W poradniku znajdziesz m.in.:

Omówienie szczegółów dofinansowania
Omówienie skandalicznej procedury konsultacji i wdrożenia
Terminy i plan działania, aby zdążyć
Omówienie i ocena wniosków oraz zasad
Dokumentacja, sprawozdanie
Propozycje działań towarzyszących NPRCz
Realizacja zakupów
Pytania i odpowiedzi

ZACZĘŁO SIĘ OBIECUJĄCO

Pod koniec stycznia 2021 r. został opublikowany projekt Uchwały Rady Ministrów w sprawieustanowienia Narodowego ProgramuRozwoju Czytelnictwa 2.0 na lata 2021-2025, a w nim (podobnie jak w poprzedniej edycji NPRCz) znalazł się Priorytet 3, dotyczący m.in. bibliotek szkolnych. Projekt programu obudowano bardzo solidnie i fachowo przygotowanym, obszernym materiałem analitycznym, pokazującym stan czytelnictwa, najważniejsze potrzeby, wnioski.W tym rządowym dokumencie w odniesieniu do bibliotek szkolnych na pierwszy plan wysunięto kwestię konieczności dalszego wzrostu znaczenia tych bibliotek jako źródła pozyskiwania książek czytanych przez uczniów w czasie wolnym, a w związku z tymtakże konieczność uzupełniania zasobów bibliotek szkolnych o poczytne tytuły. Oceniając efekty pierwszej edycji NPRCz,podkreślono m.in., że program pozytywnie wpłynął na rozwój czytelnictwa wśród uczniów, a dzięki wzbogaceniu księgozbioru o nowości wydawnicze wzrosłaliczba wypożyczeń książek, co przełożyło się na zwiększenie zainteresowania czytelnictwem wśród dzieci i młodzieży.

W projekcie znalazły się propozycje nowych (w stosunku do NPRCz 2016-2020) rozwiązań – m.in.:

objęcie NPRCz także przedszkoli (ostatecznie odbyło się to niestety kosztem zmniejszenia puli pieniędzy dla bibliotek szkolnych);
umożliwienie finansowania ze środków NPRCz nie tylko zakupu książek, ale również sprzętu i oprogramowania komputerowego, elementów wyposażenia biblioteki, nagród dla uczniów, wydatków na akcje promujące czytelnictwo;
wydłużenie czasu realizowania przedsięwzięć promujących czytelnictwo (z wyjątkiem samego zakupu książek) do końca roku szkolnego.

Na zakup nowości do placówek wychowania przedszkolnego z budżetu państwa przeznaczono łącznie 41,2 mln zł. W 2021 r. będzie to 6 mln zł, w latach 2022-2023 – po 8,8 mln zł,w latach 2024-2025 – po 8,83 mln zł rocznie.

Na zakup nowości wydawniczych oraz elementów wyposażenia do bibliotek szkolnych i pedagogicznych z budżetu państwa przeznaczono łącznie 96 mln zł. W 2021 r. będzie to 14 mln zł, w latach 2022-2025 – po 20,6 mln zł rocznie.

Do powyższych kwot należy dodać udział własny organów prowadzących w wysokości 20% kosztów realizacji zadania.

KONSULTACJE

Ogłaszając projekt NPRCz na lata 2021-2025, władze zaprosiły wszystkich zainteresowanychdo społecznych konsultacji, które trwały do połowy lutego 2021 r. Wezwanie do konsultacji zostało bardzo poważnie potraktowane przez wiele organizacji i instytucji, które przeprowadzały ankiety, organizowały dyskusje, włożyły dużopracy w opracowanie uwag.

Podobnie zrobiła redakcja „Biblioteki w Szkole”. Przeprowadziliśmy ankietę (udział wzięło ponad 650 osób), w której zapytaliśmyo opinie na temat najważniejszychkwestii związanych z NPRCz. Na podstawie ankiety i licznych dyskusji przygotowaliśmy obszerne, bardzo rzetelnie opracowane uwagi i propozycje takich modyfikacji projektu programu, by jego cele (określone m.in. w dokumentach analitycznych towarzyszących projektowi) mogły być jak najefektywniej zrealizowane.

Oto wybór naszych postulatów.

Przywrócenie budżetu NPRCz przeznaczonego dla bibliotek szkolnych do poziomu z lat 2016-2020.
Wprowadzenie określonego procentowo ograniczenia możliwości zakupu ze środkówNPRCz lektur obowiązkowych oraz książek wydanych po raz pierwszy przed 2000 r. Cele tej propozycji to wyeliminowanierażąco sprzecznych z celami NPRCz skrajnych przypadków przeznaczania większej części środków z dotacji na uzupełnianie zbiorulektur szkolnych oraz wspieranie zakupu literatury współczesnej, najchętniej czytanej przez dzieci i młodzież.
Zmniejszenie proponowanego w projekcie pułapu wydatków na inne cele niż książki z proponowanych 50% do 30% kwoty wsparcia. Głównym celemNPRCz jest jednak zakup nowości wydawniczych, a nie załatwianie palących potrzeb bibliotek w zakresie wyposażenia.
Wprowadzenie możliwości przeznaczania niewielkich kwot na zakup służących realizacji NPRCz materiałów metodycznych i instrukcyjnych – co przyczyniłoby się do zwiększenia efektywności zakupów książek i jakości podejmowanych działań promocyjnych. ɨ Rozszerzenie katalogu zakupów dopuszczonych dla bibliotek pedagogicznych o czasopisma metodyczne i subskrypcje elektroniczne.
Rozszerzenie katalogu elementów wyposażenia biblioteki o oprogramowanie służące metodyce i dydaktyce.

W podobnym duchu formułowane były uwagi innych podmiotów. Tymczasem w zasadzie jedyna zmiana, jaką po konsultacjach wprowadzono do ostatecznej wersji Uchwały Rady Ministrów (w części związanej z bibliotekami szkolnymi), poszła dokładnie w przeciwnym kierunku. Zamiast (zgodnie z celami NPRCz) położyć nacisk na zakup nowościwydawniczych, służących rozwojowi czytania w wolnym czasie, dla przyjemności, rozwoju zainteresowań, wprowadzono sugestię kupowania „w szczególności książek historycznych poświęconych, m.in. historii Polski XX wieku”. Tym samym doraźna politykai ideologia zaczęły zjadać troskę o rozwój czytelnictwa i długofalowe interesy użytkowników bibliotek szkolnych.

Uwagi naszej redakcji i innych podmiotów w „szkolnym” priorytecie NPRCz zostały zupełnie zignorowane – z argumentem „nie, bo nie”.

CZY TO SIĘ MOŻE UDAĆ?

Opublikowanie ostatecznej wersji uchwały Rady Ministróww sprawie NPRCz na lata 2021- 2025 zajęło władzom wiele miesięcy. Nastąpiło to dopiero pod koniec czerwca. Już wtedy było wiadomo, że w związku z urlopami nauczycieli w czasie wakacji
i koniecznością wypełnienia procedury składania oraz akceptowania wniosków, przydzielenia środków finansowych, a potem realizacji zakupów do końca rokukalendarzowego terminy będąmusiały być napięte.

Do ostatecznego uruchomienia NPRCz w szkołach niezbędne jest jeszcze rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków, form i trybu realizacji Priorytetu 3 NPRCz. Tymczasem projekt tego aktu prawnego został opublikowany i przekazany do konsultacji (z terminem 21 dni) dopiero 29 lipca 2021 r. W projekcie tym termin składania przez szkoły wniosków o przystąpienie do NPRCz na 2021r. ustalono na 3 września. Nieoczekiwanie w projekcie rozporządzenia pojawiła się jeszcze jedna „rekomendacja” doprecyzowania tematyki kupowanych książek o pozycje „ukazujące wartośćrodziny i życia człowieka”.

Obecnie (w połowie sierpnia 2021 r.) sytuacja jest taka:

rozporządzenie w sprawie szczegółowychwarunków, form i trybu realizacji Priorytetu 3 NPRCz jest w formie projektu i być może zostanie opublikowane pod koniec sierpnia;
w projekcie rozporządzenia ostateczny termin składania przez szkoły wniosków do NPRCz na 2021 r. mija 3 września;
nie ma wzorów wniosków i żadnych informacji na temat NPRCz ze strony MEiN, kuratoriów czy organów prowadzących (bo nie ma rozporządzenia);
nauczyciele są na urlopach, więc jest prawdopodobne, że gdy przyjdą pod koniec sierpnia do szkół, dowiedzą się, że do 3 września powinni przygotować i złożyć do organów prowadzących wnioski do NPRCz na rok 2021, ale formalnie do tej pory nikt im nie przekazał żadnych informacji.

Czy to się może udać? Jaki jest powód takiego wprowadzania NPRCz i o czym to świadczy?

Nie wiadomo, jak to się skończy. Czy w ogóle urzędnicy zdążą z opublikowaniem niezbędnych dokumentów i wzorów wniosków? Czy termin 3 września zostanie utrzymany? A może w ogóle przyjmowanie wniosków na 2021 r. zostanie zawieszone?

Najbardziej prawdopodobna jest sytuacja, że wszystko zostanie opublikowane w ostatniej chwili.Nabór wniosków będzie uruchomiony i zakwalifikowane zostaną te szkoły, które wykażą determinację i refleks.

Aktualizacja z 11 września. Wreszcie opublikowano wzory wniosków do NPRCz. Można je pobrać na dole tego poradnika.

CO MOŻESZ ZROBIĆ?

Są dwie możliwości – na obie jest niewiele czasu.

Podjęcie – mimo wszystko – starań o pozyskanie dotacji z NPRCz na 2021 r.

