Wprowadzenie

Strefa adresu wydawniczego pozostaje niezmieniona, jeśli chodzi o elementy składowe oraz znaki umowne, a zapisujemy ją w polu 260 formatu MARC21. Obowiązuje zasada „bierz, co widzisz” i dane zapisujemy w brzmieniu dosłownym, z błędami i archaizmami, zachowując końcówki fleksyjne oraz formy odmiany przez przypadki. Także tutaj jedynym miejscem do wyjaśnień i komentarzy są uwagi, czyli pole 500.

Kolejność elementów powinna być następująca:

miejsce wydania, produkcji lub dystrybucji;
nazwa wydawcy, producenta lub dystrybutora;
data wydania, produkcji lub dystrybucji;
miejsce druku lub wytworzenia;
nazwa drukarni lub wytwórcy;
data druku lub wytworzenia.

W zależności od informacji występujących w dokumencie układ ten może być różny, co widać na schematach zamieszczonych na grafice poniżej.

Strefa adresu wydawniczego – schematy. Źródło: autorka

Trzy pierwsze elementy są obowiązkowe w każdym opisie z wyjątkiem rękopisów. W przypadku rękopisów podajemy bowiem jedynie miejsce i rok powstania dokumentu w tych samych podpolach pola 260, czyli podpolu „a” i „c”.

Trzy ostatnie elementy zapisuje się wewnątrz łączącego je nawiasu okrągłego; pojawiają się one obowiązkowo w opisach publikacji wydawanych do 1945 r., o ile oczywiście dane te wystąpią w dokumencie. Natomiast późniejsze publikacje opatrujemy dodatkową informacją o druku, wówczas gdy musimy odróżnić dwie edycje dokumentu wydane w tym samym roku, ale w różnych miesiącach. Wtedy wyróżnikiem mogą być różne miejsca druku, a jeśli mamy podany miesiąc, w którym wydano książkę, to oczywiście możemy wpisać to w strefie adresu wydawniczego przy roku wydania.

Dopuszcza się podawanie elementów adresu wydawniczego ustalonych na podstawie danych spoza książki (np. serwis e-ISBN). Dane te ujmuje się w nawias kwadratowy i wyjaśnia w strefie uwag. Najczęściej uzupełnia się brakujące dane z serwisu e-ISBN lub na podstawie danych ze strony wydawców lub dystrybutorów.

Strefa adresu wydawniczego – dane spoza dokumentu. Źródło: autorka

Przy okazji warto wspomnieć, że w odróżnieniu do dawnej metodologii, wedle której wszystkie następujące po sobie elementy strefy obejmował pojedynczy nawias kwadratowy, wedle metodologii bieżącej każdy element ujmujemy w odrębny nawias. Osobno podajemy w jednym nawiasie wszystkie miejscowości odnoszące się do określonego wydawcy w podpolu lub powtórzonych podpolach „a” w polu 260, a osobnym nawiasem obejmujemy każdego wydawcę w podpolu „b”. Odrębny nawias kwadratowy obowiązuje też w podpolu „c”, co będzie widać na grafikach z przykładami w dalszej części artykułu.

Źródła danych dla strefy

Źródłem danych dla strefy jest cała publikacja, a informacje przejęte spoza niej podajemy w nawiasie kwadratowym.

Niekiedy na stronie tytułowej, w miejscu adresu wydawniczego, są informacje odnoszące się do imprezy albo wydarzenia związanego z powstaniem dokumentu (np. podane są miejsce i czas konferencji), a informacje o adresie wydawniczym widnieją w innym miejscu publikacji (np. na stronie redakcyjnej). W takiej sytuacji informacje o imprezie czy wydarzeniu stają się dodatkiem do tytułu i umieszcza się je w strefie tytułu i odpowiedzialności, natomiast strefę adresu wydawniczego uzupełnia się z innego źródła, jak wspomniana strona redakcyjna czy inny element książki.

