Strefa opisu fizycznego – wprowadzenie

Znaki umowne w strefie oraz jej elementy pozostały bez zmian w nowej metodologii, jednak zmieniły się zasady zapisu zawartości. Główna nowość to rezygnacja z większości stosowanych skrótów i konieczność pisania wszystkiego poza wymiarami w milimetrach (mm) lub centymetrach (cm). Jest jeszcze kilka innych drobnych modyfikacji, które opiszę w dalszej części artykułu.

Przypomnijmy sobie elementy tej strefy. Są to:

określenie formy książki lub jej objętość;
oznaczenie ilustracji;
format;
dodatek.

Pierwsza grafika prezentuje schematy zapisu informacji w strefie opisu fizycznego wraz ze znakami umownymi pomiędzy poszczególnymi elementami.

Strefa opisu fizycznego – schematy. Źródło: autorka

Zapis w formacie MARC21 umieszczamy w polu 300, gdzie podpole „a” służy do wprowadzania wszelkich informacji o objętości, podpole „b” służy do opisu materiału ilustracyjnego, podpole „c” pozwala podać format, a podpole „e” zawiera opis dla dodatku, o ile w danej publikacji taki się znajduje.

Większość książek ma postać kodeksu, którego objętość zapisujemy w stronach, kartach lub łamach, jednak zdarzają się odstępstwa od tej reguły i mogą pojawić się teki, pojedyncze karty, flipcharty, arkusze, a nawet tzw. obiekty (np. pudełka i inne elementy nietypowe). Dla tego rodzaju publikacji podajemy za pomocą cyfry arabskiej liczbę jednostek, a następnie dodajemy określenie formy (np. „2 teki”, „1 pudełko”, „1 skoroszyt”, „2 zwoje”, „1 karta” itp.). Jeżeli mamy do czynienia z zeszytami, składkami, stronami czy kartami itd., umieszczonymi w teczce, pudełku lub innym opakowaniu, i opracowujemy je jako pojedyncze dzieło, wówczas nie trzeba dodawać szczegółowego zapisu zawartości. Jeśli jednak chcemy dokładnie odzwierciedlić, co znajduje się w pudełku czy tece, to po podaniu liczby jednostek i formy oraz spacji zapisujemy objętość w nawiasie okrągłym.

W przypadku pojedynczych kart możemy mieć do czynienia z kartą, którą należy użytkować wyłącznie w postaci złożonej. Wówczas konieczne jest odnotowanie w nawiasie zwykłym także liczby stron lub kart uzyskanych po złożeniu. Niekiedy z kolei istotne dla identyfikacji dokumentu jest podanie liczby i typu części zawartych w jednym woluminie jako określenia formy tego dokumentu. Przykłady opisanych zasad pokazuje kolejna grafika.

Strefa opisu fizycznego – zawartość opakowania. Źródło: autorka

Objętość książki

Zasady ogólne

Objętość dla pojedynczego woluminu w formie kodeksu podajemy w stronach, kartach lub łamach, w zależności od sposobu druku treści zapisując ją w podpolu „a” pola 300. Zachowujemy kolejność liczbowania zgodną z dokumentem. Ze stroną mamy do czynienia, zawsze gdy karta numerowana jest dwustronnie; kartą określamy numerację jednostronną, a łam to druk kolumnowy, w którym każda kolumna ma odrębną numerację. Druk kolumnowy, dla którego zastosowano jeden numer wspólny dla wszystkich kolumn na stronie, traktujemy jak stronę.

Oddajemy wiernie numerację podaną w książce, zachowując jej kolejność i oznaczenia. Mogą to być cyfry arabskie, rzymskie, oznaczenia literowe. Dla oznaczeń literowych przyjmujemy pierwszą i ostatnią literę. Zdarzają się numery stron wyrażone słownie lub w formie innych niealfanumerycznych znaków – należy je wyrazić za pomocą cyfr arabskich. Trzeba też pamiętać, by jednostkę liczbowania podać we właściwej liczbie i przypadku gramatycznym zgodnym z ostatnim elementem ciągu, jak np. „2 karty”, a nie „2 karta”.

W przypadku kart numerowanych jednostronnie, ale zadrukowanych z obu stron podajemy liczbę kart, a informację o dwustronnym druku zapisujemy w uwadze ogólnej w polu 500.