To oferta (mówiąc językiem sportowym) dla sprinterów, w dodatku zdeterminowanych, ale ma bonus. W tym celu należy:
- przygotować się do złożenia wniosku (zebrać niezbędne dane, opracować wniosek według zasad obowiązującychw poprzedniej edycji NPRCz, zapytać w organie prowadzącym o możliwość i sposób składania wniosków, obserwować portal Biblioteka.pl, na którym będziemy starali się informować o rozwoju sytuacji);
- gdy tylko pojawi się taka możliwość– złożyć wniosek.
Ten wariant jest atrakcyjny dla szkół, które w poprzednich latach uczestniczyły w NPRCz. W 2021 r. przy kwalifikowaniu wniosków nie będzie miało znaczenia, czy placówka składająca wniosek otrzymała wcześniej dofinansowanie w ramach NPRCz. Później pierwszeństwo będą miały wnioski z placówek, które dofinansowania wcześniej nie dostały.

A zatem – jeśli chcesz mieć pewnośćz akwalifikowania się do finału, podejmij trud złożenia wniosku na 2021 r. Jeśli nic z tego nie wyjdzie, bo np. z powodu opieszałości urzędników wszystko się posypie i nabór na 2021 r. w ogóle się nie odbędzie, będziesz mieć gotowy wniosek na 2022 r., na co też nie ma zbyt wiele czasu (zob. pkt 2).
Zacznij już teraz przygotowywać się do złożenia wniosku na 2022 r. Czasu też jest niewiele. Termin składania wniosków na 2022 r. mija 31 października 2021 r., a zatem należy możliwie szybko zainteresować się zasadami aplikowania i przygotowaniem niezbędnych materiałów.

Przy kwalifikowaniu wniosków do Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa na 2021 r. nie będzie miało znaczenia, czy placówka składająca wniosek otrzymała wcześniej dofinansowanie w ramach NPRCz. Później pierwszeństwo będą miały wnioski z placówek, które dofinansowania wcześniej nie dostały.

CELE I KIERUNKI INTERWENCJI PRIORYTETU 3

Celem Priorytetu 3 NPRCz jest wzmocnienie potencjału przedszkoli, bibliotek szkolnych i pedagogicznych poprzez wzrost atrakcyjności ich zbiorów.

Priorytet 3 będzie realizowany dzięki dwóm kierunkom interwencji:

Kierunek interwencji 3.1 – Zakup nowości wydawniczych do placówek wychowania przedszkolnego (także zespołów przedszkolnych prowadzonych przez szkoły);
Kierunek interwencji 3.2 – Zakup nowości wydawniczych i elementów wyposażenia do bibliotek szkolnych i pedagogicznych.

NAKŁADY FINANSOWE

Priorytet 3.1 – budżet dla placówek wychowania przedszkolnego wynosi (wraz z wkładem własnym organów prowadzących – 20% kosztów realizacji zadania): w 2021 r. – 7,5 mln zł, w latach 2022-2023 – 10,2 mln zł rocznie, w latach 2024-2025 – 11,03 mlnzł rocznie. Razem: 51,57 mln zł.
Priorytet 3.2 – budżet dla bibliotek szkolnych i pedagogicznych wynosi (wraz z wkłademwłasnym organów prowadzących w wysokości 20% kosztów realizacji zadania): w 2021 r. – 17,5 mln zł, w latach 2022-2025 – 25,75 ml zł rocznie. Razem: 120,5 mln zł.

WNIOSKI – TERMINY, TREŚĆ

Dyrektorzy przedszkoli, dyrektorzy szkół i dyrektorzy bibliotek pedagogicznych mogą składać wnioski do organów prowadzących o udzielenie wsparcia finansowego w następujących terminach:

wniosek na 2021 r. – do 3 września 2021 r.;
wniosek na lata 2022-2025 – do 31 października roku poprzedzającego przyznanie wsparcia finansowego (czyli żeby uzyskać wsparcie w 2022 r., trzeba złożyć wniosek do 31 października2021 r.).

Termin składania wniosków do Priorytetu 3 Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa na 2021 r. upływa 3 września 2021 r., a na 2022 r. – 31 października 2021 r.

Wniosek składa dyrektor przedszkola, szkoły lub biblioteki pedagogicznej. Rozporządzenie RM nie stawia wymogu formalnego, by wniosek dyrektora był przezjakiś organ opiniowany.

Organy prowadzące najczęściej publikują gotowe formularze lub generatory wniosków w trybie online. Żeby uniknąć niepotrzebnej pracy, warto sprawdzić, jakie wymogi w kwestii wniosku stawia organ prowadzący.

W poprzedniej edycji NPRCz wnioski były również publikowane na stronie resortu edukacji.

Przed napisaniem wniosku wartoskontaktować się też ze szkołą, która brała udział w poprzedniej edycji NPRCz. Pozwoli to wykorzystać praktyczną wiedzę osób mających już doświadczenia.

ZAWARTOŚĆ WNIOSKU

We wniosku powinny się znaleźć następujące elementy:

nazwa i adres placówki (oczywiście z takimi danymi jak e-mail i numer telefonu); numer REGON;
liczba uczniów (dzieci uczęszczających do przedszkola) – stan na dzień składania wniosku;
wnioskowana kwota wsparcia finansowego na zakup książek,obliczona wraz z dwudziestoprocentowym wkładem (od całości zadania) organu prowadzącego;
informacja, czy szkoła lub biblioteka pedagogiczna otrzymała wsparcie z NPRCz w poprzednich latach (uwaga: nie dotyczy to wniosków o dotację w 2021 r.);
określenie potrzeb placówki w zakresie zakupu książek, realizacji działań promujących czytelnictwo i (w przypadku szkół oraz bibliotek pedagogicznych) wyposażenia;
opis planowanych przez placówkę wychowania przedszkolnego, szkołę lub bibliotekę pedagogiczną działań promujących i wspierających rozwój czytelnictwa wśród dzieci i młodzieży;
opis planowanych przez placówkę wychowania przedszkolnego, szkołę lub bibliotekę pedagogiczną działań wskazujących na współdziałanie w środowisku lokalnym, w tym z biblioteką publiczną.

Uwaga: Niektóre organy prowadzące w punkcie dotyczącym potrzeb placówki składającej wniosek mogą zażądać konkretnych danych. Jeśli tak się stanie, trzeba postępować zgodnie z instrukcją. Jeśli zaś wzorów lub instrukcjinie będzie, to należy pamiętać, że informacja powinna być zwięzła i zawierać konkretne dane.

Opisując planowane przedsięwzięcia, należy brać pod uwagę wymogi stawiane w NPRCzprzed placówkami realizującymi program. Mówiąc wprost – planowane działania powinny wypełniać oczekiwania stawiane beneficjentom programu. Należy opisać planowane działania, które wspierają rozwój czytelnictwa wśród dzieci i młodzieży, będąsłużyły rozwojowi współpracy ze środowiskiem (w tym z biblioteką publiczną), przyczynią się do wypożyczania książek na okres wakacji itp., przy czym nie należy pisać ogólników, lecz starać się w miarę możliwości operować konkretami. Można odwoływaćsię do wcześniejszych dokonań, wskazując na doświadczenia.

Warto pamiętać, że w przypadku kontroli przeprowadzonej porealizacji programu (która się zdarza) deklaracje zawarte we wniosku będą konfrontowane z tym, co faktycznie zostało zrobione. Dlatego podczas pisania wniosków należy unikać zbyt optymistycznych zamierzeń (lepiej zrobić więcej niż nie wykonać niektórych własnych planów) oraz formułowania górnolotnych, trudnych do zweryfikowania zamierzeń.

MOŻNA APLIKOWAĆ PONOWNIE

Do NPRCz 2021-2025 organ prowadzący może aplikować dlaszkoły, która otrzymała wsparciew ramach NPRCz 2016-2020. W czasie trwania programu organ prowadzący może wielokrotnie otrzymywać wsparcie finansowe w odniesieniu do poszczególnych placówek objętych wnioskiem o udzielenie wsparcia finansowego, przy czym w danym roku organ prowadzący może złożyć wyłącznie jeden wniosek o udzielenie wsparciafinansowego, którym mogą zostać objęte wszystkie lub wybrane przedszkola, szkoły lub biblioteki pedagogiczne. Organ prowadzący, który ponownie otrzymał wsparcie finansowe, przeznacza nie mniej niż 50% kwoty wsparcia finansowegootrzymanego w odniesieniu do danej placówki.

OCENA I ZAKWALIFIKOWANIE WNIOSKU

Złożenie wniosku do organu prowadzącego, będącego jednostką samorządu terytorialnego, nie jest jednoznaczne z przekazaniem go do rozpatrzeniawłaściwemu wojewodzie, który ostatecznie decyduje o przyznaniu dofinansowania. Organy prowadzące na „swoim” etapie weryfikują wnioski szkół, biorąc pod uwagę różne kryteria – od prawidłowości sporządzenia wniosku po (chyba najczęściej) względy finansowe, związanez koniecznością wyasygnowania tzw. udziału własnego w wysokości 20%. Można przypuszczać, że w praktyce kolejność decyzji organów prowadzących (szczególnie tych, które zarządzają wieloma placówkami) jest taka: najpierw decyzja, czy i ewentualnie z jakim budżetem na udział własny bierzemy udział w NPRCz, a później wybór takiej liczby wniosków, która „skonsumuje” przydzielony budżet.

Praktyka z lat 2016-2020 pokazuje, że chociaż z reguły wszystkie organy prowadzące chętnie manifestują zainteresowanie rozwojem czytelnictwa, poszczególne z nich nie zawsze są skłonne do ponoszenia wydatków na dofinansowanie zakupu książek do bibliotek szkolnych. W sytuacjach bardzo opornych organów prowadzącychwarto próbować stosowania różnych form nacisków. Nic nie stoi na przeszkodzie, by np. o zamiarze niewykorzystywaniaprzez władze lokalne możliwości pozyskania znacznych środków na wsparcie bibliotek szkolnych poinformować miejscowe media, zgłosić problem na sesji samorządu itp. Władze często licząsię z takimi działaniami – szczególnie w mniejszych miejscowościach, w których działa jeden lub kilka potencjalnych beneficjentów programu. Tam łatwiej jest przekonywać, argumentować, pokazywać korzyści.