Strefa adresu wydawniczego – podtytuł w miejscu wydania. Źródło: autorka

Język i system pisma

W strefie adresu wydawniczego zapisujemy informacje w języku tożsamym z językiem tytułu właściwego, jaki przyjęliśmy dla opracowywanego dokumentu. Może się zdarzyć, że będzie to nie tylko język obcy, ale też niełaciński, co wymaga zastosowania konwersji na znaki alfabetu łacińskiego, czyli dokonania transkrypcji lub transliteracji, w zależności od użytego języka. O konwersji pisałam szerzej w pierwszym artykule z cyklu, podając użyteczne narzędzia wspomagające bibliotekarzy w tym zakresie.

Zdarzają się publikacje, w których miejsce wydania i nazwa wydawcy zapisane są w więcej niż jednym języku, czyli przyjmują formy równoległe. Nie przejmujemy ich do opisu, chyba że nie mamy danych w języku tytułu właściwego – wówczas podajemy w strefie adresu wydawniczego dane zapisane w pierwszej podanej wersji językowej, pomijając kolejne.

Miejsce wydania – forma zapisu

Jak to było wspomniane, zapis tego elementu strefy wymaga zastosowania zasady „bierz, co widzisz” z zachowaniem pisowni, przyimków, słów i wyrażeń powiązanych z nazwą miejsca.

Strefa adresu wydawniczego – miejsce wydania bez zmian zapisu. Źródło: autorka

Niekiedy mamy podaną nie tylko nazwę miejscowości, ale też większej jednostki administracyjnej obejmującej tę miejscowość (np. województwa, landu, stanu, prowincji). W takim przypadku podajemy najpierw miejscowość, a po przecinku także nadrzędną dla niej jednostkę. Zdarzyć się może, że sama osoba opracowująca będzie zmuszona dodać taką jednostkę nadrzędną, której w publikacji nie będzie. Dotyczy to miejscowości, które mają nazwę pokrywającą się z innymi miastami leżącymi w obrębie innych jednostek administracyjnych i wymagają doprecyzowania.

Strefa adresu wydawniczego – miejsce wydania z jednostką nadrzędną. Źródło: autorka

Jeżeli zdarzy się publikacja bez wyodrębnionego miejsca wydania, za to z informacją o siedzibie wydawcy czy jego danymi teleadresowymi lub – ewentualnie – takie miejsce wydania pojawi się przy copyrighcie, wówczas należy ją przyjąć w dosłownym brzmieniu jako miejsce wydania. Jeśli mamy tylko nazwę wydawcy, wówczas możemy pozyskać informację o siedzibie z jego strony internetowej czy Krajowego Rejestru Sądowego (KRS) i podać ją w miejscu wydania, ale już w nawiasie kwadratowym.

Strefa adresu wydawniczego – miejsce wydania z danych teleadresowych lub copyrightu. Źródło: autorka

Fikcyjne lub błędne miejsce wydania

Nazwa miejsca wydania podana w dokumencie może okazać się fikcyjna, błędna, niepełna lub wymagać wyjaśnienia. W takim przypadku przejmujemy ją bez zmian do opisu, a komentarze i wyjaśnienia wraz z podaniem formy właściwej umieszczamy w uwadze ogólnej w polu 500. Jednocześnie podczas wyboru hasła do pola indeksowego 710 dla wydawcy użyjemy deskryptora korporatywnego w prawidłowym brzmieniu, podczas gdy nazwa fikcyjna lub błędna, którą zapisujemy w polu 260 podpolu „a”, będzie jedną z form odrzuconych w ramach odsyłacza całkowitego w haśle wzorcowym.

Strefa adresu wydawniczego – miejsce wydania błędne lub fikcyjne. Źródło: autorka

Więcej miejsc wydania

Czasami mamy w publikacji więcej miejsc wydania, czego doskonałym przykładem jest Ossolineum, które niejednokrotnie podaje trzy do pięciu miejscowości. Kiedyś obowiązywała zasada, że jeśli miejscowości były więcej niż dwie, to wystarczyło podać pierwszą z nich i dodać skrót [itd.] lub jego łaciński odpowiednik [etc.]. W nowej metodologii takich skrótów stosować nie wolno, za to należy wyszczególnić wszystkie podane miejscowości.