Strefa opisu fizycznego – objętość. Źródło: autorka

Zmiana liczbowania

Jeżeli w obrębie jednego ciągu liczbowego zmienia się rodzaj jednostek liczbowania (np. początkowa numeracja w łamach jest kontynuowana przez numerację w stronach), podaje się osobno oba ciągi, w przypadku drugiego podając numery pierwszej i ostatniej strony (karty, łamu) poprzedzone odpowiednim określeniem pisanym małą literą.

Jeżeli sposób liczbowania zmienia się w obrębie ciągu (np. początkowa numeracja rzymska jest kontynuowana cyframi arabskimi), podaje się wyłącznie końcową liczbę.

Strefa opisu fizycznego – objętość ze zmianą liczbowania. Źródło: autorka

Brak liczbowania

Niekiedy do opisu trafiają publikacje pozbawione nadruku numeracji dla stron, kart czy łamów. Niestety w takiej sytuacji musimy sami policzyć, ile ich jest. Dla pewności robimy to dwukrotnie lub więcej razy, tak aby przynajmniej dwa razy wyszła nam ta sama liczba. Liczymy wówczas każdą zadrukowaną stronę lub kartę, a uzyskaną liczbę zapisujemy w nawiasie kwadratowym.

Także w publikacji mającej liczbowanie mogą pojawić się, na początku, na końcu lub pomiędzy innymi ciągami liczbowania, strony lub karty nieujęte w żaden z ciągów. Musimy je także doliczyć i zapisać w nawiasie kwadratowym w miejscu wystąpienia. Jak to zrobić? Szukamy pierwszej strony lub karty z nadrukiem numeru. Załóżmy, że pierwszy taki numer, jaki znajdziemy, to cyfra 3. Strony przed nią, bez nadruku numeracji, to strona redakcyjna i tytułowa. Oprócz tego jest tylko wyklejka okładki. W tej sytuacji mamy dwie strony bez nadruku numeracji, ale objęte liczbowaniem, gdyż domyślnie przyjmują one wartość 1 i 2, a kolejna ma nadruk 3. Gdyby na pierwszej stronie z numerem była np. 1, to wówczas mielibyśmy dwie wcześniejsze strony niewliczone do tej numeracji i jako takie wymagałyby one zapisu w postaci stron nieliczbowanych „[2]”, a potem po przecinku należałoby podać ostatnią cyfrę kolejnego ciągu, czyli trzeba byłoby znaleźć ostatnią liczbę z początkowego ciągu. Załóżmy, że jest to liczba 343, ale za nią mamy jeszcze dokończenie tekstu, stopkę i reklamę wydawnictwa, czyli trzy strony bez nadruku numeracji. Wszystko, co następuje po ostatniej stronie lub karcie z numerem, liczymy jako nieliczbowane, o ile jest na tym jakikolwiek druk, bez względu na to, czy jego treść jest merytoryczna, czy reklamowa. To zmiana w stosunku do dawnej metodologii, gdy tekstów reklamowych następujących po stopce redakcyjnej nie uwzględniano w paginacji.

Wracając do omawianego przykładu, mamy trzy strony nieliczbowane, zapis będzie więc następujący: „[2], 343, [3] strony”.

Strefa opisu fizycznego – objętość bez liczbowania. Źródło: autorka

Liczbowanie fragmentów większej całości

Kiedy mamy do czynienia z częścią większej całości, np. pojedynczym tomem, może się zdarzyć, że będzie on zawierał numerację ciągłą nie w obrębie tegoż tomu, lecz całej publikacji, czyli np. tom pierwszy będzie zawierał s. 1-300, tom drugi – s. 301-400, i tom ostatni – s. 401-500. Podobnie rzecz się ma, kiedy w nasze ręce trafiają nadbitki z czasopism lub prac zbiorowych, w których pojawia się oryginalna paginacja. W takich sytuacjach należy podać numery pierwszej i ostatniej strony (karty, łamu), poprzedzając je odpowiednim określeniem pisanym dużą literą. Oczywiście zachowujemy zapis stron nieliczbowanych i inne elementy zgodnie z wcześniej podanymi zasadami.

Może się także w takiej publikacji zdarzyć podwójna numeracja – zarówno indywidualna tomu, jak i całościowa dla wszystkich części. Wtedy wystarczy podać numerację właściwą dla tej konkretnej części, natomiast liczbowanie dla całości wystarczy zapisać w uwadze ogólnej w polu 500.