Wnioski organów prowadzącycho udzielenie wsparcia finansowego oceniają zespoły powołane przez wojewodę (lub właściwych ministrów – np. w przypadku szkół artystycznych przez ministra kultury i dziedzictwa narodowego i sportu). Zespoły dokonują oceny wnioskówo udzielenie wsparcia finansowego, uwzględniając:

aktualny stan księgozbioru i wyposażenia placówek ubiegającychsię o dofinansowanie;
zgodność planowanych działań promujących i wspierających rozwój czytelnictwa z celami programu;
zakres planowanych działań w obszarze współpracy ze środowiskiem lokalnym, w tym z biblioteką publiczną.

Ocenie nie podlegają wnioskinie pełne lub złożone po terminie.

Wojewodowie są zobowiązani do publikacji wykazu placówek, których wnioski zostały przyjęte. Robią to najczęściej na swoich stronach internetowych lub na stronach kuratoriów oświaty. Wykazy takie często są publikowane na stronach samorządów lokalnych. Po zatwierdzeniu wniosków wojewodowie podpisują z właściwymi organamiprowadzącymi szkół i bibliotek pedagogicznych umowy, a następnie powinni przekazać do organów prowadzących pieniądze na realizację programu.

TERMINY REALIZACJI PROGRAMU

Czas realizacji Narodowego ProgramuRozwoju Czytelnictwa zaczyna się w dniu podpisania przez organ prowadzący umowy z wojewodą. Do wydatków w ramach NPRCz nie można zaliczyć płatności wcześniejszych (sprzed daty umowy). Wszystkie wydatki muszą być zrealizowane do 31 grudnia roku, na który organprowadzący uzyskał wsparcie (w praktyce organy prowadzące narzucają wcześniejsze terminy – do połowy grudnia).

W sprawozdaniu z realizacji NPRCz będzie można uwzględnić działania merytoryczne promujące czytelnictwo, które rozpoczęły się po podpisaniu umowyz wojewodą i są prowadzone do końca roku szkolnego.

Z informacji uzyskanych w MEiN wynika, że sprawozdanie z realizacji NPRCz beneficjenci będą składać w grudniu roku, w którym uzyskali wsparcie, uwzględniając w tym sprawozdaniu przedsięwzięcia merytoryczne zaplanowane do końca roku szkolnego.

DOKUMENTACJA

Warto gromadzić wszystkie dokumenty i materiały związane z aplikacją i realizacją Narodo wego Programu Rozwoju Czytelnictwa – także programy, scenariusze przedsięwzięć, e-maile, wykazy książek, ogłoszenia, notatki służbowe, faktury, umowy, ewentualną dokumentację fotograficzną itp. Nie trzeba przesadzać z drobiazgowością, ale wartomieć wiarygodną dokumentację realizacji wszystkich zaplanowanych przedsięwzięć. Taki zbiór będzie bardzo pomocny przypisaniu sprawozdania oraz w razie kontroli, które są przeprowadzane wyrywkowo przez urzędy wojewódzkie. Z informacji osób, które były kontrolowane, wynika, że w przypadku prawidłowozebranej dokumentacji kontrola nie była uciążliwa. Polegała głównie na potwierdzeniu wykonania zadań oraz realizacji wydatków zadeklarowanych we wniosku.

SPRAWOZDANIE Z NPRCz

Sprawozdanie z realizacji NPRCz należy złożyć do końca roku kalendarzowego,w którym została przyznana dotacja (w praktyce organy prowadzące wyznaczają wcześniejsze terminy – do około połowy grudnia). Do tego czasu należy zamknąć wszystkie wydatki. Przedsięwzięcia promujące czytelnictwo można organizowaćdo końca roku szkolnego.

W sprawozdaniu można uwzględnić tylko wydatki oraz podejmowane przedsięwzięcia,które nastąpiły po podpisaniu umowy organu prowadzącego z wojewodą. Należy zaś w nim uwzględnić przedsięwzięcia promujące czytelnictwo zaplanowane na okres od stycznia do czerwca.

Wzór sprawozdania udostępnia właściwy organ prowadzący. Należy wypełnić wszystkie rubrykiformularza, najlepiej w punktach.Warto skupiać się na konkretach, podawać nazwy przedsięwzięć, ich formę, adresata i liczbę uczestników.

Do sprawozdania nie dołącza się żadnych dokumentów, scenariuszy, sprawozdań, ale należy je przez jakiś czas przechowywać w związku z możliwością kontroli. Można natomiast dołączyć w odpowiedniej rubryce uwagidotyczące NPRCz – wskazać trudności, podać sugestie itp.

NPRCz 2021-2025 – ważniejsze zmiany w stosunku do edycji 2016-2020

Włączenie do NPRCz placówek wychowania przedszkolnego (w tym także oddziałów przedszkolnychprowadzonych w szkołach) jako kierunek interwencji 3.1 z budżetem łącznym ponad 51,5 mln zł. Przedszkola po raz pierwszy będą mogły ubiegać się o dofinansowanie z NPRCz zakupu książek. Idea słuszna, ale niestety w aspekcie finansowym wprowadzona kosztem zmniejszenia dotacji dla bibliotek szkolnych.
Możliwość finansowania ze środków NPRCz nie tylko zakupu książek, ale również sprzętu i oprogramowania komputerowego, elementów wyposażenia biblioteki, nagród dla uczniów, wydatków na spotkania autorskie i inne akcje promująceczytelnictwo.
Próba ukierunkowania przez MEiN tematyki zakupów książkowych w szkołach. W poprzedniej edycji z budżetu NPRCz można było kupować „nowości wydawnicze (książki niebędące podręcznikami)”. W obecnej edycji w projekcie uchwały Rady Ministrów dodano do tego „oraz lektur szkolnych”, w ostatecznej wersji uchwały RM pojawiło się jeszcze sformułowanie „w szczególności książek historycznych poświęconych historii Polski XX wieku”, a w projekcie rozporządzenia w sprawie realizacji Priorytetu 3 nieoczekiwanie(i niezgodnie z uchwałą RM) pojawił się także zapis o książkach „ukazujących wartość rodziny i życia człowieka”. Nie wnikając w tryb i powody tych zabiegów, należy podkreślić, że wypaczają one idee przyświecające NPRCz, którego celem jest przecież rozwój czytelnictwa poprzez wzbogacenie księgozbiorów bibliotek szkolnych o pozycje chętnie czytane przez uczniów dla przyjemności, rozrywki czy rozwoju osobistego. Wybór książek miał być dokonywany przez nauczycieli bibliotekarzy na podstawie znajomości potrzeb konkretnego środowiska szkolnego, po zasięgnięciu opinii uczniów i ich rodziców. Próby narzucania tematyki książek (nawet tak mgliścieokreślonej), które powinno się kupować, jest zupełnie niepotrzebną ingerencją urzędników.
Wprowadzenie (zgodnie z postulatami redakcji „Biblioteki w Szkole”) zasady, że program jest realizowany od dnia rozpoczęcia zadania określonego w umowie o dofinansowanie do końca roku budżetowego, w którym zostało przyznane wsparcie, z tym że działania promujące czytelnictwo mogą być prowadzone do końca roku szkolnego.
W uchwale Rady Ministrów o ustanowieniu NPRCz doprecyzowano, że w ramach otrzymanego wsparcia finansowego szkoły będą nabywać książki, które ukazały się drukiem lub na innym nośniku (w tym książki obrazkowe, mówione i elektroniczne) dostępne na rynku księgarskim niezależnie od tego, czy jest to pierwsze wydanie, czy wznowienie. Zatem nie powinno już być w tej materii żadnych wątpliwości.

Aktualizacja z 12.09.2021 r. W ostatecznej wersji rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie szczegółowych warunków, form i trybu realizacji Priorytetu 3 „Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa 2.0. na lata 2021–2025” wycofano się ze wspomnianego wyżej zapisu mówiącego o potrzebie zakupu książek „ukazujących wartość rodziny i życia człowieka”. Ostateczny, obowiązujący opis możliwych zakupów przez szkoły brzmi:

Wsparcie finansowe może być udzielone: (…) w odniesieniu do szkół i szkół w ORPEG na:

a) zakup książek będących nowościami wydawniczymi i niebędących podręcznikami, w szczególności książek historycznych, w tym poświęconych historii Polski XX wieku, oraz lektur szkolnych, w tym książek opublikowanych drukiem lub na innym nośniku (w tym książek obrazkowych, mówionych i elektronicznych), które są dostępne na rynku księgarskim, niezależnie od tego, czy jest to pierwsze wydanie czy wznowienie książki,

b) zakup nowych elementów wyposażenia do bibliotek szkolnych:

zakup sprzętu komputerowego do wykorzystania przez nauczyciela bibliotekarza,
zakup oprogramowania dla bibliotek,
zakup czytników e-booków,
zakup elementów wyposażenia wnętrza biblioteki, w szczególności regałów, półek, biurek, szaf, foteli i elementów oświetlenia,

c) realizację działań promujących czytelnictwo:

zakup książek będących nagrodami książkowymi dla uczniów biorących udział w działaniach promujących czytelnictwo,
organizację spotkań autorskich, wystaw i konkursów.

BIBLIOTEKI SZKOLNE - KTO MOŻE APLIKOWAĆ?

Do Priorytetu 3 NPRCz mogą aplikować organy (jednostki samorządu terytorialnego, osobyprawne inne niż jednostki samorządu terytorialnego, osoby fizyczne, ministerstwa), które prowadzą:

publiczne i niepubliczne szkoły podstawowe, szkoły ponadpodstawowe;
szkoły policealne, w których kształcenie jest prowadzone w formie dziennej;
szkoły specjalne, z wyłączeniem szkół dla dorosłych;
szkoły artystyczne realizującekształcenie ogólne;
szkoły, zespoły szkół i szkolne punkty konsultacyjne przy przedstawicielstwach dyplomatycznych, urzędach konsularnych i przedstawicielstwach wojskowych RP działające w ramach Ośrodka RozwojuPolskiej Edukacji za Granicą.

O dofinansowanie poszczególnych szkół lub bibliotek występują właściwe organy prowadzące.