Miejscowości powiązane z jednym wydawcą wyszczególniamy, powtarzając je w kolejnych podpolach „a” w polu 260 i rozdzielając je średnikami ze spacjami z obu stron. Po ostatniej dodajemy dwukropek ze spacjami z przodu i z tyłu, by przejść do kolejnego elementu strefy, czyli nazwy wydawcy.

Z kolei miejscowości odnoszące się do różnych wydawców podajemy, grupując je z nazwą odpowiedniego wydawcy. Jeżeli są to pojedyncze nazwy miast, to podajemy nazwę miejsca wydania odnoszącego się do pierwszego wydawcy w podpolu „a” pola 260, a po dwukropku ze spacjami z obu stron podajemy nazwę tegoż wydawcy w podpolu „b” i przechodzimy do kolejnego miejsca wydania, związanego z kolejnym wydawcą, z ponownym użyciem podpola „a”, i tu powtarzamy cały zapis. Wymyka się to nieco podstawowym schematom zapisu.
Mając do czynienia z wieloma nazwami miejsc, podajemy je w kolejności wskazanej wyróżnieniem typograficznym (np. większą czcionką, boldowaniem, kolorem) lub jeśli nie ma różnicy, to wedle kolejności w publikacji.

Strefa adresu wydawniczego – więcej miejsc wydania. Źródło: autorka

Jeśli zdarzy się w książce, że w różnych jej miejscach znajdziemy nazwy różnych miejscowości związanych z procesem wydawniczym odnoszącym się do jednego wydawcy, to wszystkie ujmujemy w opisie, łącząc je z tym właśnie wydawcą. Uwzględnić należy przy tym dane z copyrightu i danych teleadresowych wydawcy. Jeżeli siedziba wydawcy jest inna niż miejsce wydania, to dodajemy to miasto jako kolejne miejsce wydania.

Strefa adresu wydawniczego – więcej miejsc wydania z siedzibą wydawcy. Źródło: autorka

Niekiedy trafiają w nasze ręce publikacje międzynarodowych korporacji wydawniczych (takich jak Harlequin, Springer czy Peter Lang), które podają wszystkie swoje światowe siedziby. Jeśli mamy do czynienia z wydaniem polskim tejże korporacji, to interesują nas tylko siedziby na terenie Polski; podobnie z wydaniami z innych krajów. Informację o związku nazwy miejsca wydania z daną publikacją ustalamy na ogół na podstawie strony redakcyjnej (np. kodu kraju w ISBN) lub informacji w innym miejscu w dokumencie. Pozostałe siedziby, odnoszące się do krajów innych niż kraj wydania, podajemy wyłącznie w uwagach ogólnych, w polu 500.

Strefa adresu wydawniczego – więcej miejsc wydania międzynarodowych korporacji. Źródło: autorka

Brak miejsca wydania

Wreszcie zdarzyć się może, że w książce zabraknie jakiegokolwiek miejsca wydania. Mamy wówczas kilka możliwości ustalenia owych miejsc spoza dokumentu wedle poniższej kolejności:

miejsce wydania ustalone na podstawie źródeł spoza dokumentu;
przypuszczalne miejsce wydania ze znakiem zapytania;
nazwa kraju wydania lub innej jednostki administracyjnej (stanu, prowincji);
nazwa przypuszczalnego kraju wydania lub innej jednostki administracyjnej ze znakiem zapytania;
określenie „miejsce nieznane”, jeżeli nie można ustalić choćby przypuszczalnego miejsca wydania.

Informacje uzyskane spoza dokumentu wymagają podania w nawiasie kwadratowym. Miejsca wydania spoza dokumentu najczęściej mznajdujemy w powiązaniu z siedzibą wydawcy na stronach tegoż lub w serwisie e-ISBN. Bywa jednak, zwłaszcza w starszych publikacjach, bez ISBN-u, że nie udaje się ustalić miejsca wydania; najczęściej ma to związek z brakiem informacji o wydawcy w opracowywanej publikacji. Nie mając takich danych, niekiedy nie jesteśmy w stanie nic ustalić. Pozostaje nam skorzystać z ostatniej z wyszczególnionych możliwości, przy czym musimy pamiętać, aby pierwsze słowo w nawiasie kwadratowym zawsze było pisane dużą literą.