Strefa opisu fizycznego – objętość fragmentów większej całości. Źródło: autorka

Kilka ciągów numeracji

Niektóre publikacje mają wiele różnych form paginacji, zarówno z użyciem cyfr arabskich, jak i rzymskich, a bywają i takie, które mają numerację literową. Jest jeszcze inny przypadek, kiedy mamy do czynienia z wieloma ciągami numeracji, często zapisywanych w ten sam sposób. Zdarza się to np. w publikacjach zawierających obszerne aneksy, w których skład wchodzą dokumenty wtórne mające własną paginację. Kiedy mamy do czynienia z wieloma ciągami liczbowania, podajemy je wszystkie w kolejności występującej w dokumencie, oddzielając je od siebie przecinkiem i spacją.

Strefa opisu fizycznego – objętość kilka ciągów numeracji. Źródło: autorka

Objętość dla tablic

Czym są tablice w opisie fizycznym? Określamy tak materiał dodatkowy, pozostający poza numeracją lub mający odrębne liczbowanie, zawierający na ogół materiały ilustracyjne w postaci faksymiliów, zdjęć, map, schematów i wykresów, rysunków czy dodatkowych elementów, np. do wycięcia, z naklejkami itp. Informację o tablicach wprowadzamy po umieszczeniu wszystkich informacji o stronach, kartach i łamach tekstu głównego dokumentu. Poprzedza ją przecinek ze spacją, a pomiędzy poszczególnymi rodzajami tablic stosujemy te same znaki umowne. Tablice mogą mieć własną numerację, zarówno jako strony, jak też karty, i wówczas po prostu je podajemy, podobnie jak przy paginacji głównego zrębu dokumentu. Mogą one być także nieliczbowane i należy je w takiej sytuacji zapisać w nawiasie kwadratowym. Liczbę tablic podajemy cyframi arabskimi, chyba że mają one własną, inną numerację – wówczas ją zachowujemy, a elementy nieliczbowane podajemy w nawiasie kwadratowym. Karty tablic dwustronnie zadrukowane, lecz numerowane tylko z jednej strony wymagają stosownego wyjaśnienia w uwadze ogólnej w polu 500.

Strefa opisu fizycznego – objętość dla tablic. Źródło: autorka

Karty złożone

Strony lub karty tablic mogą być tego samego formatu co opracowywana książka, ale mogą też być mniejsze lub większe. W przypadku większych tablic zdarza się, że są one złożone, aby nie wystawać poza obręb oprawy. O takich tablicach mówimy, że są to tablice złożone, co należy odzwierciedlić w opisie (np. „1 karta tablic złożona”). Możemy mieć także tablice niewszyte ani niewklejone w książkę, lecz umieszczone odrębnie i przymocowane np. opaską czy umieszczone w kieszonce zrobionej po wewnętrznej stronie tylnej okładki. Takie tablice nazywamy tablicami luzem, a jeśli są złożone, to tablicami złożonymi luzem, i podajemy je w opisie fizycznym, określając, ile stron lub kart zajmują. Karty złożone mogą wystąpić zarówno w postaci tablic (tak jest na ogół), jak i w treści głównego dokumentu. W obu przypadkach należy to zaznaczyć w opisie.

Strefa opisu fizycznego – karty złożone. Źródło: autorka

Numeracja równoległa, w przeciwnych kierunkach lub od prawej do lewej

Niekiedy w ręce opracowujących trafiają publikacje o nietypowej numeracji. Pozwolę sobie omówić tutaj trzy przypadki. Pierwszy z nich to numeracja równoległa stron sąsiadujących ze sobą, co zdarza się najczęściej w przypadku np. publikacji dwujęzycznych, gdy mamy powtórzoną paginację dla obu wersji językowych. Należy wtedy wyszczególnić obydwa ciągi oraz dodać wyjaśnienie w uwadze ogólnej w polu 500.

Zdarzyć się może także publikacja, w której strony są numerowane w przeciwnych kierunkach, co także na ogół dotyczy wydań dwujęzycznych. Wyszczególniamy wtedy wszystkie ciągi numeracji w takiej kolejności, w jakiej występują w książce, zaczynając od strony zwierającej tytuł właściwy dokumentu. Tutaj także wymagana jest uwaga ogólna w polu 500.
W przypadku oryginalnych publikacji w języku hebrajskim, arabskim, japońskim lub innych, w których naturalnym kierunkiem pisma jest zapis od prawej do lewej, nie podajemy informacji o numerowaniu stron właśnie w tym kierunku, gdyż w tych kręgach językowych jest to naturalne zjawisko. Natomiast jeśli taką formę zapisu tekstu znajdziemy w publikacjach z krajów, gdzie nie jest to na ogół stosowane, najczęściej w odniesieniu do tłumaczeń, należy zamieścić wyjaśnienie, że użyto takiego właśnie zapisu, w uwadze ogólnej w polu 500.