UDZIAŁ WŁASNY ORGANU PROWADZĄCEGO

Udział własny organu prowadzącego dla wszystkich beneficjentów Priorytetu 3 ustalono w wysokości 20% całości zadania.

Poszczególne placówki będą mogły się ubiegać o następujące kwoty z budżetu:

do 70 uczniów – 3 tys. zł (z udziałem własnym – 3750 zł);
do 170 uczniów – 4 tys. zł (z udziałem własnym – 5 tys. zł);
ponad 170 uczniów – 12 tys. zł (z udziałem własnym – 15 tys. zł).

Uwaga: Do wkładu własnego organu prowadzącego można zaliczać tylko wydatki poniesione od dnia podpisania przez organ prowadzący umowy z wojewodą w sprawie udziału w programie do 31 grudnia danego roku kalendarzowego.

DZIAŁANIA NA RZECZ ROZWOJU CZYTELNICTWA

Przystępując do NPRCz i otrzymując dotację, szkoła zobowiązuje się do podjęcia określonych działań na rzecz promocji czytelnictwa. Nauczyciel bibliotekarzczęsto zostaje pozostawiony z tymi zadaniami sam i ma problemy z ich realizacją, bo np. pracuje na część etatu.

Do NPRCz aplikuje szkoła (a nie nauczyciel bibliotekarz), reprezentowana przez jej dyrektora. A zatem program jest „szkolny”, a nie tylko „biblioteczny”. W praktyce trudno sobie wyobrazić, by to nienauczyciele bibliotekarze odgrywali na terenie szkół główną rolę przy jego realizacji. Muszą jednak mieć wsparcie dyrektorów szkół i nauczycieli – nie powinni być pozostawieni sami sobie. To dyrektor ostatecznie decyduje o koncepcji wypełnienia wymogów programui zapewnia warunki jej wykonania. Dlatego warto opracować koncepcję działań i umówić się z dyrektorem na rozmowę w tej sprawie. Dyrektor powinien zdecydować o ostatecznej formule tej koncepcji i zapewnić warunki jej owocnego przeprowadzenia (m.in.zadbać o udział nauczycieli przedmiotów w realizacji programu – co najmniej w takim zakresie, w jakim jest to konieczne).

Rozwój czytelnictwa uczniów jest (a przynajmniej powinien być) jednym z podstawowych celów pracy każdego nauczyciela bibliotekarza, wskaźnikiem efektywności jego pracy, a więc także źródłem jego satysfakcji zawodowej. Dlatego niezależnie od wszystkich zastrzeżeń dotyczących wymogówNarodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa warto wykorzystać zainteresowanie dyrekcji szkoły spełnieniem warunków programu do przeprowadzenia interesujących przedsięwzięć. Mówiąc innymi słowami: można wymogi związane z programem odbębnić po linii najmniejszego oporu, ale można też wykorzystać okazję i spróbować przekonać dyrekcję do zorganizowania czegoś bardziej wartościowego,angażującego także innych nauczycieli. Oczywiście bardzo dużo zależy od samego dyrektora szkoły i warunków pracy biblioteki i bibliotekarza. Tam, gdzie biblioteka jest otwarta godzinę lub kilka godzin w tygodniu albo gdzie nauczyciel bibliotekarz ma niepełnyetat i pół tysiąca uczniów – trudno oczekiwać fajerwerków i trzeba mierzyć zamiary na siły.

Odpowiedzialność za realizację programu spoczywa też na organach prowadzących szkoły. W rozporządzeniu Rady Ministrów jest napisane, że to organ prowadzący szkołę, który uzyskałwsparcie finansowe, jest odpowiedzialny za spełnienie wymogów programu. Organy prowadzące będą oceniane przez wojewodów z realizacji programu. Daje to dyrektorom szkół możliwość zwiększenia zainteresowania organów prowadzących sprawami czytelnictwa i warunkami funkcjonowaniabibliotek w szkołach.

Biorąc pod uwagę terminy zatwierdzania wniosków, podpisywania umów, przekazywania środków finansowych (często z opóźnieniem), na zakupy książek szkoły mają faktycznie zaledwie kilka miesięcy. Jest to poważny mankament, na który jednak szkoły nie mają wpływu. Trzeba się dostosować.

Działania promujące czytelnictwo – do końca roku szkolnego

W Narodowym Programie Rozwoju Czytelnictwa 2.0 na lata 2021-2025 wprowadzono zasadę, że działania na rzecz rozwoju czytelnictwa mogą być realizowane do końca roku szkolnego następującego po roku, na który szkoła otrzymała wsparcie finansowe. Nie zmienia to terminu, w którym trzeba będzie złożyć sprawozdanie z realizacji NPRCz. Upływa on z końcem roku kalendarzowego, w którym otrzymano wsparcie finansowe. W sprawozdaniu tym będzie należało uwzględnić zadania będące w toku lub zaplanowane na okres od stycznia do czerwca.

Poza zakupami książek i ewentualnie innych przedmiotów lub usług organ prowadzący jest zobowiązany zapewnić, aby szkoły, które uzyskały wsparcie finansowe, zrealizowały następujące działania.

Zasięgnięcie opinii rodzicówi samorządu uczniowskiego w sprawie zakupu książek

Warto pamiętać, że wymóg zebrania opinii nie oznacza konieczności automatycznego uwzględnienia wszystkich uwag czy propozycji (które zresztą czasem mogą być z sobą sprzeczne). Opinie rodziców i uczniów trzeba traktować poważnie i starać się je uwzględnić, ale ostatecznego wyboruksiążek dokonuje nauczyciel bibliotekarz, który najlepiej zna potrzeby swoich uczniów i biblioteki oraz aktualną ofertę na rynku księgarskim. Trzeba też pamiętać, że pełne zrealizowanie zaplanowanej listy zakupów konkretnych tytułów (szczególnie jeśli jest długa)w praktyce jest bardzo trudne, o ile w ogóle możliwe. Zmieniają się ceny, zmienia się dostępność książek na rynku – szczególniegdy wiele bibliotek dokonuje zakupów w tym samym czasie. Dlatego plany muszą przewidywać pewną elastyczność w czasie realizacji. Błędem jest przedstawianie dozatwierdzenia (nawet jeśli byłyby takie naciski) sztywnej listy.

Zasięgnięcie opinii rodziców może mieć różne formy i zakres. W poprzednich edycjach NPRCz realizowano je, np. umożliwiając wszystkim rodzicom składanie propozycji tytułów – np. poprzez wpisywanie na listę umieszczonąw oznaczonym miejscu, w formie ankiety w trakcie zebrań okresowych, za pośrednictwem strony internetowej lub e-dziennika. Inną formą może być zwrócenie się do rady rodziców z prośbą o mniej lub bardziej szczegółową opinię na temat książek, które jej zdaniem powinny zostać kupione. W niektórych szkołach konsultacje z radami rodziców polegały na przedstawieniu do zaopiniowania koncepcji zakupów (ogólne informacje na temat tego, jakie zakupy są planowane, proporcji poszczególnych typów literatury z przykładowymi tytułami), w innych nauczyciele bibliotekarze przedstawiali radom rodziców wykazy książek, które zamierzali kupić, i prosili o uwagi i propozycje uzupełnień.
Pozyskiwanie opinii samorządów uczniowskich może przybrać podobne formy, ale doświadczenie uczy, że jeśli chodzi o wytypowanie listy atrakcyjnych lektur oraz zainteresowanie uczniów programem i biblioteką, dobre efekty dają różne akcje podejmowane przez samorząd (ankiety, głosowanie itp.).

Sposobem na jednoczesnepozyskanie opinii i rodziców i samorządu jest powołanie kilkuosobowej komisji składającej się z przedstawicieli tych ciał, która współtworzy i zatwierdza koncepcję zakupów lub wykaz propozycji konkretnych książek do kupienia. W drugim wypadku warto zrobić listę rezerwową i napisać upoważnienie dla nauczyciela bibliotekarza do samodzielnego korygowania wykazu w trakcie realizacji zakupu, ponieważ trudno z góry przewidzieć, ile książki będą faktycznie kosztowały oraz czy wszystkietytuły będą dostępne. Osoba kupująca książki musi mieć możliwość podejmowania szybkich, samodzielnych decyzji.

W obecnej edycji NPRCz pojawiły się zapisy, które potencjalnie, w skrajnych przypadkach, mogą przyczynić się do różnego rodzaju napięć czy wręcz zarzutów pod adresem nauczyciela bibliotekarza. Chodzi o wprowadzone przez resort edukacji do przepisów o zakupie książek zaleceń o szczególnympotraktowaniu „książek historycznych,poświęconych historii Polski XX wieku oraz książek ukazujących wartość rodziny i życia człowieka”. Można sobie wyobrazić pojawienie się rodziców, którzy będą chcieli weryfikować zakupy pod tym kątem lub wręcz narzucać określone tytuły. Warto więc mieć przygotowane argumenty. Niebawem opublikujemy w „Bibliotece w Szkole” i na portalu Biblioteka.pl wykazy interesujących książek historycznych i ukazujących wartości rodziny i życia człowieka.

Udokumentowanie sugestii uczniów i ich rodziców w kwestii zakupów książek może być też istotne w przypadku pojawienia się – w skrajnych przypadkach – zarzutów ideologiczno-politycznych. Dokonując wyboru książek, warto mieć na względzie odpowiedzialność za atrakcyjność bibliotecznego księgozbioru dla uczniów.
Podjęcie współpracy z biblioteką publiczną lub pedagogiczną, obejmującej planowanie zakupów książek oraz wymianę informacji o wydarzeniach promujących czytelnictwo.