Strefa adresu wydawniczego – brak miejsca wydania. Źródło: autorka

Miejsce produkcji lub dystrybucji

Miejsce produkcji lub dystrybucji podajemy w strefie adresu wydawniczego w opisie książki tylko wówczas, gdy nie mamy żadnych informacji, także spoza dokumentu, o wydawcy. Jeśli zdarzy się taka sytuacja, to dystrybutor wpisywany jest do opisu według tych samych zasad co wydawca, wobec czego miejsce dystrybucji podlega takim samym regułom jak miejsce wydania.

Strefa adresu wydawniczego – miejsce dystrybucji. Źródło: autorka

Nazwa wydawcy

Tutaj także obowiązuje zasada „bierz, co widzisz”. Przejmujemy treść bez zmian, nie skracając ani nie pomijając elementów stanowiących integralną część nazwy wydawcy, jak np. nazwa siedziby, stan prawny czy wyrażenia „na zlecenie”, „nakładem”, „we współpracy”.

Określenia wyrażające inną funkcję niż wydawniczą przejmujemy bez zmian, a każdą nazwę wydawcy, producenta lub dystrybutora poprzedzamy dwukropkiem ze spacjami z obu stron. Nie podajemy natomiast nazw wydawców oryginalnych wydań, kiedy opracowujemy ich tłumaczenia, mimo informacji podanych w publikacji.

Strefa adresu wydawniczego – wydawca. Źródło: autorka

Nazwa wydawcy to nazwa własna, wobec czego w języku polskim piszemy wszystkie wyrazy dużą litery poza przyimkami, spójnikami i wyrażeniami typu „pod wezwaniem”, „imienia” itp. W przypadku innych języków zachowujemy ich zasady pisowni. Jeżeli trafimy na nazwy wydawców o nietypowym zapisie wielkich i małych liter – pozostawiamy je bez zmian, jeśli są faktycznie elementem tej nazwy. Najprościej sprawdzić brzmienie nazwy zapisane w KRS podczas rejestracji działalności przez wydawcę.

Strefa adresu wydawniczego – wydawca pisownia. Źródło: autorka

Logotyp w nazwie wydawcy

Spotkamy książki z logotypem wydawcy. Niekiedy będzie on towarzyszył innym informacjom, ale może się zdarzyć, że będziemy mieli jedynie logotyp i żadnych innych danych związanych z wydawcą. Wiele zależy od formy owego logotypu – jeśli zawiera on nazwę wydawcy, to możemy jej użyć w opisie, pomijając inne, zbędne informacje, jak np. motta, hasła reklamowe, rok rozpoczęcia działalności wydawcy czy sentencje lub akronim nazwy. Akronim możemy przyjąć do opisu, jeśli nie znajdziemy jego rozwinięcia w całym dokumencie. Jeśli mamy z kolei do wyboru nazwę wydawcy określoną słownie i graficznie, podajemy wyłącznie wersję słowną.

Strefa adresu wydawniczego – logotyp wydawcy. Źródło: autorka

Nazwa wydawcy – różne formy

Zdarza się, że w jednej książce mamy wiele form nazwy tego samego wydawcy. Za przykład może posłużyć Ossolineum, zapisywane jeszcze jako „Zakład Narodowy im. Ossolińskich”, „Wydawnictwo Ossolińskich”, „Wydawnictwo Ossolineum” i w innych wersjach. Wybieramy formę najpełniejszą, najbliższą też oficjalnej nazwie, którą firma podała podczas rejestracji w KRS.

Strefa adresu wydawniczego – wiele form nazwy jednego wydawcy. Źródło: autorka

Fikcyjna, błędna, niepewna nazwa wydawcy

Bywają takie publikacje, których wydawcy celowo ukryli swoje faktyczne nazwy. Dotyczy to zwłaszcza produkcji okupacyjnych czy też drugiego obiegu w PRL-u. Możemy także trafić na nazwy niepewne, szczególnie w przypadku starszych dzieł; na ogół zdarzają się też błędy albo archaizmy w zapisie nazwy wydawcy. We wszystkich tych przypadkach zachowujemy zasadę „bierz, co widzisz” i bez zmian wprowadzamy wszystko, co mamy na stronie tytułowej lub jej substytucie, do strefy adresu wydawniczego. Jednocześnie podajemy niezbędne wyjaśnienia lub sprostowania pisowni w uwadze ogólnej w polu 500.