Strefa opisu fizycznego – numeracje nietypowe. Źródło: autorka

Błędne liczbowanie i aktualizacje

Gdyby się okazało, że nadrukowany ostatni numer strony, karty lub łamu nie odpowiada faktycznej objętości, czyli gdzieś w drukowaniu numeracji nastąpił błąd, pozostawiamy błędną wartość z dokumentu, jednak po jej podaniu w nawiasie kwadratowym wpisujemy poprawny numer, który poprzedzamy określeniem „właściwie”. Możemy także wyjaśnić błędny zapis w uwadze ogólnej w polu 500.

Niekiedy gromadzimy wydawnictwa aktualizowane. Są to tak naprawdę wydawnictwa ciągłe, jednak niektóre biblioteki, ze względu na ich zawartość, traktują je jako wydawnictwa zwarte. Mogą to być np. segregatory ze zmienną treścią, dokładaną lub wymienianą w procesie aktualizacji. Na ogół wiąże się to ze zmianami w przepisach prawa lub innymi ruchomymi elementami treści tychże dokumentów. Niezależnie od tego, czy są to wydawnictwa tzw. luźnokartkowe ciągłe, czy też wydawnictwa zwarte wieloczęściowe nabyte drogą subskrypcji, należy podać się liczbę skoroszytów lub określenie „luźne karty” ujęte w nawias zwykły. Podaje się po prostu ogólnie informację o formie, bez zapisywania dokładnego liczbowania tejże, aby po każdorazowym przyjęciu aktualizacji nie było konieczności poprawiania opisu.

Strefa opisu fizycznego – numeracje błędne i aktualizacje. Źródło: autorka

Ilustracje i errata

Ten element zapisujemy w polu 300 w podpolu „b”, poprzedzając go dwukropkiem za spacjami z obu stron w podpolu „a”. Natomiast elementy wewnątrz podpola rozdzielamy przecinkami ze spacją. Zapisowi podlega wszelki materiał ilustracyjny, zarówno znajdujący się w tekście, jak też na tablicach. Odstępstwem w stosunku do dawniejszej metodologii jest brak informacji o kolorze materiału ilustracyjnego. Pomijamy w opisie ilustrację z okładki, strony tytułowej, a także winiety, czyli grafiki ozdobne lub inicjały w tekście. Jest jeszcze jedna zmiana w nowej metodologii, tabele bowiem zostały wyłączone z materiału ilustracyjnego. Obecnie są definiowane jako tekst w obramowaniu, a nie ilustracja, nie wprowadza się więc informacji o nich do opisu.

Są dwa sposoby zapisu informacji o materiale ilustracyjnym – uproszczony i szczegółowy. Uproszczony obejmuje – przy założeniu, że istnieje w dokumencie jakakolwiek ilustracja – zapisanie tego z użyciem słowa „ilustracja” (jeśli jest tylko jedna) lub „ilustracje” (w większości przypadków). Biblioteka Narodowa rekomenduje używanie skróconej wersji zawsze w stosunku do publikacji z zakresu literatury pięknej (lecz nie literatury faktu) oraz podręczników, gdy materiał ilustracyjny pełni funkcję bardziej dekoracyjną niż uzupełniającą treść. Z kolei wersja szczegółowa obejmuje wyszczególnienie alfabetyczne wszelkiego rodzaju ilustracji z pominięciem tego słowa, a z użyciem następujących: faksymilia, fotografie, mapy, nuty, plany, portrety, rysunki, tablice genealogiczne, wykresy. Określeń tych używamy w liczbie pojedynczej lub mnogiej, w zależności od faktycznej ich liczby w dokumencie. Nie stosujemy żadnych skrótów – każde określenie zapisujemy w pełnym brzmieniu.