Wymóg wymiany informacji z innymi bibliotekami o imprezach promujących czytelnictwo jest działaniem przydatnym i nie powinien nikomu nastręczać większych problemów. Wiele bibliotekpublicznych i pedagogicznych ma ofertę dla uczniów i wiedzę na temat pozalekturowych preferencji czytelniczych dzieci i młodzieży. Poza tym warto – szczególnie w małych miejscowościach – porozumiewać się w sprawie zakupów książek, by racjonalnie wydawać pieniądze, zapewniając uczniom dostęp do możliwie szerokiej oferty. Współpraca z innymi bibliotekami może też prowadzić do podejmowania wspólnych inicjatyw. Mówiąc językiem wojskowym, pracownicy wszystkich bibliotek walczą w tej samej armii i mają te same cele.
Realizując NPRCz, trzeba udokumentować współpracę z innymi bibliotekami, żeby móc wykazać spełnienie wymogów formalnych. Dlatego należy się skontaktować z pobliską biblioteką, by ustalićformy, zakres i sposób przekazywania informacji, i mieć w swoich dokumentach ślad tych działań.

Pamiętajmy, że terminy „współpraca”czy „wymiana informacji” nie oznaczają obowiązku zatwierdzania przez bibliotekę publiczną list książek kupowanych przez szkołę.
Zorganizowanie w ciągu roku szkolnego co najmniej jednegowydarzenia promującego czytelnictwo z udziałem uczniów, takiego jak spotkanie z twórcami literatury, w tym dziecięcej i młodzieżowej

Organizowanie wydarzeń promujących czytelnictwo z udziałem uczniów jest dla nauczycieli bibliotekarzyczęstym zajęciem, więc mają oni w tej materii liczne sprawdzone doświadczenia (dostępne także na portalu Biblioteka.pl).

Po raz pierwszy ze środków NPRCz można finansować spotkania autorskie. To dobra i oczekiwana przez nauczycielibibliotekarzy informacja. Niestety jednak w kwestii organizacji spotkań autorskich rzeczywistość może się okazać brutalna, szczególnie dla szkół z mniejszą pulą pieniędzy. Spotkania autorskie są kosztownym przedsięwzięciem, a sami autorzy nie dysponują nieograniczonym czasem. W zależności od rangi autora, odległości od jego miejsca zamieszkania i liczby spotkań w jednej miejscowości koszt spotkania autorskiego to kwota rzędu 500-2000 zł. Nauczyciel bibliotekarz będzie musiał rozważyć, czy jego zdaniem korzystniejsze jest zorganizowanie spotkania z autorem na żywo, czy kupienie kilkudziesięciu książek. To trudne wybory.

Oszczędności można szukać poprzez:
- współpracę z innymi bibliotekami – przyjazd autora na kilka spotkań do jednej miejscowościz pewnością ograniczy koszt każdego spotkania;
- poszukiwanie autorów mieszkających niedaleko – obniży to koszty podróży i nie będziemy ponosić kosztów noclegu;
- organizowanie spotkań online – niektórzy twórcy oferują je w umiarkowanej cenie lub wręcz bezpłatnie;
- kontakt z działami marketingu wydawnictw – może w związku z dużym zainteresowaniem spotkaniami autorskimi działy marketingu wydawnictw zaproponują szkołom jakieś atrakcyjne rozwiązania.
Pamiętajmy, że nie zawsze literacka renoma autora lub jego popularność idzie w parze z umiejętnością przeprowadzenia atrakcyjnego spotkania z dziećmi lub młodzieżą. Czasem w bezpośrednim kontakcie z uczniami świetnie sprawdzają się mniej znani twórcy. Dlatego przed wyboremosoby mającej poprowadzić spotkanie warto zapoznać się z opiniami nauczycieli, którzy wcześniej z danym autorem współpracowali. Można w tym celu wykorzystywać kontakty z innymi bibliotekarzami, grupy w mediach społecznościowych lub forum „Biblioteki w Szkole” (forum.biblioteka.pl).

Umawiając się na spotkanie autorskie, należy pamiętać o ustaleniu wszystkich szczegółów organizacyjno- finansowych: omówić wiek i liczbę uczestników, określić długość spotkania, wymagania techniczne, całkowite koszty, formę płatności itp.

W jednym z najbliższych numerów „Biblioteki w Szkole” opublikujemy odrębne materiały dotyczące spotkań, które zawierają wiele przydatnych informacjiorganizacyjnych. Jedną z form wydarzenia promującego czytelnictwo może być wykorzystanie możliwości, jakiedaje sam program – rzadko spotykany w szkołach zakup znaczącej liczby poczytnych tytułów.
Uwzględnienie tematyki wpływu czytania na rozwój dzieci i młodzieży podczas zorganizowanego przez szkołę co najmniej jednego spotkania z rodzicami

Często stosowanym sposobem na realizację tego zadania było w poprzedniej edycji NPRCz przekazanie rodzicom (np. podczas zebrań) listu na temat znaczenia czytelnictwa (można wykorzystywać listy do rodziców i prezentacje z portalu biblioteka.pl lub np. list Ireny Koźmińskiej z BwS 2015 nr 10). lub zorganizowanie wykładu/spotkania dla rodziców na temat wpływu czytania na rozwój dzieci i młodzieży.

Zadanie może być zorganizowane wspólnie z radą rodziców albo z biblioteką publiczną czy domem kultury. Te ostatnie często dysponują większymi możliwościami (także finansowymi) i mogą zapewnić udział atrakcyjnego dla rodziców prowadzącego.
Zrealizowanie co najmniej jednego projektu edukacyjnego na oddział w szkole z wykorzystaniem księgozbioru biblioteki szkolnej

Ten wymóg od początku spotyka się z największą krytyką nauczycieli bibliotekarzy – jako oderwany od rzeczywistości szkolnej. „Jak mam sama w ciągu kilku miesięcy przeprowadzić zajęcia metodą projektu w 28 klasach, mając 2/3 etatu, codzienną harówkę w bibliotece i ani jednej godziny dydaktycznej?” – napisała kiedyś jedna z czytelniczek. Rzeczywiście jest to problem.

Pamiętajmy, że w NPRCz bierze udział cała szkoła, a nie tylko nauczyciel bibliotekarz. Dyrektor szkoły, podpisując się pod wnioskiem do programu, zobowiązałsię do zapewnienia warunków jego realizacji. Jeśli grono pedagogiczne nie kwapi się do współpracy, powinien więc pomócw organizacji tego zadania.

Dotychczasowe doświadczenia pokazują, że z powodzeniem realizowane (i akceptowane przez organy prowadzące w sprawozdaniachi ewentualnych kontrolach) są projekty odwołujące się do zbiorów biblioteki, a realizowane we wszystkich (lub wybranych) klasach we współpracy z nauczycielem któregoś z przedmiotów (np. języka polskiego, historii, plastyki) – np. konkurs na recenzję, zakładkę, okładkę, najlepszą książkę,reklamę książki, esej o książce. Tematyka konkursu może być zróżnicowana dla poszczególnych poziomów nauczania.

Warto też wykorzystać zasoby portalu Biblioteka.pl, w których znajduje się co najmniej kilkadziesiąt materiałów – sprawdzonych pomysłów i scenariuszy – na temat tego zadania NPRCz.
Dostosowanie organizacji pracy biblioteki szkolnej do potrzeb uczniów, w szczególności poprzez umożliwienie im wypożyczania książek również na okres ferii zimowych i letnich

Wymóg „dostosowania organizacji biblioteki do potrzeb uczniów” powinien być zaadresowany nie do nauczycieli bibliotekarzy, ale też przede wszystkim do resortu edukacji (który od lat nie chce wprowadzić standardów dla bibliotek szkolnych lub choćby norm zatrudniania nauczycieli bibliotekarzy) oraz do samorządów (których ulubionym zajęciem jest obcinanie etatów w bibliotekach szkolnych), a być może też do niektórych dyrektorów szkół, którzy wysyłają nauczycieli bibliotekarzy na bezpłatne zastępstwa lub (co się zdarza) na dyżury na korytarzu podczas przerw. Nauczycieli bibliotekarzy natomiast nie trzeba do dostosowania organizacji pracy do potrzeb uczniów namawiać. Wystarczy dać im takie możliwości i nie przeszkadzać.

Na okres ferii zimowych książki w bibliotekach szkolnych zawszebyły i są powszechnie wypożyczane. W wielu bibliotekach wypożyczane są też na wakacje – niezależnie od udziału w NPRCz. Oczywiście chodzi tu o jednorazowe wypożyczenie książek w czerwcu na cały okres wakacji, a nie, jak niektórzy myślą, o koniecznośćotwierania bibliotek szkolnych w czasie wakacji.

Sprawa wypożyczeń na wakacje wzbudza kontrowersje, bo biblioteki szkolne (w przeciwieństwie do bibliotek publicznych) nie mają ani prawnych, ani organizacyjnych możliwości egzekwowania wypożyczonych książek, gdy np. uczeń po wakacjach przeniesie się do innej szkoły. Mimo to biblioteki szkolne, które przystąpią do NPRCz, muszą wypożyczeniana wakacje uczniom umożliwić.Może to czasem wymagać korekty regulaminów bibliotek i określenia zasad takich wypożyczeń.
Uwzględnienie potrzeb uczniów niepełnosprawnych w planowanych zakupach książek

W tym punkcie decyzje muszą być podejmowane indywidualnie, w zależności od potrzeb każdej szkoły i zbiorów, jakimi biblioteka dysponuje. W szkole ogólnodostępnej mogą się przydać np. książki dla uczniów niedowidzących i niewidomych (dotykowe, multisensoryczne, obrazkowe, z dużą czcionką), dla uczniów niesłyszących (obrazkowe, adaptacyjne, kamishibai, książki kreatywne), dla uczniów z deficytem uwagi, dysleksją, z problemami logopedycznymi (wierszyki logopedyczne), dla uczniów ze spektrum autyzmu (uczące „czytania umysłu”, pozbawione metafor i przenośni,z prostym, jednoznacznym tekstem i ilustracjami), dla uczniów z obniżoną normą intelektualną, niedostosowanych społecznie, z anoreksją, bulimią. Warto też zwrócić uwagę na książki dla dzieci zdrowych, pomagające zrozumieć odmienność zachowań chorych rówieśników.