Strefa adresu wydawniczego – błędna. Źródło: autorka

Hierarchiczna nazwa wydawcy

Czasami mamy do czynienia z ciałami korporatywnymi o budowie hierarchicznej. Mogą one być zapisane w książce na dwa sposoby – w szyku naturalnym lub w układzie hierarchicznym. W przypadku zapisu naturalnego pozostaje nam jedynie go przepisać w polu 260 w podpolu „b”. Przy zapisie hierarchicznym natomiast podajemy elementy według kolejności w dokumencie, poprzedzając każdą instytucję podległą kropką i spacją.

Strefa adresu wydawniczego – hierarchiczna nazwa wydawcy. Źródło: autorka

Imprint wydawcy

Wydawcy coraz częściej łączą się w grupy, zachowując swoje poprzednie nazwy jako tzw. imprinty. Duże wydawnictwa mogą także tworzyć własne imprinty, aby rozróżnić typy lub profil wydawanych przez siebie publikacji. Imprintem może też stać się nazwa wydawnictwa wchłoniętego przez innego edytora. Za przykład może posłużyć Wydawnictwo W.A.B., które dołączyło w 2012 r. do Grupy Wydawniczej Foksal, co spowodowało, że W.A.B. stało się imprintem, którego właścicielem jest wspomniana grupa wydawnicza.

Imprint jest nadrzędny wobec nazwy właściciela imprintu, czyli wydawcy lub grupy wydawniczej. Jeżeli na stronie tytułowej lub jej substytucie mamy obie formy, to do opisu wprowadzamy w strefie adresu wydawniczego wyłącznie imprint, natomiast nazwy właściciela tego imprintu używamy jako hasła wzorcowego dla nazwy wydawcy w polu 710. W podanym wyżej przykładzie w polu 260 umieścimy Wydawnictwo W.A.B., Grupę Wydawniczą Foksal zaś wybierzemy w polu 710 jako wydawcę do indeksu.

Strefa adresu wydawniczego – imprint. Źródło: autorka

Wydawca – właściciel ISBN

Jeżeli trafimy podczas opracowania na publikację, w której brak wydawcy, lecz jest ISBN, wówczas możemy odnaleźć właściciela tego numeru. Dla polskich edycji poszukujemy informacji w serwisie e-ISBN (https://e-isbn.pl/IsbnWeb). Należy pamiętać, by w takim przypadku nazwę właściciela ISBN zapisać w nawiasie kwadratowym, a w strefie uwag w polu 500 dodać ogólną uwagę odnoszącą się do miejsca, z którego nazwa pochodzi, czyli serwisu e-ISBN.

W serwisie e-ISBN może się okazać, iż oficjalna nazwa wydawcy różni się od imprintu wydawcy; wówczas w strefie adresu wydawniczego podajemy imprint, nazwę oficjalną zaś umieszczamy w polu 710 jako formę do wyszukiwania, jak to zostało wspomniane już wcześniej.

Strefa adresu wydawniczego – właściciel ISBN. Źródło: autorka

Więcej niż jeden wydawca

W przypadku wystąpienia więcej niż jednego wydawcy podajemy, inaczej niż we wcześniejszej metodologii, wszystkie nazwy w kolejności wskazanej przez wyróżnienia typograficzne, a jeśli ich brak, to wedle kolejności podania w źródle danych.

Więcej niż jeden wydawca może być powiązany z jednym miejscem wydania – wtedy w podpolu „a” pola 260 podajemy wspólne miejsce wydania, kończąc je dwukropkiem ze spacjami z obu stron, a następnie powtarzamy podpole „b” tego samego pola, w każdym wpisując jednego wydawcę i kończąc jak w podpolu „a”. Umieszczamy tyle podpól „b”, ilu mamy wydawców. Nie obowiązuje już ograniczenie do dwóch, nie stosujemy też skrótów „itd.” lub „etc.”. W ostatnim podpolu „b” przed przejściem do kolejnego podpola stawiamy przecinek ze spacją.

