zachować równowagę psychiczną i zawodową, szczególnie w sytuacjach, gdy dyrekcja szkoły powierza mi liczne zadania wykraczające poza moje podstawowe obowiązki.

Zdaję sobie sprawę, że w określonych okolicznościach dyrektor szkoły nie ma wyboru i bibliotekarz staje się kołem ratunkowym instytucji – przejmując zastępstwa bądź inne istotne funkcje. Niemniej by zachować obiektywizm, przedstawię własne doświadczenia, z zastrzeżeniem, że pracuję w szkole niepublicznej, co wiąże się z pewnymi odmiennościami względem placówek publicznych. Problemy, z którymi się mierzę, pozostają jednak w wielu aspektach wspólne.

Od lat borykam się z problemem bezpłatnych zastępstw. Staram się jednak przekuwać te sytuacje w okazje do działań wspierających bibliotekę – organizuję wówczas zajęcia czytelnicze lub powierzam uczniom prace pomocnicze. Opracowałem system, który pozwala mi być przygotowanym na takie sytuacje; dzięki temu nawet nieplanowane obowiązki mogą przynieść wartość dodaną. Zawsze można podratować się także filmem i włączyć edukację filmową.

W ramach godzin bibliotecznych przybywają do mnie również uczniowie nieuczęszczający na zajęcia religii lub etyki albo zajęcia basenowe. Początkowo traktowałem to jako obciążenie, z czasem jednak dostrzegłem potencjał tej grupy i zaangażowałem ją w działania biblioteki – stali się jej aktywnymi pomocnikami i wolontariuszami.

Grzecznościowo zajmuję się także zamawianiem książek na nagrody i konkursy dla nauczycieli przez hurtownię internetową. Często oddelegowany jestem do roli obsługującego jakiś kiermasz świąteczny, czasem do robienia zdjęć, opieki na wycieczkę, przygotowania dyplomów, plakatów do jakichś akcji, zaproszeń dla gości na galę jakiegoś konkursu, zestawień działań szkoły za dany miesiąc. Naprawdę jest tego sporo.

Dodatkowo odpowiadam za prowadzenie szkolnej strony internetowej oraz profilu na Facebooku, co wiąże się z licznymi, często nieformalnymi prośbami ze strony grona pedagogicznego. Zdarzają się także tacy, którzy często chcieliby korzystać z przywileju „zastąp mnie”, ale rzadko daję się w to wciągać. W sytuacjach gdy zakłóca to moją pracę, skutecznym narzędziem okazuje się stanowcza, zazwyczaj uprzejma asertywność.

Zdarzają się również przypadki powierzania opieki nad chorymi lub przeziębionymi uczniami – czasem przez nauczycieli, którzy w danym momencie chcą opuścić budynek. Pragnę przypomnieć, że w takiej sytuacji nauczyciel bibliotekarz ma pełne prawo odmówić, ponieważ nie ponosi prawnej odpowiedzialności za ucznia pozostawionego pod jego opieką w takich warunkach.

Kiedyś próbowano zrzucać do biblioteki świetlicę. Temu się już nie poddaję. Tutaj istnieje zwykłe „nie”.

Pracuję w pełnym wymiarze etatu – 30 godzin tygodniowo. W tym czasie realizuję 7 godzin zajęć dydaktycznych o charakterze czytelniczym, co pozostawia 23 godziny na obowiązki stricte biblioteczne, w tym różnorodne zadania dodatkowe, często pojawiające się nagle i bez uprzedzenia.

Dodatkowym obciążeniem są trzy czterdziestopięciominutowe dyżury w głównym holu szkoły. Udało mi się wywalczyć, aby były one wliczane do godzin bibliotecznych, co pozwala uniknąć konieczności przebywania w szkole przez 40 godzin tygodniowo – wymiar nieadekwatny i nieaktualizowany od 1982.

W trakcie roku szkolnego nauczyciel bibliotekarz angażowany jest do działań pozabibliotecznych, takich jak udział w organizacji i przeprowadzaniu próbnych egzaminów, obsługa konkursów szkolnych, a w szczególności pełnienie funkcji w trakcie egzaminów maturalnych. Maj, będący jednocześnie miesiącem promującym bibliotekarstwo i czytelnictwo, stanowi pod tym względem szczególne wyzwanie – z powodu intensyfikacji zadań egzaminacyjnych biblioteka szkolna bywa w tym czasie nieczynna.

Nauczyciel bibliotekarz oddelegowany jest wówczas do pełnienia funkcji członka komisji egzaminacyjnej, przewodniczącego zespołu nadzorującego bądź osoby nadzorującej przebieg egzaminów na terenie szkoły (tzw. korytarzowego). Obowiązki te pochłaniają znaczną liczbę godzin pracy, co realnie ogranicza możliwość bieżącego funkcjonowania biblioteki szkolnej w tym okresie, kluczowym dla środowiska uczniowskiego i bibliotekarskiego.

Reasumując, zachęcam wszystkich nauczycieli bibliotekarzy do asertywności. Jeżeli rzetelnie wykonujemy swoją pracę, nie powinniśmy być postrzegani jako osoby „do wszystkiego”. Nasza nieobecność w bibliotece jest odczuwalna zarówno dla uczniów, jak i dla rodziców – a to najlepszy dowód na to, jak ważna i potrzebna jest nasza rola w społeczności szkolnej.
Życzę nam, czyli wszystkim nauczycielom bibliotekarzom, więcej słońca i takich dróg czytelniczych, które nas wzmocnią, dodadzą skrzydeł i dobroci. Wszystkiego nie zmienimy, ale bądźmy dla siebie dobrzy, bo warto. Jak mawiał Seneka: dobrych ludzi nikt nie zapomina.

Co w numerze?