ZAKUPY

W NPRCz na lata 2021-2025 pojawiły się nowe możliwości wykorzystania przyznanej dotacji. Oprócz wyposażenia biblioteki w nowe książki dopuszczonotakże możliwość zakupu sprzętu i oprogramowania komputerowego, elementów wyposażenia biblioteki, nagród dla uczniów, wydatków na spotkania autorskie i inne akcje promujące czytelnictwo. W przepisach wprowadzono zasadę, że wydatki na sprzęt komputerowy, oprogramowanie i elementy wyposażenia nie mogą przekraczać 50% wydatków z dotacji. Każdy nauczyciel bibliotekarz powinien sam zdecydować o potrzebach swojej placówki. Warto wziąć pod uwagę główną ideę NPRCz i długofalowy interes biblioteki.
Nie ulega wątpliwości, że w obu przypadkach kluczową rolę odgrywa jednak oferta biblioteki w postaci książek ciekawych dla uczniów. Nie zachęcimy nikogo do czytania, jeśli nie mamy atrakcyjnego księgozbioru.

Książki

W poprzedniej edycji NPRCz była mowa jedynie o nowościach wydawniczych – książkach niebędących podręcznikami. Zgodnie z ideą programu nie było żadnych dodatkowych sugestii tematycznych czy gatunkowych. W obecnej edycji na poszczególnych etapach zaczęły się pojawiać różne „rekomendacje” i w efekcie w ustawie znalazł się zapis, że ze środków NPRCz możliwy jest zakup „książek będących nowościami wydawniczymi i niebędących podręcznikami, w szczególności książek historycznych poświęconych historii Polski XX wieku, książek ukazujących wartość rodziny i życia człowieka oraz lektur szkolnych”.

Nie ulega wątpliwości, że intencją twórców programu jest zwiększenie atrakcyjności bibliotek szkolnych poprzez ich lepsze wyposażenie w książki do czytania„pozaedukacyjnego” – dla przyjemności, dla rozwoju zainteresowań, dla rozrywki. Zdecydowanie słusznie założono, że taki zabieg może sprzyjać zwiększeniu zainteresowania uczniów czytaniem. Taką rolę przyzwyczajającą młodych ludzi do czytania mogą odegrać książki cieszące się zainteresowaniem uczniów, popularne, modne. Mogą to być beletrystyka, reportaże, literatura popularnonaukowa, poradniki, biografie, ale też czytadła czy komiksy. Z punktuwidzenia NPRCz nie ma znaczenia także forma wydania kupowanych pozycji. W ramach otrzymanego wsparcia finansowego szkoły mogą nabywać „książki, które ukazały się drukiem lub na innym nośniku (w tym książki obrazkowe, mówione i elektroniczne), które są dostępne na rynku księgarskim, niezależnie, czy jest to pierwsze wydanie, czy wznowienie”.
1. Lektury
  W przepisach dotyczących katalogu książek, które można kupować w ramach NPRCz, jest duża sprzeczność. Z jednej strony mają to być „nowości wydawnicze”, z drugiej (w tym samym zdaniu) poleca się „w szczególności” m.in.lektury szkolne, które – jak wiadomo – w znacznej części trudno byłoby określić mianem „nowości”.
  
  Sprawa zakupu lektur za pieniądze z NPRCz od początku wzbudza emocje. W niektórych szkołach pojawia się nacisk dyrektorów (a często także działania wynikające z zapobiegliwości nauczycieli bibliotekarzy), żeby przy okazji zastrzyku finansowego z budżetu państwa odświeżyć szkolny zasób lektur obowiązkowych. W związku z ciągłymi reformami, likwidacją gimnazjów i zmianami w kanonie lektur taka pokusa jest zrozumiała. Ze sprawozdań z realizacji poprzedniej edycji NPRCz wynika, że obowiązkowe lektury stanowiły ok. 40% książek kupionych przez szkoły. To dużo.
  
  W opisie NPRCz i licznych publikacjach wielokrotnie zwraca się uwagę, że podstawowym warunkiem zachęcenia dzieci i młodzieży do czytania jest zapewnienie przez biblioteki bogatej oferty atrakcyjnych książek współczesnych i utrwalanie nawyku czytania w wolnym czasie, dla przyjemności. Panuje dość powszechna zgoda, że obowiązkowe lektury nie służą promocji czytelnictwa, lecz mają głównie walory edukacyjne. Tymczasem w aktach prawnych wprowadzających Priorytet 3 NPRCz nie tylko nie ma formalnych ograniczeń związanych z zakupem lektur szkolnych, ale i pojawia się wręcz zachęta, by lektury kupować. Oznacza to, żew ramach programu, mającego promować czytelnictwo poprzez wprowadzanie nowości wydawniczych, będzie można kupić książkiwydane sto czy dwieście lat temu.
  
  Zasadnicze cele NPRCz są warte wsparcia przez nauczycieli bibliotekarzy. Nie należy do nich ugruntowywanie roli biblioteki szkolnej jako miejsca do wydawaniauczniom lektur obowiązkowych. Zapewnienie uczniom dostępu do kanonu lektur obowiązkowych należy do zadań organów prowadzących. Obowiązek ten nie powinien być przerzucany na specjalne programy, mające służyć wspieraniu bardziej rozbudowanych funkcji bibliotek szkolnych. Wykorzystywanie większości dotacji z NPRCz na zakup lektur powoduje pogłębianie się różnic w ofercie poszczególnych bibliotek szkolnych. Biblioteki zaniedbane, od lat nieinwestujące w nowości wydawnicze,łatające zaległości w dostępie do lektur, nie zaoferują uczniom szerokiego dostępu do nowości. Zamiast umożliwić im odnowienie oferty, stworzy się okazję do zakupu lektur, czyli realizacji stałego obowiązku organów prowadzących. W niedofinansowanych bibliotekach szkolnych w ramach stałego budżetu szkoły dużo łatwiej jest domagać się pieniędzy na lektury niż na nowości.
  
  Każdy nauczyciel bibliotekarz musi zdecydować, jaką część dotacjiprzeznaczy na zakup książek oraz ile pieniędzy przeznaczy na lektury obowiązkowe, a ile wyda na podniesienie atrakcyjności biblioteki jako źródła pozyskiwania książek do pozaszkolnego czytania.
  
  Redakcja „Biblioteki w Szkole” w swoich uwagach do projektu NPRCz wnioskowała, by ustalić maksymalny limit wydatków na zakup lektur szkolnych do poziomu 20% budżetu przyznanego szkole w ramach NPRCz, czyli dowysokości wkładu własnego organu prowadzącego. Wniosek ten (podobnie zresztą jak inne nasze wnioski) nie został uwzględniony.
2. Książki historyczne poświęcone historii Polski XX w.
  
  Wprowadzenie przez MEiN takiej rekomendacji do zakupów wywołuje wiele kontrowersji i pytań. Kierownictwo resortu nie ukrywa, że zależy mu na ideologicznym ukierunkowaniu zakupów. Z kolei wielu nauczycieli bibliotekarzy obawia się, czykonsekwencją nie będzie weryfikowanie zakupów właśnie pod kątem ideologicznym lub wręcz narzucanie określonych tytułów. Są to raczej obawy bezpodstawne. Z punktu widzenia legislacji określenie „w szczególności” oznacza otwarty katalog sytuacji,a nie zamkniętą możliwość wyboru. Z pewnością w zakupach do bibliotek znajdą się także pozycje związane ze współczesną historią Polski. W dalszej części, w odrębnym artykule, publikujemy liczne propozycje.
  
  Nie wnikając w kwestie ideologiczne czy polityczne, należy stwierdzić, że zarówno NPRCz, jak i sama troska o rozwój czytelnictwa są apolityczne. Osoby realizujące program powinny się kierować przesłankami merytorycznymi, którymi są podnoszenie jakości literatury i atrakcyjności zbiorów oraz poszerzanie kręgu osób czytających.
  
  Podejmując decyzję o zakupie każdej pozycji, beneficjent programu powinien mieć na względzie cel Priorytetu 3. Operator tego priorytetu, czyli minister edukacji i nauki, nie tworzy listy książek, które w ramach priorytetu będzie można kupić. To należy do decyzji beneficjenta. Ponadto przekazanie środków budżetu państwa przez wojewodę organom prowadzącym szkoły w ramach wsparcia finansowego na zakup książek następuje na podstawie umowy zawartej między wojewodą a organem prowadzącym szkołę. Ta umowa określa również szczegółowo sposób wykonania zadania publicznego, w tym zadania szkoły i organu prowadzącego oraz terminy realizacji: „Narzędziem służącym realizacji celu Priorytetu 3 NPRCz jest zakup nowości wydawniczych (książek niebędących podręcznikami), w szczególnościlektur szkolnych, w celu wzbogacenia zasobów biblioteki szkolnej o pozycje pozostające w sferze zainteresowania uczniów i jednocześnie służące realizacji podstawy programowej kształcenia ogólnego”.
  
  Nie ma jeszcze szczegółowych regulacji w kwestii podawania w sprawozdaniach informacji o zakupach. W poprzedniej edycji NPRCz w sprawozdaniach były podawane informacje ilościowe z wyodrębnieniem jedynie lekturobowiązkowych. Dotychczas nie opublikowano jeszcze wzoru sprawozdania, które będzie obowiązywać w latach 2021-2025. Gdy wzór zostanie opublikowany, poinformujemy o tym na portalu Biblioteka.pl.
  