Podobny będzie zapis w przypadku wielu miejsc wydania wspólnych dla więcej niż jednego wydawcy. Wtedy miejsca wydania wpisujemy po kolei w następujących po sobie, powtarzalnych podpolach „a” pola 260, kończąc każde (poza ostatnim) średnikiem ze spacjami z obu stron. W ostatnim podpolu „a” wpisujemy dwukropek ze spacjami z obu stron, a następnie zapisujemy nazwę pierwszego wydawcy w podpolu „b” i kolejnych w powtarzalnych podpolach „b”. Znaki między wydawcami pozostają jak wyżej.

Jeśli zdarzy się kilku wydawców, z których każdy powiązany jest z innym miejscem wydania, konstrukcja strefy będzie nieco inna. Podajemy najpierw wszystkie dane dla jednego wydawcy (miejsca wydania, nazwę wydawcy), a następnie dane kolejnego, poprzedzając je średnikiem ze spacjami z obu stron. Różne zapisy dla różnych form pokazuje kolejna grafika.

Strefa adresu wydawniczego – wielu wydawców. Źródło: autorka

Dystrybutor lub drukarz w funkcji wydawcy

W niektórych publikacjach brak jest informacji o wydawcy, za to mamy dane dotyczące dystrybutora lub drukarni. Możemy je zapisać jako dane dla wydawcy, dodając tylko określenia odnoszące się do ich faktycznej funkcji. Jest to częste zjawisko w starszych publikacjach z czasów, gdy drukarnie odpowiadały za cały proces wydawniczy, więc były niejako wydawcami.

Nazwę dystrybutora przejmuje się do opisu, jeżeli w źródle danych brak nazwy wydawcy, a jeśli z kolei brak nazwy dystrybutora, to można posłużyć się nazwą drukarni. Nazwę wraz z towarzyszącymi jej określeniami funkcji, umiejscowienia czy statusu prawnego przejmujemy wedle zasady „bierz, co widzisz” w dosłownym brzmieniu, miejscowość zaś powtarzamy w podpolu „a” pola 260, jeśli była powiązana z nazwą i w związku z tym zapisaliśmy ją w podpolu „b” tego pola. Gdyby w publikacji brakuje określenia funkcji (np. dystrybutora, drukarni itp.), wtedy dodajemy je sami w nawiasie kwadratowym. Wszelkie zasady rządzące zapisem elementów dystrybucji lub druku zastępujących dane o wydawcy są identyczne jak w przypadku zapisu informacji o wydawcy.

Strefa adresu wydawniczego – dystrybutor i drukarnia w roli wydawcy. Źródło: autorka

Brak wydawcy

Kiedy w publikacji brakuje nazwy wydawcy i nie uda się jej ustalić na podstawie źródeł spoza dokumentu, podobnie jak w przypadku dystrybutora, gdy drukarnia odpowiada tylko i wyłącznie za druk, a nie za cały proces wydawniczy, wówczas pozostaje nam użyć określenia w nawiasie kwadratowym [wydawca nieznany]. Zapisujemy je zawsze z małych liter, bo następuje po miejscu wydania lub określeniu [Miejsce nieznane].

Zauważyć tutaj należy zmianę zapisu, wyraźnie pokazaną na grafice: informacje spoza dokumentu nie są ujęte, jak wskazywała dawna metodologia, w jeden nawias, lecz w odrębne nawiasy w każdym podpolu.

Strefa adresu wydawniczego – brak wydawcy. Źródło: autorka

Data wydania – zasady zapisu

Datę wydania musimy podać obowiązkowo, uściślając ją co najmniej do określonego wieku, a zapisuje się ją w polu 260 w podpolu „c”, poprzedzając przecinkiem ze spacją na końcu wcześniej użytego podpola.