Na końcu wszelkich informacji o materiale ilustracyjnym należy umieścić informację o dołączonej do dokumentu erracie, niezależnie od tego, czy jest ona częścią woluminu, czy też dodaną luźno kartką. Warto przy takiej okazji przyczepić erratę w formie luźnej kartki do publikacji, by nie zaginęła podczas udostępniania. Nie każda książka zawiera erratę, ale jeśli się ona pojawia, to w myśl nowych zasad metodologicznych powinniśmy zapisać tę informację po ilustracjach, po przecinku, pełnym słowem „errata”.

Strefa opisu fizycznego – ilustracje i errata. Źródło: autorka

Format

Format to nic innego jak wysokość książki mierzona wzdłuż jej grzbietu. Zapisujemy go w podpolu „c” pola 300 formatu MARC21, a poprzedzamy go umieszczonym we wcześniejszym polu („a” lub „b”) średnikiem ze spacjami z obu stron. Podczas pomiaru każde przekroczenie pełnego centymetra zaokrąglamy w górę. Jeśli przykładowo mamy 22,2 cm, to w opisie podajemy 23 cm.

Format może czasami przyjąć wariant dwu- lub trójwymiarowy. Dwa wymiary bierzemy pod uwagę, opracowując książki:

których wysokość jest mniejsza niż szerokość książki;
których szerokość jest mniejsza niż połowa wysokości;
kwadratowych;
o wysokości poniżej 10 cm;
o wysokości powyżej 45 cm.

Mierzymy wówczas wysokość wzdłuż grzbietu i szerokość, podając wymiary w tej właśnie kolejności. Z kolei trzy wymiary uwzględniamy w przypadku wydawnictw zwartych w pudełkach – w takiej sytuacji mierzymy i zapisujemy dane w opisie w następującej kolejności: wysokość, szerokość oraz głębokość pudełka. Dotyczy to książek wydanych w postaci pakietu. Jeżeli wprowadzamy dla całego opakowania jeden numer inwentarzowy, a więc całość opracowujemy w ramach jednego opisu, wówczas właśnie podajemy trzy wymiary dla opakowania zbiorczego. Oczywiście można też podać wymiary poszczególnych elementów znajdujących się wewnątrz (np. kart, zeszytów itp.).

Jeżeli mamy dokument zwarty w postaci pojedynczej karty, to należy podać jej wysokość i szerokość, a gdy ma postać złożoną, lecz używać należy jej po rozłożeniu, wówczas podajemy oba wymiary zarówno dla postaci złożonej, jak i rozłożonej. W przypadku gdy karta służy do wykorzystania bez rozkładania, podajemy wyłącznie wymiary wersji złożonej.
Mając do czynienia ze skoroszytem, teką lub oprawą w postaci etui, podajemy ich wymiary według takich samych zasad jak format książki, przy czym etui jest rodzajem pudełka, wobec czego przyjmie wariant zapisu dla wydawnictw trójwymiarowych.

Strefa opisu fizycznego – format. Źródło: autorka

Dodatek

Niekiedy książkom towarzyszą inne publikacje, rozpowszechniane wraz z nią. Dodatkiem stają się wówczas, gdy nie mogą być użytkowane niezależnie od dokumentu, z którym je wydano. Jeżeli do książki dodano publikację od niej niezależną (np. w okresie świątecznym płytę z kolędami), wówczas dla każdego z tych dokumentów tworzymy osobny opis, a ich współwydanie możemy umieścić w odpowiedniej uwadze. Nas jednak interesują dodatki, czyli materiały dodatkowe współistniejące z dokumentem głównym, jak przykładowo płyta z piosenkami w języku angielskim dodana do podręcznika dla tegoż języka i użytkowana w niektórych ćwiczeniach z tego podręcznika. Wtedy całość objęta jest jednym opisem bibliograficznym, a wspomniana płyta staje się dodatkiem do książki.

Informacje o dodatku podaje się w polu 300 w podpolu „e”, poprzedzając je znakiem plusa ze spacjami z obu stron we wcześniejszym podpolu („c”). Jeśli mamy do czynienia z większą liczbą dodatków, wszystkie wyszczególniamy w jednym podpolu „e”, rozdzielając je wspomnianym już plusem i kończąc całą treść podpola kropką.