  Kilka zasad tworzenia listy książek
  
  Tworząc listę książek do kupienia za pieniądze z Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa,warto kierować się kilkoma zasadami.
  - Wybierz książki, których poczytność jest wśród uczniów sprawdzona.
  - Spytaj w bibliotece publicznej, jakie książki są najchętniej czytane w grupie wiekowej, która cię interesuje.
  - Poczytaj blogi czytelnicze i komentarze do recenzji.
  - Wykorzystaj swoje kontakty z uczniami, wiedzę o ich gustach i zawodową intuicję.
  - Krytycznie podchodź do informacji. Każde wydawnictwo przedstawia swoje książki jako bestsellery czytelnicze. Bardziej wiarygodne są niezależne opinie i recenzje (np. na blogach czytelniczych czyw dyskusjach na forach internetowych).
  - Korzystaj z rozmów z uczniami, którzy sporo czytają. To dobrzy doradcy.
  - Krytycznie podchodź do różnego rodzaju rankingów, które często są zmanipulowane przez wydawców lub stanowią ukrytą platformę płatnej reklamy.
  - Oceń księgozbiór swojej biblioteki i zastanów się, jak podzielić pieniądze, którymi dysponujesz,pomiędzy poszczególne grupy wiekowe uczniów i rodzaj literatury. Zaplanuj, w ilu egzemplarzach kupisz poszczególne tytuły.
  Uwaga praktyczna: Wykazy książek warto zrobić w Excelu. Ułatwia to ich porządkowanie, korekty i notowanie cen różnych dostawców oraz pozwala kontrolować zamówienia. Wykazy zacznij robić, gdy tylko dowiesz się o zakwalifikowaniu do programu (lub nawet bezpośrednio po złożeniu wniosku,szczególnie jeśli masz w perspektywie szybkie, ale sensowne wydanie na książki 15 tys. zł). W niektórych księgarniach internetowych można też wcześniej przygotowywać się do zakupów, korzystając ze schowków.
  
  Czego nie można kupować za pieniądze z NPRCz?
  
  Podręczników (szkolnych i naukowych), słowników, encyklopedii, czasopism i filmów
  (także adaptacji lektur).
  
  Jak kupować?
  - Pamiętaj, że rynek książki jest rynkiem klienta. Na rynku książki jednak może być deficytniektórych tytułów – szczególniew okresie wzmożonych zakupów w jednym czasie przez wiele szkół.
  - Książki mają różne ceny u różnych dostawców. Warto poświęcić trochę czasu, rozesłać zapytania, podzwonić i sprawdzić, gdzie jest taniej. Nie bój się hurtowni. Nie musisz być dużą księgarnią, by korzystać z ich oferty.
  - Negocjuj rabat za zakup większej liczby książek. Korzystaj ze specjalnej oferty, którą dla bibliotek mają niektóre hurtownie i księgarnie. Rabat w wysokości ok. 30% jest całkowicie realny. To daje możliwość znacznego zwiększenialiczby kupionych książek.
  - Pytaj o gwarancje terminu dostawy. Niektóre księgarnie internetowe przyjmują zamówienia,z których później nie są w stanie się wywiązać. Jest to szczególnie kłopotliwe w sytuacji, gdy księgarnia żąda przedpłaty, co powoduje zamrożenie pieniędzyi uniemożliwia dokonanie zakupu u innego dostawcy. Dlatego warto ustalać (telefonicznie lub pocztą elektroniczną) wygodne dla szkoły zasady (płatność przelewem po dostawie, przedpłata tylko w przypadku korzystniejszych warunków itp.).
  - Nie musisz kupować wszystkich książek w jednej księgarni/ hurtowni.
  - W miarę możliwości nie kupuj w miejscach, gdzie oferowane są książki po cenach sugerowanych przez wydawcę, z okładki.
  W dotychczasowych edycjach NPRCz niektóre szkoły były zmuszane do ogłaszania przetargów lub składania tzw. zapytań ofertowych u różnych dostawców. Szczegółowy komentarz prawny na ten temat.
  
  Wprowadzenie książek do obiegu bibliotecznego
  
  Narodowy Program Rozwoju Czytelnictwa wymusza szybkie wykorzystywanie w szkołach książek zakupionych z dotacji. Zalecone przedsięwzięcia promujące czytelnictwo powinny być realizowane z wykorzystaniem nowych zbiorów. W sprawozdaniujest pytanie o liczbę wypożyczeń książek z dotacji, dlatego należy szybko wprowadzić książki do obiegu bibliotecznego.Najlepiej wpisywać je na bieżąco. Niestety przy zakupie nowości niektóre pozycje trzeba opracowywać samodzielnie, bo w zasobach Biblioteki Narodowej opisy pojawiają sięz opóźnieniem.
  
  Nie ma wymogu zakładania odrębnej księgi inwentarzowej dla książek zakupionych z NPRCz. Warto jednak wpisać je do niej w taki sposób, by można było je w razie potrzeby łatwo wskazać (np. grupowo).
Elementy wyposażenia do bibliotek szkolnych

W NPRCz na lata 2021-2025 wprowadzono możliwość zakupu „nowych elementów wyposażenia do bibliotek szkolnych:
- zakup sprzętu komputerowego do wykorzystania przez nauczyciela bibliotekarza, - zakup oprogramowania dla bibliotek,
- zakup czytników e-booków,
- zakup elementów wyposażeniawnętrza biblioteki, w szczególności regałów, półek, biurek, szaf, foteli i elementów oświetlenia”.
Na zakup elementów wyposażenia biblioteka nie może przeznaczyć więcej niż 50% dotacji.

Nauczyciele bibliotekarze z reguły pozytywnie oceniają możliwość przeznaczenia części środków nainne cele niż zakup książek. Jednak większość z nich (w ankiecie przeprowadzonej przez redakcję „Biblioteki w Szkole” – 67%) uważa, że wydatki na ten cel nie powinny przekraczać 10-30% kwoty wsparcia. Wydaje się, że taki pułap gwarantowałby właściwe proporcje między zakupem nowości wydawniczych a pozostałymi wydatkami.

Nauczyciele bibliotekarze muszą zdecydować, jakie kwoty zeswojej dotacji wykorzystają i na jaki cel. Najsensowniejszy wydaje się wybór celu dającego faktyczne przełożenie na czytelnictwo, np. w postaci zakupu, który spowoduje, że uczniowie zobaczą wyraźną zmianę w funkcjonalności biblioteki, a który byłby trudny do zrealizowania z budżetu szkoły ze względu np. na brak możliwości uzasadnienia zakupu jako przedmiotu niezbędnegodo funkcjonowania biblioteki. Szkoda natomiast byłoby wydawać kosztem zakupu książek pieniądze z programu na elementy wyposażenia, w które bibliotekę powinien wyposażyć organ prowadzący.

Warto dodać, że również w tym wypadku katalogu przedmiotów rekomendowanych „w szczególności” nie należy traktować w sposób zamknięty, lecz raczej jako przykład. Jeśli „w szczególności” nie jest wymieniony np. dywan czykanapa do kącika czytelniczego lub, powiedzmy, ekran, na którym wyświetlane są informacje o promowanych książkach, to nie znaczy, że przedmioty te nie są elementami wyposażenia biblioteki.

Przepisy wprowadzające NPRCz nie precyzują, co można uznać za „oprogramowanie dla bibliotek”. Należy mieć nadzieję, że nie ogranicza się ono do możliwości zakupu np. rocznego abonamentu na program biblioteczny do obsługi zbiorów, bo taki zakup leży w gestii organu prowadzącego i z punktu widzenia realizacji celów NPRCz byłby bez sensu. Wydaje się, że za oprogramowanie dla bibliotekmożna uznać wszystkie programy, które są przydatne z punktu widzenia uatrakcyjnienia pracy biblioteki. Żeby uniknąć późniejszych nieporozumień i ewentualnego kwestionowania wydatków, należy jednak poczekać na wyjaśnienie tej kwestii ze strony MEiN.
Wydatki na działania promujące czytelnictwo

To również nowość w NPRCz. Nauczyciele bibliotekarze odkilku lat postulowali umożliwienie realizowania takich wydatków.

W ramach działań promujących czytelnictwo można przeznaczyć pieniądze na:
- zakup książek będących nagrodami książkowymi dla uczniów biorących udział w działaniach promujących czytelnictwo;
- organizację spotkań autorskich, wystaw i konkursów.
Zakup nagród nie wymaga komentarza. Z pewnością przyczynią się one do uatrakcyjnienia akcji czytelniczych. Jeśli zaś chodzi o przedsięwzięcia promujące czytelnictwo, to w ramach NPRCz można je organizować do końca roku szkolnego, a zakupy należy zrealizować wcześniej (do końca roku kalendarzowego). Nie powinno więc być problemów z zakupem w obowiązującym terminie (niejako awansem) nagród książkowych przeznaczonych na konkursy zaplanowane po 31 grudnia. W tej kwestii zapewne też pojawią się wyjaśnienia MEiN.

Do wydatków związanych z organizacją spotkań autorskich, wystaw i konkursów można zaliczyć nie tylko honorarium dla osoby prowadzącej spotkanie autorskie, lecz także np. zakup przedmiotów lub usług niezbędnych do zorganizowania wystawy czy konkursu.

Narodowy Program Rozwoju Czytelnictwa dla szkół – trochę historii

Przed 2015 r. biblioteki szkolne w ogóle nie były brane pod uwagę w rządowych projektach wspierających czytelnictwo. Od wielu lat w MEN panowały niezrozumiała niechęć do bibliotek szkolnych i brak zrozumienia dla ich znaczenia i potrzeb. W tej sytuacji w resorcie kultury (który ze względów formalnych może finansować tylko instytucje kultury) poszukiwano rozwiązań, które mogłyby wesprzeć szkolne książnice. W 2013 r. rozszerzono program Biblioteki Narodowej „Zakup nowości wydawniczych dla bibliotek” o dodatkowy Priorytet 2 – „Zakup nowości wydawniczych do bibliotek publicznych zgodnie z potrzebami partnerskich bibliotek szkolnych” (z kwotą 3 mln zł). Nie było to rozwiązanie satysfakcjonujące ze względu na niską kwotę dotacji i skomplikowaną procedurę (książki były kupowane przez biblioteki publiczne, stanowiły formalnie ich własność, a biblioteki szkolne mogły z nich korzystać jedynie na podstawie umów partnerskich).