Rok wydania podajemy z użyciem cyfr arabskich, niezależnie od formy zapisu występującej w dokumencie. Dotyczy to także cyfr wyrażonych słowne i obejmuje m.in. chronostych i chronogram oraz litery alfabetów (hebrajskiego, arabskiego, cerkiewnosłowiańskiego itd.). Jeżeli w książce określono datę wydania w sposób opisowy, np. jako „Rok Tygrysa”, przejmujemy zapis bez zmian.

W razie niepewności lub trudności w ustaleniu daty można używać określeń takich jak: „około…”, „przed…”, „po…”, „nie przed…”, „nie po”, „między … a …” itp. Ostatni przykład wykorzystujemy, gdy data jest znana z dokładnością do dziesięciolecia lub stulecia, a my podajemy datę początkową i końcową tego okresu. Można też brakującą cyfrę zastąpić znakiem zapytania lub przy dacie niepewnej postawić ten znak bezpośrednio po dacie rocznej. Dla dat fikcyjnych, błędnych, niepełnych lub wymagających wyjaśnienia z innej przyczyny należy sformułować w polu 500 ogólną uwagę, w której doprecyzujemy informację na ten temat, podając np. źródło daty, gdy jest spoza dokumentu, informację o błędzie, i poprawną wersję zapisu itp. Czasami używamy daty dziennej lub miesięcznej, gdy jest podana, zwłaszcza jeśli mamy do czynienia z datami według kalendarzy niegregoriańskich.

Strefa adresu wydawniczego – data wydania. Źródło: autorka

Data wydania – kalendarze niegregoriańskie

W naszym kręgu kulturowym posługujemy się kalendarzem gregoriańskim, jednak wiele narodowości używa innych kalendarzy, których daty nie pokrywają się wzajemnie. W takim przypadku zapisujemy bez zmian datę z kalendarza niegregoriańskiego, a następnie po spacji, w nawiasie kwadratowym, podajemy rok zgodny z naszym kalendarzem.

Jeżeli okaże się, że początek roku w obu kalendarzach nie jest zbieżny, a w dokumencie brak daty dziennej lub miesięcznej, która umożliwiłaby jednoznaczne podanie roku wydania, w nawiasie kwadratowym podaje się oba lata możliwe według kalendarza gregoriańskiego połączone spójnikiem „lub”.

Z kolei w wydaniach posługujących się kalendarzem żydowskim zdarza się, że rok podany jest w skróconej rachubie, z pominięciem pierwszej cyfry dla tysiąclecia. Wówczas należy uzupełnić ową cyfrę, ujmując ją w nawias kwadratowy. Natomiast jeśli rok został podany w całości, to wystarczy go przepisać. W obu przypadkach zaś po dacie z kalendarza żydowskiego i spacji trzeba obowiązkowo podać w nawiasie kwadratowym odpowiadający tej dacie rok lub przełom lat wedle kalendarza gregoriańskiego.

Strefa adresu wydawniczego – data wydania kalendarz niegregoriański. Źródło: autorka

Brak daty wydania

Zdarzają się publikacje, w których nie podano daty wydania. Zastępczo można tutaj podać, o ile znajdziemy w książce, datę dystrybucji, koniecznie poprzedzając jej wprowadzenie słowem „dystrybucja”. A co, jeżeli brak daty zarówno wydania, jak i dystrybucji? Mamy wtedy jeszcze możliwość podania innych danych.

Przy braku dat wydania lub dystrybucji podajemy najpóźniejszą datę powiązaną z publikacją (np. druku), a gdyby takowej nie udało się odnaleźć, to wpisujemy najpóźniejszą datę związaną z nadaniem praw autorskich. Każdą z tych dat poprzedzamy odpowiednim określeniem: „druk”, „copyright”, lub abrewiaturą „©” (gdy w publikacji mamy wyłącznie abrewiaturę).