Opisując dodatek, sami nazywamy jego fizyczną formę, ewentualnie wykorzystujemy podany tytuł lub inne określenie, poprzedzając ten zapis podaniem liczby jednostek. Nie podajemy tytułu dodatku ani jego części, jeżeli pokrywają się one z tytułem głównego dokumentu. Jeżeli dodatek ma formę piśmienniczą (karty, instrukcji, książeczki), po określeniu liczby jednostek i formy dodajemy skrócony opis fizyczny dodatku, pomijając te jego elementy, które dublują informacje dla dokumentu głównego, i ujmujemy te dane w nawias okrągły. Przed nawiasem stawiamy dwukropek ze spacjami z obu stron. Znaki umowne w obrębie opisu fizycznego dla dodatku są identyczne z tymi w opisie fizycznym dla głównego dokumentu.

Jeżeli dodatek piśmienniczy ma wyróżniający go tytuł, odpowiedzialność lub inne elementy stref innych niż strefa opisu fizycznego, to szczegóły te zapisujemy w uwadze w polu 505, a w strefie opisu fizycznego umieszczamy tylko określenie dodatku (np. „wkładka”, „dodatek”) oraz opis fizyczny.

Kiedy dodatek ma postać nośnika audio, wideo lub cyfrowego, podaje się uwagę odnoszącą się do wykonawców i innych twórców stosownie do zasad opracowania poszczególnych typów zbiorów. Jednocześnie należy dodać odpowiednie pola 336, 337 i 338 także dla poszczególnych dodatków, wyjaśnienie w strefie uwag dotyczące wykonawców i innych osób występujących w nagraniu dźwiękowym oraz dotyczące zawartości dodatku. Możemy także dla dodatku stworzyć uwagę o zawartości, pomijamy ją jednak w przypadku publikacji do nauki języków obcych z nagraniami dźwiękowymi wspierającymi naukę języka.

Strefa opisu fizycznego – dodatek. Źródło: autorka

Coraz częściej możemy także się spotkać z książkami, w których jest odesłanie do dodatkowej treści cyfrowej, dostępnej np. po podaniu hasła, kodu lub zeskanowaniu kodu QR. Taka treść jest także dodatkiem, choć nie wprowadzamy informacji o niej do opisu fizycznego. Musimy jednak dla takiej dodatkowej informacji cyfrowej podać odpowiednie określenia w polu/polach 336, zależnie od rodzaju tejże treści, a także wskazać w polu 337 narzędzie niezbędne do odtworzenia tej treści, czyli komputer, i wreszcie określić w polu 338 rodzaj nośnika tych materiałów – dokument online. Dodajemy do opisu dokumentu podstawowego wszystkie elementy powiązane z dodatkową treścią, jak: pole/pola 380 z podaniem ogólnej formy dodatkowego materiału, pole/pola 655 ze szczegółowym określeniem gatunku dodatkowej treści oraz koniecznie pole 256, gdzie podajemy rodzaj i wielkość pliku lub plików dostępnych zdalnie. Dodatkowo musi się pojawić uwaga o wymaganiach systemowych dla treści cyfrowej (np. dostęp do internetu o określonej przepustowości łącza, karta dźwiękowa lub graficzna o określonych parametrach, niezbędne oprogramowanie itp.), a także uwaga ogólna o sposobie dostępu – czy to poprzez hasło, kod, czy w inny sposób lub z podaniem adresu URL, pod którym dodatkowe materiały się znajdują. Niekiedy taka treść dostępna jest tylko pod warunkiem jednorazowego utworzenia konta na wskazanej stronie lub platformie. W takim przypadku to bibliotekarz rejestruje placówkę i nabytą przez nią publikację, łącząc ją z dodatkowym materiałem i dodając w opisie w uwadze w polu 500 informację, że część dodatkowa treści dostępna tylko w czytelni. Jest to konieczne ze względu na to, że w innym przypadku dostęp do dodatkowego materiału miałaby tylko pierwsza osoba wypożyczająca książkę i rejestrująca się w systemie. Po zarejestrowaniu przez pracownika dostęp można będzie umożliwić każdemu zainteresowanemu użytkownikowi.

Dobrnęliśmy do końca artykułu poświęconego strefie opisu fizycznego. Pozostaje zaprosić państwa do zadawania pytań w omówionym temacie, jak też odnoszących się do poprzednich artykułów cyklu poświęconego opracowaniu formalnemu książek. W następnym numerze omówimy budzącą wiele emocji strefę serii i wydawnictwa wieloczęściowego.

Netografia

Katalog Biblioteki Narodowej, https://katalogi.bn.org.pl (dostęp: 17.07.2025).
Przepisy katalogowania, https://przepisy.bn.org.pl (dostęp: 18.07.2025).

Co w numerze?