Niechęć MEN do finansowania zakupu książek do bibliotek szkolnych sprawiła, że w ogłoszonych pod koniec 2013 r. założeniach Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa na lata 2016-2020 biblioteki szkolne nie zostały uwzględnione. W tej sytuacji redakcja „Biblioteki w Szkole” podjęła zakrojone na szeroką skalę działania. Staraliśmy się przekonywać, że program rozwoju czytelnictwa, który nie uwzględnia wsparcia bibliotek szkolnych, z założenia nie może być efektywny, a określanie go jako „narodowy” jest na wyrost. Założyliśmy specjalną stronę internetową przedstawiającą nasze argumenty. Wykorzystując wypracowane podczas akcji „Stop likwidacji bibliotek” kontakty i formy przekazu informacji, lobbowaliśmy na rzecz bibliotek szkolnych w środowisku ludzi związanych z edukacją i kulturą i wśród zajmujących się tą tematyką dziennikarzy. Wysyłaliśmy pisma i apele do premiera, ministrów, posłów, senatorów i różnego rodzaju ciał przedstawicielskich. Odniosło to oczekiwany skutek: w pewnym momencie na przeszkodzie stała już tylko niechętna bibliotekom ówczesna minister edukacji – Krystyna Szumilas.

Sytuacja zmieniła się jesienią 2013 r., po objęciu funkcji ministra edukacji przez Joannę Kluzik-Rostkowską. Sprawy potoczyły się pomyślnie. W 2015 r. przeprowadzono pilotażowy program „Książki naszych marzeń”, w którym na dofinansowanie zakupu książek dla szkół podstawowych przeznaczono 20 mln zł, a od 2016 r. biblioteki szkolne i pedagogiczne miały już swój priorytet w Narodowym Programie Rozwoju Czytelnictwa, który był realizowany do 2020 r. W kolejnej edycji NPRCz, na lata 2021-2025, już bez żadnych dodatkowych zabiegów kontynuowany jest „szkolny” priorytet NPRCz, chociaż pewien niepokój wzbudza zmniejszenie w nim nakładów na promocję czytelnictwa w szkołach. Czyżby antybiblioteczny wirus przetrwał w murach siedziby MEN (obecnie MEiN) i zaczął się odradzać? Miejmy nadzieję, że nie.

Przedszkola

Kto może aplikować?

Do NPRCz mogą aplikować:

publiczne i niepubliczne przedszkola;
oddziały przedszkolne w publicznych i niepublicznych szkołach podstawowych.

Odziały przedszkolne w szkołach podstawowych mogą przystąpić do programu niezależnie od biblioteki szkolnej prowadzonej w danej szkole.

Maksymalna wysokość wsparcia finansowego

Dla placówek wychowania przedszkolnego, do których uczęszcza:

do 25 dzieci – 1500 zł (z udziałem własnym – 1875 zł);
26-75 dzieci – 2500 zł (z udziałem własnym – 3125 zł);
powyżej 76 dzieci – 3 tys. zł (z udziałem własnym – 3750 zł).

Działania na rzecz rozwoju czytelnictwa

Przedszkola, które przystąpiły do NPRCz, muszą zrealizować następujące zadania:

podjęcie współpracy z bibliotekami publicznymi lub bibliotekami pedagogicznymi, obejmującej w szczególności wzajemną wymianę informacji o wydarzeniach promujących czytelnictwo organizowanych w placówkach wychowania przedszkolnego, bibliotekach szkolnych, bibliotekach pedagogicznych oraz bibliotekach publicznych;
zorganizowanie w czasie roku szkolnego co najmniej jednego wydarzenia promującego czytelnictwo, takiego jak: spotkanie z twórcami literatury, w tym dziecięcej.
Uwaga: biorąc pod uwagę koszty zorganizowania spotkania autorskiego (zob. komentarz wyżej) do analogicznego zadania dla bibliotek szkolnych), w najmniejszych przedszkolach może zostać niewiele pieniędzy na zakup książek.
uwzględnienie tematyki wpływu czytania na rozwój dzieci podczas zorganizowanego przez placówkę wychowania przedszkolnego co najmniej jednego spotkania z rodzicami;
zrealizowanie co najmniej jednych zajęć edukacyjnych z wykorzystaniem książek zakupionych do placówek wychowania przedszkolnego.

Zakupy

Wsparcie finansowe może być udzielone na:

zakup książek będących nowościami wydawniczymi dla dzieci w wieku 3-6 lat;
realizację działań promujących czytelnictwo:
- zakup książek będących nagrodami książkowymi dla dzieci biorących udział w działaniach promujących czytelnictwo;
- organizację spotkań autorskich, wystaw i konkursów.

Biblioteki pedagogiczne

Kto może aplikować?

Do NPRCz mogą aplikować publiczne i niepubliczne biblioteki pedagogiczne.

Maksymalna wysokość wsparcia finansowego

Wynosi 3 tys. zł (z udziałem własnym 3750 zł).

Działania na rzecz rozwoju czytelnictwa

Biblioteki pedagogiczne, które przystąpiły do NPRCz, muszą zrealizować następujące zadania:

współpraca ze szkołami i bibliotekami publicznymi, obejmująca planowanie zakupów książek;
wymiana informacji o wydarzeniach promujących czytelnictwo;
wspomaganie bibliotek szkolnych i nauczycieli w kształtowaniu postaw czytelniczych wśród dzieci i młodzieży, w tym pomoc w diagnozowaniu potrzeb lub problemów szkół w zakresie
wspierania czytelnictwa wśród dzieci i młodzieży.

Zakupy

Wsparcie finansowe może być udzielone na:

zakup książek będących nowościami wydawniczymi oraz literatury pedagogicznej i metodycznej;
zakup nowych elementów wyposażenia do bibliotek pedagogicznych:
- zakup sprzętu komputerowego do wykorzystania przez nauczyciela bibliotekarza;
- zakup oprogramowania dla bibliotek;
- zakup czytników e-booków;
- zakup elementów wyposażenia wnętrza biblioteki, w szczególności regałów, półek, biurek, szaf, foteli i elementów oświetlenia;
realizację działań promujących czytelnictwo:
- zakup książek będących nagrodami książkowymi dla uczniów biorących udział w działaniach promujących czytelnictwo;
- organizację spotkań autorskich, wystaw i konkursów.

Narodowy Program Rozwoju Czytelnictwa a prawo zamówień publicznych

Przy zakupach w ramach NPRCz 2.0 (bez względu na to, czy dokonuje ich organ prowadzący, czy poszczególne jednostki) należy uwzględnić przepisy ustawy – Prawo zamówień publicznych. Nie oznacza to, że od razu należy stosować tryby zamówień opisane w tej ustawie. Od 1 stycznia 2021 r. obowiązują nowe regulacje dotyczące udzielania zamówień publicznych. Zamiast przetargu nieograniczonego i ograniczonego nowe przepisy przewidują tryb podstawowy w następujących trzech wersjach:

bez negocjacji – zamawiający wybiera najkorzystniejszą ofertę bez przeprowadzenia negocjacji;
z możliwością przeprowadzenia negocjacji – zamawiający może negocjować treść ofert w zakresie elementów ich treści, które podlegają ocenie w ramach kryteriów oceny ofert, o ile przewidział taką możliwość;
z negocjacjami – wykonawca składa ofertę podlegającą negocjacjom, zamawiający negocjuje treść ofert złożonych w celu ich ulepszenia, a po doprecyzowaniu wszystkich warunków zamówienia wykonawcy składają oferty ostateczne.

Nie zawsze trzeba stosować te przepisy. Ustawy – Prawo zamówień publicznych nie stosuje się do zamówień, których wartość jest mniejsza niż 130 tys. zł. Wtedy jednak należy stosować zasady ustalone w regulaminie udzielania zamówień obowiązującym w każdej jednostce. Wprowadzenie wewnętrznego regulaminu udzielania zamówień publicznych poniżej 130 tys. zł co prawda nie jest obowiązkowe, ale jest praktykowane w wielu przedszkolach i szkołach. Chodzi o zapewnienie mechanizmu gwarantującego, że wydatkowanie środków publicznych będzie się odbywało zgodnie z wytycznymi zawartymi w art. 44 ust. 3 ustawy o finansach publicznych. Zgodnie z tym przepisem wydatki publiczne powinny być dokonywane:

w sposób celowy i oszczędny, z zachowaniem zasad:
- uzyskiwania najlepszych efektów z danych nakładów,
- optymalnego doboru metod i środków służących osiągnięciu założonych celów;
w sposób umożliwiający terminową realizację zadań;
w wysokości i terminach wynikających z wcześniej zaciągniętych zobowiązań.

Przy udzielaniu zamówień publicznych o małej wartości należy wystrzegać się dokonywania wyboru wykonawcy w oderwaniu od sytuacji rynkowej oraz bez dokonania bilansu między poniesionym nakładem finansowym a otrzymanym świadczeniem. Takie wydatkowanie środków publicznych może zostać uznane za niecelowe, nieoszczędne i nieefektywne.
W kontekście maksymalnej wysokości wsparcia finansowego w ramach NPRCz wydaje się, że w przypadku zakupów realizowanych przez poszczególne jednostki wystarczy stosować zasady zamówień określone w takim regulaminie, a nie tryby określone w Ustawie – Prawo zamówień publicznych.

Oczywiście może być inaczej, jeżeli to organ prowadzący będzie dokonywał takiego zakupu zbiorczego dla prowadzonych przez siebie szkół czy przedszkoli – wtedy będzie to łączna kwota.
Zwracamy uwagę, że dofinansowanie jest kierowane do organu prowadzącego, więc formalnie to on może dokonać zakupu z podziałem i do wysokości dofinansowania przyznanej poszczególnej jednostce.

Jeżeli zakupu dokonują szkoła, przedszkole lub biblioteka pedagogiczna, to mogą one, w zależności od treści wewnętrznych regulaminów zamówień publicznych, zamieścić zapytanie ofertowe na stronie internetowej zamawiającego lub np. poprzez przekazanie zapytania ofertowego do co najmniej trzech potencjalnych wykonawców działających na danym rynku dostaw czy usług.

Dariusz Skrzyński

Aktualizacja z dn. 12.09.2021 – Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie szczegółowych warunków, form i trybu realizacji Priorytetu 3 „Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa 2.0. na lata 2021–2025” zostało ostatecznie podpisane 10 września 2021 r.

Tekst rozporządzenia.

Co w numerze?