Gdyby się okazało, że brak jest informacji o datach wydania, dystrybucji, druku czy copyrightu, to pozostaje nam jeszcze sprawdzenie w bibliografii, o ile autor ją utworzył, pozycji z najpóźniejszą datą wydania, gdyż oczywistym jest, że taka pozycja nie mogła znaleźć się w publikacji wydanej we wcześniejszych latach. Czasami informacji nie dostarcza nam opracowywany materiał, lecz znajdujemy ją w źródłach zewnętrznych, np. na stronie lub w katalogu wydawcy. Możemy oprzeć się także na danych z katalogu biblioteki, która wprowadziła te dane, a wówczas należy w ogólnej uwadze w polu 500 zamieścić informację o źródle pochodzenia daty i jej rodzaju – wydania, druku czy innym – a samą datę zapisać w nawiasie kwadratowym, podobnie jak wszelkie jej niepewne warianty. Ostatecznie możemy też użyć dat życia czy okresu aktywności osób odpowiedzialnych, ewentualnie lat działalności instytucji sprawczych lub wydawców. Można także uwzględnić datę cenzury lub imprimatur.

Wszystkie daty, poza datą dystrybucji, druku i copyrightu, ujmuje się wraz z określeniem towarzyszącym w nawias kwadratowy.

Strefa adresu wydawniczego – brak daty wydania. Źródło: autorka

Miejsce druku i nazwa drukarni

Miejsce druku oraz nazwę drukarni podaje się obowiązkowo tylko w trzech przypadkach:

nieznanego miejsca wydania (dystrybucji) i nazwy wydawcy (dystrybutora);
dokumentów wydanych na terenie Polski lub poloniców zagranicznych z datą publikacji przed 1945 r.;
dokumentów wydanych po 1945 r. mających więcej wydań w obrębie jednego roku, rozróżnionych tym, że każde drukowała inna drukarnia.

Zasady wprowadzania są identyczne z tymi dla miejsc wydania, wydawcy i roku wydania. Różnica polega na tym, że miejsce druku wprowadzamy w podpolu „e” pola 260 nazwę drukarni w podpolu „f”, a zawartość wszystkich tych pól obejmuje się jednym wspólnym nawiasem okrągłym, do którego włącza się jeszcze informacje o roku druku. Nawias poprzedza spacja, a przy jego wystąpieniu w opisie podpola „c” nie kończymy kropką, natomiast nawias zamykający kończymy spacją. Jeżeli miejsce wydania jest identyczne z miejscem druku, to pomijamy je w opisie, czyli nie wprowadzamy podpola „e”. Podajemy tylko informacje różnicujące; niekiedy może to być wyłącznie nazwa drukarni. Znaki umowne między danymi są analogiczne do znaków dla miejsca wydania i nazwy wydawcy.

Strefa adresu wydawniczego – miejsce druku, nazwa drukarni. Źródło: autorka

Data druku

Datę druku podajemy, tylko gdy spełnia ona warunki dla podania informacji o drukarni i jednocześnie nie powiela roku z podpola „c” pola 260, czyli roku wydania, dystrybucji lub innego ustalonego.

Datę druku razem z miejscem druku i nazwą drukarni ujmuje się w nawias zwykły z odstępem przed pierwszym i po drugim elemencie znaku, to znaczy przed nawiasem otwierającym i po nawiasie zamykającym, a poprzedza się ją przecinkiem w podpolu występującym przed nim, czyli „f” z nazwą drukarni. Gdyby w opisie nie podawało się miejsca druku ani nazwy drukarni, bo dublowałyby one informacje odnośnie do wydawcy, przed datą należy dopisać określenie „druk”. Czasami daty druku nie podajemy w podpolu „f”, lecz zastępuje ona datę wydania lub dystrybucji, kiedy drukarnia odpowiada za cały proces wydawniczy.

Strefa adresu wydawniczego – data druku. Źródło: autorka

To wszystkie informacje niezbędne do prawidłowego zapisu danych w strefie adresu wydawniczego. Jeśli będą Państwo mieli jakieś pytania – zapraszam do kontaktu z redakcją. Na wszystkie odpowiem w kolejnym numerze „Biblioteki w Szkole”.

Netografia

Katalog Biblioteki Narodowej, https://katalogi.bn.org.pl (dostęp: 17.07.2025).
Przepisy katalogowania, https://przepisy.bn.org.pl (dostęp: 18.07.2025).

Co w numerze?